EPDP Editorial

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብዚ እዋንዚ ኣንጻር ህግደፋዊ ኣተሓሳስባ ተቢዖም ዝቃለሱ ዘለዉ ኤርትራዊ ወገናት፡ ናብዚ ንክበጽሑ ነናይ ገዛእ ርእሶም መንቀሊ ኣለዎም። ማእከላይ መራኸቢ ሸቶኦም ከኣ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ንቡር ዘየብሉ ወጽዓ ኣወጊድካ ብሕገመንግስታዊ፡ ዲሞክራስያውን ብዙሕነታውን ስርዓት ምትካእ እዩ። እዞም ናይ ለውጢ ወገናት ኣብዚ ናይ ቃልሲ መስርሕ ናይ ምስታፍ ዕድመኦም ዝተፈላለየ እዩ። ገሊኦም ከሎ ጋና ኣቕጣጫ ናይ ሽዑ ህዝባዊ ግንባር ናይ ትማሊ ህግዲፍ፡ ናይ ሎሚ ውልቀመላኺ ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣሰኪፍዎም፡ ካብ ቅድመ-ናጽነት ኤርትራ ጀሚሮም ተቓውመኦም ዘሰምዑን ክሳብ ሎሚ ዝቐጸሉን እዮም። ኣብዚ ተመኩሮ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ደሓር ካብኣ ዝወጻ ውድባትን ንኣብነት ዝጥቀስን ነዚ ሕጂ ዘሎ መቃወሚ ባይታ ዘንጸፈን እዩ።  ገሊኦም ከኣ ክሳብ ናጽነት ኤርትራ መሬት ኣማን ኢሎም ክጐዓዙ ዝጸንሑ ደሓር ግና ግፍዕን ጥሕሰታትን ህግዲፍ መመሊሱ እንዳሳዕረረ ምስ ከደ፡ “ክሳብ ትኣምን ኪድ፡ ካብ ዘይተኣምን ተመለስ” ኢሎም ነብሶም ወዲቦም ክቃወሙ ዝጀመሩ ኣለዉ።

መን መዓስ ምቅዋም ጀሚሩ ብዘየገድስ፡ “ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ተቓወምቲ ውድባት፡ ማሕበራትን ግዱሳት ሃገራውያንን ስለምንታይ ንህግዲፍ ይቃወምዎ?” ዝብል ሕቶ ክለዓል እንከሎ፡ ኣብቲ መጀመርያ ግዜ፡ “ምቅዋም ኣየድልን’ዩ” ካብ ዝብል ርኢቶ ጀሚርካ፡ ዝተፈላለዩ ወገናት ነናይ ገዛእ ርእሶም መልሲ ነይርዎም። እቲ ካልእ ነዚ ሕቶዚ ዝወሃብ ዝነበረ መልስታት ገዲፍካ፡ ድሕረ ባይተኦም ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ዝኾኑ፡ ክሳብ ሕጂ ካብ መድረኽ ቃልሲ ዘይበኾሩ ውድባት፡ ቀንዲ ድርኺት ተቓውምኦም ናይ ዝሓለፈ ቂምን ቅርሕንትን ሕነ ንምፍዳይ ከይከውን ዝጠራጠሩ ወገናት’ውን ነይሮም እዮም።

ከነካይዶ ዝጸናሕና፡ ነካይዶ ዘለናን ንመጻኢ እውን ክሳብ ዓወት እንቕጽሎ ናይ ምቅዋም ቃልሲ፡ ሕነ ናይ ምፍዳይ ከይከውን ዝጠርጠሩ፡ ጥርጠራኦም ምስቲ ብብዙሕ ውረድ ደይብን ምድማይን ዝሓለፈ ቃልስና፡  መሰረት ዘይብሉ ኣይኮነን። ንድሕሪት ተመሊስና ጉዳያት ክንጽብጽብ እንከለና ኤርትራዊ ውድባት ዝካሰስሉ ክሳብ ሕጂ መዕረፊ ዘይረኸበ ጉዳያት ክህልወና እዩ። እንተኾነ እዚ ግዜ ዝበልዐ ዘይተዓጽወ ፋይላት ንተመራመርቲ ዝግደፍ እምበር፡ ሎሚ ካብኡ ዝዓቢ ብሓባር ንቃወመሉ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን፡ ኣጀንዳታትን ምኽንያታትን ኣብ ቅድሜና ተገቲሩ እንዳሃለወ መፍደይ ሕነን ቅርሕንትን ክንገብሮ፡ ብኹሉ መለክዕታት ቅቡል ኣይኮነን።

እምበረከ እቲ ናይ ቅድም ሕነ ንምፍዳይን ሕዱር ቂምን፡ ዝብል ሃበስቀደስ ይጽናሕ እሞ፡ እዚ ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘስካሕክሕ ጸረ ህዝቢ ተግባራት ህግዲፍከ፡ ንክትቃወም ዝዕድምን ተቓሊስካ ንክትቅይሮ  ሓላፍነት ዘሰክምንዶ ኣይኮነን እዩ? ነቲ ብናይ ቀደም ጉዳያት ምጽብጻብ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ንታሪኽ ገዲፍና፡ ብሰንኪ ግጉይን ስሱዕን ባህርያት ህግዲፍ፡ ኣብ ኤርትራ፥ ሕገመንግስትን ሕገመንግስታዊ ስርዓትን ዘይምህላዉ፡ ኩሉ መሰረታዊ መሰላት ህዝቢ ዘይክበር ምዃኑ፡ ሕቶ ዲሞክራሲ ምዝንግዑ፡ ኤርትራዊ ዓዱ ገዲፉ ይፈልስ ምህላዉ፡ ሃገርና “ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ” ዝብል ሳጓ ኣብ ዝተዋህበትሉ፡ ኮታ ልኡላውነት ሃገርናን ክብሪ ህዝብናን ተጋሂሱ መስሓቕ ሸራፋት ምዃናኸ፡ ንክንቃወምዶ ኣይድርኸናን እዩ? ነዚ ባዕሉ ዝዛረብን ኣብ ባይታ ዝረአን ከም ዜጋ ክትቃወሞ ሓላፍነት ዘሰክም ሰፍ ዘይብል ጸገም ርእዮም ኣንጻር ህግዲፍ ዘይስለፉ፡ ኤርትራውያን እንተልዮም፡ “ፈሊጦም ዘጽቀጡ፡ መመላኻዕቲ ምልኪ” ምዃኖም ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን።

ሎሚ ድሕረ-ባይታኦም ተሓኤ ድዩ ህግሓኤ፡ ብዘየገድስ ነባራትን መንእሰያትን ኤርትራውያን፡ ኣብ ቃልሲ ኣንጻር ህግዲፋዊ ምልክን ኣተሓሳስባን፡ ብሓባር ክወፍሩ ጀሚሮም ኣለዉ። እቲ ኣብ መንጎኦም ዝጸንሐ፡ ድሕረ ባይታዊ፡ ሜላውን ናይ ዕድመን ፍልልይ፡ ተቐንጢጡ “ኣጆኻ ኣለኹልካ” ተበሃሂሎም ከይተመላልኡ፣  ኣንጻር ህግዲፍ ምዕዋት ዘበት ምዃኑ ብግብሪ ይረአ ኣሎ። ድሕረ-ባይታናን ተመኩሮናን በበይኑ፡ መርኣያ ብዙሕነትና ብዙሕ ስለ ዝኾነ፡ ንጉዳያትና ብሓላፍነት፡ ብምክኣልን ምጽውዋርን ኮታ ብውሕልነትን እንተዘይሒዝናዮ ከረሓሕቐና ዝኽእል ብዙሕ እዩ። ሎሚ ዝሓለፈ ቁስልን ስንብራትን እንዳጐዳእካ ምቑዛም፡ ንቕድሚት ስለ ዘየስጉም፡ ብዛዕባኡ  ከመራመሩ ንዝደልዩ ንግደፈሎም እምበር፡ ኣብ ርሑቕ ዝተቐመጠ ፋይላት እንዳኸፈትና መፍቶ ህግዲፍ ክንከውን ኣይግበኣናን። ካብ ቀደሙ እውን ቃልስና፡ ሰላም፡ ልዕልና ፍትሒ፡ ዲሞክራስን ልምዓትን ምእንቲ ክረጋገጽ፡ እምበር፡ ሕነ ንምፍዳይን ቅርሕንቲ ንምጽሕታር ኣይኮነን ንመጻኢ እውን ኣይክኸውንን እዩ።

ህግዲፍ ነቲ ነዊሕ ሱር ዘለዎ ጸረ ህዝቢ ኣተሓሳስባኡ ንክሓብእ፡ ነቶም ዝቃወምዎ “ኣበይ ዝነበሩ እዮም” ብዝብል ትዒቢት ተሰንዲሑ፡ ንድሕሪት ተመሊሱ እዩ ዝኸሶም። ነቲ ከም ተቓወምቲ ክሳብ ሕጂ ዘይከኣልናዮ፡ መተካእታ ዘየብሉ ኣብ ሰፊሕ ጽላል ኣንጻሩ ምስላፍ፡ ንከይንበቕዖ ናተይ ኢሉ ዝሰርሓሉ በታኒ ስልቱ እዩ። ንቃልስና ብዓይኒ ሕነ ምፍዳይ ከም ዝረአ ገይሩ ከቕርቦ ምፍታን ከኣ ካልእ ካብቲ ንምርሕሓቕና ዝምህዞ ርጉም ሜላኡ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ከከም ዝሰለጦ ብሃይማኖት ድዩ ብኸበሳን መታሕትን ወይ ብኻልእ ተቓወምተይ ይብትነለይ ብዝብሎ  ክመጸና ከም ዝፍትን ተረዲእና ብጽንዓት ክንምክቶ ይግበኣና።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ተደጋጊሙ ከም ዝግለጽ ልዕሊ ህዝቢ ሓያል የለን። እቲ ካልእ ትካላት፡ ካብ ህዝቢ ዝወጽእ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ መመላእታ ወይ መቀላጠፊ እምበር ምስ ናይ ህዝቢ ዝዳረግ ቀያሪ ዓቕሚ የብሉን። ካብ ፈቓድ ናይዚ ሓያል ዓቕሚ ዝውንን ህዝቢ ዘይወጽእን “ድሌትካ ድሌተይ ዓቕምኻ ዓቕመይ” ኢሉ ዝለዓል ዝኾነ ውዳበን ትካልን ምናልባት ደኣ ምድንጓይን ሓጐጽጐጽን ይገጥሞ እምበር፡ ምዕዋቱ ዘይተርፍ እዩ። ብኣንጻሩ ንህዝቢ “ኣበይ ከይበጽሕ” ብዝብል ትዕቢት፡ ወይ ድማ “ኣበይ ከይርደኦ” ብዝብል ጉርሒ ናይ ህዝቢ ወሳኒ መሰል ዘስተናዕቕ ውዳበ ወይ ትካል ውድቀቱ ዘይተርፍ እዩ።

ናይ ዝኾነ ሃገር ዘመሓድር መንግስቲ ብርታዐን ድኻምን ዝልከዓሎም ብዙሓት መምዘንታት፡ ቁጠባዊ፡ ወተሃደራውን ጸጥታውን ወይ ኣህጉራዊ ዝምድና እንዳበልና ነዊሕ ዝርዝር ምስፋር ይከኣል። እቲ ቀንዲ ግና  ናይ ገዛእ ርእሱ ህዝቢ ተቐባልነትን እምነትን እዩ። ኣብዚ መሰረታዊ መምዘኒ ዘድመዐ ስርዓት ወይ ምምሕዳር ዝመጸ እንተመጾ ፈንጢስካ ናይ ምሕላፍ ዕድሉ ኣዝዩ ልዑል እዩ። ምኽንያቱ ጽኑዕ መጸግዒ ዓንዲ ስለ ዝወነነ። ብኣንጻሩ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ ንወሳኒ ግደ ህዝቢ ኣነኣኢሱ፡ ብዝሃነጾ ወተሃደራውን ጸጥታውን ትካላት፡ ካብ ኣፍ ህዝቢ መንጢሉ ብዘህጠሮ ካዝናታት፡ “ኣለናልካ” ብዝብልዎ ዓንገልቱ ናይ ግዳም ሓይልታት ተነይቱ፡ ተሰንዳሕኩ ዝብል ኣካል ውድቀቱ ዘይተርፍ እዩ።

ህልውናኻን ቀጻልነትካን ንምውሓስ ናይ ህዝቢ ደገፍ ምርካብ ማለት፡ እንተ ብፍቶት ወይ ብምግዳድ ምስቲ ህዝቢ ተላሒግካ ብምንባር ዝረጋገጽ ኣይኮነን። ሓቀኛ ናይ ህዝቢ ወገን ንምዃን መሰረታዊ ሕቶ ናይቲ ህዝቢ ብዘይደረት ክትምልስን ተሳትፎኡ ከተረጋግጽን ናይ ግድን እዩ። እዚ መሰረታዊ መሰል እንብሎ ሓደ ንገዛእ ርእሱ “ኣነ እየ ዝመርሓካ” ኢሉ ዝተኾደጨ ከምዚ ናይ ሃገርና ህግዲፍ ፊን ከም ዝበሎ እንዳቖንጠረ ዝህቦ፡ ክጸልእ እንከሎ ዝዓጽዎ፡ ክፈቱ እንከሎ ከኣ ዝኸፍቶ ዘይኮነ ብዘይገደብ ዝውሕዝ እዩ። እዚ ኣብ ኩሉ መዳያት ህይወት ብዝረአ ተሳትፎ ዝረጋገጽ፡ ብውልቀ ሰባት ዘይኮነ ብሕግን ስርዓትን ዝቕለስ ልዕልና ሕጊ ዘውሕስ መሰል እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ከምዚ ናይ ህግዲፍ ዝተወሰኑ ጐሓላሉ ጉጅለ ፈጢሮም፡ “ንሕና ህዝቢ ንሕና ሃገር” እናዜሙ፡ “ምርጫን ዲሞክራስን እንጀራ ኣይከውንን እዩ” ኢሎም እንዳሽካዕለሉ፡ ደገፍ ህዝቢ ክረኽቡ ማለት ዘበት እዩ።

ኣብ ሃገርና ዘሎ ካብ ህዝቢ ከም ዝወጸ ዝረሰዐ ጉጅለ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ሓያል፡ ዕጉስን ዘይሕለልን ህዝቢ ኤርትራ ክፍጽሞ ዝጸንሐን ዘሎን በደልን ብጥሪኡ “መሰል ህዝቢ ዘየኽብር” ኢልካዮ እትሓልፍ ጉዳይ ዘይኮነ፡ ኣዝዩ ዓሚቑ ጥልመት እዩ። ኣብ ኤርትራ ትካላት ፍትሒ ኣሎ እንተኾነ ኣድልዎ ኣሎ ዝበሃሎ ዘይኮነ፡ ጠቕሊሉ ትካላት ፍትሒ የለን። ገለ መሰል ይኽበር ግና ምሉእ ኣይኮነን ዝበሃሎ ዘይኮነ፡  ፈጺሙ ዝሕለው መሰል የለን። ቁጠባዊ ተሳትፎ ህዝቢ ኣብ ጉዳይ ሃገሩ ድሩት እዩ ዝበሃሎ ዘይኮነ፡ ህዝቢ ዝኾነ ይኹን ተሳትፎ የብሉን። ጉዳይ ሕገመንግስቲ፡ ጉዳይ ምርጫን ናጻነት ሓሳብካ ምግላጽን፡ ጉዳይ ግዱድ ውትህድርናን ኣተሓሕዛ እሱራትን፡ ጉዳይ ፍልሰት፡ እንተዘርዚርና እውን እቲ ሓደ ካብቲ ካልእ ዝገደደ ኮይኑ ኢና እንረኽቦ።

ኣብዚ ሓደ ክዝንጋዕ ዘይግበኦ፡ ህዝቢ ከምቲ መለኽቲ ዝግምትዎ፡ ብዛዕባቲ ኣብ ርእሲኡ ዝወርድ በደልን ናይ መሰል ምጭዋይን ዘይርዳእ ኣይኮነን። ንመለኽቲ ቀልጢፉ ከም ዝፈለጦም ብዘይምንጽብራቑ ዘይፈለጦም ይመስሎም እሞ፡ ንሓዋሩ ክሳዱ ኣድኒኑ ዝነብር ይመስሎም። ካብ ሃገር ናብ ሃገር፡ ናይ ህዝቢ ቅልጡፍ ግብረመልሲ ምሃብን ምዕጋስን ይፈላለ እዩ። ብመንጽር እዚ እቲ  ኤርትራዊ ናጽነትን ልኡላውነትን ዝተረጋገጸሉ መስርሕ ነዊሕን መሪርን ምንባሩ ስለ ዝርዳእ ህዝቢ ኤርትራ ንህግዲፍ ኣዝዩ ተዓጊስዎን ዕድል ሂብዎን እዩ። ብኣረዳድኣ እንዳ ህግዲፍ ግና እቲ ትዕግስቲ ፍርሃትን ተንበርካኽነት ተገይሩ ከም ዝተወስደ ክንዕዘቦ ዝጸናሕና እዩ። ሎሚ ግና ክልቲኡ መሊኡ ይፈስስ ኣሎ። ናይ ህዝቢ ትዕግስቲ ተወዲኡ፡ ኣብ ኤርትራን ካብ ኤርትራ ወጻእን ብኤርትራውያን ተቓንዩ ናይቲ ክካየድ ዝጸንሐ ውህሉል  “ይኣክል” ወሊዱ። በቲ ካልእ ወገን ወዮ ህዝባዊ ማዕበል ከምዘይምሕሮ ዝተረደአ፡ ንህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ እንተላይ ነቲ ከም ትካል ናተይ ዝብሎ ህግዲፍ እውን ዝጠለመ መላኺ፡ ውሑዳት መጣፍእቱ ሒዙ ከም ዕቡድ ኩሉ ኣብ ቅድሚኡ ዝጸንሖ ኣእማን ይድርቢ ኣሎ። ሕሉፍ ሓሊፉ ኣንጻር መስረታዊ መሰላት ህዝቢ ምዃኑ ነብሱ ንምቅላዕ፡ እቲ ካብኡ ተስፋ ዝቖረጸ ህዝቢ ዝእለየለን ዝነበረ ትካላት ጥዕና ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣብ ምርሳይ በጺሑ ኣሎ። ሓድነትና ንምብታን ዝሰለጦ፡ ሃይማኖታዊ ድዩ ወገናዊ መርዚ ክነዝሓልና ከም ዝፍትን ከኣ ኣይንዘንግዕ።

ጉዳይና ቀንዲ ንዓና ኤርትራውያን ከም ዝምልከት ርዱእ ኮይኑ፡ ንካለኦት ምእንቲ ደሞክራስያውን ሰብኣውን ይምልከት እዩ። እቲ ካብ ቅድም ዝጸንሐ ሎሚ ከኣ ዝያዳ ዝምዕብል ዘሎ ካብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ጀሚርካ ብዙሓት ሃገራት ኣንጻር ኢሳይያስ ኣግሂዶም ናይ “ዓገብ” ድምጾም የስምዑ ኣለዉ። እንተኾነ ብሓፈሻ ኩሉቲ ኣንጻር ኢሳይያስ ዝቐንዕ ዘሎ ብልሕታት ብፍላይ ከኣ እቲ ኤርትራውያን በብደረጃኡ ዝዋስእሉ ዘለዉ “ይኣክል” ምእንቲ ንድሕሪት ብዘይምለስ፡ ዝያዳ ክሕይልን ክውደብን ከም ዝግበኦ ክንዝንግዕ ኣይግበአናን። ነዚ እንተዘይበቒዕናዮ ግና እቲ ክቕልጥፍ እንደልዮ ጉዕዞ ህግዲፍ ንቑልቁል ክንዲ ትጽቢትና ዘይክኸውን ይኽእል።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ንሓደ ጉዳይ ምቅዋም ኮነ ምድጋፍ መሰረታዊ ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምንጽብራቕ መሰል እዩ። እንተኾነ እቲ ተቓውሞኻ ኮነ ደገፍካ ቀጻልን ተቐባልነት ዝረክብን ምእንቲ ክኸውን ምኽንያታዊ ክኸውን ተደላይነት ኣለዎ። ምኽንያት ብምኽንያቱ ከኣ፡ ኣብ ባይታ ዝድህሰስን ዝረአን ክኸውን ይግብኦ። ኣብዚ ናይ ምቅዋምን ምድጋፍን መስርሕ፡ ነቲ ምቅዋም ኮነ ነቲ ምድጋፍ ዘሰጉሙ ኣካላት ክከባበሩ ይግበኦም። ምክብባር ማለት እቲ ሓደ ናይቲ ካልእ ርኢቶ ይፍተዎ ኣይፍተዎ ክቕበል ምቕሳብ ማለት ዘይኮነስ፡ ምስ ኩሉ ዕቃበታቶም፡ ኣብቲ ዘይፈላላዮም ብሓባር ክጐዓዙ ምብቃዕ ማለት እዩ። ኩሉ ግዜ ወሲዱ ናቱ ርኢቶ ቅንዕና ናይ ምርዳእን ምጽላውን እምበር፡ ነቲ ካብ ናቱ ዝተፈልየ ሓሳብ ዘለዎ ኣካል፡ ኣመንጊጉ ከውሕጦን ከገድዶን መሰል ከም ዘይብሉ ክግንዘብ ይግበኦ። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ ሓደ ጉዳይ ተፈላሊኻ ተቓዋምን ደጋፍን ምዃን ናብ ናይ ሓሳብ ፍልልይን ውድድርን እምበር ናብ ጽልኢ ዘምርሕ ክኸውን ከምዘይግባእ ምግንዛብ የድሊ። ፍልልያት ናብ ጽልኢ እንተ ማዕቢሉ እቲ ዘየፈላሊ ዝነበረ’ውን መምለሲ ብዘየብሉ ክጠፍእ ይኽእል። ኣብዚ መስርሕ ምቅዋምን ምድጋፍን፡ ጹረት ስኢኑ ዘዕለብጥን ጽልኢ ንምብላሕ ዝጐይን እቲ ኣብ ሓቅነት ናይ ዘቕርቦ ምኽንያት ዘይተኣማመን እዩ።

ኤርትራውያን፡ ጉዳይ ናይዚ ንሃገርና ዝሕምሳ ዘሎ ዘራጊቶ ጉጅለ ህግዲፍን ምሕደርኡን ክለዓል እንከሎ፡ ተቓወምትን ደገፍትን ኮይና ካብ እንስለፍ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ኣብቲ መጀመርያ ሓቀኛ ባህርያት ናይቲ ጉጅለ ከምዚ ናይ ሎሚ ከይተቓለዐ እንከሎ፡ እቶም ደገፍቱ ካብቶም ተቓወምቱ ዝበዝሑን ዝሓየሉን ከም ዝነበሩ ናይ ቀረባ ግዜ ተዘክሮና እዩ። ሕሉፍ ሓሊፉ ነቲ ጉጅለን ስርዓተ- ምምሕዳሩን ምቅዋም ማለት ክሳብ ከም ንዝህቢ፡ ሃገርን ሰማእታትን ኤርትራ ኣሕሊፍካ ምሃብን ክብሪ ምንፋግን ዝቑጸረሉ ግዜ ከም ዝነበረ ዝርሳዕ ኣይኮነን። እቶም ካብ ንግሆኡ ዝቃወምዎ ዝነበሩ ኤርትራዊ ወገናት ናይ ግዜ ጉዳይ እንተዘይኮይኑ፡ እቶም ደገፍቱ ሓደ እዋን ክርሕርሕዎ ምዃኖም ርግጸኛታት ነይሮም። ጸኒዖም ተቓውመኦም ንክቕጽሉ ዘተባብዖም ከኣ እዚ ዘይተርፍ ምኽንያት ነይሩ። እዞም ዝቃወሙ ኮነ ዝድግፉ መነኦም እዩ ሓያልን ርትዓውን ካልእ ኮይኑ፡ ነናቶም ምኽንያት ነይርዎምን ኣለዎምን። ናይቶም ዝቃወሙ ምኽንያት ካብ ናይቶም ዝድግፍዎ ምኽንያት ዝሓየለን ሓቀኛን ምንቡሩ ከኣ  እዚ ሕጂ ዝረአ ዘሎ ኤርትራዊ ኣሰላልፋ ዝምስክሮ እዩ።

እቶም ንጉጅለ ህግደፍ ዝቃወሙ ኤርትራዊ ወገናት ነቕርቦ ዝነበርናን ዘለናን ምኽንያት፡ ሎሚ ነቲ ግዳይ ዝኸውን ዘሎ ህዝቢ ኤርትራ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም እውን ቅቡልን ሓቀኛን ምዃኑ ኣመስኪሩ እዩ። ብሰንክዚ ንክቡር ተጋድሎ ህዝቢ ኤርትራ ዝጨወየ ጉሒላ ጉጀለ፡ ኣብ ኤርትራ ሕገመንግስታዊ ምምሕዳር ዘይምህላዉ፡ ኩሉ መሰረታዊ ሰብኣውን ፖለቲካውን መሰል ዘይክበር ምዃኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ብዘይፈልጦ ፖሊስን ዘይመረጾ መሪሕነት ይግዛእ ምህላዉ፡ ልዕልና ሕግን ሕጋውነትን ምብኳሩ፡ ክቡር ዋጋን ነዊሕን መሪርን ግዜ ዝተኸፍሎን ኤርትራዊ ልኡላውነትን ክብርን ይገሃስ ምህላዉ፡ ቁጠባውን ማሕበራውን ደረጃ ህዝብና ባይታ ምዝባጡ…… ወዘተ ካብቶም እቲ ተቓውሞ ዝምስረተሎም ዝድህሰሱን ባዕላቶም ዝዛረቡን ምኽንያታት እዮም። ነዚ ርኡይ ምኽንያታት ዋላ ሓደ ዝኽሕዶ ኣይኮነን። ህግደፍ እውን ነዚ ጸረ-ህዝቢ ተግባራቱ ህዝቢ ኣሜን ኢሉ ንከይርዕሞ እዩ ምስምሳት ዘብዝሕን ንካለኦት ከላግበሎም ዝፍትንን እምበር፡ ኣፉ መሊኡ “ ጸገም የለን” ዝብለሉ ሞራል የብሉን።

እቲ ነዚ ጉጅለ ክድግፍ ዝጸንሐን ዘሎን ኤርትራዊ ወገን፡ ሎሚ ኣብ ሓዊ ከም ዝእተጠብሰ ቋንጣ ዝቖሪ ዘሎ፡ ሚዛን ዝወሃቦ መደገፊ ምኽንያት ዘየብሉ፡ ኣብ እንዳ ህግደፍ ዝተቓመመ መርዚ ተጸሚሙ ኮሶ ይሰቲ ከም ዘሎ ሰብ ዝምሰል እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ምስ ውልቃዊ ረብሓን ግዝያዊ ማሕበራዊ ዝምድናን ዝተኣሳሰር ምኽንያት ዝሰዓሮም ጥራይ እዮም ብዝላሕተተ ድምጽን ዝማህመነ ፍናንን “ኣለና ምሳኻ” ዝብልዎ ዘለዉ። ምስ መሰረታዊ መሰልን ክብርን ሰባት ክወዳደር እንከሎ፡ ምእንቲ ዝኾነ ግላዊ ንብረት ከይውሰደካ፡ ናብ ቀብርን መርዓን ካልእ ማሕበራዊ ጉዳያት ኢልካ ምጋሽ ከይትኽላእ ዝኣመሰሉ ካብቶም ናይ ደገፍቲ ህግዲፍ ምኽንያታት እዮም። እዚኣቶም ምኽንያታት ኣይኮኑን’ኳ እንተዘይተባህለ ኣዝዮም ዕባራን መህደምን ምኽንያታት ምዃኖም ግና ዋናታቶም’ውን ክእመንሎም ዝግበኦም እዮም። ደሓር ከኣ ካብቶም ተረዲኦም ንህግዲፍ ዝድግፉ፡ ክድግፉ ርእዮም ከየመዛዘኑ ዝድግፉ ይበዝሑ።

ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ ፍትሓዊ ዕዳጋ ወሪዱ ገዛኢ ዝረክብ ምኽንያታዊ መንነት ኮነ ኣተሓሳስባ የብሉን። ምእንቲ እዚ እዩ ድማ ሓቀኛ ባህሪኡ ሓቢኡ ብናይ ሓሶት መንነት ክሽቅጥን ዕድመኡ ከናውሕን ዝጸንሐ። እንተኾነ እቲ ሓቀኛ መንነት ናይቲ ጉጅለ ኣቃሊዕካ፡ ነቶም ብዕባራን ዝኣረጉን ምኽንያታት ክግድፉዎ ዝጸንሑ ናጻ ንምውጻእ ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ናይቲ ዝቃወም ወገን ከምዘለዎ ኮይኑ፡ ግዜ እውን ነቲ ጉጅለ “ብሓሳዊ ምኽንያት ምትላል ይኣኽለካ” ኢልዎ እዩ። እነሆ ከኣ ህግደፍ እቲ መዕሸዊ ቁርበቱ ተገፊፉ ሓቀኛ ምስሉ ምምጻኡ ብቓሉ ክምስክር ኣብ ዝግደደሉ ደረጃ በጺሑ። እቲ ኩሉ ግዜ እንደጋግሞ ናይዚ ዝሓለፈ ዓመት መደረታት መራሒ ህግዲፍ ፈትዩ ዘምጸኦ ዘይኮነ መዓልቱን ብስለቱን ሓልዩ ዝመጸ እቲ ጉጅለ ዝተቓለዓሉ ተረኽቦ እዩ። እቲ መጋረጃ ተቐንጢጡ ሓቀኛ መንነት መራሒቲ’ቲ ጉጅለ ብግብሪ ዝረአዩን ዝሰምዑን ወገናት ከኣ፡ ከምቲ “ገ ክብሉኻዶ ትጋገ” ዝበሃል፡ እነሆ ደጊም “ብዘይምኽኑይ ኣካይዳ ህግዲፍ ኣይንታለልን” ኢሎም ኣብ መድረኽ “ይኣክል” ይኣልዩን ይቕልሱን ኣለዉ።

ህግዲፍ ናይ ሞትን ሕየትን መድረኽ ገጢምዎ ስለ ዘሎ፡ ፈትዩ “ኣላሽ” ኢሉ ኢዱ ኣይክህብን እዩ። ምኽንያቱ ድሕሪኡ ህይወት ከምዘይህልዎ ስለ ዝፈልጥ። ደጊም ጉዕዝኡ ንቁልቁል ምዃኑ ግና ኣይኮነንዶ ንሕና ንዓኡ’ውን ነብሱ ነጊርዎ ኣሎ። ንሕና ከኣ ተቓውሞና ኣንጻር ህግዲፍ ምኽንያታዊ ምዃኑ ንቃልስና  ዘተኣማምን ባይታ ዘትሕዝ እምበር፡ ናይ መወዳእታ ዓወትና ከምዘይኮነ ክንኣምን ናይ ግድን እዩ። ንክንዕወት ኣብቲ ምኽንያታዊ ጉዕዞና ግብራዊ ውጽኢት ከነመዝግብ ይግበኣና። ናብዚ ንክንበቅዕ ከኣ፡ ምጽውዋር፡ ምክእኣል፡ ምክብባር፡ ቀዳምነትካ ብግቡእ ምስራዕ፡ ንናይ ኣተሓሳስባ ፍልልያት ብጽልኢ ዘይኮነ ብዓይኒ ሰላማዊ ውድድር ምርኣይ፡ ዝሕመረቱን ህዝቢ ዝማእከሉን፡  ብመትከል ፍልላያዊ ሕድነት ዝተቓነየ ናይ ሓባር ቃልሲ ከነካይድ ክንበቅዕ ይግበኣና። ካብዚ ሓሊፉ ወዮ ህግደፍ ብምርሕሓቕና ተደሪሩ ክሓድር ኩሉ ዝኽእሎ ፋላላይ ኣእማን እንዳፈንቀለ፡ ንሕና ንኡሳን ዝፈላልዩና ጉዳያት ኣባሊሕና፡ ነቲ ዘሰማመዓና ዓበይቲ ዛዕባታት ኣዳኺምና፡ በበይንኻ ምውፋር እንተቐጺልና፡ ንመላእ ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ሓደጋ ነውድቕ ከም ዘለና፡ ደሓር ከየጣዕሰና ከሎ ጌና ከነስተብህለሉ ዝግበኣና መሰረታዊ ጉዳይ’ዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ

20 ሰነ፡ ህግዲፍ “ስዉኣት እዝክር እየ” ዝብለላ ዕለት እያ። እዛ ዕለት ሕገመንግስቲ ኣብ ዘየብሉ ሃገር፡ ስለምንታይን ብመንን ነዚ ዓብይ ሓላፍነት በቒዓ፡ ዘዛርብ’ኳ እንተኾነ፡ እዞም በጃ ህዝቦም ዝተበጀዉ ሰማእታት ኣይኮነንዶ ሓንቲ መዓልቲ ኣብ ዓመት፡ ወትሩ እንተዘከርናዮም እውን እንተዘይ ውሒድዎም ኣይበዝሖምን እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ግና ከምስል “ሕድሪ ስዉኣት ኣይጠልምን እየ” እንዳበለ ኣብዛ ኣጋጣሚ ብተደጋጋሚ ጥልመት ኣንጸባሪቑ እዩ። ኣብታ ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ስታድየም ኣስመራ ዘኽበረላ ብ1991 “ደጊም ናይ ውድባት ሓሸውየ የለን” ዝብል ሕድሪ ስዉኣት ዝጠልም መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ቅድሚ ሓደ ዓመት ብ2018 ኣብዛ ዕለት እዚኣ ከኣ፡ ህዝቢ ከተዓሻሽወሉ ዝጸንሐ ጃህራን ዓዘፍዘፍን ዓጺፉ፡ ግሉጽነት ዘየብሉ፡ ንልኡላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ዘእቱ ብናይ ደገ ሓይልታት ዝበኹዐ ሃንደበታዊ መገሻ ናብ ኢትዮጵያ ኣውጁ፡ ካልእ ስዉኣት ናይ ምጥላም ነጋሪት ደሲቑ።

ስዉኣት ሕድሮም ዝኽበርን ዝቐስኑን፡ ስሞም እናጸዋዕካ ጅግንነቶም ብምዝንታው፡ መስዋእቶም ዘጉድፍ መደረታት ብምስማዕ ካብ ክሳድ ንላዕሊ ብምቑዘም ኣይኮነን። ሕድሮም ዝኽበር ወዮ ምእንታኡ ዝተሰውእሉን ኣዕጽምቶም ከስኪሶም ደሞም ዘፍሰስሉን ህዝባዊ ዕላማ ፈርዩ ህዝቦም ተጠቃሚ ክኸውን እንከሎ እዩ። ሎሚ “ወዮ ምእንታኻ ኢና ተሰዊእና” ዝበልዎ ህዝቢ ኤርትራ ኩሉ መሰላቱ ተጋሂሱ፡ ፍትሒ፡ ሰላምን ዕቤትን ተሓሪምዎ ኣብ ስግኣት ይነብር ኣሎ። ስለዚ ወዮ ዘይንሰምዖ ድምጺ ስዉኣት ወትሩ የእዊ ኣሎ። ብፍላይ ከኣ ኣብዛ ብስሞም እትጽዋዕ ግና ሕድሮም ዘይክበረላ ዕለት ኣውያቶም ዝያዳ ከም ዝዓርግ ፍሉጥ እዩ። ወያ ብኣዕጽምቶም ዝተሓጽረትን ብደሞም ዝጠለለትን መሬት ከኣ ከምቲ ከቢድ ዋጋ ሰማእታት ዝተኸፍለላ፡ ንህዝባ ኮይና ንካለኦት ክትከውን እናተገበኣ “ስዉኣት ሕድሩኹም ይጥለም ኣሎ” ዝብል ስምዕታ ናብ ህሉዋት እንዳቕረበት ተንቆልቁልን ትባድምን ኣላ።

ኢሳይያስን ጉጅለኡን ሒዘምዎ ዘለዉ ናይ ጥፍኣት መንገዲ፡ ክሳብ ክንደይ ኣብ ልዕሊ ህዝብና መዓትን ብርሰትን የውርድ ከምዘሎ እቶም ህሉዋት ንርእዮ ኣለና። ሰማእታት እውን ከማና’ኳ ንኢሳይያስ ብኣካል ቀሪቦም ዝምጉትሉ ዕድል እንተዘይረኸቡ ብመንፈስስ ወትሩ ሓያል ናይ “ሕድርና ይከበር” ምሕጽንታ የቕርቡ ኣለዉ። ኢሳይያስ ግና ንድሕሪት ብዘይምለስ ናይ ስዉኣት ኮነ ናይ ህሉዋት ድምጺ ከይሰምዕ ልቡ ምድረበዳ ኮይኑ’ዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እዮም ከኣ ሕድሪ ስዉኣት ምስካሙ ዝኸበዶም ኣካላት “ብኻ ከምቶም ዝተሰውኡ ምሓለፍና” ክብሉ እንሰምዖም። ስዉኣት ዓው ኢሎም ደኣ ኣይዛረቡ እምበር ነቲ ካብኦም ዝተኸወለ ዝመስሎ ጠላሚ ተግባራት ይሳይያስ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ይርእይዎን ይሰምዕዎን እዮም።

ካሕሳን ሞሳን ስዉኣትና ጥልመት ሓቢእካ “ስጋ ስዉኣት” ኢልካ ብምምሓል ዝኽፈል ኣይኮነን። ነቲ ብስሞም ምምሓል ዝምጥን ግብራዊ ዋጋ ምኽፋል የድሊ። እቲ ዝኽፈል ዋጋ ሕድሮም ንምኽባር ኣብ ዝካየድ ቃልሲ ክንድቲ ናታቶም ክቡር ህይወት ዘይኮነ፡ ምጡን ዋጋ’ዩ ዝሓትት።  ንሳቶም ብጥሪኡ መተክእታ ዘየብሉ ክቡር ህይወት እዮም ከፊሎም። ንሕና ህሉዋት ግና ርሃጽ፡ ዘይቅዱስ ዝምድና ምስ ጉጅለ ህግደፍ ምብታኽ፡ ግዝያዊ ናይ ንዋትን ንብረትን ክሳራ ዘስዕብ ዋጋ’ኳ ክንከፈል ኣይበቓዕናን።  ዝሃነጽካዮ ገዛ ወይ ካልእ ንብረት ከይውሰደካ  ምስ ህግዲፍ ተመሳሲልካ ሕድሪ ስዉኣት ኣብ ዝጠልም ጓይላ ምስዕሳዕ ብውሱናት ኤርትራውያን ይረአ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ሓንቲ ኣብነታዊት ኣደ ኣብሃገረ ጀርመን ኣብ ዝተኻየደ ንህግዲፍ ዘወግዝ ህዝባዊ ናይ ክተት ኣኼባ “ኣብ ኤርትራ ዝሃነጽናዮ ገዛ ከይውረሰና፡ ናይ ህግዲፍ መዳኸርቲ ኣይንኹን። ገዛ ምስ ዝጠፍኡ ዝጠፍእ ነይሩ እንተዝኸውን እዚ ክሳብ ሎሚ መልክዕን ግርማን ኣስመራ ኮይኑ ዘሎ ህንጻታት መግዛእቲ ኢጣልያ ሒዝዎ መኸደ” ዝበለኦ ቃል ኣብ ባይታ ዝወድቕ ኣይኮነን። ስለዚ ኣብዚ ኣጋጣሚ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራውያን “ንሓላፋይ ረብሓ ክንብል ንዘይሓልፍ ቃል ሰማእታት ኣይነዕብር” ክንብል ይግበኣና። ከምኡ ምባል ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ሕድሮም ከይክበር ጋሪዱ ዘሎ ጸሊም ህግዲፋዊ መጋረጃ ኣብ ምግላህ ብግብሪ ግቡእና ከነበርክት ይግበኣና። ብዙሓት ወገናትና ምስ ህግዲፍ ዝደናገጹ፡ ሕድሪ ሰማእታት ንዘይምጥላም ምዃኑ ክገልጹ ንሰምዕ ኢና። ግደ ሓቂ ንምዝራብ ግና ሕድሮም ምስ ዝጠልም ህግዲፍ ተሰሊፍካ ሕድሪ ሰማእታት ኤርትራ ኣይከበርን እዩ።

ናይ ሎሚ ዓመት መዓልቲ ሰማእታት እውን፡ ብፉሉይ ንህግዲፍ ዝህድዱ ምዕብልናታት ተሰንያ እያ ትዝከር ዘላ። ብኹሉ ማዕከናት ዓለም ንሕድሪ ስዉኣት ዘበርኽን ዘለምልምን፡ ጥልመት ህግዲፍ ዘቃልዕን ዝኹንን ድምጺ “ይኣክል” ኣብ ዝዓመረሉ ህሞት ኢና ንዝክራ  ዘለና። ህግዲፍ ንህዝብና ኣዳህሊሉ፡ ካብቲ ተሓቢእሉ ዝጸንሐ ጉድጓድን ተነጽሎን መውጽኢ ንክኾኖ፡ ዞባዊ ምትሕብባርን ምሕዝነትን ኣጐልቢቡ ምስ ኢትዮጵያ ዝጀመሮ ወዛሕዛሕ ናህሩ ወዲኡ፡ ክስጉም ኣብ ዘይከኣለሉ ኩነታት ኢና ንርከብ ዘለና። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ፡ ወዮ ከም ቁርን ኣስሓይታን ዝፍራሕ ዝነበረ ህግዲፍን ናይ ስለያ መሓውሩን ተዳሂሎም ኣብ ዝሕብእሉ ደረጃ በጺሖም ኣለዉ። ብዙሓት ዘይኤርትራዊ ወገናት እውን ድሙቕ ናይ “ዓገብ” መጸዋዕታኦም የስምዑ ኣለዉ። ኮታ ኣብ ኤርትራ ለውጢ ዘይተርፍ ምዃኑ ኣብ ዝተጋህደሉን ሕድሪ ስዉኣት ዘድምቑ ድምጽታት ኣብ ዝበረኸሉን እዋን ኢና ንርከብ ዘለና። ምስዚ ኩሉ  ንሕና ኤርትራውያን ኢድ ካልኦት ከይተጸበና፡ ሓርነትና ብቃልስና ናይ ምርጋጽ ሓላፍነትና ጌና ከቢድን ወሳንን ምህላዉ በዚ ኣጋጣሚ ክንርዳእን ሓድሽ ንቕሎ ክንእንፍትን ይግበኣና።

ኣብ ዝሓለፈ ተመኩሮና፡ ብዙሓት ወገናት ኣብ ከምዚ መዓልቲ ሰማእታት ዝኣመሰለ ፍሉይ ኣጋጣሚ፡ ንህግዲፍ “ሎምስ ገለ ደኾን ይብል ይኸውን” ኢሎም ክጽበይዎ ልሙድ ጸኒሑ። ሎሚ  እንተኾነ ግና ኣፉ ክኸፍት ዝጽበዮ የብሉን፡ እንተ ተጽበዮ’ውን ነቲ ዝጸንሐ ጸገም ከጋድድ እምበር፡ ራህዋ ከምዘየምጽእ ኩሉ ፈሊጥዎ እዩ። ንሕና ንብዓት ህዝብና ናይ ምሕባስን ሕድሪ ሰማእታትና ናይ ምዕቃብን ሓላፍነት ዘለናኸ፡ ሎሚ እውን ንመዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ በቲ ሕድሮም ኣብ ምኽባር ኣበርክቶ ዘየብሉ፡ ሽምዓ ኣብሪህካ ርእስኻ ምንቕናቕን ከንፈርካ ምርምጣጥን ጥራይ ዲና ክንዝክራ፡ ወይ ነቲ ሕድሮም ከይክበር ጋሪዱ ዘሎ ህግዲፋዊ ጸሊም መጋረጃ ኣብ ምቕንጣጥ ብዝሕግዝ ዕቱብ ስጉምቲ ንምውሳድ ብምውሳን ኢና ክንዝክራ። ምርጫና ምእንቲ እቶም ዘይቀሰኑ ስዉኣት ጥራይ ዘይኮነ፡ እንተላይ ነቶም ዘይጠዓመና ህልዋት ዘርሁ መንገዲ ምሓዝ ክኸውን ይግበኦ።

ሕድሪ ሰማእታትና ንምኽባር ኩሉ ዋጋ ካብ ምኽፋል ድሕር ኣይንበል!

ክብርን ዝኽርን ንሰማእታት ኤርትራ!

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብቲ ኤርትራዊ ጉዳይና ቀንዲ ሰብ ጉዳይ ንሕና ኤርትራውያን ምዃና ናብ ዋጋ ዕዳጋ ዝወርድ ኣይኮነን። እንተኾነ ከኣ ነቲ ዕማም ካብ ሕብረተሰብ ዓለም ተነጺልና በይንና እንዓሞ ከምዘይኮነ ንኹላትና ብሩህ ኣዩ። ኣብ ኤርትራ ብግብሪ ዝረአ ዘሎ፡ ወጽዓ፡ ምልኪ፡ ትዕቢት፡ ዘመናዊ ባርነት፡ ግህሰት መሰረታዊ ፖለቲካውን ሰብኣውን መሰላት፡  ሎሚ እውን ኣብ ክንዲ ዝንኪ መመሊሱ እናገደደ መለለይኣ ኮይኑ፡ እቲ “ኣፍሪቃዊት ሰሜን ኮርያ” ዝብል ሳጓኣ ብግብሪ ይገሃድ ኣሎ። ምናልባት ኣጉል ኒሕ ሓዲርዎም ነዚ ሕማቕ ምስሊ ኤርትራ ክሓብኡ ዝፍትኑ ኤርትራውያን እንተ ልዮም ሎሚ ባዕሉ እምብዛ ዓው ኢሉ ኣብ ዝዛረበሉ ደረጃ በጺሑ ስለ ዘሎ ተቓሊስካ ክትቅይሮ እምበር ክትሓብኦ ከምዘይከኣል ክርድኡ ይግበኦም። ከምቲ ክቡራት ወለድና “ኣደስ ትሓብእ እሞ ሓበላ ዓይኒ ኣይትሓብእን” ዝበሃል ግዕዘይ ተግባራት ህግዲፍ ምኽንያታት ሰናኒዕካ ክትሓብኦ ኣብ ዘይከኣል ጸሓይ ዝወቐዖ ሓቂ ኮይኑ እዩ።

ጉዳይና ካባና ሓሊፉ ኣብ ዓለም ለኻዊ ቅርዓት ካብ ዝወጽእ ነዊሕ ኮይኑ። እንተኾነ ነቲ እናሰምዐ ዝጸመመ ጉጅለ  ህግዲፍ  ነብሱ ንክሓክኽ ግዜ ንምሃቡ ግዲ ኮይኑ፡ ብዘይቃለ-ዓለም፡ ክምዕዱ ከጠንቅቑ፡ ክግስጹ ኣብ መወዳእታ ከኣ ክቐጽዑ ዝግበኦም ኣካላት ርእዮም ከምዘይረኣዩ ብምዃን ከሻድንዎ ከም ዝጸንሑ ክንዕዘብ ጸኒሕና። ንሕና ኤርትራውያን በሃግቲ ኩለመ-ዳያዊ ናይ ሓርነትን  ለውጥን ሓይልታት ወትሩ ናይ ለውጢ ኢና። ክፉእ ምስልን ተግባርን ናይቲ ኣብ ኤርትራ ክዕንድር ዝጸንሐ፡ ሎሚ ግና ናይ ሓሶት ሕሩጩ ወዲኡ ሰንከልከል ምባል ጀሚሩ ዘሎ  ውጹእ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ቅድሜና ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም’ውን ተነጺሩ ኣዩ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ብዝተፈላለዩ መዕቀንታት፡ ኣብ ቅድሚ ሕብረተሰብ ዓለም ንኡዳትን ፍሉጣትን ዝኾኑ ልዕሊ 100 ኣፍሪቃውያን እቲ ዝርዝሩን ዕምቆቱን ገዲፍና ነቲ ኤርትራውያን “ይኣክል” ንብሎ  ዘለና ዘራጉድ ናይ “ዓገብ”  መልእኽቲ ናብቲ ህድኣት ርሒቕዎ ዘዕለብጥ ዘሎ ሰብኣይ ሰዲዶም ኣለዉ። ንሳቶም ኣብቲ መልእኽቶም፡ ነቲ  ኣብ ኤርትራ ክፍጸም ዝጸንሐን ዘሎን ቅትለትን ምስዋርን፡ ብኩራት ልዕልና ፍትሕን ሐገመንግስታዊ ምምሕዳርን፡ ምንፋግ ሓሳብካ ምግላጽን ብዙሕነታዊ ውደባን ጠቒሶም፡ ዝሰምዕ እዚኒ ዘለዎ ያኢ መሲልዎም ካብዚ ደልሃመት ንምጻእ ክምዕዱን ክመኽሩን ቅሩባት ምዃኖም’ውን ኣስፊሮም።

ካብዚ ሓሊፉ ብዙሓት ኣብ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ፣ ዝነጥፉ ዓለም ለኻውን ኣህጉራውን ትካላት ዓው ኢሎም ኣብ ኤርትራ ክፍጸም ዝጸንሐ ተደጋጋሚ ግህሰት ሰብኣውን ፖለቲካውን መሰላት ከብቅዕ ብቐጥታ እቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መልእኽቲ ሰዲዶም ኣለዉ። እቲ ናይ ልዕሊ100 ብዝተፈላለዩ መለክዕታት ፍሩያት ኣፍሪቃውያንን ካለኦት ግዱሳት ማሕበራትን መልእኽቲ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ እውን ኣብዚ ቀረባ መዓልታት፡ ህልዊ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ምስ ድምጺ ኣሜሪካ ኣብ ዝገበርዎ ሓጺር ርክብ ኣብ ዝሃብዎ ምላሽ፡ ብኣዝዩ ውሕሉል ኣገባብን ምሳልያዊ ኣቀራርባን፡ ነቲ ኢሳይያስ ንቅድሚት ምሱጓምን መጻኢ ምእማትን ስኢኑ ኣብ ኣብ ሕሉፍ ምኹዳድ ጥራይ ዝመርጾ ናይ ህልኽን ቅርሕንትን መንገዲ ዘቃልዕ ትሕዝቶ ነይርዎ። ዝምድና ናይ እንዳዓበየ ዝኸይድ ኣካላት ወዲ ሰብን ሓንሳብ ምስ ተሰፍየ ዘይዓቢ ክዳንን ሳእንን ከኣ ከም ኣብነት ጠቒሶም። ወረ ካብ ናይ ህዝቢ ሕቶ ሓንቲ ምስ መለስካ፡ ደሓር ካልእ ሕቶ ካብቲ ህዝቢ እንተመጸ “እቲ ቀደም ዝመለስኩልካ ይኣኽለካ ደጊም ኣይትሕተት” ምባል ዘምጸኦ ጸገም ብዝምልከት እውን መብርሂ ሂቦም። ዲክታቶር ኢሳይያስ ብወገኑ ኣብቲ ኣብ መበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ዘስመዖ መደረ፡  ካብተን ናይ ኣዲስ ኣበባ፡ ኣዋሳ፡ ጅማን ጐንደርን ናይ ሸንዳሕዳሕ ቃላቱ ሓንቲ’ኳ ከይጠቐሰ ምሕላፉ፡ ኣብ ብዙሓት ወገናት “ወያ ናብ ካልእ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ለውጢ ክትመርሕ ተስፋ ተነቢሩላ ዝነበረ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ እውን ግዲ እንድዕላ  እያ” ዝብል ጨንጭንታ ኣሕዲሩ ኣሎ።

ጉጅለ ህግደፍ ወዮ ካብ ቀደሙ “ዓገብ” ክበሃል እንከሎ ዘንጸርጽር፡ ነቲ ናይ ፍሉጣት ኣፍሪቃውያን ውሕሉልን ሓላፍነታው መልእኽቲ መሊስሉ። እቲ ቀልጢፉ ምምላሱ ናይ ምስንባዱ ምልክት ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ከምኡ እንተዘይከውን ካብቲ ናይ ምጽቃጥ ባህሪኡ ኣይመተበራበረን። ኣብቲ ዝሃቦ መልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናጽነቱ ንምርግጋጽ ዝኸፈሎ ዋጋ ብኣሃዛት ኣሰንዩ ዘርዚሩ ኣሎ። “እሞ ክንድዚ ዋጋ ስለ ዝኸፈለ፡ ናይ መስዋእቱ ጸጋ ኣብ ክንዲ ዝሓፍስ፡ ካብ ናይቲ ብቓልሱ ዝሰዓሮ መግዛእታዊ ምምሕዳር ኣብ ዘይፍለ ወጽዓ ምእታዉ ደኣ እንታይ ኣምጸኦ? ዝብል ሕቶ ዝምልስ ግና ኣይኮነ። ብሓጺሩ እቲ መልሲ ዓቕሊ ጽበት ዝወለዶ ብዓብይኡ ድማ መጻኢ ዘይእምት ቀደም ኣብ ዝተሰርሐ ከኹድድ ዝፍትን፡ ብ”ኣበይ ዝነበሩ እዮም” ዝተቓነየ ካብ ህልዊ ዝረአ ኩነታት ዝሃድም እዩ ነይሩ። ንርከበሉ ዘለና መድረኽ ግና “ከምዚ ነይሩኒ” ኢልካ ትጸባጸበሉ ዘይኮነ “ከምዚ ኣለኒ” ኢልካ እትዋሰኣሉ ግዜ ዘይህብ እዋን’ዩ።

ናብቲ ቀንዲ ንዓና ዝምልከት ክንምለስ። እንተ ካብ ህግዲፍ ክትኮበልና እንጽበዮ ጽቡቕ ነገር የለን። እቲ ዝተፈላለዩ ኣካላት ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርና ኣግሂዶም ምጽሓፎምን ምዝራቦምን ቃልስና ኣንጻር ወጽዓ ከምቲ ህግዲፍ ዝምነዮ ዘይናቱ ስም እናተዋህቦ ተሸጒጡ ዝተርፍ ዘይኮነ፡ ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኽ’ውን ይዕምር ከም ዘሎ ዘርኢ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን። ንጉዳይ ኤርትራ ዝወሃብ ኣቓልቦ ኣብ ከምዚ ደረጃ ምብራኹ እምበኣር ነቲ ባዕልና እነካይዶ ቃልሲ ዝያዳ ዘጐልብት እምበር ንናይ ህዝብናን ናትናን ዘይሕለል ቃልሲ ዝትክእ ኣይኮነን። ስለዚ ነዚ ንጉጅለ ህግዲፍ ዝህውጾ ዘሎ ድፍኢታት፡ መሰረታዊ ተደላይነት ዓቕምኻ ምውዳብ ከይሰሓትና፡ ከም መሕየሊ ናይቲ “ይኣክል” ዝብል ህዝባዊ ምልዕዓል ክንጥቀመሉ ይግበኣና።  ከምኡ እንተዘይኮይኑ ግና፡ ኤርትራዊ ጉዳይና ዝያዳ ቆላሕታ ይረክብ ምህላዉ ጥራይ በይኑ ዓወት ኣይከኸውንን’ዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ህግዲፍ ንኹሉ ሓቅታት ናይ ሓሶት ድራማታት ብምህንዳስ እናሸፈነ ዝነብር ሃዳሚ ጉጅለ እዩ። ህድማኡ ዝግለጸሉ ሜላታት ብዙሕ ኮይኑ፡ መሰረታዊ ትሕዝቶኡ ነቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ሓቢእካዮ ዘይሕባእ ባዕሉ ዝዛረብ ክትኣምኖ ዘጸግም ዘስካክሕ ኩነታት ክትደፍን ምፍታን እዩ። ኣብ ኤርትራ “ሕገመንግስቲ የለን፡ ምርጫ ተኻይዱ ኣይፈልጥን፡ ኢሳይያስን ጉጅለኡን ህዝቢ ጠሊሞም ኣብ ስልጣን ዝተኾየጡ ባዕላውያን እዮም፡ መሰረታዊ ሰብኣዊ መሰላት ኣይክበርን እዩ……ወዝተ” ዝብሉን ዝኣመሰሉን  ሓረጋት ህግዲፍ ከም ቁርን ኣሳሓይታን ዝፈርሖም ሓቅታት እዮም። ጠንቂ ፍርሑ ድማ ኣብ ናይ ፊትንፊት ግጥም ሓቅን ሓሶትን ንሱ ከም ዝርታዕ ስለ ዝፈልጥ እዩ።

እቲ ካልእ ንመህደሚ ዝጥቀመሉ መደናገሪ ጉልባብ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ ዕዮ-ገዛ ዝዓመሉ ዓቕምን ባህርን ዘየብሉን ምስ ህዝቢ ኤርትራ ዘይተዓርቀን ክነሱ፡ ኣብ ጉዳይ ሰላምን ምትሕብባር ዞባናን ከባቢ ቀይሕ ባሕርን ክዋሳእ ዝገብሮ ውጥም ቅልቅል እዩ። ኢሳያስ ዞባዊ ዛዕባታት ዘልዕል ዞባዊ ዓቕምን ተሰማዕነትን ሃልይዎ ዘይኮነ፡ ካብቲ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ዘየደቅሶ ሓቂ ከም መህደሚ ክጥቀመሉ ስለ ዝደሊጥራይ እዩ። እቲ ዘሕዝን ከኣ እቲ ዘራጊ ባህሪኡ ምስኡ ስለ ዝገይሽ ኣብ ዞባዊ መድረኽ እውን ከምቲ ኣብ ኤርትራ ዝለመዶ ዝዘርግ እምበር ዘዕሪ ውጽኢት የብሉን። ናብዚ ዝወድቕ ከኣ ኩሉ ሕልምታቱ ንጉዳያት ናብቲ ንሱ ኣብ ኤርትራ ፈጢርዎ ዘሎ ዘርጊ ክስሕቦ ስለ ዝፍትን እዩ። ነዚ ኣብ ግምት ኣእትዩ እዩ ከኣ ኣቶ ብርሃነ ኣብረሀ ኣብ መጽሓፉ “ዘራጊቶ” ዝብል ናቱ ዝሃቦ።

ብዛዕባ ዞባዊ ምትሕብባርን ምሕዝነትን ክንዛረብ እንከለና፡ ኣብ ሃገሩ ዘየድመዐ ከም ኢሳይያስ ዝኣመሰል ኣካል፡ ኣብ ዞባዊ መድረኽ ከድምዕ ማለት ዘበት እዩ። ምናልባት ኣደናጊሩ ድዩ፡ ሓላዪ መሲሉ ኣብቲ ምትሕብባር እንተ ኣተወ’ውን ናይቶም ሓቒ መሲልዎም ድዩ፡ ወይ ተገሪሆም ዘዋስእዎ ወገናት ሰከም  ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ዕድል የብሉን። ሰከም ምዃን ጥራይ ዘይኮነ ከም ጉጅለ ህግዲፍ ዝኣመሰለ ኣብ ሸፈጥን ጭውያን ዝነብር፡ ዝሕግገሉ፡ ዝፍጽመሉ ኮነ ዝፈርደሉ ትካል ዘየብሉ፡ ምስኡ ዝግበር ምሕዝነት ድዩ ምትሕግጋዝ ናይ ምቕጻል ዕድሉ ኣዝዩ ጸቢብ ምናልባት እውን ዘይከኣል እዩ። ቀንዲ ከምኡ ዝኾነሉ ምኽንያት ከኣ እቲ ዝግበር ስምምዕ ድዩ ምሕዝነት ውልቃዊ እምበር ትካላዊ ስለ ዘይኮነ እዩ።

ንሕና ኤርትራ፡  ልኡላውነታን ክብራን ኣብ ዝተሓለወሉ፡ ትካላዊ ውሕስነት ኣብ ዝተረጋገጸሉ፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዘትከለ፡ ኢድ ኣእታውነት ዘየፈቅድ፡ ረብሓ ህዝቢ ዝሕመረቱ ዝምዳና ኣይኮነንዶ ምስ ጐረባብታ፡ ምስ ዝኾነት ሃገር ክህልዋ ብዘይውልውል እንድግፎ ጥራይ ዘይኮነ እንቃለሰሉ’ውን እዩ። ምኽንያቱ ከምዚ ዓይነት ኣብ ድልዱል ባይታ ዝተሰረተ ዝምድናን ውዑልን እዩ፡ ምስ ዝሓልፍ ስርዓት ኣብ ክንዲ ዝሓልፍ፡ ናይቲ ነባሪ ህዝቢ ዓንዲ ሕቖ ኮይኑ ክነብር ዝኽእል። ብኣንጻሩ ምስ ጉጅለ ኢሳይያስ እሞ ከኣ ካብ ህዝቢ ተሓቢካ ዝግበር ዘይትካላዊ ውዑላትን ስምምዓትን እቲ ጉጅለ ክሓልፍ እንከሎ፡ ብህዝቢ ተወሪሱ ክቕጽል ውሑስ ዕድል የብሉን። ኢሳይያስ ክዛመድ እንከሎ ዝመርጾ ኣገባብ ኣርሒቑ ዝጠመተ፡ መሰረታዊ ረብሓ ህዝቢ ኣብ ግምት ዘእተወ ዘይኮነ፡ ንዕድመ ስልጣኑ ጥራይ ዝተዓቀነ ኣብ “ካብ ኢድ ናብ ኣፍ” ዘኹድድ እዩ። ክሳብ ክንድዚ  ኣርሒቑ ስለ ዘይርኢ እዮም ከኣ ብዙሓት ተዓዘብቲ ንተግባራት ህግዲፍ “ኣነ እንተመይተላ ዳንዴር ኣይትብቆላ” ብዝብል ዘየናሕሲ ኣበሃህላ ዝነቕፍዎ።

ንጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ኤርትራን ህርኩት ህዝባን ብሂጎም፡ ምስ ዲክታተር ኢሳይያስ ስምምዓት ክገብሩ ዝደልዩ ወገናት፡ ኢሳይያስ ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ኣካላት መንግስቲ ከም ዘየብሉ  ክርድኡ ይግበኦም። ካብዚ ዝዓቢ ከኣ ሕገመንግስታዊ ልጓም ኣብ ዘየብሉ ፊን ከም ዝበሎ ዝጋልብ፡ ዝነቕለሉን ዝዓርፈሉን ዘይፍለጥ ፍኑው ምዃኑ ከስተብህሉ ይግበኦም። እዚ ክግደስሉ ዝግደድሉ ምኽንያት ነቲ ባዕሉ ክገብሮ ዝግበኦ መሰል ህዝቢ ኤርትራ ንምሕላው ዘይኮነ፡ ኣብ ሰንፈላል ዝነብር ጉጅለ፡ ምናልባት ኣብ ውሱን ጉዳያት ንውሱን ሸቶ ይለኣኾም ይኸውን እምበር፡ ውሑስ ቀጻልነት ከረጋግጸሎም ስለ ዘይክእል እዩ።

ምስ ኢሳይያስ ናይ ሕጽኖት ግዜኡ ኣብ ምውዳእ ዝበጽሐ ዝመስል ዘሎ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዚ ከቕልበሉ ይግበኦ። ካለኦት ንህግዲፍ ኣሚኖም ክዛመድዎ ዝሓስቡ’ውን ከምኡ። ጉጅለ ኢሳይያስ ንህዝቢ ኤርትራ’ኳ ዘይኮኖ ንዓኣቶም ከሕንድየሎም ክሓስቡ ኣይግበኦም። እዚ ማለት ምስ ኤርትራ ዝምድና ኣይገበር ማለት ዘይኮነ፡ ተዛመድቱ ቅድሚ ዝምድና ጉጅለ ህግዲፍ ናብ ንቡር ክመጽእ ከገድድዎ ይግበኦም ንምባል’ዩ። ከምኡ እንተዘይገይሮም ግና እቲ ውጽኢት ቀለሙ ከይነቐጸ፡ ዘጣዕሶም ከም ዝኸውን ፍሉጥ እዩ።

ከምቲ “ንሰፍላላስ ይፈጥረላ” ዝበሃል፡ ወያ ምስ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዝጸንሐት ወዛሕዛሕን ምልፍላፍን፡ ኣብ ዝቐምሰለትሉ፡ ኣብ ሱዳን ከኣ ኢሳይያስ ዝስዕሰዓሉ ጓይላ ተተኺሉ’ሎ። ኣብ ሱዳን ዝእጐድ ሓዊ ንፕረዚደንት ዑመር ኣልበሺር ከንድዶ እንከሎ፡ ንዲክታቶር ኢሳይያስ ከም ዝሽልብቦ፡ ኢሳይያስ ከኣ እቲ ሸልባቢ ሃፈጽታ ናብ ዝህምኾ ሃልሃልታ ከይበጽሕ ናይ ነፍሰ-ምክልኻል ጸፋዕፋዕ ከርኢ ባህርያዊ ነይሩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ከኣ ሱዳን ሰላምን ሲቪላዊ ምምሕዳርን ምእንቲ ከይትረክብ፡ ሰብ ሰፊሕ ከባብያዊ ረብሓ ጸሚዶም ክሓርስዎ ወጢኖም ቅርቡነቱ የርኢ ኣሎ። ምስ ግብጺ፡ ሳዑድ ዓረብን ኢምሬትን ኢድን ጓንትን ኮይኑ፡ ናይቲ ኣለሳሊሱ ስልጣን ክብሕት ትንዕምንዕ ዝብል ዘሎ ወተሃደራዊ ጉጅለ ሱዳን ደጋፊ ኮይኑ ኣሎ። ኢትዮጵያ ነቲ ብሕብረት ኣፍሪቃ ተወሲዱ ዘሎ ኣብ ሱዳን ሲቪላዊ መንግስቲ ክሳብ ዝትከል ኣባልነታ ምድስካሉ ክትድግፎ እንከላ፡ ኢሳይያስ ግና ይቃወሞ ኣሎ። ቀንዲ ምኽንያቱ ከኣ ሎሚ ህዝቢ ሱዳን ብቓልሱ ሲቪላዊ ስርዓት እንተተኺሉ ጽባሕ ኣብ ኤርትራ ናይ ምድጋሙ ዕድል ልዑል ምዃኑ ስለ ዝርዳእ እዩ። በዚ ሒዝዎ ዘሎ ኣገባብ ፕረሲደንቲ ዑመር ኣልበሽር ክወርድ እንከሎ ኢሳይያስ ዘይሕጉስ ጥራይ ዘይኮነ ሰንቢዱ ከም ዝነበረ ዘረድእ እዩ። ስለዚ ኢና ከኣ ጉጅለ ኢሳይያስ ክሳብ ዘይተወገደ  መህደሚ ምኽንያታት ካብ ምምሃዝ ዓዲ ኣይክውዕልን እዩ እንብል።

ርእሰ-ዓንቀጽ

ኤርትራ እታ ብኣደ እንምስላ ኤርትራ እያ፡ ህዝባ ከኣ ምስ ኩሉ ሕብራዊ መልክዕናን ኣተሓሳስባናን ደቃ ኢና። ንሕና ከም ደቃ በጃ ክንሓልፈላ፡ ንሳ ከኣ ከም ኣደ ክትሕብሕበና ግቡእን ባህርያውን እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ ኢና ከኣ ምእንቲ ናጽነታን ክብራን ኣብ ዝተኻየደ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ “ኤርትራ ወይ ሞት” ንብል ዝነበርና። ከምቲ ዝጨራሕናዮ ከኣ እነሆ ንኤርትራ ረኺብና። እንተኾነ ኤርትራ ጌና ከም ዘይቀሰንትን ቀጻሊ ሓለዋ ከም ዘድልያን፡ ኣይኮነንዶ ንደቃ ንሕብረሰብ ዓለም እውን ብሩህ እዩ።

ኤርትራ ኣደ ብዙሓትን ውሁዳትን እያ። ደቃ ከምቲ “ከስዐ ኣደስ ጉራጉራ” ዝበሃል ዝተፈላለየ ናይ ብዙሕነት ሓለገት ኣለዎም። እዚ ብዙሕነቶም መልክዖምን ምስጢር ሓያልነቶምን ምዃኑ ከኣ ኣብ ተመኩሮ ቃልስና ተረጋጊጹ እዩ። ናይ ክሳብ ሕጂ ተመኩሮና ከም ዘረጋግጾ፡ ክንበዝሕ እንከለና ንበዝሕ ሓደ ክንከውን እንተደሊና ከኣ ሓደን ሓያልን ንኸውን። ሳላ ከምዚ ዓይነት ውሕልነትናን ተዓጻጽፍነትናን ከኣ፡ ሎሚ ደኣ ስምናን ክብርናን “መሬት ዘቢጡ” እምበር፡ ኣብ ሓደ ኣጋጣምስ “ዘይከኣል ዝመስል ከም ዝከኣል” ናይ ዘመስከረ ተባዕ፡ ጽኑዕን እሙንን ህዝቢ ኣብነት ኮይና ብሓበን ተጠቒስና ኢና። እዚ ናይ ጽንዓትን ትብዓት ኣብነት ሕጂኸ ዓቅብናዮዶ ኣለና ወስይ ኣይፋልናን ከኣ ኣዛራቢ ኮይኑ ኣሎ። ዘሕዝን እዩ፡ ኣብ ሓደ መድረኽ ናይ ብርታዐን ጽንዓትን ኣብነት ኮይና ተጠቒስና ከነብቅዕ፡ ሎሚ ግና ናይ ስንፍና፡ ጭቆና ኣሜን ኢሉ ዝተቐበለ ህዝቢ፡ ድኽመትን ስደትን ሕማቕ ኣብነት ኮይና፡ ክልተ ግዜ ከይንርአ ኣብ እንሰግኣሉ ደልሃመት ከም ዘለና ክንእመን ይግበኣና። ትማሊ “በጃ ሃገሩን ህዝቡን” ክሓልፍ ቅሩብ ዝነበረ ኤርትራዊ፡ ሎሚ ንሃገሩ “ድሕሪ ሕጂ ገጽኪ ኣየርእየኒ” ኢሉ “እግረይ ኣውጽእኒ” ናይ ዝብል ዜጋ ኣብነት ከይንኸውን ኣብ እንሰግኣሉ ደረጃ ኢና ዘለና። እዚ ከኣ ጀግንነት መምስቲ ዝፍጠር ኩነታት እንተዘየሕዲስካዮ፡ ብናይ ትማሊ ክትሕበን ጥራይ ክትነብር ከም ዘይከኣል ዘረደኣና እዩ።

ናይ ሃይማኖት፡ ዕድመ፡ ጾታ፡ ብሄር፡ ኣቀማምጣ እንነብረሉ ጀኦግራፍያዊ ከባቢ፡ ምምሕዳራዊ ክፍልታት….ወዘተ ፍልልያት ኣለና። እንተደኣ ኣበየናይ ዛዕባን መዓስን፡ በቲ ዝፈላልየና ዛዕባታት በበይንና ንዋሳእ፡ መዓስከ ነዚ ፍልልያትና ኣብ በቦታኡ ኣቐሚጥና ኣብቲ ፍሩይ ኤርትራዊ መንነትና ብሓባር ነትክል፡ ዝብል ብግቡእ ኣጽኒዕና ክንርደኦ ይግበኣና። ማለት ሓደን ብዙሓትን ኮይና ክንስለፍ ክንበቅዕ ይግበኣና። እዚ ከኣ ሓድሽ ዘይኮነ፡ ብዙሕነትና ብዘየገድስ፡ ኣብ ሓደ መድረኽ ኣብ ሓደ መኣዲ ከቢብና ብምምጋብ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ሓደ ጉድጓድ ብምቕባር ኣመስኪርናዮ ኢና። ሎሚ’ውን ከምዚ እንተዘይበቒዕና ቀጻልነት ኤርትራ ከም ሃገርን ቀጻልነትና ከም ህዝባን ዘተኣማምን ክኸውን ኣይክእልን እዩ። ብፍላይ ከኣ ኣብዚ ሓድነት ሃገርናን ህዝባን ንምብላዕ “ውጥም ቅልቅል” ኣብ ዝብልሉ ወገናት ዝበዝሕሉ ግዜ፡ ብኽንድኡ ደረጃ እቲ ትርጉም ሓያልነትና ዝኾነ ሓድነት ኣትሪርና፡ ትኩራትን ቅሩባትን ክንከውን ይግበኣና። “ይኣክል” ንበሎ ካልእ ምንቕናቕ’ውን ብመንጽር’ዚ ክቃነ ይግበኦ። እዚ መሰረታዊ ዕማም ባዕልና እንዕቅቦ እምበር፡ ናይ ሃገሩ ረብሓ ንዝዓዞ ናይ ግዳም ሓይሊ ዝምልከት ኣይኮነን። እንተ ህግደፍ ካብ ምፍልላይና ስለ ዝዕንገል፡ ሓድነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ክሕልወልና እዩ ኢልና ከይንኣምኖ ሓደራ ንብል። ኮታ ከምዚ ዕንበባ መሮር ብዙሕ ሕብሪ ስለ ዘለዎ ዝምልክዕን ረኣይኡ ዝማርኽን፡ ብዙሕነትና ብግቡእ እንተሓብሒብናዮ ከሐብነና እዩ። ብኣንጻሩ ብዙሕነትና ፈጉፊጎም ንገለኤና (ኣጆኻ)፡ ንገሌን ድማ (ወይለኻ) እንዳበሉ ኣገሪሆም፡ ከተፋንኑና ንዝፍትኑ ወገናት ብንቕሓት ክንቋመቶም ይግበኣና።

ኩሉና ከም እንፈልጦ ኣብ ታሪኽና ዝተፈላለዩ ኤርትራ ከመሓድሩ ዝፈተኑ ወገናት፡ ዕላምኦም ንምዕዋት ቅድሚ ኩሉ ክገብርዎ ዝፈተኑ ንብዙሕነትና መዝሚዞም ሓድነትና እንተተኻኢሉን ፈጺምካ ንምፍራሱ፡ እንተዘይተኻኢሉ ከኣ ንምልማሱ ከም ዝነበረ ስኑድ ሓቂ እዩ። ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ንጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ሃገርናን እምነት ህዝብናን ብምምዝማዝ ገለ ኣካል ሃገርና ናብ ሱዳን ዝተረፈ ከኣ ናብ ኢትዮጵያ መጢኻ ኤርትራን ኤርትራውነታን ንምድምሳስ ተፈቲኑ ሳላ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘበርዓነሉ ተመኩሮ ምስትውዓል የድሊ። ኤርትራን ኤርትራውነትን ንምድኻም እታ ሓንቲ መንገዲ ሓድነት ኤርትራ ምብታን ወይ ምድኻም ስለ ዝኾነት፡ ስርዓት ሃይለስላሰ ንሃይማንቶ መዝሚዙ ብሕብረት ከጎልብብ ፈቲኑ፡ ደርጊ እውን ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣና መዝሚዙ “ቆላማ” ዝበሃልም ፈጢሩን ፈቲኑን እንተኾነ ኣይኮነሉን። ናይቲ ሓድነት ኤርትራ ንምዝራግ ዝተኻየድ ሃቐነታት ናይ ዘይምዕዋት ምስጢር ከኣ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ብዙሕነትን ሓድነትን ኣገናዚብካ ናይ ምርዳእ ብቕዓትን ጽንዓትን እዩ።

ሎሚ ንሕና ኤርትራውያን ብቓልስና፡ ንወጻዒ ጉጅለ ህግዲፍ ኣወጊድና፡ ሕገመንግስታዊ፡ ብዙሕነታውን ኣብ ናጻ ምርጫ ህዝቢ ዝተመስረተ ስርዓትን ክንምስርት ክሳብ ዘይበቓዕና፡ ኣፍና መሊእና “ደጊም በቲ ቅድም ተፈቲኑ ዝሰዓርናዮ ናይ ምክፍፋልና ዘይቅዱስ መንገዲ ዝመጸና ሓደጋ የለን” ኢልና ክንድምድም ኣይግበኣናን። ኣብ ክንድኡ ወትሩ ትኩራት ክንከውን ይግበኣና። ህዝቢ ከፋፊልካ ዕድመ ስልጣንካ ናይ ምንዋሕ ርኹስ ፈሊጥ፡ ንናይ ግዳም ወገናት ጥራይ ዝግደፍ ዘይኮነ፡ ህግዲፍ እውን በዚ ኣገባብ እዩ ንህዝብና ከፋፊልዎ ዘሎ። ህግዲፍ ህዝብና ዝፈላልየሉ ኮነ ኢልካ ዝተሃንደሰ ኣገባባት ኩልና ንፈልጦ ስለ ዝኾነ ኣብ ዝርዝሩ ኣይንኣቱን። ተጋዳላይን ሲቪልን፡ ደጋፍን ተቓዋምን፡ ከምኡ እውን ሃይማኖት ዝመሰረቱ ሸርሕታት ከም ኣብነት ዝጥቀስ እዩ። ንሱ ጥራይ ኣይኮነን “ገረብ ብሓይላ” ከም ዝበሃል ኣብ ሕድሕድና ደጋምፍን ተቓዋምን ተበሃሂልና ከም እንናቖት ምግባር እውን ካልእ ገጽ ናይቲ ምክፍፋል እዩ። እቶም ኣብ ምክፍፋል ህዝብና ንረብሕ ኢና ዝብሉ ዘይኤርትራዊ ወገናት እውን በዚ ህግዲፍ ዝሃንደሶ እዮም ክኣትዉና ዝኽእሉ እሞ ንጠንቀቕ። ኣብ ትሕቲ ዝኾነ ይኹን ኩነታት፡ ተገዛዚዕና ኣብ ንሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ዝዋገ ጓይላ ከይንስዕስዕ ሓደራ። ኣብ ክንድኡ ብሓባር እንዋሰኣሉ ጽላል ኣብ ምድኳን ክንበቅዕ ይግበኣና። ከምኡ እንተዘይጌርና ግና ተመሳሳሊ ጌጋ ክንደግም ኢና።

ኤርትራ፡ ናይ ኣስላም ወይ ክርስትያን፡ ናይ ከበሳ ወይ ናይ መታሕት፡ ናይ ሓደ ካብ ኣውራጃታትና፡ ናይ ሓደ ካብ ብሄራትና፡ ናይ ሓደ ካብ ቋንቋታትና፡ ናይ ሓደ ካብ ፖለቲካዊ ድሕረ ባይታና (ጀብሃ-ሻሕብያ)፡ ናይ ሓደ ካብ ሕብረተሳብኣዊ ክፍልታትና (ዝተማህረ-ዘይተማህረ)፡ ናይ ሓዲኡ ጾታትና (ጓለንስተይቲ-ወዲ ተብዕታይ)፡ ዘይኮነትስ ናይ ኩሉና እያ። ድልድል ከም ስኒ ኣድጊ ብማዕረ እትብጸሓና እምበር፡ ሓደ ወዲ ማእከል ሓደ ወዲ ወሰን እንኾነላ ኣይኮነትን። ንሕና ነንሓድሕድና እንተዘይ ተጸዋዊግና ኤርትራና ግና ብማዕረ ከም እትሕቑፈና ርዱእ እዩ። ስለዚ “ኤርትራ፡ ንኹልና ብኹልና” ክነሳ ብጸቢብ ስምዒታት ተሰሊብና ኣብ ምብትታና ከዕይም ንዝደሊሓይሊ ገጽ ክንህብ ኣይግበኣናን።

ርእሰ-ዓንቀጽ፡ ሰዲህኤ

ዲክታተር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ከምቲ ልሙድ ኣብ  ጽንብል መበል 28 ዓመት ናጽነት ኤርትራ መደረ ኣስሚዑ። መራሕቲ ሃገራት ኣብ ከም ኣጋጣሚ 24 ጉንበት ዘስምዕዎ መደረ መጻኢ መደባቶምን ዕድል ናይታ ሃገርን ህዝባን ዘመላኽት ስለ ዝኾነ ትጽቢት ይግበረሉ እዩ። ዋላ’ኳ ህዝብና ሓድሽ ክጽበ ኢሳይያስ ከኣ ኣብ ዝኣረገ ዛዕባ ከኹድድ ተረባሪቦም እንተኾኑ፡ ዝተወሰኑ ኤርትራውያን “ምናልባት ደኾነ ኣብ መበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነት ሓድሽ የምጽእ ይኸውን?” ዝብል ትጽቢት ዘሕደሩ ነይሮም። ሓድሽ ከምጽእ ይኽእል እዩ ኢሎም ክግምቱ ዝድረኾም ከኣ ነቲ ምስ ኢትዮጵያ ከካይዶ ዝጸንሐ ክሳብ ሕጂ መዕለቢኡ ዘይተፈልጠን፡ ንድሕሪት ናይ ምምላስ ሓደጋ ኣንጸላልይዎ ዘሎን ምቅርራብ ርእዮም፡ ኣብ ዘቤታዊ ኤርትራዊ ጉዳይውን ይቕጽሎ ይኸውን ዝብል ግምት ስለ ዘሕደሩ እዩ። እዚ ግምትዚ ኣብ ኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮኑ ኣብ ገለ ናይ ግዳም ተዓዘብቲ’ውን ቦታ ረኺቡ ነይሩ እዩ።

መብዛሕትኡ ህዝብና ግና ኢሳይያስ ካብ ኣብያን ኣብ ኣረጊት ኣጀንዳ ምኹዳድን ሓሊፉ፡ ሓድሽ ሓሳብ ዘመንጩ ኣተሓሳስባ ከም ዘየብሉን፡ እቲ ምስ ኢትዮጵያ ዘካየዶ ዘብለጭልጭ መሬት ዘይሓዘ ዝምድና ካብ ልባዊ ናይ ሰላም ድሌቱ ዝመጸ ዘይኮነስ፡ ናይ ጐይተቱ ቃል ንዘይምዕባርን ገለ ግነዖት ንምርካብን ምንባሩ ስለ ዝርድኡ፡ ህግዲፍ ልቡ ኣረስሪሱ ኣብ ኤርትራዊ ዘቤታዊ ዛዕባ ሓድሽ ነገር ከምጽእ’ዩ ዝብል ግምት ኣይነበሮምን። እቲ ቀንዲ “እዚ ሰብኣይ ሓድሽ ጉዳይ ኣየምጽእን’ዩ” ዘብሎም ከኣ፡ ኢሳይያስ ኣብዛ ዘለዋ መንበር ንምቕጻል ዘዋጽኦ፡ ኣብቲ ዓጽይዎ ዘሎ ባብ ምቕጻል እምበር፡ ቁሩብ ጩራ እንተፈጢሩ ደሓር መምለሲ ከምዘይረክብ ስለ ዝርዳእ’ዩ።

ኢሳይያስ ኣብ መደርኡ ብዘይካቲ ንህዝቢ ኤርትራ ዝውድስ ዝመስል መዳህለልን መቐሸሽን ቃላቱ፡ ኣብቲ ባዕሉ እውን “ሓደስቲ ኣይኮነን” ዝበሎ ንጸዓት፡ መንገዲ ምድርን ኣየርን፡ ምምዕባል ወደባት፡ ህንጸት ማይ፡ ትምህርትን ሕክምናን፡ ኢንዱስትርን ኣባይትን ዝምልከቱ ጸገማት ኣኳማሲዑ። ዲክታቶር ኢሳይያስ “ነቲ ሕሩስ ክሓርስ” ዝሰምዑ ወገናት ሓድሽ ጉዳይ ብዘይምምጻኡ እንዳሓዘኑ ንመደረኡ “ሓድሽ ነገር የብሉን” ይብልዎ ኣለዎ። እዚ ማለት ግና ናብ ህዝቢ ኤርትራ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ የብሉን ማለት ኣይኮነን። ኢሳይያስ ህዝቢ ኤርትራ ካብዚ ኣጋጣሚ እንታይ ይጽበ ከም ዝነበረ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። ካብ ትጽቢታት ህዝብና ዋላ ሓንቲ ዘይምትንካፉ ከኣ፡ “ቀደም፡ ሎሚ ኮነ ጽባሕ ኣነ እየ ብዛዕባ ኤርትራ ዝሓስብን ዝፈልጥን ህዝቢ ዝተጸበየ ይጸበ በቲ ዝመረጽኩዎ መገዲ እየ ኣጠርሚመ ዝኸይድ” ዝሕመረቱ፡ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝጸንሐ ንዕቀትን ብደዐን መሊሱ ዘሕደሰ መልእኽቲ እዩ ኣመሓላሊፉ።

ኢሳይያስ ኣብዚ መደርኡ ዘኮማሰዖም ካልእ ዛዕባ ትዕግስቲ ከምዘድሊ እዩ። ትርጉም ትዕግስቲ ብቋንቋ  መደረ ኢሳይያስ “ኣብ ገዛእ ዋኒንኩም ስቕ ኢልኩም ስምዑንን ርኣዩንን” እዩ። ትርጉም ጽንዓት ከኣ   ስንኹም ነኺስኩም ንነዊሕ ዕድመ ስልጣን ጸልዩለይ እዩ። ብመሰረቱ ናይ ኤርትራ ጸገም ናይዞም ኢሳይያስ ኣብ መደርኡ ዝጠቐሶም ኣብ ላዕሊ ዝዘርዘርናዮም ጽላታት ድሕረት ጥራይ ኣይኮነን። እዚ ኢሳይያስ ዝዘርዘሮ ሳዕቤን ኮይኑ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ምሕንጋድ ኢሳይያስ ኣብ ምትካል ሕገመንግስታውን ህዝቢ ዝማእከሉ ዲሞክራስያውን ስርዓት እዩ። ኣብዚ ዝፈሸለ ሰብኣይ፡ ነዞም ዝተጠቕሱ ቁጠባውን ማሕበራውን ጽላታት ከዕሪ ማለት ከኣ ፈጺሙ ዘይከኣል እዩ። ንሱ ኣብዞም ጽላታት ዘሎ ጸገም ዝጠቕሰ፡ ካብቲ ቀንዲ ህዝቢ ዝጠልቦ ዘሎ መሰረታዊ ጉዳያት ንምህዳም እዩ። እንተ ጸገም ምዝርዛር ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ገገዝኡ ስለ ዘሎ ካብ ኢሳይያስ ዝጽበዮ ኣይኮነን። ኢሳይያስ ናይ ብሓቂ “መራሒ መንግስቲ ኤርትራ” እንተዝኸውን፡ ካብኡ ትጽቢት ዝግበረሉ ጸገማት ምቑላል ዘይኮነ፡ ነቶም ጸገማት ንምፍታሕ ህዝቢ ዘሳትፍ ትካላዊ ስርዓት ምዝርጋሕ እዩ ነይሩ። እንተኾነ ህግዲፍ ኣይበቐዖን። ንመጻኢ እውን ኢሳይያስ ኣብቲ ብሓይሊ ተወጢሕዎ ዘሎ በሪኽ ቦታ ክሳብ ዘሎ ኣይክረጋገጽ እዩ።

ህዝቢ ኤርትራ በዚ “ኣቦይን ኣደይን በበይኑ ጸሎቶም” ዝዓይነቱ፡ ናይ ኢሳይያስ ጠባርን ኣሽካዕላልን መደረ ክትክዝን ክሕርቅምን ዘይኮነ ንክቕይሮ እዩ ክትንስእ ዝግበኦ። በካይዳ ኢሳይያስ ርእሱ ከድንን ዘይኮነስ ክሕርን እዩ ዝግበኦ። እቶም ውሑዳት ኢሳይያስ ከም መራሕ ሃገር ዘየሎ ክነሱ፡ ከም ዘሎ ኣምሲሎም “ኣሎ እምበር” ዝብሉን ነብሶም ዘዕሽዉን ወገናትና ከኣ “ሕጂ እውን ደንጉዩ እምበር ኣይመሰየን’ሞ ናብ ልብኹም ተመለሱ” ካብ ምባል ሓሊፍና እንብሎም የብልናን።

ኣብ መደረ ኢሳይያስ ካልእ ኣዛራቢ ጉዳይ፡ ብዛዕባቲ ክንደይ ወልደፍደፍ ዝበለሉ ዝምድና ምስ ኢትዮጵያ ዋላ ሓንቲ ቃል ከይጠቐሰ ጓስይዎ ምሕላፉ እዩ። እዚ ብዘይምግናን እቲ ዝምድና ቀምሲሉ ከምዘሎ ዘመልክት እዩ። እቲ ብዙሓት ወገናት፡ ድሌት ኣብ ባይታ ምስ ዘሎ ኩነታት እንተዘየሳንዩ፡ ናብ ዝድህሰስ ውጽኢት ክበጽሕ ኣይክእልን እዩ፡ ዝብልዎ ከኣ ህያው እንዳኾነ ይመጽእ ዘሎ ይመስል። ህልዊ ኩነታት ክልቴን ሃገራት እንተኣወዳዲርና ከኣ፡ እቲ ሰላምን ጥዑይ ጉርብትናን’ኳ ንደልዮን ዝተቓለስናሉን እንተኾነ፡ እቲ ሸበድበድ ዘይሰማማዕ ከተሰማምዕ ካብ ምፍታን ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።

ኣብ ኤርትራ ሕገመንግስቲ የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ናይ ፍትሒ ልዕልና የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ትካላዊ መስርሕ ፍትሒ ኣሎ። ኣብ ኤርትራ ብዝኾነ ጉዳይ ዝተታሕዙ ዜጋታት ድሕሪ ምትሓዞም ሃለዋቶም ኣይፍለጥን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ዜጋታት ብገበን ምስ ዝጥርጠሩ ኣብ 48 ሰዓታት ናብ ቤት ፍርዲ ቀሪቦም ባዕሎም ይኹን ብጠበቅኦም ነብሶም ናይ ምክልኻል መሰል ኣለዎም። ኣብ ኤርትራ ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ከም ኣጀንዳኳ ኣይለዓልን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ብፓርላማ ዝተመስረቱ፡ ኮሚሽናት ሰብኣዊ መሰልን ናይ ህዝቢ ሓባሲ ንብዓትን ኣለዉ። ኣብ ኤርትራ መሰል ምውዳብን ሓሳብካ ምግላጽን የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ሕጋውነት ለቢሰን ዝንቀሳቐሳ ክሳብ 107 ተወዳደርቲ ፖለቲካዊ ውድባት፡ ልዕሊ 20 ናይ ብሕቲ ማዕከናት  ተለቪዝዮን፡ ብዙሓት ብሕታዊ መደበራት ሬድዮን ጋዜጣታትን ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ ዋላ ሓንቲ ዩኒቨርስቲ የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ናይ ብሕቲ ከይወሰኽካ፡ ልዕሊ 30 መንግስታዊ ዩኒቨርስታት ኣለዋ። ኣብ ኤርትራ ዝሕግግ፡ ዘፈጽምን ዝፈርድን ሓደ ዲክታቶር ሰብኣይ እዩ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ሓጋጊ፡ ፈጻምን ፈራድን ኣካላት መንግስቲ ኣለዉ። ኣብ ኤርትራ ምርጫ ዝበሃል የለን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ግና ኣብ ነፍሲ ወከፍ 5 ዓመት ፈደራላውን ክልላውን ምርጫታት ይካየዱ። ጉዳይ ኣጠቓቕማ ባንክ፡ ጉዳይ ግደ ብሕታዊ ጽላት ኣብ ወፍሪ፡ ጉዳይ ግዱድ ሃገራዊ ኣገልግሎት ዝኣመሰሉ፡ ዛዕባታት እንተወሲኽናሉ ከኣ ናይቲ ዝየሳኒ ሃለዋት ዝርዝር ኣዝዩ ነዊሕ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣብ መንጎ ክልቴን ሃገራት ዝምድና ክትገብር ምፍታን፡ ትምኒት እምበር ግብራዊ ክኸውን ዘለዎ ዕድል ኣዝዩ ጸቢብ እዩ። ኢሳይያስ ናብቲ ኢትዮጵያ ዘላትሉ ኩነታት ንምምጻእ ዕጭ ካብ በለ፡ ንኢትዮጵያ ናብቲ ኤርትራ ዘላትሉ ጽልሙት ኩነታት ምምላሳ ከኣ ዘይሕለም እዩ። እቶም ነዚ ዘሕዝን ኩነታት ሃገሮም ኣቐሚጦም፡ በቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዝርአ ናይ ኣተገባብራ ሕጽረታት ክወራዘዩ ዝህቅኑ ኤርትራውያን ከኣ ኣዝዮም የሕዝኑ። እዚ ማለት ግና እቲ ናትካ ኣቐሚጥካ ናብ እንዳማትካ ዳምዳም ምባል እንተዘይኮይኑ፡ ብዛዕባ ናይ ካለኦት ሃገራት ሕጽረትን ተመኩሮን ምዝራብ ነውሪ እዩ ማለት ኣይኮነን። እንተ መደረ ኢሳይያስ “እንተ ፈታሕካዮስ ጥራ ቁጻር” እዩ።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ናጽነት ኤርትራ፡ ክቡር ዋጋ ተኸፊልዋ፡ ብመሪርን ዘይሕለልን ቃልሲ ህዝቢ ዝተረኽበት ስለ ዝኾነት፡ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራይ ንዝክራ ዘይኮነት ወርትግ ኣብ ልብን ቀልብን ህዝቢ ኤርትራ ክቡር ቦታ ዘለዋ ህያብ ኤርትራውያን ሰማእታት እያ። እነሆ ከኣ ህዝባ ክንድቲ ዝተጸበዮን ክብደት ዝኸፈሎ ዋጋን ቀሲኑ ከየስተማቐራ ኣብ መበል 28 ዓመታ በጺሕና። መጻኢኣ ሕጂ’ውን ብቃልሲ ህዝባ ብሩህ ምዃኑ ብምትእምማን ንዝክራ ኣለና እሞ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ እንኳዕ ናብዛ ታሪኻዊት ዕለት 24 ጉንበት  ኣብጸሓና ንብል።

ምዝካር መዓልቲ ናጽነት መሰረታዊ ትርጉሙ፡ ክብደቱ ክሳብ ክንደይ ዓሚቑ ምዃኑ ንምስትብሃልን፣ ነቶም ምእንተኣ ዝተበጀዉ ኣእላፍ ሰማእታት ንምዝካርን ኮይኑ፡ በብዓመቱ ብመንጽርቲ ኣብ ሃገርናን  ከባብናን ዝረአ ምዕባለታት ብፍሉይ ጽልዋታት ተሰንያ እያ እትዝከር። ናይ ቅድሚ ሕጂ ዝኽሪ ናጽነት ክንዝክር እንከለና፡ ናጽነትናን ልኡላውነትናን ኣብ ዘይንቕነቕ ጽኑዕን ሕጋውን ባይታ ዝተነድቀ፡ ናይ ኩሉ መጻኢ ቃልስናን ዓውትናን መንጠሪት ጌርና ኢና ክንወስድ ጸኒሕና። ናይ ሎሚ ዓመት ዝኽርና ግና ወዮ ንድሕሪት ዘይምለስ እንብሎ ዝነበርና ናጽነትና’ውን ብሰንክቲ ኣድብዩ ዝጸንሐ ኣካይዳ ህግድፍን መራሒኡን ዘይተጸበናዮ ምልክት ሕቶ ኣብ ዝተቀልቀለሉ ኮይና ኢና ንዝክራ ዘለና። ኣብ ዝሓለፈ ትዕዝብትና፡ ወዮ ጽኑዕ ተሓላቒ ልኡላውነት መሲሉ ብምቕራብ “ዶብና ተሓንጺጹ ልኡላውነትና ተረጋጊጹ ኣብ መሬትና ሰፊሩ ዘሎ ሰራዊት ባዕዲ ከይወጸ፡ ዕደ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ንቡር ምምላሱ” ዝብሎ ዝነበረ ህግዲፍ ቃሉ ዓጺፉ ውጥይጥይ ኣብ ዝብለሉ ደረጃ ኮይና ኢና ን24 ጉንበት መዓልቲ ናጽነት ንዝክራ ዘለና። እነሆ ከኣ ወዮ ኤርትራ ድሕሪ ናጽነት ከምቲ ክትኮኖ ዝግባኣ ዝነበረ ብዘይምዃና፣ ስኽፍታ ሓዲሩና፡ ነቲ ስኽፍታ ንምቅንጣጥ እንዳተቓለስናስ፡ ስኽፍታና መሊሱ ገዚፉ። ሓላፍነት ህዝቢ ኤርትራ ብኽንድኡ ደረጃ ክድራዕ ከኣ ናይ ግድን ኮይኑ።

ጉጅለ ህግዲፍ ከምቲ “ኣጸብቕ ዝበልዎ ኣየኽፍእ፡ ሓሉ ዝበልዎ ኣየጥፍእ” ዝበሃል ኣብ ቅድሚ ኤርትራን ህዝባን ተጠሊዑ ክኣትዎ ዝጸንሐ ቃል ዓይኑ ከይሓሰየ ጠሊሙ። ሓድሽ ጠላም’ኳ እንተዘይኮነ ነቲ ጥልመት ጥልመት ወሲኽሉ። ህዝቢ ኤርትራ እውን ነቲ ኣብ ልዕሊ ህግዲፍ ዝነበሮ ጥርጠራ ዝወረሮ እምነት ሓጢጡ ስሒብዎ ኣሎ። ህዝቢ ኤርትራ እምነት ምስሓብ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ብናይ ቃለዓለም ፈኸራኡ ምስ ብዙሕ ጥርጠራታት ኣሚንዎ ዝነበረ ህግዲፍ ኣብ ናጽነት ኤርትራ ካብ ተማተአ፡ ነታ ባዕሉ ዘምጸኣ ናጽነቱ ባዕሉ ናይ ምሕላዋ ሓላፍነ ናይ ትብዓትን ንቕሓትን ዕጥቁ ኣትሪሩ ክርከብ ኣብ ዝግደደሉ መድረኽ ኢና ንርከብ ዘለና። ኣብ መበል 28 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ነዚ ከቢድ ዕማም ንምትግባር ቃሉ ካብ ምሕዳስ ከኣ ካልእ ምርጫ የብሉን። ደጊም ናጽነትና ኮነ ልኡላውነትና ንምሕላውን፡ ብሓቂ ናይ ህዝባ ዝኾነት፡ ቅዋማዊትን ዲሞክራስያዊት ሃገር ንምሃንጽ ህዝብናን ናይ ለውጢ ውዳበታቱን ባዕልና እንስከሞ ሓላፍነት እምበር፡ ነቲ ዘይክፈት እንተተኸፍተ’ውን ጥራዩ ዝጸንሕ ማዕጾ ህግዲፍ ንኩሕኩሓሉ ግዜ ኣይኮነን።

ዝኾነ ምዕባለ ሓደ ጉዳይ ጥራይ ኣይኮነን ሒዙ ዝመጽእ። ምናልባት እውን ሳዕቤኑ ብኣንጻር ትጽቢት ናይቲ ስጉምቲ ዝወሰደ ኣካል ክኸውን ይኽእል እዩ። ብመንጽር እዚ ጉጅለ ህግዲፍ ሓድሽ ኣቕጣጫ ፈጢሩ ንህዝቢ ኤርትራ ኣዕሽዩ ንኤርትራዊ ልኡላውነት ዞባዊ መጣልዕን መህጠሪ ካዝናኡን ክገብሮ ዝመሃዞ ውዲት ውጽኢቱ ከምቲ ዝተጸበዮ ከም ዘይኮነሉ ንዕዘቦ ኣለና። እቲ ዝጀመሮ ሓደገኛን ዘይተጸንዐን ጸወታ ናብ ዘይሓሰቦ ኩርናዕ ወሲድዎ፡ ሓንሳብ እንዳኸፈተ ሓንሳብ ከኣ እንዳዓጸወ ከዕነኒ እንከሎ፡ ብኣንጻሩ መላእ ፈታው ሃገሩን ናጽነቱን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ሓድሽ ናይ መኸተ ምዕራፍ ኣትዩ ንህግዲፍ ዝሕዞን ዝጭብጦን ኣስኢንዎ ኣሎ። ንቕሎ “ይኣክል” ናይዚ ኣብነት እዩ። እዚ ሓደ ንመበል 28 ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ፍሉይ ከብልዎ ካብ ዝኽእሉ ምዕባለታት እዩ። ነዚ ምዕባለ ናብ ዝለዓለ ደረጃ ንምብራኹ ከኣ ኣብዚ ታሪኻዊ ቅነ ከም ወትሩ ቃልና ከነሕድስ ይግበኣና።

መበል 28 ዓመት መዓልቲ ናጽነት ህግዲፍ እውን ድሕሪ ሕጂ ንህዝቢ ኤርትራ ከታልሎ ከምዘይክእል ዕረ እንዳጠዓሞ ኣብ ዝተረደኣሉን ተስፋ ዝቖረጸሉን ኩነታት ኢና ንዝክራ ዘለና። ህግዲፍ ሰሚዑ ከም ዘይሰምዐ ክሓልፎ እንተዘይደልዩ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ወጻኢ ኮነ ኣብ ዓዲ ሓድነቱ ኣደልዲሉ ደፊርዎ ከም ዘሎ ተረዲኡ ኣሎ። ህዝቢ ነቲ ንነዊሕ ዓመታት ተጻዒንዎ ዝነበረ ስግኣት ሰይሩ ርእሱ ኣቕኒዑ ኣግሂዱ ንህግዲፍ ናቱ ክህቦ ጀሚሩ ከም ዘሎ ስለ ዝተረደኤን፡ ምእንቲ ሆሆ ኢሉ ከይለዓሎ ስለ ዝሰግአን፣ ኣበዓዕላ ዝኽሪ ናጽነት ኤርትራ ኣብ ዝተፈላለየ ከባብታት ብሓደ መዓልቲ ከምዘይከውን ተሊሙ ኣሎ። እዚ እውን ንመበል 28 ዓመት ዝኽሪ ናጽነትና ፍሉይ ዝገብሮ እዩ። ምስዚ ኩሉ ግና ኣብዚ እዋንዚ ሓይሊ ሚዛን ፈጺሙ ተቐይሩ፡ ናይ ህግዲፍ ዳሳት ጠምዚሑ፡ ዳስ ሓይልታት ለውጢ ግና ብንቕሎ ”ይኣክል” ተሰንዩ ዝያዳ ዓሚሩ ይብዕል ከምዘሎ ንዕዘብ ኣለና። ናይዚ መልእኽቲ ዋላ ህግዲፍ ክቕበሎ እንተዘይደለየ መርከቡ ተንቆልቁል ናይ ምህላዋ ምልክት ምዃኑ ብኣፍንጭ ክርደኦ እዩ።

ስለዚ ከምቲ ኩሉ ግዜ እንብሎ መዓልቲ ናጽነት፡ በቲ ሓደ ወገን ጀጋኑና እንዝክረሉን እነመጉሰሉን በቲ ካልእ ወገን ከኣ ንህግዲፍ እነቃለዓሉ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቀንዲ ዕማምናስ “መጻኢኸ ናበይ?” ዝብል ሕቶ እንምልሰሉ ኣጋጣሚ እዩ ክኸውን ዝግበኦ። መጻኢና ኣብ ኢድና ካብ ኮነ ከኣ፡ ብኸመይ ሓላፍነት ህዝብን ሃገርን ወሲድና፡ ዓቕምና ኣወሃሂድና፡ ብዑቕ ተካኢ ከም ንኸውን ክንሓስብ ዘይኮነስ ክንትግብር ቃል እንኣትወሉ ኣጋጣሚ ክኸውን ናይ ግድን’ዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) እዚ ብሩህ መጻኢ ንድሕሪት ከይምለስን ጭቡጥን ውዱብን ትካላዊ መልክዕ ሒዙ ክቕጽልን ምስ ኩሎም ግዱሳት ኤርትራውያን ዓቕሙ ጸሚዱ ክቃለስ ቅሩብ ምህላዉ ድልውነቱ የረጋግጽ

24 ጉንበት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ንዘለኣለም ትንበር!

ዘለኣለዊ ክብርን መጎስን ንሰማእታት ኤርትራ!

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ብሰንኪ ህግዲፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ተጻዒኑ ዘሎ ወጽዓ፡ ብሃንደበት ዝመጸ ዘይኮነ፡ ኣብ ነዊሕ መስርሕ ሜላታት እንዳቐያየረ ዝማዕበለ እዩ። ኣብቲ መጀመርያኡ ዝርደኦ ወገን ኣይነበረን ምናልባት ዘቕለበሉ እንተነበረ እውን ናብዚ ሕጂ በጺሕዎ ዘሎ ደረጃ ክበጽሕዩ ዝብል ግምት ስለ ዘይነበረ፡ ብዓይኒ “ክሓልፍዩ” እዩ ዝረአ ነይሩ። እንተኾነ ብግብርስ “ክሳብ ዝሓልፍ ትንፋስ የሕልፍ” እዩ ኮይኑ። እቲ መስርሕ ናይዚ ሕጂ ኩሉ ነገሩ ተቓሊዑ ዘሎ ተንኮለኛ ጉጅለ ህግዲፍ፡ ሰላሕታዊ ኣካይዳ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ናይ ህዝቢ ኤርትራ ልኡም ኣመዛዝና ተወሲኽዎ ንብዙሓት ከም ዘዳህለለ ኩልና እንርደኦ እዩ። ህግዲፍ ሳላቲ ሓባኢ ኣካይዳኡ፡ ንግዜኡ እንተኾነ እውን ናይ ብዙሓት ደገፍን ተሓላቕነትን ከም ዝነበሮ ናይ ቅረባ ግዜ ተዘክሮ እዩ። ናይ ሽዑ ጥራይ ዘይኮነ ናይቲ ናይ ሽዑ ልኡም ኣረዳድኣ ኣብ ልዕሊ ህግዲፍ ሎሚ እውን ኣሰሩ ምልኡ ብምሉእ ኣይለቐቐን። እቲ ሓሓሊፉ ዝርአ ብጐቦጎቦ ንህግዲፍ ከተመኻንየሉ ምፍታን ከኣ ነዚ ዝሕብር እዩ።

ግዜ እንዳነወሐ፡ ናይ ህግዲፍ መዳህለሊ ሜላታት እንዳተወደአ እቲ ክሕባእ ዝጸንሐ ሓቀኛ ጸረ-ህዝቢ  ባህርያቱ ደፊኡ ክወጽእ ምስ ጀመረ ግና እቲ ንዝኾነ ህግዲፍ ዝደረፎ ተተቐቢሉ ዘዳምቕ  ዝነበረ ግሩህ ደጋፊ እንዳነከየ፡ እቲ “ጠርጥር” ዝብል ዝነበረ ድምጺ እንዳበዘሐ ክኸይድ ተዓዚብና። ናይቲ ኣብ ህግዲፍ ጥርጠራኡ ዘንብር ዝነበረ ወገን ምዕኳኽ ዘይሩ ዘይሩ ንህልውናኡ ሓደገኛ ስለ ዝነበረ፡ ህግዲፍ ስቕ ኢሉ ክሓልፎ ባህርያዊ ኣይነበረን። ካብዚ ብምንቃል እዩ ከኣ ነንዝተቐልቀለ ናይ “ዓገብ መዋጸኦ ንርከብ” ድምጺ ከከይዓኾዀ ብምሉእ ዓቕሙ ክኾልፎ ዝጸንሐ። ኩሉቲ ከካይዶ ዝጸንሐን ዘሎን፡ ምእሳር፡ ምስዋር፡ ምቕታልን ካልእ ገበናትን ከኣ ናብዚ ህድማ ዝዓለመ እዩ ነይሩ።

እቲ ኣንጻር ህግዲፍ ዝካየድ ቃልሲ፡ ማዕረ ማዕረቲ ጭካነኡ ኣይሰጐመን ማለት እንተዘይኮኑ፡ ምስኡ ኣይጀመረን ማለት ኣይኮነን። ምኽንያቱ ወጽዓ ክሳብ ዝሃለወ ነቲ ወጽዓ ኣሜን ኢሉ ዘይቅበል ሓሳብን ኣካልን ክህሉ ናይ ድግን ስለ ዝኾነ።  እንተኾነ ናይ ህዝብና ኣብ ነዊሕን መሪርን ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ምርብራብን  ናይ ህግደፍ ምስ ናጽነት ሃገርና ስልጣን ምሓዝን፡ እቲ ወጽዓ ኣይርደኦን ነይሩ ማለት ዘይኮነ፡ ነቲ ህግዲፍ ዝኣትዎ ዝነበረ ናይ ሓሶት መብጸዓ ኣሚኑ፡ ነቲ ኩነታት “ርእዩ ከም ዘይረኣ” ብምሕላፍ ነዊሕ ግዜ ተጻዊሩ’ዩ። እቲ ጉጅለ ግና ነዚ ናይ ህዝብና ሓልዮትን ስኽፍታን ዝፈጠሮ ጽሮትን ምጽማምን ከም ዘይምፍላጥን ፍርሕን ወሲዱ ብምብላጽ፡ ነቲ ምስብባሩ ዘይተርፍ ናይ ወጽዓ ኣዕኑዱ ኣዕሚቕ ንክተክል ኣኽኢልዎ። እተኾነ ህዝቢ ንዝተወሰነ ግዜ እምበር ንሓዋሩ ክዕሾ ስለ ዘይነብር፡ ህዝቢ ኤርትራ ሓቀኛ መንነት ህግዲፍ ተረዲእዎ ክቃለሶ ካብ ዝውስን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ’ዩ። ወዮ ሓደ ግዜ “ህግዲፍ ወጻዒ እዩ” ምባል ከም ነውርን ሃገርን ሰማእታትን ከም ምኸሓድን ዝውሰድ ዝነበረ፡ ሎሚ “ህግዲፍ ቅኑዕ እዩ” ምባል ነውሪ ኣብ ዝኾነሉ ደረጃ በጺሕና ኣለና። እዚ ተስፋ ዝህብ ኩነታትዚ ብሃንደበት ዝመጸ ዘይኮነ፡ ብፍላይ ናይቲ ድሕሪ ናጽነት፡ ምእንቲ ሕገመንግስታውን ዲሞክራስያውን ምምሕዳር፡ ምዕቃብ ኤርትራዊ ልኡላውነት፡ ምኽባር ኩሉ መሰረታዊ መሰላት፡ ልዕልና ፍትሕን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓ ዝተመስረተ ናይ ርሑቕን ቀረባን ሰላማዊ ዝምድናታትን ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ውህሉል እዩ።

በቲ ሓደ ወገን እቲ ወጽዓ ተሳዒሩ ኣላሽ ክሳብ ዝብል፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ እቲ ኣንጻር ወጽዓ ዝካየድ ቃልሲ ተዓዊቱ ልዕልናኡ ክሳብ ዘረጋግጽ፡ ማዕበልቲ እምበር ኣብ ሓደ ቦታ በጺሖም ጠጠው ዝብሉ ኣይኮኑን። እነሆ ከኣ ወጽዓ ህግዲፍ በቲ ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ፡ ኣብ ፈቐዶ መድረኻት ኣብ ዓዲ ይኹን ኣብ መገሻ፡ “በቲ ዘካየድናዮ ውግኣት ኣይከስረናን፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ ኣይኮነ፡ ምምልካት ዶብ እቲ ኣዝዩ ዝነኣሰ ኣጀንዳና እዩ፡ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበረ ምስሕሓብ ናይ ዶብ ኣይኮነን፡ ናይ ቃለ ዓለም ዘይኮነ ብሓቂ ድሕሪ ሕጂ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ እዩ ዝመርሓና፡ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝነበሮም ቃል ኪዳን ኣሕዲሰምዎ’ዮም” ዝብሉ ስዕረቱ ዘርእዩ ንደገፍቱ’ውን ዘርዓዱ ሓረጋት ደርጒሑ። ብኣንጻሩ እቲ ኣንጻር ወጽዓ ህግዲፍ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፡ በብመድረኹ ብብዙሓት እዋናውያን ጭረሖታት ክሓልፍ ድሕሪ ምጽናሕ እነሆ ናብ “ይኣክል” በሪኹ ኣብ ድርኩዂት ዓወቱ ይርከብ ኣሎ። ስለዚ ይኣክል እውን ናይቲ ብዝተፈላለዩ ናይ ለውጢ ኣካላትን ኣገባባትን ኣንጻር ህግዲፍ ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ውህሉል እምበር ሕጂ  ብሃንደበት ካብ ሰማይ ዝነጠበ ኣይኮነን።

“ይኣክል” ክሳብ ክንድዚ በሪኹ ኩልና እንዓስሎ ንቕሎ ንክኸውን ካብ ዘኽኣልዎ፡ ስርዓት ህግዲፍ መንነቱ ሓቢኡ ጥዑይ መሲሉ ክቐርብ ኣብ ዘይከኣለሉ እዋን ምምጽኡ ቀንዲ ምኽንያት እዩ። ኣብ ከባቢና ዘሎ ምዕባለታት’ውን ጽልዋኡ ዝስገር ኣይኮነን። ምስዚ ኩሉ ግና ናይ “ይኣክል” በሪኽካ ምውጻእን ብዙሓት ሰዓብቲ ምርካብን ናይ መውዳእታ ዓውትና ዘይኮነ፡ ናብ ዓወት ዘምረሓና ገዛኢ  ቦታ ምሓዝና ዘመልክት እዩ። ጭረሖ “ይኣክል” ይዕወትዶ ኣይዕወትን ከኣ በቲ ድሕሪ ሕጂ፡ ወዲብካ ናብ ፍረ ንምብጽሑ ዝጸበየና ዘሎ ቃልሲ ዝውሰን እዩ። ኣብዚ ቅድም ተወሊዑ ሎሚ ዝያዳ ሃልሃል ዝብል ዘሎ ናይ ለውጢ ሽግ ዝኸቡ ዘለዉ ወገናት ዝያዳ ኩሉ “እቲ ናይ ለውጢ ዓቕሚ ኣባይ ጥራይ እዩ ዘሎ” ካብ ዝብል ቅድሚ ሕጂ ዘየዕወተና ኣግላሊ ኣካይዳ ክወጹ ናይ ግድን እዩ። ኣብ ክንድኡ “እቲ ዝልውጥ ሓይሊ ናይ ኩልና ደለይቲ ለውጢ ውህሉል ዓቕሚ እዩ” ንዝብል እምነት ኣጽኒዖም ክሕዝዎ ናይ ግድን እዩ። ካብዚ ወጻኢ ክንጓዓዝ እንተኮይና ግና “ይኣክል” እውን ከምቲ  ኣብ ናይ 2001 ናይ ማእሰርቲ ግዜ፡ ህልቂት ላምፓዱዛን መሰል ኣጋጣምታትን ዘልዓልናዮም ኣብቲ ዝበሃግናዮ ውጽኢት ዘየብጽሑና ጭርሖታት ናይ ምዃን ዕድሉ ዕጹው ኣይኮነን።