EPDP Editorial

ሓደ ጉዕዞ መጀመርን መዕረፍን ኣለዎ። እቲ ኣብ መንጎ መበገስን መዕረፍን ዘሎ ርሕቀት ከከም ባህሪ ናይቲ ዕማም ቀሊል ወይ ከቢድ፥ ክኸውን ይኽእል። እቲ ኣብ መንጎ’ዚ ኣገደስቲ ነጥብታት መበገስን መዕረፍን ዘሎ ጉዕዞ እቲ መስርሕ ንብሎ ዘለና እዩ። ነዚ መስርሕ ኣብ ምሕጻር ወይ ምንዋሕ ናይቶም ነቲ መስርሕ ዘካይድዎ ኣካላት ሓፈሻዊ ብቕዓት ዝመዝን እዩ። እዚ በዓልቤታዊ ኮይኑ ነቲ መስርሕ ዝቕልስ ወድዓዊ ምኽንያታትን እቶም ተዋሳእቲ ክንቅይሮ ዘይንኽእል ዝግዘኣሉ ሕግን እውን ኣለዎ። ቀሊል ኣብነት ንምቕራብ፡ ካብ ሓደ ቦታ ብመኪና ነቒልካ ኣብቲ እትደልዮ መዓርፎ ንምብጻሕ ናይቲ ዘዋሪ ክእለትን ናይታ መኪና ብረታዐን ዓይነትን ዓብዪ ብጽሒት ኣለዎም። ግና ከኣ ባህሪ ናይቲ መንገድን መኪና ናይ ምምራሕ ሕግን እውን ብጽሒቶም ኣትሒትካ ዝረኣይ ኣይኮነን።

ካብ ምጅማር ክሳብ ምፍጻም ንምብጻሕ ዝኽየደ መንገዲ ከከም ባህሪ ናይቲ ከተዕውቶ እትቃለሰሉ ዕላማ ክፈኩስን ክኸብድን ከም ዝኽእል ርዱእ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ዝኣመትካዮ መዓርፎ ምእንቲ ክትበጽሕ፡ ኪኖ ምጅማር ጉዕዞ፡ ነቲ መስርሕ ህይወት፡ ግዜ፡ ጉልበትን ዝተፈላለዩ ዓይነት ንዋትን ክትከፍለሉ ግድን እዩ። ነዚ ክትከፍል እንተዘይክኢልካ ግና እቲ ዕማም ህያው ኮይኑ፡ እቲ መስርሕ ግና ይዝሕትል። ኣብቲ ከም መዓርፎ ዝሓሰብካዮ ሸቶ ከኣ ኣይትበጽሕን።

ናይዚ ግብራዊ ኣብነት ንምጥቃስ ናብ ተመኩሮና ኢና እንመጽእ። ብዙሕ ንድሕሪት ከይተመለስና ዕጥቃዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ብ1961 እዩ ተጀሚሩ። ብ1991 ድማ ናጽነት ኤርትራ ብምርግጋጽ መዓርፎ ረኺቡ። ኣብ መንጎ እቲ መንቀልን መዕረፍን ናይ 30 ዓመታት መስርሕ ነይሩ። እዚ 30 ዓመታት ብደረጃ መዕቀኒ ግዜ ነዊሕ እዩ። ዕድመ ሓደ በጽሒ እዩ። ነዚ ናይ ቃልሲ መስርሕ ዝያዳ ነዊሕ ዝገብሮ ከኣ 30 ዓመታት ምዃኑ ዘይኮነ፡ እቲ መስርሕ ዝሓለፎ ኣዝዩ ሓባጥጐባጥ መስርሕ ጥራይ ዘይኮነ ዝተኸፍሎ ሓፈሻዊ ዋጋ ብፍላይ ከኣ ናይ ህይወት ኣዝዩ ከቢድን ክቡርን ምንባሩን እዩ። ከም ድሌት ኤርትራውያን እቲ ቃልሲ 30 ዓመታት ዘይኮነ 30 ወርሓት ክወስድ’ውን ኣይነበረን። እንተኾነ እቲ ቃልሲ ናይ ገዛእ ርእሱ ባህሪ ስለ ዝነበሮ 30 ዓመታት ወሲዱ። ኤርትራውያን ተቓልስቲ ውጽኢት ብሃውሪ ኣብቲ ዝተመነኻዮ ግዜን ኣገባብን ዝሕፈስ ዘይኮነ፡ ውጽኢት ነብሱ ዝኸኣለ ብዙሕ ባእታታት ዝዋስእሉ መስርሕ ምዃኑ ስለ ዝተረድኡ ንምሉእ እቲ ካብ ምጅማር ዕጥቃዊ ቃልሲ ጀሚሩ ክሳብ ናጽነት ኤርትራ ዝማዕበለ መስርሕ ቃልሲ ዘዝተሓተትዎ ዋጋ እንዳኸፈሉ ተጸብየምዎ። ከም ትጽቢቶም ድማ ተረጋጊጹ። ግና ምሉእ ኣይኮነን።

ምስዚ ዝሳነ ሓደ ኣብነት ንምጥቃስ ዝኣክል፡ ኣብ መንጎ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን፡ መሪር ውግእ ሕድሕድ ይካየደሉ ኣብ ዝነበረ ግዜ 80ታት ነፍሰሄር ስዉእ ስዩም ዑቕባሚካኤል ራእሱ (ሓረስታይ) ኣብ ኣውራጃ ሰራየ ገርጠጥቲ ኣብ እትበሃል ቁሸት ናይ ሓያሎ ተጋደልቲ ኣኼባ ኣካየደ። ካብቶም ተሳተፍቲ ኣኼባ ሓደ “ንሰውራ ብመሰረቱ ከመይ ኢኻ እትገልጾ?” ኢሉ ሓተቶ። ስዉእ ስዩም ኣብ ምግላጽ ህልዊ ኩነታት ሜዳ ኤርትራ ኣተኲሩ ስለ ዝነበረ፡ ከምዚ ዓይነት ሕቶ ኣይተጸበየን። እንተኾነ ነዚ ሕቶዚ ብኣብነት ኣሰንዩ ንምምላስ ከምዚ ዝስዕብ በለ። “ሰውራ ብመንደራጉሕ ይምሰል እዩ። መንደራጉሕ ክጅምር እንከሎ ብዙሕ እምኒ ኣንቀሳቒሱ ብናህሪ ይኸይድ። ኣብቲ መስርሕ ግና ገሊኡ ካብቲ ኣእማን የማነጸጋም እንዳተጸገዐ ካብቲ መስርሕ ይተርፍ። እቲ ዝቕጽል ድማ ካልእ እምኒ ፈናቒሉ እንዳሰለፈ፡ ክሳብቲ ቁልቁል ወዲኡ ጥጠው ዝብለሉ ጐልጎል ቦታ ይበጽሕ፡ ኣብዚ መስርሕ ካብቶም ጀመርቲ ክሳብቲ መወዳእታ መዕረፊ ሜዳ ኩሎም ዘይክበጽሑ ይኽእሉ። እቶም ክሳብ መወዳእታ ናይዚ መስርሕ ዝበጽሑ፡ ንባህርያት እቲ መስርሕ ተረዲኦም ብተጸዋርነት ኩሉ ዝተሓተትዎ ዋጋ ክኸፍሉ ዝኸኣሉ ጥራይ እዮም” በለ።

ኣብቲ ጉዕዞ ቃልሲ ግዜን ካልኦት ጸለውቲ ምዕባለታትን ነናቶም ተጽዕኖ ከም ዘለዎም ፍሉጥ ኮይኑ፡ ኩሉ ውጽኢት ብመስርሕ እዩ ዝብጻሕ። መስርሕ ባዕሉ ለውጢ ከምጽእ እትጽበዮ ዘይኮነ፡ ሓያል ተዋሳኣይ ኮይንካ ብሓባር እትዋሰኣሉ ናይ ቃልሲ መድረኽ እዩ። ንሕና ኤርትራውያን በሃግቲ ደሞክራሲ ሎሚ እውን ኣብ መስርሕ ቃልሲ ኢና ዘለናዮ። እዚ ናይ ድሕሪ ናጽነት መስርሕ ቃልስና ካብቲ ናይ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝኸበደ እምበር ዝቐለለ ከምዘይኮነ ተረዲእና ኣለና። ምናልባት ደኣ ብዓይነቱ ይፍለ ይኸውን እምበር ብኽብደቱ ካብቲ ናይ ሽዑ ዘይንእስ ዋጋ ይሓተና ከም ዘሎ ከኣ ክንርደኦ ኣለና። እቲ ዋጋ ገሊኡ በዓል ቤታዊ እዩ። ገሊኡ ድማ ወድዓዊ። እቲ ወድዓውስ ኣብ ኢድና ኣይኮነን ዘሎ፡ እቲ ዘተሓሳስብ ግና ነቲ ኣብ ኢድና ዘሎ በዓልቤታዊ ዋጋ እውን ክንከፍሎ ዘይምኽኣልና እዩ። ኣብዚ በዓልቤታዊ እነረጋግጾ ድማዕ ከኣ ነቲ ወድዓዊ ተጽዕኖ ከም ዘፍኩሰልና ርዱእ እዩ። በዚ ድኽመትና ዝሻቐሉ ብዙሓት እዮም። ሻቕለቶም ከኣ ግቡእ ሻቕሎት እዩ። ግን ድማ እዚ ዘረደኣና እቲ ሒዝናዮ ዘለና መስርሕ ቃልሲ ከቢድ ምዃኑ እምበር፡ በዚ ኣቢልካ ዝብጻሕ መዓርፎ ወይ ውጽኢት የለን ናብ ዝብል ምቑራጽ ተስፋ ዝወስድ ከምዘይኮነ እዩ። እቲ እንምነዮ ደሞክራሲ፡ ሰላም፡ ልምዓትን ቅሳነትን ኣብ ኤርትራ ክብጻሕ ዝከኣል እዩ። ብትምኒት ዘይኮነስ ዋጋ ብዝኽፈሎ መስርሕ።

ሕጂ ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ መዳያት ብፍላይ ድማ ብሓባር ከስርሓካ ዝኽእል ጽላል ክትፈጥር ምኽኣል ዘይድፋእ ጎቦ ኮይኑና ከም ዘሎ ንርኢ ኣለና። እንተኾነ እዚ ጎቦ ካብቲ ኣብ መስርሕ ዘጋጥም ዕንቅፋታት ሓደ ካብ ምዃን ሓሊፉ ካልእ ኣይኮነን። ደፊእካ ንሓዋሩ ዘይፈርስ ኣይኮነን። ከም ውጽኢት እኩብ ድምር ናይቲ ክሳብ ሕጂ ከነካይዶ ዝጸናሕና ቃልሲ እዚ መስርሕ ሓደ መዓልቲ ኣብ መዕረፊ ከም እነብጽሖ ብምሉእ ልቢ ኣሚንና ክንቃለሶ ከኣ መተካእታ የብልናን።

ንሓደ ጉዳይ ወይ ተመኩሮ፡ ካለኦት ከዘንትዉልካን ባዕልኻ ተሳታፊኡ ክትነብርን ይፈላለ እዩ። እንተኾነ ንሓደ ተመኩሮ ወይ ፍጻመ ኣብኡ ኮይነ ስለ ዘይረኣኹዎን ዘይተሳተፍኩዎን ኣይቅበሎን ኣይፈልጦን ምባል ጠቓሚ ኣይኮነን። ነቲ ኣብ ዘይነበርካሉ ግዜ ዝተፈጸመ እሞ ክትመሃረሉ ዝግበኣካ፡ ብመጀመርያ በቲ ሎሚ ዝረአ ውጽኢቱ ምምዛን ይከኣል። ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ተመኩሮ ዝነበሩ ንዘዘንትዉዎ እውን ዋኒነይ ኢልካ ምስትብሃሉ ኣዝዩ ጠቓሚ እዩ። ብዛዕባቲ ፍጻሜ ዝጸሓፍ ሰነዳት ከም መወከሲኻ ምውሳድ ከኣ ካልእ ትማልን ሎምን ናይ ምትሕሓዝ መንገዲ እዩ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ ግና እቲ ሽዑ ዝነበረ ንሃብታም ተመኩሮኡ ሒዝዎ ክሓልፍ፡ እቲ ተካኢ ከኣ ከም ብሓድሽ “ሀ” ኢሉ ክጅምር እንተኾይኑ እቲ ናይ ምቅጽጻል ሰንሰለት ይብተኽ። ምብታኸ ከኣ ሳዕቤኑ ብርሰት እዩ።

ነዚ ኣበሃህላ ከም ኤርትራውያን ናብ ተመኩሮና ክንቃንዮ እንከለና፡ ቃልስና ብዙሕ ግና ከኣ ኣብ ሕድሕዱ ዝተሓሓዝ ምዕራፋት ኣለዎ። ርሑቕ ከይከድና ተመኩሮ ብረታዊ ቃልስና ንሕና ዋናታቱ ጥራይ ዘይኮና፥ ካለኦት ወገናት እውን ነዚ ብኹሉ መዳያት ሃብታም ዝኾነ ተመክሮና ክመሃርሉ ዝግበኦም እዩ። ብፍትሓውነት ቃልሲ፡ ብጽንዓትን ተወፋይነትን ተቓለስቱን ዘይስልኪ ደገፍን ተሳተፍነትን ህዝብን ኣብነታዊ ስለ ዝኾነ። ኣብቲ ማዕበል ቃልሲ ዘይነበረ ሎሚ ግና ተዋሳኢ ዘሎ መንእሰይ ነዚ ተመኩሮ እዚ ከም መንጠርን መበገስን ንናይ ሎምን ጽባሕን ቃልሱ፡ ክመሃሮ፡ ክመራመረሉን ክኽብሮን ናይ ግድን እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ሎሚ ትማሊ ስለ ዘይኮነ፡ ንናይ ሽዑ ድኽመት “ከምዚ ክግበር ኣይነበሮን” ኢሉ ፍትሓዊ ነቐፈታ ተንበረሉ ዝጽላእ ኣይኮነን። ኣብ ክንዲ ካብቲ ጌጋ ዝመሃር ነቲ ዝነቐፎ ጌጋ እንተደጊምዎ ግና ፋይዳ የብሉን። ሕሉፍ ሓሊፉ ንናይ ትማሊ ተመኩሮ ምኽሓድን ምጽላሙን ግና ሎሚ ኮነ ጽባሕ ኣብ ዕንክሊል ምንባር ምዃኑ ግንዛበ ክውሰደሉ ዝግበኦ እዩ።

ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ከተገናዝብ ክትክእል፡ ኣርሒቑ ዝርኢ ፍትሓውን ደሞክራስያውን ኣተሓሳስባ ምውናን ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ፍትሓውነትን ደሞክራስያውነትን ከከም ኩነታትካ ብዝምድናዊ ዓይኒ ክረኣዩ ምዕዛብ ልሙድ ኮይኑ ኣሎ። ብውሑዱ ግና ኣብ ደሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባን ግዝኣተ ሕግን ዝኣምኑ ኣካላት ክሰግርዎም ዘይግበኦም መሰረታዊ መትከላት ኣለዉ። ካብዚኣቶም ትካላዊ ኣሰራርሓን ግዝኣት ኣብዘሓን ብቐዳምነት ዝጥቀሱ እዮም። ትካላዊ ኣሰራርሓ ዝተፈላለዩ መንግስታዊ ኮኑ ውድባዊ ኣካላት እንታይ ክገብሩ ከም ዝፍቀደሎም እንታይ ከይገብሩ ከም ዘይፍቀደሎም ዝድረትን ነናትካ ሓላፍነት ዘነጽርን መርሆ እዩ። ነዚኣቶም ኣትሪርካ ከይሓዝካ ብዛዕባ ደሞክራሲ ጠጥዕሙ ምምዳር ፍረ ኣይህልዎን።

ኣብዚ እዋንዚ ናይዚ ደሞክራስያዊ መትከላት ቅዩድ ዘይምዃን ጸገም ይፈጥር ከም ዘሎ ብዙሕ ኣብነታት ምቕራብ ይከኣል። ንኣብነት በዚ መንጽር ናብ ጉጅለ ህግደፍ እንተማዕደና፡ ናይቲ ግንባር ኣቦመንበር ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣየኽብርን ጥራይ ዘይኮነ ከም ኣሰራርሓ’ውን ኣይቅበልን። ብመንጽር እዚ ኣብ ኩሉ ጽፍሕታትን ሞያዊ መዳያትን ኢዱ ከእቱ ንዕዘቦ። ብዓብይኡ ድማ ካብ ሕገመንግስቲ ጀሚርካ ዝኾነ ስኑድ ናይ ኣሰራርሓን ዝምድናን ቅዲ የብሉን። ኣዝዩ ውሱን እንተለዎ ከኣ ይጥሕሶ። እዚ ኩሉ ደሚርካ ክረአ እንከሎ ጉጅለ ህግደፍ ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ መላኺ መራሒኡ፡ ነዚ ኣገባብ ዝመርጽ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ተመለስ ዝብሎ ዘየብሉ፡ ከም ድላዩ ክዕንድር ስለ ዝደለየ እዩ። ክቐትል፡ ክኣስር፡ ውግእ ክኸፍት፡ ንብረት ህዝቢ ክምንዝዕ ኩሉ ዓይነት መሰላት ክግህስ እንከሎ መኒኻ ዝብሎ የብሉን። ኣብ ከምዚ ኩነታት “ሕጊ ጥሒስካ” ከይበሃል ብዘይ ቅዋምን ሕግን ክመርሕ ወሲኑ። ንሱስ ድሕሪ ሕጂ ናብ ሕግን ስርዓትን ከምዘይምለስ ነፊጹ እዩ። ንሕናኸ ካብዚ ግናይ ተመኩሮኡ እንታይ ንመሃር እዩ እምበኣር እቲ ከነቕልበሉ ዝግበኣና ቁምነገር።

መስርሕ ደሞክራሲ ብባህሪኡ ብዙሓት ዘሳትፍ እዩ። እዞም ብዙሓት ክንድቲ ብዝሖም ከድምዑ፡ ናተይ ኢሎም ከስርጽዎን ክምርሕሉን ዝኣምንዎ ኣተሓሳስባታት ኣለዎም። ብሓባር ክሳብ እተሰለፍካ ዝፈላሊ ጉዳያት ከፍጠር እንከሎ ከም ሓደ ብሃንደበት ዘጋጠም ሓደጋ ዘይኮነስ ኣብ ናይ ሓባር ቃልሲ ከም ውሁብ እትጽበዮ እዩ። ምስ ኣጋጠመ ድማ ንናይ ኩልኻ ኣተሓሳስባ ዕድል ብዝህብ ብናይ እንካን ሃባን መርሆ ምፍታሑ መለለይ ደሞክራስያዊ ኣተሓሕዛ እዩ። ኣብ ንኩልኻ ዘማእክል ጭብጢ ክትበጽሕ ከኣ “ኣነ ቅኑዕ እየ፡ ካለኦት ግና ግጉያት” ካብ ዝብል ስስዐ ክትላቐቕ ዘይስገር እዩ። ካብ ጸቢብነትን ትምክሕትን ርሒቕካ፡ ተጸዋርነትን ሕድገትን ዕጥቅኻ ክኾኑ ከኣ መተካእታ የብሉን።

ከምቲ ዝተጠቕሰ ብዙሓት ኮይንካ ሓደ ዕላማ ከተዕውት ክትቃለስ እንከለኻ ኣብ ሓደ ጉዳይ ብዙሓት መማረጺ ሓሳባት ክቐርቡ እትጽበዮ እዩ። ነዚ ሓሳባት ኣቀራሪብካ ኣብ ሓደ ንኹልኻ ዘሰማምዕ መማረጺ ሓሳብ ክትበጽሕ ምኽኣል ቀዳምነት ዝወሃቦ ምርጫ እዩ። እዚ ኣብ ዘይኮነሉ ከኣ ካብቲ መማረጽታት እቲ ብዙሓት ዝደገፍዎ ሓሳብ ንኹልኻ ዝገዝእን ዝትግበርን ውሳነ ክኸውን ኣብ ደሞክራስያዊ ኣሰራርሓ መባእታዊ እዩ። ድሕሪ ኣብ ውሳነ ምብጻሕ ኣብቲ ናብ ውሳነ ንምብጻሕ ክካየድ ዝጸንሐ ልዝብ ዝለዓሉ ዝነበሩ ሓሳባት ቅድሚት ኣይመጹን እዮም። ንርኢቶ ውሑዳት ኣብቲ ቅድሚ ውሳነ ዝካየድ ክትዕ ማዕረ ዕድል ይወሃቦ። ድሕሪ ውሳነ ድማ ክትግር ዘይኮነስ ንክስማዕ መሰል ምሃብ ደሞክራሲያዊ ኣተሓሕዛ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብቲ ውሳነ ዘይተጠቕሱ ግና ድማ ኣብ ግዜ ክትዕ ዝለዓሉ ዝነበሩ ነጥብታት ንቕድሚት ኣምጺእካ ከተተግብር ምፍታን ሳዕቤኑ ጸገም ስለ ዝኾነ ቅቡል ኣይኮነን።

ደረጃታቱ ደኣ ይፈላለ እምበር፡ ፍጹም ምፍልላይ ፍጹም ምስምማዕ ዝበሃል የለን። ምናልባት እውን እቲ ሓደ ነቲ ሓደ መመቀሪኡ እዩ ምባል ይከኣል ይኸውን። ኣብ ሓደ ጉዳይ ምምፍልላይ ዝመጽእ ተፈላለይቲ ነናቶም ተረድኦ ሒዞም ተገቲሮም እቲ ሓደ ናይቲ ካልእ ሓቂ ክቕበል ቅሩብ ስለ ዘይከውን እዩ። ከምቲ ግቡእ ግና ኣብቲ ግጉይ ኢልካ እትነጽጎ ሓሳብ ቅኑዕን ዘቀራርብን ከም ዝህሉ፡ ኣብቲ ቅኑዕን ኢልካ ናተይ እትብሎ ከኣ ዘይቅኑዕ ከም ዝህሉ ክትቅበል ዘይምኽኣል ዘምጸኦ ጸገም እዩ። እቲ ዝኸብድን ኣብ ዘይምስምማዕ ዘነብርን ከኣ ነቲ ኣብቲ ግጉይ እትብሎ ዘሎ ሓቅን ኣብቲ ቅኑዕ እትብሎ ዘሎ ድኽመትን ከተለሊ ምብቃዕን ዘይምብቃዕን እዩ።

እምበኣር እቲ ጸገም ኣብቲ ፍልልይ ምፍጣሩ ወይ ምግጣሙ ኣይኮነን ዘሎ።  ኣብ ኣተሓሕዛኡ እዩ ዝፍጠር። ብዓብይኡ ከኣ ንኹሉ ጉዳያት ከከም ጠባዩ ከመሓድር ዝኽእል ሰፊሕ ኣተሓሳስባን ክጾሮ ዝኽእል ሃብታም ትዕግስትን ክትውንን ዘይምብቃዕ እዩ። ነቲ ጌጋ ግጉይ፡ ነቲ ቅኑዕ ከኣ ቅኑዕ ክትብል ርትዓዊ ምዃን የድሊ። እዚ እንተዘየልዩ ግና ወርትግ ነታ ሓቂ ዝበልካያ ናባኻ ክጐትት ነታ ግግይቲ ዝበልካያ ድማ ናብ ካልእ ክትደፍእ ኢኻ እትነብር። እዚ ምስሓብን ምድፋእን ኣብ ርትዓዊ መሰረት ስለ ዘይተመስረተ ትደክም እምበር ሓቀኛ ውጽኢት ወይ ፍታሕ ዘይተመዝግበሉ እዩ።

እዚ ማለት ንቅኑዕ ኣይትንኣድ ወይ ኣይተተባብዕ፡ ንጌጋ ከኣ ጌጋ ኣይትበል ማለት ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ንሓቂ ክትንእድ እንከለኻ ነቲ ናትካ ሓቂ ጥራይ ዘይኮነ ነቲ ናይ ካልኦት ሓቂ’ውን ካብቲ ጌጋኦም እትብሎ ፈሊኻ ምንኣድ ኣገዳሲ እዩ። ንጌጋ ክትነቅፍ እንከለኻ እውን ነቲ ናይ ካልኦት ድኽመት እትብሎ ጥራይ ዘይኮነ ኣብቲ ንስኻ ከም ሓቂ ሓቚፍካዮ ዘለኻ ዘሎ ናትካ ሕጽረት እውን ካልእ ክሳብ ዝነግረካ ከይተጸበኻ ኣሚንካ ንቐፎ ንምባል ዝኣክል እዩ። ንናትካ ጌጋ ኣሚንካ ምንቃፍ ኣብ መጻኢ ኣሪምካ ብዝሓሸ ቅኑዕ ክትትከኦ ስለ ዘኽእለካ ርትዓዊ እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ነቲ ንስኻ ቅኑዕ እትብሎ ግጉይ ዝብልዎ፡ ነቲ ግጉይ እትብሎ ድማ ቅኑዕ ዝብልዎ ወገናት  ከም ዘለዉ ምእማን ኣብ  ኣተሓሕዛ ጉዳያት ነብሱ ዝኸኣለ ውሕልነት እዩ። ንስኻ ዘይረኣኻዮ ጌጋ ዘርእየካ ከኣ ሓጋዚኻ እምበር ጸላኢኻ ጌርካ ክትወስዶ ኣይግባእን። “ብጻይካ መስትያትካ’ዩ” ከም ዝበሃል።

ኣየናይ ቅኑዕ ኣየናይከ ግጉይ ኣብ ምልላይ ካብ ዘጸግሙና ምኽንያታት ንሓደ ተረኽቦ፡ ኣብ ክንዲ ብኹሉ ኩርነዓቱ ብሓደ ዓይኒ ጥራይ ምርኣይ እዩ። ንኣብነት ሓደ ሽግር ክትፈትሕ እንከለኻ ሓደ መዋጸኦ ኢልካ ዘቕረብካዮ ሓሳብ ምስራሕ ምስ ኣበየካ፡ ኣብ ክንዲ ግድን እዚኣ ጥራይ እያ እታ መንገዲ ኢልካ ኣብኣ ምድራቕ ወይ ድማ ዘይፍታሕ ግድል እዩ ኢልካ ካብ ቃልሲ ምብኳር ካልእ ኣማራጺ ሓሳብ ምድላይ፡ ሓደ መርኣያ ናይ ኣብ ሓደ ጉዳይ ዘይምድራቕ እዩ። ኣብ ሓደ ስጉምቲ ፈቲንካዮ ምስራሕ ዝኣበየ ሓሳብ፡ እንደገና ናብ ካልእ ፈተነ ሒዝካዮ ኣብ ክንዲ ምቕራብ፡ እቲ ካልእ ፈተነ ብኻልእ ሓድሽ ሓሳብ ክግጠም ይግበኦ። ንኣብነት ኣብ ደንበ ተቓውሞና ኩልና ከም ዘይዝንገዖ ኣብቲ ኣርባዕተ ቻርተራት ዘጽደቕናሉ መስርሕ ብሓባር ምስራሕ፡ ክፈላልዩና ዝጸንሑ ሓሳባት ኣብ መጻኢ ፈተናና መሊስና ሒዝናዮም ክንቀርብ ኣይግበኣና።

ብመሰረቱ ክሳብ ሕጂ ጽላል ፈጢርና ብሓባር ንምስራሕ ዝገበርናዮ ፈተነታት ኣይሰረሐን ኢልካ ጠጠው ኣይክበሃልን እዩ። ብኣንጻሩ “ሎምስ ክንዕወት ኢና” ኢልካ ናብ ሓድሽ መኣዲ ፈተነ ክትብገስ እንከለኻ ኣብ ከባቢ እቲ ክሳብ ሕጂ ክፈላልየካ ዝጸንሐ ጉዳያት ሓድሽ ኣተሓሳስባ ሒዝካ ምቕራብ ናይ ግድን እዩ። እቲ “ሎምስ ክንዕወት ኢና” ዘብለካ ከኣ እዚ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ሒዝካ ምቕራብካ ጥራይ እዩ። ንኣተሓሳባኻ ናይ ብሓቂ ሓድሽ ዘብሎ ከኣ ናይ ርኢቶኻ ሓድሽነት ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዘይቃለዓለም ብኽሱትነት ናይ ካልኦት ሓሳብ ዝቕበል ትዕግስትን ጹረትን ኣጥሪኻ እንተሊኻ እዩ።

ትብዓት ድፍረት ልግሲ … ወዘተ ዝብሉ ቃላት፡ ገሊኦም ካብ ትብዓትን ድፍረትን ንገሊኦም ድማ ካብ ነገራዊ ልግሲ ኢና እንመዝኖም። ምስዚ ሒዝናዮ ዘለና ኣርእስቲ ክንመዝኖም እንከለና ግና፡ “ኣብዚ ጉዳይ እቲ ቅኑዕ እዚ ጥራይ እዩ” ክትብል ጸኒሕካ፡ ድሓር ንስኻ ከይረኣኻዮ ብዝጸናሕካ ጭብጥን መርተዖን ዝጐልበተ፡ ካብቲ ናትካ ዝሓይሽ ሓሳብ ክቐርበልካ እንከሎ ንናትካ ገዲፍካ ክትቅበሎ ምኽኣል ትብዕት፡ ትብዓትን ልግስን እዩ እንተተባህለ ምግናን ኣይኮነን። መብዛሕትኡ ተጋዳላይ ዝነበረ ኤርትራዊ ከም ዝዝክሮ፡ ኣብ ኩሉ ህይወት እንተላይ ኣብ ሞትን ሕየትን “ቅድመይ ንዓኻ ይጥዓምካ፡ ኣነ በጃ ክሓልፈልካ” ዝብል ተወፋይነትን ለውሃትን፡ ባህሊ ኤርትራውያን ኮይኑ ከም ዝነበረ ንፈልጥ ኢና። ሎሚ ኢሳያስ ነቶም “ንስኻ ንበር ክንስወኣልካ” ዝብልዎ ዝነበሩ ብጾቱ ኣይኮነንዶ ክሞተሎም፡ ምእንቲ ስልጣን ክብል ከም ኣራዊት ኣብ ገዳጉዲ ኣስፊርዎም ኣሎ። እቶም ብሰንኪ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ብሓባር ምስራሕ ስኢና ዘለናኸ፡ ምእንቲ እቲ ብሰንኪ ህግደፍ ጸቢብዎ ዘሎ ህዝብናን ብሞትን ስደትን መንእሰያትና ዝግለጽ ዘሎ ዝተደወነ ምስልና ናብ ንቡር ክምልስን ኢልና ሕድገት፡ ምጽውዋርን ምክእኣልን ምስኣና ምስ ምንታይ ይቑጸር? ምእንቲ ህዝቢ ኢሉ ዝስዋእ ዝነበረ ትውልድን ተካኢኡን ምእንቲ ህዝብን ሃገርን ኢሉ ፍልልያቱ ምግዳፍ ዘይኮነስ ምምሕዳሩ ክስእን እንከሎ ከኣ ካልእ ዘገርም እዩ እሞ ሕጂ እውን ረፊዱ እምበር ኣይዓረበን እሞ ንሕሰበሉ።

ርሑስ በዓል ትንሳኤ ንኣመንቲ ክርስትና!

ኣብዚ ዝሓለፈ መዓልታት ብመሪሕነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ተወዲቡ ዝተጸውዐ ናይቲ ሰልፊ  መሪሕነት ዞባ ኢውሮጳን ካብ ጨናፍርን ዝተሳተፍዎ ናይ ሰለስተ መዓልታት ዋዕላ (ኮንፈረንስ) ተኻይዱ። መሪሕነት ሰልፊ ነዚ ዋዕላ ዝወደበ ብዘይካቲ ኣብ ዝተፈላለዩ ግዚያት ብኤልትሮኒካዊ ኣገባብ ዝካየድ ኣኼባታት ገጽንገጽ ተራኺብካ ብዛዕባ ኣገደስቲ ሰልፋውን ሃገራውን ጉዳያት ናይ ምዝታይ ኣገዳስነት ብኣባላቱ ክቐርብ ዝጸንሐ ለበዋታት መሰረት ብምግባር እዩ። እዚ ናይ ዞባ ኤውሮጳ ዋዕላ ናይ’ቲ አደብ መጀመርያ ኮይኑ ኣብ ካልእ ኩርነዓት ዓለም ምስ ዝርከቡ ኣባላት ሰልፊ እውን ብተመሳሳሊ ኣገባብ ክቕጽል  ተታሒዙ ዘሎ መደብ እዩ።

ኣብዚ ዋዕላ ዝተዘተየሎም ኣቐዲሞም ብመሪሕነት ሰልፊ ዝተጸንዑን ቅድሚ ዋዕላ ናብ ኣባላት ዝተዘርግሑን ንድፊ ዛዕባታት፡  “1) ዲሞክራሲ፡ ግዝኣተ-ሕግን ትካላዊ ኣሰራርሓን ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፤ 2) መትከላትን ፖሊሲታትን ዝምድናታት ሰዲህኤ ምስ  ተቓወምቲ ውድባት ኤርትራንን ጐረባብቲ ሃገራትን፤ 3) ኣብ ተሓድሶ ሰልፊ እንታይ ክንገብር ንደልን ንኽእልን።” ዝብሉ ምንባሮም ከኣ ናይቲ ዋዕላ እዋናውነትን መሰረታውነትን ዘርኢ እዩ። እዚ ዝቐረበ መዛተዪ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ከም ዝሕብሮ እቲ ዋዕላ ናብ ውሽጣዊ ሰልፋዊ ጉዳያት፡ ናብ ጉዳይ ሓድነት ሓይልታት ተቓውሞ፡ ናብ ዝምድና ምስ ጐረባብትን ኣብ መጻኢ ንሰልፊ ዝጽበይዎ ናይ ምሕዳስ መደባትን ዘድሃበ ምንባሩ ምርዳእ ይከኣል።

እዚ ዛዕባታት ብደረጃ ዋዕላ ብኣካል ተራኺብካ ግዜ ወሲድካ ክዝተየሉ እንከሎ፡ ኣገዳስነትን ኣተገባብራን ኣብዘሓዊ ግዝኣት፡ ልዕልና ሕጊ፡ ደሞክራስያዊ ማእከልነት፡ ተሓታትነትን ግሉጽነትን ዝብሉ መሰረታዊ መርሆታት ብዝምልከት ኣብ ዝርዝር ከም ዝኣቱ ርዱእ እዩ። ከምኡ ከኣ ነይሩ። እዚ ሰልፋዊ መትከላት ብመንጽር’ቲ ሓፈሻዊ ደሞክራስያዊ ዓምድታት ከመይ ክተሓዝ ከም ዝግበኦ ዘረድእ ስለ ዝኾነ፡ ኪኖ ብዛዕባ ኣሰራርሓ ሰልፍኻ ምርዳእን መጻኢ ራኢኻ ምስፋሕን ምስ ኣድማሳዊ ደሞክራስያዊ ኣጠማምታታት ዘላሊ እውን እዩ። እዚ ከኣ ዕላማ ናይዚ ዋዕላ ሓባሪ ኣብ ርእሲ ምንባሩ ኣፍልጦኻ ናይ ምስፋሕ ዕማም’ውን ዝነበሮ ኣስተምህሮኣዊ እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ቅድሚ ናይ ኤርትራ ሓይልታት ለውጢ ተገቲሩ ዘሎ ብደሆ፡ ፍልልያትካ ኣመሓዲርካ ኣብቲ ዘሰማመዓካ ኣትኪልካ ብሓባር ንቕድሚት ክትስጉም ምኽኣልን ዘይምኽኣልን እዩ። ኣብዚ ዋዕላ ንዝምድና ተቓወምቲ ሓይልታት ዝምልከት ኣርእስቲ ምቕራቡ ከኣ ንእዋናውነት ናይዚ ዋዕላ ዘርኢ እዩ። ተሳተፍቲ ናይዚ ዋዕላ መሪሕነቶም ኣድማዒ ጽላል ኣብ ምፍጣር ተበግሶ ንክወስድ ዕዙዝ ለበዋ ምቕራቦም ከኣ እቲ ዋዕላ ክሳብ ክንደይ ከምቲ ትጽቢት ዝተነብረሉ ከም ዘድመዐ ዘመልክት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ ኣብዚ እዋንዚ ብዙሓት ዘልዕልዎ’ሞ ወትሩ ኣዛራቢ ዝኸውን ዝምድና ምስ ጐረባብቲ እዩ። እቲ ወሳኒ ውሽጣዊ ዓቕሚ ምዃኑ’ኳ እንተዘየዳደየ  ምስ ጐረባብቲ ዝግበር ዝምድና ከኣ ተራኡ ኣትሒትካ ዝረአ ስለ ዘይኮነ ወትሩ ምልዓሉን ምብሳሉን ነውሪ ኣይኮነን። ብመንጽር እዚ ኣብዚ ዋዕላ ነቲ “ዝምድናና ምስ ጐረባብቲ፡ ኣብ ምክብባርን ናይ ሓባር ተረባሕነትን ዘትከለ ኣብ ሕድሕድ ጉዳያት ኢድ ምትእትታው ዘየፈቅድን እዩ” ዝብል እምንቶ ሰደህኤ ከም ዝዝተየሉ ምግባር  ኣብ ነቲ ዝጸንሐ መትከልካ ደጊምካ ንምንጻር ዝሕግዝ ነይሩ።

ተሳተፍቲ ዋዕላ ነቲ ዝቐረበሎም ሰነዳት ዝውሰኽ እንዳወሰኹ ኣየስርሕን ዝብልዎ ድማ እንዳነከዩ ናቶም ናይ መጻኢ ናይ ተግባር መምርሒ ከም ዝኸውን ንምኽኣሉ ዘርኣይዎ ናይ እንካን ሃባን ተሳትፎ ከኣ  እቲ መድረኽ ኣብ ግቡእ እዋን ዝተጋብአ ምዃኑ ዘርኢ እዩ። ተሳተፍቲ ነቲ ዝቐርበሎም መዘራረቢ ንድፊ ሰነዳት ምስ ኣዝዩ ንኡስ ምምሕያሻት ተቐቢሎም ምጽዳቖም ድማ መሪሕነትን መሰረታትን እቲ ሰልፊ ብሓባር ክስጉሙ ከም ዝጸንሑ ዘረድእ እዩ።

በዚ መሰረት ብመሪሕነት ኮነ ብመሰረታት ዝተኸደ መንገዲ ዝነኣድ ኮይኑ፡ እዚ መድረኽ ካብ ተመዓዳዲካ ምውቕቓስ ኣውጺኡ ኩሎም ወገናት ኣብቲ ኣውንታ ኮነ ኣሉታት በብጽሒቶም ክወስዱ ዝሕግዝ እውን እዩ። እቲ ንኡድ ስራሕ ኣብ ምዝታይን ምጽዳቕ ነቲ ዝቐረበ ሰነዳትን ዝድረት ዘይኮነ፡ ኣብቲ ቀንዲ ጉዳይ ምትግባር ንኹሎም ዝጽበዮም ሓላፍነት ኣሎ። እቲ ቀንዲ ናይ ኩሉ መእሰሪ ተግባር ስለ ዝኾነ። ከምቲ ኣብ መወዳእታ  ናይቲ ዋዕላ ዝወጸ መግለጺ ኣመልኪትዎ ዘሎ ተሳተፍቲ ቁጠባዊ ዓቕሚ ሰልፎም ንምሕያል ወፈያ ኣካይዶም። እዚ ድማ ነቲ ኣብቲ ዋዕላ “ናትና” ዝበልዎ መደምደምታ ከተግብርዎ ምዃኖም ዘመልክት እዩ።

እዚ ቀንዲ መንቀሊኡ ሰልፊ ምሕዳስን ካብዚ ዘለዎ ናብ ዝበረኸ ደረጃ ምስግጋርን ዝኾነ ናይ እንካን ሃባን መድረኽ ቀጻሊ ስለ ኾነ ኣብ ካልእ ከባብታት ዘለዉ ኣባላት ሰልፊ ከሎ ጌና ክቕረብሉ ዝግበኦም እዩ። መሪሕነት ሰልፊ ከኣ ኣብ ከምዚ ኣገዳሲ መድረኻት ንዝቀርብን ናይ ኣባላቱ ሓሳባት ኣካል መጻኢ መደባቱ ገይሩ ክሰርሓሉ እዩ።

ኣብ ርክብ ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ስካንድናቫያን ዝቐረበ ጹሑፍ።

ብምጀመርያ ነዚ ርክብዚ ክውን ንዝገበሩ ኣባላት ሽማግለታት ጨናፍር ሰደህኤ ስካንዲናቭያን ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ ነዚ መደብዚ ክውን ዝገበረት ናይ ስራሕ ሽማገለን ብልቢ አመስግን። ሓሳብ ምርኻብ ኣባላት ሰልፊ ኣብ ስካንዲናቭያን ኣገዳስነት ዘለዎ ርክብዩ። ቀንዲ ምኽንያት ርክብና ድማ መዓልቲ ደቀንስዮ 8 መጋቢት ሰለዝኾነ: ንደቀንስትዮ ኣባላት ሰልፍናን ንኹለን ንሓርነት ህዝበን ዝተዓጥቃ ኤርትራውያን ደቀንስትዮን ዮሃና ንብለን።

 ጉዳይ ቃልስና ንሰለምን ደሞክራሲ ኣብ ኤርትራ ክመጽእ ምግባርዩ። ንሰላም ኣተምጽኣ ደሞክራሲያ። ንሕና ነዞም ኣብ ሽወደን ካልኦት ሃገራት ስካንዲናቭያን ኣንነብር ድማ ደሞክራሲ ብኽልሰ ሓሳብ ጥራይ ዘይኮነ ብግብሪ ኢና ኣንፈልጣ። ደሞክራሲ ብተግባር ሓደ ሰብ ሓደ ድምጺያ እትገለጽ።  ቀንዲ መርኣያ ደሞክራሲ ኸኣ ስብኣዊ መሰል ውልቀሰብ ምኽባርያ። ህዝባዊ መንግስቲ ዝቐውም ድማ በዛ ቀላል እትመስል መስርሕያ እትሓልፍ። ነዛ ድምጽዚኣ ንምርካብ ዝሞቱን ዝተምቁሑን ንፈልጥ ኢና። ነዛ እንስታማቕራ ዘለና ደሞክርሲ ናይ ሽወደንውን ብሓሳብን ግብርን ዝተሰውኡላ ኣለው። ጽሩይ ማይ ምስታይ: ጸጊብካ ምሕዳር: መዕቆቢ ገዛ ምህላው: ትምህርትን ሕክምናን: ሸምጊልካ ናብዮት ምርካብን ብዝተፋላለየ ምኽንያት ኣብ ጸገም ምስ ዝእቶ እትረኽቦ ማሕበራዊ ናብዮትን ፍረ ደሞክራስን ሰላምንዩ።

እዞም ዝጸብጽብናዮም ማሕበራዊ ናብዮት ምስዘይህልው ሰላም የለን። መበቆል ደሞክራሲ ጥንታዊት ግሪኽያ/ኣተን። እቶም ደቂተባዕትዮ ኣብ ክፉት ባይቶ ተኣኪቦም ብማዕርነት ንጉዳዮም ዝዝትዩሉ ቀጥታ ደሞክራሲ ኢሎም ጸዊዖሞ።  ደሞ ዝብል ቃል ህዝቢ ማለት ክኸውን ክሎ ክራሲ ድማ ምምሕዳር ማለትዩ። ሰለዚ ደሞክራሲ ህዝባዊ ምምሕዳር ኢዩ። ኣብታ ጥንታዊት ግሪኽ ዝበቖለ ኣምር ከኣዩ። ኣብታ ባይቶ ጥንታዊት ግሪኽ/ኣተን ዘይካፈሉ ሰባት ኢድዮት ኢሎም ይጽዕዎም ነይሮም: ትርጉም ኢድዮት ኣብታ ጥንታዊት ግሪኽ ኣብቲ ህዝባዊ ኣኼባ ነዘይካፈል ሰብ ዝወሃቦ ዝነበረ መጸዊዒ ወይ ጸርፊዩ። ሎሚ ኢድዮት ማለት፡ደንቆሮ: ዓሻ: ሃላይ ተባሂሉ ይግለጽ ኣሎ።  ንሳቶም ግን ነቶም ኣብቲ ደሞክርያሳያዊ ባይቶ ካብ ምምጻእ ዝበዂሩ ዝነበሩ ዝጥቀምሉ ቃልዩ ነይሩ።

 ካልእ እታ ናይ ጥንታዊይ ግሪኽ / ደሞክራሲ  ንደቀንስትዮን ባሮትን ተካፍል ኣይነበረትን። እዛ ናይ ምዕራብ ደሞክራሲ ኣብ ሽወደን ንነብረላ ዘለና ግን: ንዓናውን ድሕሪ ናይ ሰለሰተ ዓመት ምቕማጥ ኣብታ ንቕመጠላ ኮሙንን ዞባን ከም ተቐማጢ ናይቲ ቦታ ነቶም ዝመርሑን ክትመርሕን ክትመርጽ መሰል እትህብያ። ዘግነት ኣብ ሽወደን ድሕሪ ሓሙሽተ ዓመትኻ ትረኽቦ: ከም ዜጋ ናይ ሽወደን ዘንብረካን ኣብ ኩሉ ሂወት ሕብረትሰ ሰብ መሰልካን መሰልክን ግብእካን ግቡእክን ዝህብ። እታ ጽርይቲ ደሞክራሲ ማዕርነት ደቂ ሰብያ መርእይኣ። ዶምክራስን ማዕርነትን ግን ገና ኣብ መስርሕ ቃልሲየን ዘለዋ። ንምዕባለአን ምቅላስ ናይ ነብሲ ወከፍ ዜጋ ግቡእዩ። ነዚ ብግቡእ ምሕሳብ ካብ መጸውዒ ናይ ጥንታዊት ግሪኽ እድየት ነጻ ይገብረካ። ኣብዚ ሃገርዚ ሰላምን ቅሳነትን እንተዘይተረኺቡ ምስ ህዝብናን ኣብ ህዝብናን እንገብሮ ቃልሲ ክውጻዕዩ።  ከምቲ ደቀንስቶ ድርብ ቃልሲ ዘለወን ድርብ ቃልሲዩ ባህርያት ሃለዋትና። ኣብዚ ቃልስዚ ዘይጸምድ እታ ናይ ጥንታዊት ግሪኽ ኢድዮት እትብል ኣምር መጸዊዕትናያ ክትከውን። ሓቂዩ ስቨርየ ደሞክራተርና ብስም ምርጋም ወጻእተኛታት እናገስገሱ ንመሰል ድምጽኻ ዘይምጥቃም ካልእ መጸውዒ ኣይህሉን። እቲ ህግደፍን መራሒኡን ንህዝብን ሃገርን እናረመሰ  ጽቡቕ ኣሎና ዝብል ዘመተ ቦትኡ ፋሽሽትነት መጸዊዑዑ ድማ ኢድየትዩ።

ነጻነት ኤርትራ 26 ዓመት ገይሩ። ንጉዳይ ሓርነት ዝጎሰየ ምልክዊ ስርዓት ዘግሃደ። እቲ ብደገፍ መላእ ህዝቢ ንብረታዊ ቃልሲ መሪሑ ኣስመራ ዝኣትወ ሓይሊ። ካብ ብጊሓቱ ብሉጻት ተቓልሰትን ሃገራውያን ሓይልታት ብምህዳንን ብብረት ዝተዓወተ ሓይሊ። ንደቂ ሃገር ብዝተፋላለየ ሜላ ክሃድንን ክንጽልን ብብረት ከይተርፈ ምስ ካልኦት ተምሓዝዩ ዝረኸቦ ደጋፊ ዓወት ኣብ ነጻ ኤርትራ ብኸኡመዩ ስርሑ ቀጺሉ። ምምሕዳር ህግሓኤ ካብ 1991-1993 ኣብ መንጎ ህዝብን ነብሱን ጋግ ንኽፈጥር ዝሰርሓሉ ግዜ: ህዝቢ ብነጻነት ኣብ ዝዛነየሉ ዝነበረዩ። ንነብሱ ካብ መሪሒነቱ ክሳብቲ ተራ ተጋዳላይ ልዕሊ ህዝቢ ከም ዝኾነ ኣምሲሉ ጎስጓስ ገይሩ ዝሰርሓሉ እዋን። ኩሎም ሓለፍቲ ወይ መራሕቲ ዝነበሩ ንብረት ህዝቢ ኣብ ዋንነቶም ንምእታው ዝተጓየይሉ። ንብረት ህዝቢ ብቐጥታን ብተዛዋዋርን ሃጂሞም። እቲ ብቐጥታ ክወርስዎ ዝኸኣሉ: ንመዓጹ ወነንቲ ከፊቶም ብምእታው ብቐጥታ ብዘይ ሕጋዊ ተሓታትነት ወሲዶም ውሪሰሞ። ነቶም ዝነበሩ ወንነቲ ገዛውቲ ድማ 40% ግብሪ ክኸፍሉን ክሸጥዎ እንተኾይኖም ከኣ 40% ናይ ሽያጡ ንግንባር ክህቡን ኣዚዞም ቃሕ ዝበሎም ገይሮም፡ ኩሉ ንህዝባዊ ግንባርዩ ዝበለ ስሱዕ ግበታ። ስለምንታይሲ ብኸምዚ ዝዘመትዎን ካልእን ዝኣከብዎ ምስ ኣረጋገጹ ህዝባዊ ግንባር ንመንግስቲ ኤርትራ ኣማእት ሚልዮናት ኣለቂሕዎ  ኢሎምዮም ኣውጆም ኣብሓደ ግዜ። ተራ ተጋዳላይ ከይተረፈ ብፍላይ እቶም ብሓለፍቶም ዝፍተውን ኣብ ስላያዊ ስራሕ ተዋፊሮም ዝነበሩን ይንኣስ ይዕበ ዘይከፈልሉ ገዛውትን መረትን ወሲዶም። መሪሒነት ህዝባዊ ግንባር ቅድም ናይ ህዝቢ መሲሉ። ድሓር ህዝብን ተጋደልትን: ብተጋዳላይን ገባርን ዝብል ኣስማት ፈላልዩ።፡ጽንሕ ኢሉ ስንኩላን ረሺኑ። ናይ ህዝብን ተጋደልትን ከም ዘይኮነ ብግብሪ ኣርእዩ። እዚ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን ዜማ ባዶ ሰለስተ ተቓሊሶምዮም ይግብኦምዩ ንዝብል ዘመተ: የዋሃት ተቐቢሎሞ። መሰል ህዝብን ውልቃዊ ንብረትን ክዝርፉ ስቕ ኢልካ ምርኣይ ኣብቲ መደቦም ምስታፍዩ ነይሩ። ኣብቲ ግዜ ቃልሲ ግን ንጭርሖስ ዓወት ንሓፋሽዩ ዝበሃል ነይሩ። ንምድህላል ምዃኑ ግን ቀልጢፉዩ ተኸሺሑ። ውጽኢት ሃገራዊ ነጻነት ምስ ሓርነት ህዝቢ ምንም ምትሕሓዝ ኣይነብራን፡ ክሳብ ሕጂ ኸኣ የብላን።

- ከም ንፈልጦ ኣብ መጀምርያ ዓመት 1994 ኣብ ናቕፋ ተጋቢኡ ብዝበሃል ሳልሳይ ጉባኤ ህግሓኤ ንህግደፍ ወሊዱ። ንመጻኢ ዕድል ህዝቢ ኤርትራ ዘይኮነስ ነቲ ካብ ቅድም ተኣሊሙ ዝጸንሐ መገዲ ምልካውነት ዝጠመተ ንምህማል ህዝቢ: ቻርተር ዝበሃል ሰነድ ነዲፎም ኣጽዲቕና ኢሎም። ምልካውነት ዘውዲ  ክደፍእ መገዲ ዝጸረገ ጉባኤ። እቲ ውድብ ካብ መጀመርያ ቀዳምነት ዝሃበ ንርእሱዩ። ርእሱ ከኽብርን ተፈራሂ ክኽውንን ሓታቲ ዘይብሉ ስልጣኑ ከስፍንን ንህዝቢ ብድኽነትን ድንቁርናን ክኣስር ነይርዎ። ብናይ ሰላሳ ዓመት ኲናት ዝበረሰት ሃገር ብናይ ንዊሕ መግዛእትን ኲናትን ዝተዳኸመ ህዝቢ ኮሎኳ: ነብስና ኢና እንኽእል ብዝብል ሕሱር ጭርሖ ካብ ለገስቲ ማሕበራትን ልግሰን ከርእያ ዝደለያ መንግስታትን ዋላውን ደቂ ሃገር ርእሰ ማሎም ክዋፍሩን ኣጊዱ ሓገዝ ኣይንቕበልን ተባሂሉ።

ንመገዱ ዝጻብኡ ዋላውን ነቶም ሓንጊረሞ ዝኣተው ዝሸመመ፣ እቲ ኣብዚ ዝሓለፈ 26 ዓመት ዝረአናዮን ዝሰማዕናዮን ዝተሞኮርናዮን ስለ ዝኾነ ውጽኢት ስስዐ ምልካውነት  ጥፍኣትን መከራን ምዃኑ ኣረጋጊጽና ኣለና። ነዚ ዓለም ዝጸየኖ ስርዓት ኣብ ልቦም ቦታ ዝሃብዎ ዜጋታት ኣለውና። ዋላ ኣብ ተቛውሞ ደምበ ኣለና እናበሉ: ንሓቐኛ እንታይነት ህግደፍን ዘውዲ ክስቅልን ህዝቢ ከባሳብስን ኣብ ስልጣን ኣደይቦም ከብቅዑ: ነዚ ርኹስ ስርዓት ካብ ስሩ ተማሕዩ ከይብቆጽ ዝተፋላለየ ምኽንያት እናምጽኡን ጓል መግዲ እናፈጠሩን ብህዝቢ ተነጺጉን ተፈንፊኑን ክነሱ ህገደፍ: ”ዶባት ዝሕሉ”: ”ብናይ ደገ ሓይልታት ዘይጽዓድ”: ” ባንደራና” ኣብ ሕቡራት ሃገራት ከተንበልብል ዝገበረ: ካብ ህዝቢ ነጺሎም ዝርእዩ ኣካላት ፈጢሩ ብምኩሓሓሉ: ሃገርን ህዝብን ኣብ ደልሃመት ኣና ተነቑቱ: ሃሞም ምስዚ ናይ ጥፍኣት መሓውር ዝዝርገሐ ሓይሊ: ጸልማት ተኸዲናም ንናይ ዓሰርተታት ዓመታት ዝተቓለሱን ህግደፍን ደገፍቶምን ዘላግጹላ ናብ ዘለ ሃገሮም እግሮም ከይረገጹ: ገና ንሓርነትን ፍትሕን ንዝደልዩ ዘለው ሓርበኛታት ከጉጥዩ ይስምዑ ኣለው። ንሕና ካብዚ ናይ ጸላም ጎስጓስ ሓራ ኢና። ነብስና ሓራ ኣውጺእና ንህዝብን ሃገርን ሓራ ንምውጻእ እንቃለስ ኢና።

ኣዚ ናይ ሎሚ ኣኼባናን እቲ ኣብ 24 መጋቢት ክንጋባኣሉ ተበጊስና ዘለና ዋዕላ ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኤውሮጳ: ነብስና ፈትሽናን ኣሐዲስናን ንሓይልታት ጸረ ሰላምን ሓድነትን ካብ ቅኑዕ መገድና ክንኣልዮም ደጊምና ዕጥቅና ሸጥ እነብለሉ ክኸውንዩ። ዘለናዮ መድረኽ ዓይነት ኣዋዳድባናን ኒሕናን እነሐደሰሉዩ።

ንሕና ከምቲ ጽዩቕ መራሒ ጉጅለ ህገደፍ ቁዋም መይቱዩ፣ ደሞክራሲ ኣብ ወርሕን ማርስን ከድኩም ድለዩ ዝብል: ቅሉዕ ፍሽሽታዊ መዝሙር ዘይኮነስ: ጉባኤና ብዘጽደቖ መደብን ቁዋምን ብጉባኤ ዝተመርጸ መርሒነትን ንሱ ብዝሓነጸጾ ናይ ስራሕ ስትራተጅን ተምሪሕና እንጎዓዝ ጥራይ ዘይኮነ፣ ንኽነስርሖን ክንነድቆን ዝተዓጠቕና ሃዋርያ ደሞክራስን ፍትሕን ኢና። ንቑዋምናን መትከላትንናን ኣኽቢርና ንዕኡ ዝጻባእ መንን ካበይ ከም ዝመጸን: ዓቢድዩ ንእሽቶይ ምሁር ድዩ ሸቃላይ ብዘይገድስ: ንማዕርነት ኣባላት ኣንጊስና ብኡ ተመልሚልና ጽባሕ ኣብ ሓራ ሃገርና ማዕርነት ህዝብና ንምርግጋጽ: ተምክሮናን ብጻይነትናን እነራጋግጸሉ መሳርሒ ዝኸውን ሰልፊ ኣቑምና ዘለና። ንሃልክን ንረኣዩለይን ዝሰረትናዮ ኣይኮነን ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ። ምእንቲ ውጹዓት ክንቃልሰ የምሕረላናዩ። ንባዕልና ውጽዓት ስለዝኾና። ከም ደቂ ሃገርን ኣካል ህዝብናን ዘይቆጽረና ስርዓት ብኣሎ  ዝብሃል መገዲ ቃልሲ ክንምክቶን ክንሃርሞን ኢና። ሰላም ንምምጻእ ንተጻባእቲ ሰላም ክንስዕር ዕጥቅና ብዝያዳ ከነትሮሮ ኢና። መገዲ ተሓድሶና ኣብ ቅዋምናን ሕግናን ረጊጽና ምጽናዕዩ። ብኹሉ ሸነኹ ሕማቕ ግዜዩ ንዓና። ነዚ ሓቂዚ ጎሲና ክንሓልፎ ኣይንኽእልን። ብሰጋእ ዘይብል ቃልስናን መስመርናን ግን ክንወጾ ኢና። መቓብር ጸላኢ እንርእየሉን ንስምዓሉን ግዜውን ክመጽእዩ። ጥራይ ብሓባር ስኒ ንንከስ። ናይ ወትሩ ጽንዓትና ተዓጥቕና ንመንእስያትና ናብ መገዲ ቅኑዕ ቃልሲ ዝስሕብ ኣብነት ምዃን መርኣያ ሕግን ስርዓትን ኮንካ  ብደምክርያስያዊ ባህልን ክብሪ ወዲ ሰብን ምእማንን ብግብሪ ምትርጓምንዩ ። ግብሪምበር ጭርሖ ምልካውንትስ ክንደይ ዓመታት ዘላደየናዩ።

ክንዕወት ኢና።

ጽን ኢልኩም ዝሰማዕኩምኒ አመስግን።

ረዘነ ተስፋጽዮን

11 መጋቢት 2017

ኣብቲ ናይ 30 ዓመታት ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣይኮነንዶ ነፍሲ ወከፍ ዕለት ነፍሲ ወከፍ ሰዓት እውን ነናታ ሓለገት ነይርዋ እዩ። እዚ ኩሉ ተደሚሩ እዩ ከኣ ሰውራ ኣዕዊቱ ናጻን ልኡላዊትን ኤርትራ ከግህድ ዝበቐዐ። ከምቲ ካብ “እመት ስድሪ ኣላታ” ዝበሃል ግና ፍሉያት ዓመታት ወይ ዕለታት ካብቲ ካልእ ጸብለል ዝብል ዝኽሪ ኣለወን። ባሕቲ መስከረም 1961 ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን 24 ጉንበት 1991 ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራ ከም ኣብነት ምጥቃስ ይከኣል። 15 መጋቢት ዝኽሪ ዓወት ተጎርባ እውን ሓንቲ ካብተን ኣብ ታሪኽ ብረታዊ ቃልስና ልሉይ ቦታ ዘለወን ዕለታት እያ።

ተጎሩባ ኣብ ምዕራባዊ ቆላ ኤርትራ ካብታ ናይ መጀመርያ ሰውራዊ ተኹሲ ዝተበሰረላ ታሪኻዊት ጐቦ ኣዳል ብዙሕ ዘይትርሕቕ እያ። ኣብዛ ቦታ እዚኣ ሽዑ ናይ ሰለስተ ዓመት ጥራይ ዕድመ ዝነበሮ ሰራዊት ሓርነት፡ ብ15 መጋቢት 1964  ኣንጻር ስሩዕን ብዘመናዊ ኣጽዋር ዝተዓጥቀን  ፍሉይ ሓይሊ መግዛእቲ ገጢሙ ነቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ተደራራቢ ዓወታት ኣፍደገ ዝኸፈተ ዓወት ዘመዝገበላ ቦታ እያ። እዚ ብዙሓት ከም ዝሰማምዕሉ፡ 17 ኤርትራውያን ጀጋኑ ተጋደልቲ ዝተሰውእሉ፡ 87 ወተሃደራት መግዛእቲ ተቐቲሎም ብዙሕ ኣጽዋር ዝተሰልበሉ ውግእ ረቂቕ ምስጢር ዝነበሮን ናብ ሰውራ ኤርትራን ህዝቡን ኮነ ናብ ሓይሊ መግዛእቲ ኣገደስቲ መልእኽትታት ዘመሓላለፈ ነይሩ።

ናብ ሰውራን መላእ ህዝቢ ኤርትራን ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ብሓጺሩ፡ ናይ “ክንክእሎ ኢናን ጽንዓትን” መልእኽቲ ነይሩ። ናብ ሓይሊ መግዛእቲ ዘመሓላለፎ ድማ “ሰውራ ኤርትራ ፍትሓውን ህዝባውን ስለ ዝኾነ ብዝኾነ ወተሃደራዊ ሓይልን ትምክሕትን ዝሰዓር ኣይኮነን” ዝብል መልእኽቲ ነይሩ። እዚ መልእኽትታት ድሕሪ ክንደይ ሓጐጽጐጽን ምኽፋል ክቡር ዋጋን ብ1991 ቅኑዕ ምንባሩ ተረጋጊጹ። ዓወት ተጎርባ ካብ ሓደ ምዕራፍ ናብ ካልእ ምዕራፍ መሰጋገሪ ኩበዖ ስለ ዝነበረ፡ ብዙሕ ተጻሒፍሉን ተገጢምሉን።  “ወርሒ መጋቢት 64 ተጎሩባ ዓባይ ሓበን” እናተባህለ እውን ተዘሚርሉ። ሎሚ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ዕማም እምበኣር፡ ነዚ መርኣያ ሓበን ዝኾነ መዛሙር ምድግጋም ዘይኮነ “ ጫፍ መልሓስ ናይቲ ጅግንነት ኣበይ በጺሑ ኣሎ?” ዝብል ሕቶ ምምላስ እንተኾይኑ’ዩ እናዊ ዝኸውን።

ኒሕ ናይዞም ነዚ ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮ ጊድራ ኣብ ጐቦታት ተጎርባ ዝፈጸሙ ሓርበኛታት፡ ኣብ ተራ ምቕታልን ምምራኽን ወተሃደራት መዛእቲ ዘትከለ ዘይኮነ፡ ኣርሒቑ ናብ ዘማዕዱ ምውሓስ ናጻ፡ ፍትሓዊትን ንብዓት ደቃ እትሕብስን እትክሕስን ኤርትራ ዝመጣጠር ምንባሩ ፍሉጥ እዩ። እዚ ነዊሕ ጉዕዞ’ዚ ጌና ክሳብ ሎሚ ዘይተረጋገጸ ኣብ መስመር ቃልሲ ጐተት ዝብል ዘሎ  ምዃኑ ከኣ ነቶም ተረከብቲ ሕድሪ ጅግንነት ተጎሩባ ከቢድ ጾር ኮይኑና እነሆ። እቲ ሎሚ ክንዛረበሉ ዝግበኣና  ብዛዕባቶም ኣብታ ዝተዋህበቶም ግዜ ክገብርዎ ዝኽእሉ ገይሮም ዝሓለፉ ሓርበኛታት ተጎርባን ካለኦት ዓውደ-ውግኣትን ዘይኮነ፡ ብዛዕባ’ቲ ክንገብሮ ዝግበኣና ኣብ ምግባር ትሕቲ ትጽቢት ዘለናዮ ሃለዋት እዩ። ህልዊ ጸገማትና ብዙሕ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። መፍትታቱ’ውን ከምኡ። ንኹሉ ጸገማትና’ኳ ተዘይፈተሓትልና ብሩህ ናይ ቃልሲ መንገዲ ከተትሕዘና እትኽእል፡ ሓርበኛታት ተጎሩባ ነዚ ክሳብ ሎሚ ንሕበነሉ ዘለና ዓወት ከመዝግቡ ዘኽኣለቶምን ንሕናውን ክንርዓማ ዝግበኣና ምስጢር ግና ኣላ'። ኣብቲ ንኩላትና ዘርብሕ ብሓባር ክንሰርሕ ምብቃዕ። ንኹሉ ተመኩሮና ተመሊስና እንተመርመርና ምስጢር ዓወታትና ሓድነትና እዩ። ንዓና ሓድነት ኣብ ዘየብሉ ዓወት ምሕፋስ ዘበት’ዩ።

ንሓደ ከም ጉጅለ ህግደፍ ዝኣመሰለ ምሕረት ዘየብሉ፡ ኣብ እንግደዓ እቲ ዋጋ ከፊሉ ናብ ስልጣን ዘብቀዖ ህዝቢ ተላሒጉ ሕቖኡ ዝህብ ሃንጎሊማ ሓይሊ ከነወግድ ክንቃለስ እንከለና፡ ካብኡ ብባህሪኡ ዝተፈልየ ተካኢ ዓቕሚ ኮይንካ ናይ ምቕራብ ዝኸበደ ሓላፍነት ኣለና። ምኽንያቱ ክትትክእ ብቑዕ ኣብ ዘይኮካሉ፡ ነቲ ዘሎ ግናይ ምውጋድ ጥራይ ትርጉም የብሉን። ኣብ ከምዚ ዝኽሪ ተጎሩባ ዝኣመሰለ ኣጋጣሚ ቆላሕታ ሂብና ክንሓስበሉ ዝግበኣና ከኣ ነዚ ንቕድሚት ዝጽበየና ሓላፍነት እምበር ነቲ ዝሓለፈን ክቡር ታሪኻዊ ቦታኡ ዝተረከበን ጅግንነት መመሊስካ ምምዋጽ ኣይኮነን።

ኣብ ወሳኒ ግና ድማ ኣጸጋሚ ወቕቲ ምህላውና ኩልና እንሰማመዓሉ እዩ። እቲ መፍትሒ ካባና ካብቶም ናይቲ ለውጢ ተጠቀምቲ ምዃኑ’ውን ከምኡ። እቲ ዘገርም እቲ መዋጸኦ እንታይ ምዃኑ እንዳተረደኣና ክንትግብሮ ዘይምብቃዕና እዩ። ነዚ ናይ ዘይምብቃዕና ምኽንያት ምስጢር ኣይኮነን። መጻኢ ዕማማትና ብደረጃታት ምስራዕን ብመሰረታዊ ደሞክራስያዊ ኣተሓሕዛ ፍልልያት ቅዩድ ዘይምዃንን ጐሊሖም ካብ ዝረኣዩ ጸገማትና እዮም። ስለዚ ኣብዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ኮይና፡ “በቲ ሰሚዕካ በቲ ዝነፍስ” ዘይኮነ ዝትግበር ቃል ክንኣቱ ይግበኣና ንብል።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ሎሚ ብዛዕባ ኤርትራን ፖለቲካዊ ኩነታታን ከነልዕል እንከለና፡ ኣብ ኤርትራ ዝገዝእ ዘሎ ስርዓትን ንምቕያሩ ዝቃለስ ዘሎ ደምበ ተቓውሞን ከይተላዕሉ ኣይውዕሉን። እቲ ሓደ ወገን በቲ ኩለመዳያዊ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፍጽሞ በደልን ግፍዕን፡ እቲ ድማ ምእንቲ ለውጢ የካይዶ ብዘሎ ፍትሓዊ ቃልስን። እቲ ኣብ ልዕሊ ምምሕዳር ጉጅለ ህገድፍ ብደለይቲ ፍትሒ ዝቐርብ በሊሕ ነቐፈታን ተቓውሞን ኣብ ቦታኡ እዩ። ነቲ ስርዓት ተዘይውሒድዎ ስለ ዘይበዝሖ። ኣብ ልዕሊ ደምበ ተቓውሞ ዝወሃብ ነቓፊ ሓሳባት እውን ኣሎ። እዚ ኣብ መርበብ ሓበረታታትን ናይ ፓልቶክ መድረኻትን ወትሩ ዝድመጽ እዩ። ደምበ ተቓውሞ በቲ ዘርእዮ ድኽመት ክንቀፍ የብሉን ዝብል ሓሳብ ምቕራብ ቅቡል ኣይኮነን። እቲ ደምበ ተዘይተነቒፉ ድኽመቱ ክርእን ከእርምን ስለ ዘይክእል። እንተኾነ እቲ ዝቐርብ ነቐፈታ ኣፍካ ከም ዝሃበካ ብዘይሓላፍነት ዝዱርጓሕ ዘይኮነ፡ ርትዓውን መጻኢ ደሓን ንምምጻእ ዝሕግዝን ክኸውን ኣይግባኦ። ከምኡ ተዘይኮይኑ ንነቓፋይ ኮነ ተነቃፋይ ዝህቦ ፋይዳ የብሉን።

ደምበ ተቓውሞ ከነጽሮ ካብ ዝግበኦ ቀንዲ ጉዳይ ኣንጻር መን ይቃለስ፡ ምስመንከ ይስለፍ ዝብል ጉዳይ እዩ። ቅድሚ ናብዚ ዝርዝርዚ ምእታው ግና ደምበ ተቓውሞ ከም ስሙ ሰፊሕ ደምበ እዩ። ኣብዚ ሰፊሕ ደንበ ዘዐማ ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ከኣ ብዙሓት እየን። እትህቦ ርኢቶ ፍትሓዊ ንክኸውን ከኣ ኪኖ ነቲ ደምበ ተቓውሞ ብጃምላ ምምዛኑ፡ ብዛዕባ ነፍሲ ወከፍ እተን ኣብቲ ደምበ ሰፊረን ዘለዋ ፖለቲካዊ ውዳበታት ደቂቕ ኣፍልጦ ምሓዝን ነናተን ሚዛን ምሃብን መሰረታዊ ተደላይነት ኣለዎ። እቲ ባዛዕባ ደምበ ተቓውሞ ዝወሃብ ሓፈሻዊ ሚዛን ኣብ ቦታኡ ኮይኑ፡ ብዛዕባ ነፍሲ ወከፍ ውድብ ወይ ሰልፊ ዝርዝር ኣፍልጦ እተዘየልዩ እቲ ዝወሃብ ሚዛን መፍትሒ ንምርካብ ዘይሕግዝ እዩ። እቲ ኣብ ሰፊሕ ደምበ ተቓውሞ ዝሕቆፍ ፖለቲካዊ ውድባት ኣብ ብዙሕ ጉዳያት ባዕሉ ዝሕተተሉ ነናቱ ሚዛንን ርኢቶን ኣለዎ። ካብዚ ፍልልያትዚ ስለ ዝነቅል እዩ ከኣ ብዙሓት ውድባት ዝኸውን።

ፖለቲካዊ ውድባት ህዝቢ ዝፈልጦን ዝወዓሎን ክውንነት ክኽሕዳ ኣይግበአንን። ንኣብነት ብዛዕባ ህዝባዊ ግንባር ክዝረብ እንከሎ ብዙሓት ወገናት ነናቶም ሚዛን ኣለዎ። ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እኳ እቲ ንታሪኽ ክግደፍ ዝግበኦ ንተረኽቲ ገዲፉ ብዛዕባ ግደ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራ፡ ኣብቲ ዝምረሓሉ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ኣብ ሓድነቱ፡ ተባላሕነቱን መሃዝነቱን ዝተመርኰሰ፡ ብተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ (ተሓኤ) ብ1961 ኣንጻር መግዛእታዊ ሓይሊ ኢትዮጵያ፡ ዝተባርዐ ነዊሕ ሓርበኛዊ ዕጥቃዊ ቃልሲ፡ ድሕሪ ሰላሳ ዓመታት ብ24 ግንቦት 1991 ብወሳኒ ተራ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ (ህግሓኤ) ሃገራዊ ናጽነት ጋህዲ ኰነ።” ብዝብል ኣስፊርዎ ይርከብ። ገለ ወገናት ነዚ ስኑድ መርገጽ ክሒዶም ንኹሉ ውድባት ብናይ ገለ ወገናት ስንኩፍ ኣተሓሕዛ ክውንነት ኣጎልቢቦም፡ ደምበ ተቓውሞ ንግደ ህዝባዊ ግንባር ኣብ ምርግጋጽ ናጽነት ይክሕድ፡ በዚ ድማ ህዝቢ ብፍላይ መንእሰይ ይርሕቆ ክብሉ ክትሰምዕ እንከለኻ እቶም በሃልቲ  ክሳብ ክንደይ ኣብ ናይ ሸንጠፍ ዓለም ይነብሩ ከም ዘለዉ ምርዳእ ኣየጸግምን። ንግደ ህግ ምንጽብራቕ ነቲ ግንባር ዝወሃብ ህያብ ዘይኮነስ፡ ንክውንነት ናይ ዘይምኽሓድ ርትዓውነት እዩ።

ህዝባዊ ግንባር ድሕሪ ናጽነት ብፍላይ ድማ “ህግደፍ” ዝብል ስም ተጠመቐ ዝኸዶ መንገዲ ነቲ ናጽነት ኣብ ምርግጋጽ  ዘበርከቶን ሳላ ውፉይን ቀጻልን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝተመዝገበ ዓወትን፡ ብጸቢብ ውልቃዊ ናይ ስልጣን ሕሳብ ዓይርዎ። ነዚ ክሕደት ከሎ ጌና ዝቃወሙ ዝነበሩ ውድባት ተቓዊመምዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብመሰረቱ ንምውጋዱ’ውን ይቃለሱ ኣለዉ። ካብዚ ክንብገስ እንከለና ሎሚ ኣብ ኤርትራ ኣንጻር ወጽዓ ህግደፍ ዝቃለሱ ዘለዉ እንተላይ እቶም ምስ ህዝባዊ ግንባር ናጽነት ኣብ ምርግጋጽ ግደ ዝነበሮም ደሓር ግና መንገዲ ይስሕት ከም ዘሎ ተረዲኦም “ክሳብ እትኣምን ኪድ፡ ካብ ዘይተኣምን ግና ተመለስ” ብዝብል ናይ ለውጢ ወገን ዝኾኑ ወገናት’ውን ይቃለሱ ኣለዉ። ሓይልታት ደምበ ተቓውሞ ኣብዚ ተሳትፎ ናይ ቅድም ኣባላት ህግ ዝነበሩ ዘለዎ ሚዛንን እምነትን ክፈላለ ባህርያዊ ስለ ዝኾነ፡ ብሓደ ሓረግ “ንኣበርክቶኡ ኣይኣምኑን  እዮም”  ኢልካዮ ክትሓልፍ ርትዓዊ ኣይኮነን። ንኣብነት ሰደህኤ ኣብዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መሰረታዊ ሰነዱ     “ ሰአህኤ ነቲ ኣብ መንጎ ክልተ ቀንዲ ውድባት ኤርትራ፡ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን (ተሓኤ) ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን (ህግሓኤ) ዝነበረ፡ ንስኒትን ምጽውዋርን ቦታ ዝነፍግ ኩነታት፤ ሜዳና ንዝሓለፎ ተመኩሮ ውግእ ሓድሕድን ግርጭታትን ሰጊሩ ዝተመስረተ ሰልፊ እዩ። ።” ብዝብል ኣስፊርዎ ኣሎ።

ሎሚ “ዓለም ናብ ሓንቲ ገዛ ኣብ ዝተቐየረትሉ ዓለማውነት (Globalization) ኢና ንርከብ ዘለና” ዝብል ኣበሃህላ ወርትግ እዩ ዝዝውተር። እዚ ድማ ንምትህስሳይ ይኹን ንምትሕግጋዝ እቲ ምጽልላው ኣብ ዝለዓለ ደረጃኡ ከም ዘሎ እዩ ዘረደኣና። ደምበ ተቓውሞ ኤርትራ ከኣ ብመንጽር’ዚ ንግደኡ ዝትክእ ዘይኮነስ ብሕጽረት ንዘጋጥሞ ሃጓፍ ዝመልእ ሓገዝ ካብ ጐረበት ኮነ ካብ ርሑቕ ክጽበ ውሁብ እዩ። ጽልዋ ናይዚ ሓገዝ ክሳብ ክንደይ ኣዕሚቑ` ይኸይድ ከኣ፡ ከምቲ ኣብ ካልእ ዛዕባ ዝገለጽናዮ ካብ ውድብ ናብ ውድብ ከም ዝፈላለ ፍሉጥ እዩ። ብመንጽር እዚ ሰደህኤ “… ኣብ ኣህጕራዊ መዳይ ክብራ ዝሓለወት ሃገር ንምህናጽ፡ ኣህጕራዊ ውዕላትን ውሳኔታትን ዘኽብር፡ ንልዑላውነት ሃገራት ዘየድፍርን ናይ ሕድሕድ ኢድ ምትእትታው ዘይቕበልን ዞባውን ኣህጕራውን ዕዮታት ከካይድ እዩ።” ዝብል ምስፋሩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብተግባር እውን ኩሉ ዝኣትዎ ምትሕብባር በዚ ዝቃነን ዝቕየድን እዩ። ስለዚ ንከምዚ ዓይነት ስኑድ መርተዖ ጓሲኻ ናይ ካልኦት ካባ ኣልቢስካ ክትገልጾ ምፍታን ርትዓዊ ኣይኮነን። ብዛዕባ ሓደ ውድብ ኮነ ደምበ ተቓውሞ ክዝረብ እንከሎ ተቖንጢጥካ ነቲ ዝረአን ዝድህሰስን ከይከሓድካ ነናቱ ብምሃብ እምበር ኣፍካ ከም ዝሃበካ ምድርጓሕ ዘይርትዓዊ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ዘምጸኦ መፍትሒ የብሉን።

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ብዛዕባ ናይ ኤርትራ ነጻነትን ንምርግጋጹ ዝተኻየደ ነዊሕን መሪርን ቃልስን ክዝረብ እንከሎ ከይተጠቕሱ ካብ ዘይሕለፉ ዓበይቲ ጉዳያት ሓደ ቅያ ኤትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ኣብቲ መስርሕ ቃልሲ እዩ። ወሳኒ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣዕዚዝካ ንምቕራብ ኣብቲ መዋእል ቃልሲ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝዕወት ሰውራ የለን” ዝብል ጭረሖ ይቃላሕ ነይሩ።  ሎሚ እውን ክብደት ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ህያው ኮይኑ እቲ ጭረሖ “ብዘይ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝረጋገጽ ለውጢ የለን” ናብ ዝብል ማዕቢሉ ኣሎ። እዚ ጭረሖ እዚ “ኣብቲ ናይ ቃልሲ ባይታ ከመይ ኣሎ"? ዝብል ግና  መልሲ ዘድልዮ ሕቶ ኮይኑ ኣሎ።

ጾታዊ ወጽዓ ደቂ ቅንስትዮ ኣዝዩ ነዊሕ ዕድመ ዘለዎ ኮይኑ፡ ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ መሪርወን ተወዲበን ድምጸን ኣስሚዐን ቃልሲ ዝጀመራ ቅድሚ ዝያዳ ሚእቲ ዓመታት ኣቢሉ ኣብ ኣሜሪካ ብዝተላዕለ መሰረታዊ ናይ መሰል ሕቶ ምዃኑ ታሪኽ ተጋድሎ ደቀኣንስትዮ ዓለም ይሕብር። ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ናብዚ ሕጂ ዘለዎ  ደረጃ ዓለም ለኻዊ ዝኽሪ 8 መጋቢት ንምብጻሕን ምውሳን ዝኽበረሉ ዕለትን ጥራይ ዘይኮነ “ሕቶ ደቂ ኣንስትዮ እንታይ እዩ"? ዝብል ንምውሳን እውን ብኣዝዩ ብዙሕ ደረጃታትን ዝተሓላለኸ መስርሕን ክሓልፍ ጸኒሑ እዩ።

ደቂ ኣንስትዮ፡ ብጾታአን ዘጋጥመን ናይ ሓባረን ጾታዊ ወጽዓ ክህልወን እንከሎ፡ ከከምቲ ናይቲ ዝነብራሉ ሃገር ሓፈሻዊ ምዕባለ፡ ዝመሓደረሉ ስርዓትን ባህላዊ ተጽዕኖን እቲ ወጽዓ ኣብ ገሊኡ ዝያዳ ዝመረረ ከም ዝኸውን ዝሰሓት ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብዚ እዋንዚ ወጽዓ ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ብቑጠባዊ ምዕባለን ደሞክራሲያዊ ዕቤትን ኣብ ዝሓሸ ዝርከብ ዓለም፡ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ብቑጠባ ኮነ ብስርዓተ-ምሕደራ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ናይ ዝርከባ ሃገራት ደቂ ኣንስትዮ ወጽዓ ዝያዳ ከም ዝኸፍእ ምጥቃስ ይከኣል። ደቂ ኣንስትዮ ድርብ ወጽዓ እዩ ዘለወን። በቲ ሓደ ወገን ጾታዊ ወጽዓ በቲ ካልእ ወገን ደማ ከም ኩሉ ዜጋ ዘጋጥመን ኩለመዳያዊ ወጽዓ።

ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከም ሓደ መሰረታዊ ዓንዲ ኣብ ቃልሲ ወርትግ ክጸሓፈሉን ክዝረበሉን ዝግበኦ ኮይኑ፡ ኣብ ከምዚ ሎሚ ንርከበሉ ዘለና ናይ 8 መጋቢት ኣጋጣሚ ዝያዳ ከነድህበሉ ከኣ ባህርያዊ እዩ። 8 መጋቢት ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ኣብዚ መዳይ እንታይ ተዓሚሙ እንታይከ ተሪፉ፡ ኣብ መጻኢ ዓመትከ እንታይ ይሰራሕ ዝግምገመሉ እምበር ዓመት ምሉእ ተዘንጊዑ ጸኒሑ ዝለዓለሉ ኣይኮነን። ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ዓለም-ለኻዊ ተመሳሳልነትን ናይ ሓባር ባህርን ዘለዎ ኮይኑ፡ ከከም ሃገሩ ዝቃነ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ወጽዓ ደቂ ኣንስቶ ድርብ እዩ ዝብል ኣገላልጸ ሓፈሻዊ ኮይኑ፡ ናብ ጉዳይና ክንመጽእ እንከሎና ግና ድርብ ዘይኮነስ ድርብርብ እዩ። ደቂ ኣንስትዮና ካብ ተጽዕኖ ወዲ ተባዕታይ ሓራ ናይ ምውጻእ ቃልሲ ኣለወን። ብኤርትራውነተን ከኣ ካብ ኣርዑት ህግደፍ ናጻ ንምውጻእን ንኤርትራን ህዝባን ካብ ምብትታን ናይ ምድሓን ቃልሲ’ውን ኣብ ቅድሚአን ዘሎ ዕማም እዩ።

ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ቃልሰን ዝተደራረበ ተሳትፎአን ድማ ኣዝዩ ድሩት ምዃኑ ከኣ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ኣጸጋሚ ህጹጽ ፍታሕ ዘድልዮ ኩነታት ከም ዘለና ዘመልክት እዩ። ምኽባርን ዘይምኽባር መሰል ደቂ ኣንስትዮ ካብ ደሞክራስን ጸረ-ደሞክራስን ፈሊኻ ዝረአ ኣይኮነን። ደሞክራሲያዊ ስርዓት ኣብ ዝተረጋገጸሉ፡ መሰል ደቂ ኣንስትዮ እንተኾነ ምሉእ ብምሉእ እንተዘየለ ከኣ መብዛሕትኡ ከም ዝፍታሕ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ሕቶ ደሞክራሲ ኣብ ዘይተመለሰሉ ከኣ ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ በይኑ ክፍታሕ ዘሎ ተኽእሎ  ዜሮ እዩ። ስለዚ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ምውጋድ እዚ ንሃገርና ዝሕምሳ ዘሎ ጉጅለ ተደራራቢ ወሳንነት ዘለዎ እዩ።

ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ክምቲ ዝድለ ኣብ ቃልሲ ዘየዋስኤን ዘሎ  ምኽንያት፡ ምናልባት ናይቲ ዝሓለፈ ቃልሰን ጻማ እንታይ ከም ዝኾነ ስለ ዝረኣያ’ሞ  ብኣኡ ስለ ሰከሓ ክኸውን ይኽእል ዝብል ግምት ናይ ብዙሓት እዩ። ናይዚ መንቀሊ ናይ ጉጅለ ህግደፍ ጥልመት ኮይኑ፡ ኣብኣተን ጥራይ ዝተደረት ዘይኮነስ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ፈሲስዎ ዘሎ መዓት ምዃኑ ክርሳዕ ግን ኣይግባእን። እቲ ፍታሕ ከኣ ናይ ሓባር ቃልሲ ኣንጻርቲ ወጻዒ እምበር፡ ሰኪሕካ ስቕታን ካብ ቃልሲ ምርሓቕን ምምራጽ ከም ዘይኮነ ምርዳእ ከምዘድሊዚ ኣጋጣሚ ነዘኻኽ። እንተ’ቲ ኤርትራውያን ኣብ ፈቐዶ መደበር ስደተኛታት ሓዊስካ ኣብ ኩሉ ህይወት ዘሕልፈኦ ዘለዋ ናይ ኣነት ምረት  ዘርዚርካ ዝውዳእ ስለ ዘይኮነ ብድብድቡ “ኣስካሕካሒ” ኢልካዮ ምሕላፉ ገላጺ’ዩ።

ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ቃልሲ ፍርቂ ክፋል ሕብረተሰብ ስለ ዝኾነ፡ ኣብቲ ጉዳይ መሪሕ ግደ ደኣ ይህልወን እምበር ኣብኣተን ጥራይ ዝድርበ ኣይኮነን። ደቂ ተባዕትዮ እውን መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ዘይተረጋገጸሉ ቲ ኩልና እንጽበዮ ራህዋ ክረጋገጽ ከምዘይክእል ተረዲኦም ኣብ ጐነን ክስለፉ ናይ ግድን እዩ። ደቂ ኣንስትዮ ካብቲ ጾታዊ ተጽዕኖ ናጻ ንክወጻ ንደቂ ተባዕትዮ ጸላእተን ዘይኮኑስ ናይ ቃልሲ መገረን ዝኾንሉ ኩነታት ክፈጥራ ክበቕዓ ይግበአን። ደቂ ተባዕትዮ ኣብቲ ንመሰል ደቂ ኣንስትዮ ዝግበር ቃልሲ ኣበርክተኦም ከርእዩ ከካብ ገዛእ ርእሶም ክነቕሉን ናይ ቃል ዘይኮነ ናይ ተግባር ስጉምቲ ክወስዱን ይግበኦም። ብሓሳብ ንመሰል ጓለንስተይቲ ምጭራሕ ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ኣደታቶም፡ ኣንስቶምን ደቆምን ኣጋርነቶም ክርእዩ ይግበኦም።

ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ ኣብቲ ንደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ክፋል መሰለን ብሕጊ ተሓልዩ፡ ብግብሪ ኣብኵሉ ህይወት ሕብረተ-ሰብ ኤርትራ ማዕረ ተሳትፎ ከምዝህልወን ንምግባር፡ ከይተሓለለ ክሰርሕ እዩ።” ዝብል ዓንቀጽ ኣብ ልዕሊ ምስፋሩ ንጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ከም ሓደ ቀጻሊ ኣጀንዳኡ ሒዙ እዩ ዝቃለሰሉ። በዚ ታሪኻዊ ኣጋጣሚ ከኣ ዮሃና እንዳበለ ነዚ ቃልሱ ክሳብ ዝዕወት ክቕጽሎ ምዃኑ ቃል ይኣቱ። ጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ጉዳይ ሓደ ሰልፊ ወይ ውድብ ዘይኮነስ ንኹሉ ዝጸሉ መሰረታዊ ጉዳይ ብምዃኑ ደንበ ተቓውሞና እውን ብመንጽርዚ ርእዩ ክሰርሓሉ ዝግባእ እዩ።

ከምቲ “ካብ ጉይይ ምውዓል ክሳድ ምሓዝ” ዝብልዎ፡ ኣብዚ ኣጋጣሚ 8 መጋቢት ዓለም ለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ንዝከረሉ ዘለና ኣጋጣሚ፡ ብሓፈሻ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮ ብፍላይ ድማ መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ፡ ሓርበኛታት ኣደታተን መስዋእቲ ዝኸፈላሉ፡ ግና ድማ ኣብቲ ዝድለ ምዕራፉ ዘይበጸሐ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ንምምላእ ክሳተፋ መጸዋዕታና ነቕርበለን።

ክብርን መጎስንሰማእታት ኤርትራ!

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ብሓፈሻ ህልዊ ፖለቲካዊ ኩነታት ሃገርና፡ ብፍላይ ከኣ ሃለዋት ደንበ ተቓውሞና ዘየሕጉስ ኮይኑ ብብዙሕ መልከዓት ዝግለጽ እዩ። ካባና ንምጅማር ናብ ደንበ ተቓውሞና ከነድህብ እንከለና፡ ካብቲ ብዙሕ ሓደን ቀንድን ጸገምና ኣብቲ ብሓባር እንእምነሉን እንዕወተሉን መትከላት ብሓባር ክንሰርሕ ዘይምኽኣልና እዩ። እዚ እቲ ቀንዲ ኣብ ዕንክሊል ዘንብረና ዘሎ ጠንቂ ኮይኑ ካልኦት ጸገማት’ውን የብልናን ማለት ኣይኮነን። እንተኾነ እዚ ዓብይ ጸገም እንተተወጊዱ እቲ ዝተረፈ ንኡስ ጸገማትን ፍልልያትን ወይ ብሳላ ምፍታሕ እቲ ዓብይ ጸገም ዝፍታሕ ወይ ድማ ካብ ኣፈታትሓ እቲ ዓብይን ቀንድን ጸገም ተመኲርና ክንፈትሖ ግዜ ዝህብና እዩ።

እቲ ዘገርም ምናልባት እውን ኣባና ፍሉይ ተመኩሮ ክበሃል ዝኽእል፡ ጸገምናን ጠንቁን እንታይ ምዃኑ ንፈልጥ፡ መፍትሒኡ ከኣ ብሓባር ምስራሕ ምዃኑ እንዳተቐበልና፡ ኣብ ትግባረኡ ክንበቅዕ ዘይምኽኣልና እዩ። ኩልና ከም እንርደኦ ናይ ሓደ ጸገም መበቆል ምፍላጥ ኣብ ምፍታሑ ሓደ ስጉምቲ ንቕስሚት እዩ። መፍትሒኡ እንታይ ከም ዝኸውን ብሓሳብ ምርድዳእ ድማ ዝያዳ ንቕድሚት ምስጓም እዩ። እቲ ዝተርፍ ናይ ተግባር ስጉምቲ ቀሊል ኮይኑ፡ ትብዓትን ንዝኣመንካሉ ውፉይ ምዃንን ጥራይ ዝሓትት እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ነቲ መራሕቲ ውድባት ኤርትራ ኣብ 2013 ተራኺቦም ዝዳህሰስዎ ዝርዝር ጸገማትን ነቲ ፖለቲካዊ ውድባትና ኣብ ዕላዊ መድረኻት ንምቅርራብ ውድባት ብዝምልከት ዘውጸአኦ መግለጽታት ኣብ ግምት ብምእታው እዩ።

ብዙሓት ወገናት ካብ ዝእምትዎ ነዚ ሓቢርካ ኣንጻር ህግደፍ ናይ ምስላፍ እንኮ መዋጸኦ ርዒምና ክንሰርሓሉ ዘይምኽኣልና ምኽንያታት፡ ካብ ጸቢብ ክሊ ሰልፊ፡ ውድብ፡ ማሕበርን ተመሳሳሊ ውደባን ወጺእካ ብዛዕባቲ ሰፊሕ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ክትሓስብን ክትሻቐልን ዘይምብቃዕን፡ ከምኡ ከኣ ንናይ ጽባሕ ኣጀንዳ ቅድሚ ናይ ሎሚ ዕማም ናይ ምስራዕ ስሰዐ ካብቶም  ዝጥቀሱን ንህልዊ ኩነታትና’ውን ዘንጸባርቑ እዮም። እዚ ነቲ ህበይ ኢላቶ ዝበሃል “ኣብ መቐመጫይ ዘሎ እሾኽ ደኣ ይውጸኣለይ እምበር እቲ ዝተረፈስ ባዕለይ ኮፍ ኢለ የውጸኦ” በለት ዝበሃል’ኳ ነስተብህለሉ ዘለና ኣይመስለናን። ግዜ ዘይህብን ንዓለም ዘጨንቕ ዘሎን ጉዳይ ኤርትራ ካለኣይ ደረጃ ኣትሒዝካ ናእሽቱ ውዳበታትካ ንምጽብባቕ ቀዳምነት ምሃብ ነዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ብስም እንስሳ ናብ ሰባት ዘቕነዐ ምስላ ክንምስል የገድደና። እዚ ማለት ግና እቲ መዋጸኦ እዩ እንብሎ ዘለና ምህናጽ ሓባራዊ መድረኽ ዘተኣማምን መዋጸኦ ንክኸውን ኣብተን ዝሓብራ ሓይልታት ዝዕመም ዋኒን ከምዘሎ ብምዝንጋዕ ኣይኮነን።

ካብዚ ዘለናዮ ዕጽዊ ሳንዱቕ ክንወጽእ ክንነቅል እንከለና ግድን ከነስተብህለሎም ካብ ዘለና ጉዳያት፡ ብሓደ ኩርናዕ ሓደ ሓሳብ ክቐርብ እንከሎ ቀንዲ ኣድህቦና  ናብቲ ዝበሃል እምበር ናብቲ በሃሊ እምብዛ ከነድህብ ኣይግበኣናን። ብዘይካዚ ኣብ ህልዊ ኮይና ንቕድሚት ምቁማት እምበር ንድሕሪት ተመሊስና እምብዛ ናብ ምጽብጻብ ከነድህብ ሓጋዚ ኣይኮነን። ንኣብነት ሓደ ኣካል ካብቲ ቅድም ከቕርቦ ዝጸነሓ፡ ሓድሽን ዝያዳ ሃናጽን ለውጢ ዝእምትን ሓሳብ ሒዙ ክቐርብ እንከሎ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ “ቅድምዶ ከምዚ ይብል ኣይነበረን” ዝብል ሓረግ ነኮማስዕ፡ “እንኳዕ’ባ ምስዚ ናይ ለውጢ ሓሳብ መጸአ” ኢልና ክንንእዶን ንሕጽረታቱ ብዘይኳሳሕ ኣገባብ ከነትሕዞን እቲ ዝሓሸ እዩ። ኣብዚ ሓደ ነቲ ሓደ ዝጥቅወሉ ዘይኮነ ኣብ ቅድሚ ኩልና ተገቲሩ ዘሎ እዋናዊ ሓላፍነት እዩ

ከምቲ ዝተገልጸ ኣበየኖት ነጥብታት ኣትኪልና ብሓባር እንተሰሪሕና ኢና ነቲ ጸድፍን ቀላይን ኮይኑና ዘሎ ቀዳማይ ምዕራፍ ክንሰግሮ እንኽእል ዝብል ሕቶ ክንምልስ እንከለና፡ ምዕቃብ ልኡላዊ ግዝኣት ኤርትራ፡ ምውዳቕ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍን ናይ ጭቆና መሓውራቱን፡ ድሕሪ ውድቐት ስርዓት ህግደፍ ኣብዝሓ ሰልፋዊ ስርዓት ዝሰረቱ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምቛምን ግዝኣተ ሕጊ፡ ዲሞክራስያዊ መሰላትን መላእ ሓርነታትን ህዝቢ ምቕባል ዝብሉ ኣብቲ ቅድሚ ሕጂ ተፈቲኑ ጌና ዘይተዓወተ ብሓባር ናይ ምስራሕ ፈተነታትና ኮነ ኣብ ነናትና ንሕቶ ሓድነት ዝምልሱ ሰነዳት ሰፊሮም ዝርከቡ እዮም። እዚ ከበሃል እንከሎ ናይ ነፍሲ ወከፍና ውድባትን ሰልፍታትን ናይ ቃልሲ መዓርፎ እዚ ዝተጠቕሰ ነጥብታት ኣይኮነን። ኣብዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቑ ብዘትከለ ናይ ሓባር ቃልሲ ኣቢልና ኣብ ሓድሽ ህዝቢ ብናጽነት ዘሳትፍ መድረኽ ምስ ኣተና ብናይ ህዝቢ ተሳትፎን ሕገምንግስታዊ ኣላይነትን  ናይ መወዳእታ መልክዕ ነትሕዞም ፍልልያት ኣለዉና።

በዚ ኣገባብ ዝፍጠር ናይ ሓባር መድረኽ፡ ነቲ ዝያዳ ምስ እንቀራረቦም ወገናት ዝያዳ ዕምቆት ዘለዎ ምቅርራብ ምፍጣር ዝጻባእ ኣይኮነን። እንተኾነ እዚ ዝያዳ ኣብቲ ናይ ጽባሕ  ምዕራፍ ዝጐልሕ ንኡስ ምቅርራባት ነቲ ንኹሉ ኣብዘን ዝተጠቕሳ ነጥብታት ዝርዕም ንናይ ሎሚ ህጹጽ መድረኽ ብዝይጐድእን ናይ መደባት ምድብላቕ ብዘይፈጥርን ኣገባብ ክተሓዝ ናይ ግድን እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ነዚ እንኮ መዋጸኦ እሞኸኣ ብቕልጡፍ ክንትግብር እንተዘይክኢልና ሳዕቤኑ ኣብቲ ውሱን ደንበ ተቓውሞና ጥራይ ዝተርፍ ኣይኮነን። ብዓብይኡ ንመላእ ኩነታት ኤርትራ እዩ ዓይኒ መፍተሉ ዘጥፍኦ። ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን ንስመን ዝምጥን ሓላፍነት እንተዘይፈጺመን ናይ ሓድነት ማእከላይ ስሕበት ተዘይኮይነን፡ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ንክውንነት ኤርትራ ዘይምጥን ዘይቅዱስ ውዳበታት ክቕልቀልን ህዝብናን ንሕናን መፍቶ ህግደፍ ክንከውንን ባህርያዊ እዩ። ካብዚ ኩሉ መዘዝን ተሓታትነትን ንምድሓን ከኣ ብሓባር ካብዛ ኣቲናያ ዘለና ዕንክሊል ክንወጽእ ምብቃዕ ጥራይ እዩ።

ካብ ነዊሕ ግዜ ተደጋጊሙ ክግለጽ ከም ዝጸንሐ፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ዘሎ ምምሕዳር ህግደፍ ጸረ-ህዝቢ ባህሪ ካብ ዝንጸባረቐሎም ተርእዮታት ሓደ፡ ደረቱ ዝሓለፈ “ፍልሰት” ዝብል ደረጃ ዝተዋህቦ ስደት ኣብ ኩሉ ደረጃ ዕድመን ሞያን ዝርከቡ ኤርትራውያን እዩ። ጠንቂ ናይዚ ስደትዚ ቀይናን ምምሕዳር ናይቲ ጉጅለ ምዃኑ ብዘይካ ባዕሉ እቲ ጉጅለ ኩሎም ኣካላት ዘይፈላለይሉ እዩ። ኣብ ፍታሕ ናይቲ ስደት ግና ምናልባት ዓማሚ ምርድዳእ ዘይጸንሐ ክኸውን ይኽእል። መብዛሕትና ስደት ግዚያዊ ናይ ሓጺር ግዜ መዕገሲ ቃንዛ እምበር፡ ናይቲ መሰረታዊ ጠንቂ ስደት መፈወሲ ኣይኮነን ክንብል እንከለና፡ ብገለ ወገናት ግና ዓዲ ገዲፍካ ስደት ከም ናይ ኩሉ ጸገም መፍትሒ ጌርካ ናይ ምውሳድ ዝንባለ ስለ ዝረአ።

ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ክትመዝን እንከለኻ ካብ ነብስኻ ምጅማር ክሳብ ክንደይ ኣገዳስን ናብ ዘተኣማምን መፍትሒ ዘብጽሕን ምዃኑ ፍቱን እዩ። ብመንጽር እዚ ጉጅለ ህግደፍ ብዛዕባ ጠንቂ ስደት ክዛረብ እንከሎ፡ ወትሩ ናብ ግዳማውያን ወገናት ብምውጥዋጥ እዩ ዘዘውትር። ኣብዚ ናይ ግዳም ሓይልታት ናጻ ንምውጻእ ዘይኮነ ነቲ ሓቂ ንምንጻር፡ ነቲ ጉጅለ “ ንሱስ ሕራይ ንስኻኸ ካብ ጠንቅነት ስደት ናጻ ዲኻ?” ዝብል ሕቶ ነቲ ጉጅለ ክቐርበሉ ግቡእ እዩ። ብመሰረቱ እዚ ሕቶ ዝቐርብ እቲ ጉጅለ ብዛዕባ ገዛእ ርእሱ ክዛረብ እንተኽኢሉ ንምፍታኑ እንተዘይኮይኑ፡ ብውሕዱ ንዓና ኤርትራውያን እቲ ጠንቂ ንሱ ምዃኑ ንምርዳእ ምምርማር ስለ ዘድልየና ኣይኮነን። ምናልባት እቶም ንሱ ደጋጊሙ ዝኸሶም ናይ ግዳም ሓይልታት ነቲ ኩነታት እንተጐሃሃርዎ’ውን ኣብ ዙርያ’ቲ ንሱ ባዕሉ ኣቐዲሙ ዝኣጐዶ መጋርያ ሓዊ እዩ።

ስደት መሰረታዊ መፍትሒ ኣይኮነን ካብ በልና፡ “እሞ እቲ መሰረታዊ መፍትሒ ደኣ እንታይ እዩ?” ዝብል ሕቶ ክቐርብ ግቡእ እዩ። ክምለስ ከኣ ኣለዎ። ስደት ምሳና ካብ ዝነብር ነዊሕ ግዜ ስለ ዝኾነ ብዛዕባ መፍትሒኡ እውን ምሳና ዝጸንሐ ሓቂ ኣሎ። ንሱ ዝርዝራዊ ባህርን ኣተገባብራን ዘለዎ ኮይኑ፡ ብጥቕልሉ “ነቲ ጠንቂ ስደት ዝኾነ ኣካል ምውጋድ’ዩ” ምባሉ ይከኣል። ስለዚ ኣብዚ እዋንዚ ጠንቂ ስደት ኣብ ሃገርና ግጉይን ትዕቢተኛን ምምሕዳር ህግደፍ ስለ ዝኾነ፡ ንዕኡ ኣወጊድካ ብቕርዑይ ምምሕዳር ምትካእ እዩ። እዚ ድማ ካብ ኣበርክቶ ናይ ግዳም ሓይልታት እንጽበዮ ዘይኮነስ ናትና ናይቶም ግዳይ ስደት ንኸውን ዘለና ኤርትራውያን ሓላፍነት እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ስደት ዓለም ለኻዊ ባህሪ ዘለዎ ስለ ዝኾነ ነቲ ናትና መሰረታዊ ኣበርክቶ ዘራጉድ ናይ ግዳም ደገፍ ኣየድልየናን ማለት ኣይኮነን።

ሎሚ ጠንቅታቱ ዝተፈላለየ ኮይኑ ስደት ኣዝዩ ኣብ ዝበዘሓሉ ግዜ ኢና ንርከብ ዘለና። ብዝሒ ስደት ኤርትራውያን ከኣ ኩሉ ግዜ ካብቶም ኣብ ቅድሚት ዝስርዑ እዩ ዘሎ። እቲ ወትሩ ዘቐንዝወና ሳዕቤን ስደት ኣብቶም ስደተኛታት ጥራይ ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነ ኣብ ልዕሊ እቶም ስደተኛታት ዝቕበሉ ሃገራትን ህዝብታት’ውን ከቢድ ኩለመዳያዊ ተጽዕኖ ኣለዎ። ኣብዚ እዋንዚ ብዙሓት ሃገራት፡ በቲ ሓደ ወገን ካብዚ ኩለመዳያዊ ዝበልናዮ ተጽዕኖ ናጻ ንምውጻእ በቲ ካልእ ወገን ድማ ዓለም-ለኻዊ ንስደተኛ ዝምልከቱ ፖሊሲታት ንምኽባር ተቐርቂረን ይርከባ ኣለዋ። ካብዚ መንቀራቕሮ ንምውጻእ ከኣ ዝተፈላለያ ሃገራትን ከም ሕብረት ኤውሮጳ ዝኣመሰላ መድረኻትን ዝተፈላለየ ፈተነታት የካይዳ ምህላወን ንዕዘብ ኣለና። ኣብዚ እተን ሃገራት ኣብ ዘቕርበኦ መፍትሕታት ንገዛእ ርእሰን ካብ መጻብቦ ምውጻእ ዘቐድም ከም ዝኸውን ምርዳእ የድሊ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ከም ቀጻሊ መፍትሒ ክኸውን ትጽቢት ዝነተብረሉ ስደት ከም ከምቲ ዝደለኻዮ ዘይኮነስ ከምቲ ዝኾኖ ይኸውን።

ኣብ ከምዚ ንዕዘቦ ዘለና ብዙሓት ሃገራት ስደተኛ ናይ ምቕባል ኣፍደገአን ክዓጽዋ ወይ ከጽብባ እንከለዋ፡ እቲ መፍትሒ ሕጂ እውን ብቃልስኻ ኣብ ሃገርካ ኩነታት ምምድማድ እምበር ምስተን ጉዳየን ብምቕዳም ዕድል ዝኸለኣኻ ሃገራት ምርጋምን ምንጽርጻርን መፍትሒ ኣይከውንን እዩ። ኣብ በዓል ኣሜሪካ ዝምዕብ ዘሎ ኩነታት እንተወሲኽናሉ ከኣ ስደት መፍትሒ ከምዘይኮነ መመሊሱ ይበርሃልና። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ስርዓት ባህሪኡ ደሪኽዎ ደድሕሪ ስደተኛታት ስዒቡ ንምዝራግ ዝገብሮ ፈተነታት መልክዑ ብዙሕ ምዃኑ ንሪኦን ንሰምዖን ኣለና። ኣብ ገሊኡ ብጉልባብ ስደተኛ ኣብተን ሃገራት ሰለይቲ የዋፍር። ንሓንሳብ ድማ ናቱ እሙናት ኣብ ወጻኢ ሃገራት ናይ ሓሶት ምኽንያታት ኣቕሪቦም ፖለቲካዊ ዑቕባ ምስ ረኸቡ፡ ንስለያዊ ስራሕ ናብ ኤርትራ ከም ዝምለሱ ይገብር። ነዚ ዝተኸታተላ ሃገራት ከኣ እንተላይ ዕድል ናይቶም ናብ ኤርትራ እንተተመሊሶም ዝሳቐዩ ዕድል ክዓጽዋ ይግደዳ። ገለ ሃገራት ከኣ ካብ ነናተን ረብሓ ነቒለን ኣብ ቀረባ ስለ ዝጸንሓ፡ እቲ ኣብ ቃሉ ከምዘይጸንዕ ዝፈልጠኦ ስርዓት ህግደፍ ንዝሳስየለን ናይ ሓሶት መብጸዓ መዝሚዘን ስድተኛታት ናብ ኤርትራ እንተተመሊሶም ዘጋጥሞም ጸገም የለን ክብላ ይስመዓ ኣለዋ።

ስለዚ ሃገራት መሰል ስደተኛ ከኽብራ ብዛዕባ ዘለወን ዓለም ለኻውን ኣህጉራውን ሓላፍነት ንምዝኽኻር፡ ከምዚ ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰደህኤ) ዝገብሮ ጻዕሪ እቲ ጉዳይ ናብ ዝምልከቶም ኣካላት መዘክራትን ምሕጽንታታትን  ምቕራብ’ኳ ቅኑዕን ግቡእን እንተኾነ፡ እቲ መሰረታዊ ጠንቂ ስደትን ሳዕቤናቱን ናይ ምውጋድ ሓላፍነት ሕጂ’ውን ኣብ ኢድና  ምዃኑ ኣይንዘንግዕ።