እቲ ካብ ክፍላ ጥሪ ጀሚሩ ብዙሕ ጎስጓስን ዳንኬራን ክግበረሉ ዝቐነየ ቃለ መሓትት ዲክታቶር ኢሳያስ ካብ 27-29. 01.2017 ዓ.ም.ፈ. ከም ዝተኻየደ ብዙሓት ኤርትራውያን ዝተኸታትልዎ ሓቂ እዩ።

 ኣነውን ካብ ዲክታቶር ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፈወርቂ ጥዑይ መልሲ ክረክብ ትጽቢት‘ኳ እንተዘይነበርኒ፡ ኢሎሞ ካብ ምባል ባዕለይ ክሰምዕ  ብምውሳን ክሳብ መወዳእታ ተኸታቲለዮ፡ ካብ‘ቲ ዝሰማዕክዎ ፍረ-ኣልቦ ገለጽኡ ነቒለ ድማ፡ ነዛ ከም አርእስቲ ዝመረጽክዋ ንትሕዝቶ መልስታቱ እትገልጽ ምስላ ኣመልኪተ መልእኽተይ ንምትሕልላፍ ኣብ ቀንዲ መበገስየይ ከስግረኩም።

 

ፕረሰደንት ኢሳያስ ኣብ ዘቤታውን ዞባውን ዓለማውን ዘጠቓለለ ገለ ኣገደስቲ ገለ ከኣ ንህልኽ ዝዕድም ንዝቐረቡሉ ሕቶታት ክምልስ ከሎ፡ ኣቐዲሙ ክቐርቡ ዝወሰኖም ከም ዝነበሩ ብዝእምት ኣገባብ ከም ዘይቀረቡን ብሕጂ ቀሪቦም ክምልስ ድልው ምዃኑን ብምሕባር ልቢ ዘይፈልጥዎ የውሃን ከደናግር ፈቲኑ።ነቶም ሓቀኛ ባህሪያቱ ዝፈልጡ ግን፡ እቲ መደብ ነቲ ከም ናይ ካልኦት መራሕቲ ሃገራት ኣብ ዓለምለኻዊ መጋብኣያ ተረኺቡ ንክምድር ብሰንኪ‘ቲ ሓርፋፍ ባህሪያቱን ግጉይ ዲፕሎማሲዊ ፖሊስኡን ብእገዳ ምኽንያት ዘይረኸቦ ዕድል ኣብ‘ዛ ናይ በይኑ ሕዛእቲ ዝኾነት ቲቪኤረ ትሓቢኡ ተሃኑ ከውጽእ እምበር፡ ንህዝብን ሃገርን ዘገድሱ ሕቶታት ክምልስ ዝዓለመ ከምዘይኮነ ኣረጋጊጾም ዝፈልጥዎን ዘይጽበይዎን ሓቂ እዩ።

 

ስለ ዝኾነ ናይ ሓባር ሚዛን ንምሃብን መታን ክንኽእልን ካብኡ ተበጊስና ድማ ፍታሕ ንምንዳይ ነብስና ክንጸምድን ነተን ሕቶታትን ዝሃቦ መልስን ንመልከት፡፡ ንዘቤታዊ ጉዳይ፡ ንቁጠባዊ ልምዓት ዝምልከት ዝተታሕዘ እንታይ ሓድሽ መደብ ኣሎ? ምቕያር ባጤራን በጺሕዎ ዘሎ ደረጃን፡ መደብ ደሞዝን ምስትኽኻል ኣተገባብርኡን፡ ክኢላዊ ዓቕሚ ንምፍራይ  እንታይ መደብ ኣሎ?

 

ክኢላዊ ዓቕምና ንምጽንቃቕ ንዝካየድ ዘሎ ሸርሕታት ንምክልኻል እንታይ መደብ ኣሎ? ፖለቲካውን ዲፕሎማስያውን ሃገርና ንምሕያል ኮነ እገዳ ንምልዓል ዝምልከት እንታይ ዝተታሕዘ መደብ ኣሎ? ጸገም ኣባይቲ ንምፍታሕ ዝወጸ መደብ እንተሎ ዝብሉ ንምምላስ ብጽዓት ጀሚሩ።ጽዓት ኣብ ልምዓት ሓንቲ ሃገር ኣገዳሲ ቅድመ ኩነት ምዃኑ ብምርዳእ ቀዳምነት ተዋሂብዎ  120 ኪሎዋት ከመንጩ ዝኽእል ትካል ጽዓት ሕርጊጎ‘ ሃኒጽና። እንተኾነ ብምኽንያት ዘይጥንቁቕ እተሓሕንዛን ቅልጡፍ ጽገናን ክሰርሕስ ይትረፍ ኣሎ ንምባል ኣብ ዘሰክፍ ደረጃ ስለ ዝበጽሐ እኹል ኣገልግሎት ንክህብ፡ እንደገና ካብ‘ቲ ቅድም ዝወጸሉ ገንዘብን ጉልበትን ዘይውሕድ ከም ዝሓትት ዓንዴል እናጠዓሞ ተኣሚኑ።

 

ኣብዚ‘ውን ካብ‘ቲ ዘይተዓወተ መደብ ዝሓይሽ  ብርጡብ መጽናዕትን ብቑዕ ክኢላዊ ዓቕሚ ሰብን ዝተደገፈ ዘተኣማምን መደብ ስለ ዘየቕረበ ካብ ዝሓለፉ ተራ መብጽዓታት ከምዘይሓልፍ ንምግማቱ ኣየጽግምን እዩ። ቀጺሉ ናብ ቀረብ ማይ ብምስጋር ነቲ ጽዓት ኮነ ማይ ንምንታይ ትጥቀመሉ ዝብል ዓጀውጀዉ ገዲፍካ ዝነጠበ ማይ ንምዕቃብ ብዙሕ ከም ዝተሰርሐ ገለ ኣብነታት እናጠቐሰ ብምግላጽ፡ ነቲ ኣብ ህዝብና ወሪዱ ዘሎ ሽግር ቀረብ ማይ ዝግባእ ኣቓልቦ ከም ዘይሃቦ በቶም ዝጠቕሶም ዝነበረ ናይ ርሑቕ በረኻታት ዕቋር ማያት ክገልጽ ፈቲኑ።

 

እዚ ከኣ ማይ ብዘይሓይሊ ጽዓት ካብ ዝተኸዘኖ ቦታ ናብ ተጠቀምቲ ክበጽሕ ከም ዘይክእል እናፈለጠ ንኣብ ከተማታት ዝነብር ህዝብና ረሲዑ ናብ ሰብ ጀራዲን ጥራሕ ምትኳሩ ዘረጋግጽ መርትዖ እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ንትሕተ ቅርጻ ኣመልኪቱ፡ ኣብ ሃገርና ብአየር ብባሕሪ ኮነ ብምድሪ፡ ኣለዉና ኢልና ኣፍና መሊእና እንዛረብሎም ዘተኣማምኑ ትሕተ ቅርጻ የብልናን ድሕሪ ምባል፡ ዓለምለኻዊ መዓርፎ ነፈርቲ ከግልግል ተባሂሉ ኣብ ባጽዕ ዝተሰርሐ ኣይተገልገልናሉን፡፡ እቲ ዝጸንሓና መዓርፎ ነፍርቲ ኣስመራ‘ውን ስለ ዘየማዕበልናዮ ዘተአማምን ኣይኮነን።እቲ ንፍርያት ሃገር ብይዘምብልሻውን ብቕልጡፍን ናብ ተጠቀምቲ ንምብጻሕ ከገልግል ተባሂሉ ዝተሰርሐ ናይ ሳዋ  መዓርፎ ነፈርቲ ውን ብዝተገብረሉ ትጽቢት መጠን ከምዘይሰርሐ ኣነጺሩ።

 

ኣብ ናይ መሬት ትሕተ ቅርጻ ብዝምልከት እዚ ትካል‘ዚ ኣብ ምዕባሌ ሃገር ዝህልዎ ኣስተዋጽኦ ብምርዳእ ዝጸንሑ ክጽገኑ ሓደስቲ ከኣ ክህነጹ ዝወጸ መደብ ከነትግብሮ ስለ ዘይከአልና፡ እተን ንዜና ትጥቀሙለን ሓደስቲ ኣውቶቡሳት ውን እንተኾና፡ ብሰንኪ ጥጡሕ ትሕተ ቅርጻ  ዘይምህላው ንህዝቢ ዘዕግብ ኣገልግሎት ይህባ ከምዘየለዋ ድሕሪ ምንጻር፡ እዚ ክሳብ ዘይተማልአ  ጉዕዞ ምዕብልና ክቕጽል ስለ ዘይክእል ከኣ ዝከኣል ክግበር ከምዘድሊ ኣመልኪቱ። ብምቕጻል ንምዕብልና ምቕያር ባጤራን ምውሳኽን ምስትኽኻል ደሞዝን ኣመልኪቱ ባጤራ ብእነፍርዮ ብፍላይ፡ ብዝተፍላለዩ መልክዕ ኣታዊታት ሃገር ከኣ ብሓፈሻ ዝዕቀን ኣገዳሲ መንኮርኮር ምዕብልና‘ኳ ይኹን እምበር ዕቤትናን ሰላምናን ዘስግኦም ሓሳዳት ብዝፈጥርዎ ውዱብ ዕንቅፋት ኣታዊና ከምቲ ክኸዶ ዝግብኦ ከይዱ ክብሃል ኣይክኣልን።  ምኽንያቱ ካብ ደገ ክኣቱ ዝግብኦ ናይ ወጻኢ ሸርፊ ኣብ ክንዲ ንኤርትራ ኣብ ሱዳን ዝርከብ ደዃኹን ኣትዩ እቲ ዶላር ይኹን ካልእ ባጤራ ብናቕፋ ተሸሪፉ ናብ ኤርትራ ስለ ዝኣቱ፡ ናይ ናቕፋ ዝቕባበ ከም ዘሎ ክእምት ከሎ፡ እዚ ብናይ  ደገ ሓልታት ዝካየድ ውዱን መስርሕ እዩ ክብል  ኣብ ምኽሳስ ካልኦት ክህውትት ጸኒሑ ኣብ መወዳእታ ነዚ ሰጊርና ኣብ ትስፍው ባይታ ኣሎና ክብል ጻዕዳ ሓሶት ኣቕሪቡ።ምስዚ ኣተሓሒዙ ጉዳይ ወሰኽን ምስትኽካል ሰራሕተኛታት ዝቕረበሉ ሕቶ ንምምላስ፡ ብናቕፋ ገዛ ዲኻ ደርሆ ወይስ እንቋቚሖ፡ እቲ ዝኽፈል ሰራሕተኛኸ ነዳቓይ ዲዩ ጽሓፋይ ወዘተ-ወዘተ ዝብሉ ሕቶታት ንምንታይ ኣልዒልዎም  ናይ ምምላስ ንሰማዕቲ ዝግደፍ ኮይኑ፡ ኣብ መወዳእታ ግን ብታሕተዎት ክጅምር እዩ‘ኳ እንተበለ ምዓስን ክንደይን ንዝብሉ ግን ዘሊልዎም ሓሊፉ።

 

እቶም ዕዙማት ጋዜጠኛታት ከኣ ሕቶና ኣይተመለሰን ምባልስ ይትረፍ ሰዓት ክትኣክለሎም መውጽኢ ከም ዝሰኣነት ኣንጭዋ ቀባሕባሕ ይብሉ ምንባሮም ዘይተዓዘበ  ኣይህሉን።ክኢላዊ ዓቕሚ ንዕምባይን ንዕኡ ንምጽንቃቕን ዝግበር ዘሎ ሸርሒ ንምክልኻል ዝወጸ መደብ እንተሎ ንምምላስ፡ መዐቀኒ ምዕብልና ሓንቲ ሃገር ብዝህልዋ ምሁር ዓቕሚ  ስለ ዝልካዕ ከሉ ክምሃር ዝተጀመረ መደብ ሎሚ‘ውን፡ ክዓብን ክሰፍሕን  ዘድሊ ይግበር ምህላዉ ይገልጽ። እቲ ዘገርም ግን ዝርኤናዮ ኣየዛርበና በለት ጉብጥሽ ከም ዝብሃል ቤት ሕክምናን ቀረባቱ ቤት ትምህርትን ቀረባቱ ደሚርካ ክንዲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ቤት ማእሰርቲ ዘይኸውን ቤት ትምህርቲ ሰሪሐ ምባል ካብ ምድንጋር ሓሊፉ ካልእ ትርጉም የብሉን።

 

ብዘይካዚ እዛ ፈውሲ ማሕላ ሓንቲ ዩንቨስቲ ዘይብላ፡ መንእሰያታ ኣብ ክንድ ዝመሃሩ መወዳእታ ዘይብሉ ግዱድ ዕስክርና መሪርዎም  ሃጽ ኢሎም ዝጠፍኡላ ሃገር እናመራሕካስ ክመሃሩ ምባል ኣብ ልዕሊ ህዝብን ሃገርን  ምሽክዕላ እዩ። ንክኢላዊ ዓቕሚ ንምፍራይ ክምልስ ከሎ ከኣ‘ሞ እቲ ካብ ውሽጥ ኣስመራ ጀሚሩ ክሳብ ሊብያ  ዝካየድ ዘሎ ንግዲ ደቂ ሰባት ብመንን  ከመይን ይካየድ ምህላዉ ጽሓይ ዝወቕዖ ምስጢር ስለ ዝኾነ  ምግላጹ ደድሕሪ ዕቡዳት ምዕባድ እዩ።እዚ ከኣ ነቲ ኩሉ ብሰንኪ ግስሩጥ ምሕደሩኡ ዝሰዓበ ብርሰትን ዕንወትን ናብ ካልኦት እናጸግዐ ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝዓለመ ኣረጊት ሽጣራ ምዃኑ ኤርትራውስ ይትረፍ ንዓለም ዘገረምን ዘዛርብ ዘሎን ጉድይ‘ዩ።

 

ንጸገም  ኣባይቲ ኣመልኪቱ ድማ፡ገለ ኣብነታት ብምጥቃስ ዝተሃንጸ ገዛውቲ‘ኳ ይሃሉ እምበር ኣኻሊ ከም ዘይኮነን ነዚ ንምፍታሕ ንህንጻ ዘድሊ ጥረ-ነገራትን መሳርሒታትን ካብ ሸመንቶ ጀሚርካ ናይ ምፍራይን ምርካብን ጸገም ጌና ዘይተዓወትናሉ ጉዳይ እዩ ድሕሪ ምባል፡ እቶም ብውልቂ ዘካርዩ ወነንቲ ኣባይቲ ግን ኣታዊታቶም ንምኽዕባት ኣብ ሃረምረም ስለ ዘሎው ገደብ ክግበረሎም ኣሎዎ ይብል። እዚ ኩሉ ንዘቤታዊ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ዝጠቅም፡ እዚ ጌርናን ዓቂብናን ናብ ካልእ ንስጉም ኣሎና ዝብል ዘይርከቦ አንተ ፈታሕካዮስ ጥራሕ ቁጻር ዝኾነ መልሲ፡ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ እንተልዩ እዚ ስርዓትዚ ካብ ልምዓትን ዕቤትን ህዝቢ ኤርትራ ንላዕሊ ከዐውቶ ዝደሊ ሕቡእ ኣጀንዳ ምህላዉን ንዕኡ ምጽባይ ከኣ ማይ ሓቚንካ ጠስሚ ካብ ምጽባይ  ዝሓልፍ  ከም ዘይኮነን እዩ።በዚ መሰረት ህዝቢ ኤርትራ ቀሲኑ ዋና ሃገሩን ተጠቃሚ ዕድሉን ክኸውን ስልጣኑ ክጭብጥ ንጽባሕ ዘይውንዘፍ ጉዳዩ  ምዃኑ ተረዲኡ ዕድሜ  ክጽበ ኣይግባእን።

 

ፕረሰደንት ኢሳያስ ንዓለማውን ዲፕሎማሲያውን ዝምልከት፡ፖለቲካውን ዲፕሎማሲውን ኩነታትና ከመይ ኣሎ፡ ከኢላዊ ዓቅምና ንምጽንቓቕ ዝግበር ሸርሕታት ንምክልኻል እንታይ መደብ ተታሒዙ ኣሎ፡ምምጻእ ሓዲሽ ፕረሲደንት ኣመሪካ እንታይ ጽልዋ ይህልዎ፡ኣብ ኢትዮጵያ ዝተወልዐ ህውከት ብኮማዶ ፖስት ይፍታሕ ዶ ትብል ዝብሉ ገለ ኣገስቲ ገለ ግን ንሃልኽን ተሃንካ ንምውጻእ ተዳልዮም ዝቐረብሉ ሕቶታት ክምልስ ከሎ።

 

ኣብዛ  መራሕቲ ሓያላት ሃገራት  ከም ድላዮም  ዝቘጻጽርዋን  ዝጽዕሩላን ዓለም፡ ዝረዓመ  ክርግጽ ዝአበየ ድማ ክድቘስ ወይ ክዳኸም ዝዕላምኡ ዓውሎማዊ መስርሕ ኣብ ዝካየደሉ መዋእል ምህላውና ክሉ ዝዕዘቦ ዘሎ ግሉጽ ሓቂ‘ዩ ድሕሪ ምባል፡ ነዚ ንምግባር ከኣ ካብ ርሑቅን ቀረባን ኣገልገልቲ ዝኾንዎም ሰብ ረብሓ እናዋፈሩ ሰላም ዓለምና ኣብ ምዝራግን ማእለያ ዘይብሉ ንብረትን ህይወትን ናይ ምዕናው ተግባራት ምዕዛብ ዕለታዊ ንከታተሎ ዘሎና ጉዳይ እዩ።

 

ንሕና ከኣ ነዚ እከይ ተግባራቶም ስለ ዘይተቐበልና  ንምብርካኽና ተባሂሉ ዘይተማህዘን ዘይተኣልመን የለን   ክብል፡ ነቲ ባዕሉ ዝፈጸሞ  ንሓገርና ካብ ዓለም፡ንህዝብና ድማ ካብ  ለገስቲ  ሃገራት ክርኸብ ዝክእል ኩሉ መዳያዊ ሓገዛት ንከይረኽብ ዝኣገደ  ሕጊ ኣልቦ ስርዓትን ገበነናዊ ተባራቱን ሓቢኡ  ንክልኦት ኣብ  ምኽሳስ ሰጊሩ፡እዚ ላግጽን ካብ ሓቂ ምህዳምን ‘ምዃኑ ህዝብናስ ይትረፍ  ህዝቢ ዓለም ውን ዝፈልጦ ቅሉዕ መጽገብ እዩ ጥራሕ ዘይኮነስ መለለይ ግጉይ ፖሊስኡን  ዕሸል ፖለቲካዊ ትሕትኡን ምዃኑ ዝተመስከረሉ፡ካብዞም ኣብ ልዕሊ ደቅሰብ ብገበን ዝክሰሱ  ዘሎው ናይ ዘመንና ዲክታቶራት መራሕቲ ሓደ እዩ።

 

ከምዚ ዝኣመሰለ ህዝባውን ሃገራውን ሓላፍነት ዘይስምዖ ንግሉጽነት ከም ቁሪ ኣሰሓይታ ዝፈርሕ መራሒ፡ ናጽነትናን ክብረትናን ዓቂብና ክንከይድ ስለ ዝመረጽና ንምድካምና ዝግበር ዘሎ፡ ፍርሒ ዝፈጠሮ ሸርሕታት ማእለያ የብሉን፡ ነዚ ኩሉ መኪትና ግን፡ ኣብ ዝሓሸ ደረጃ ኣሎና፡ ክብል ሓቅነት ዝጐደሎ መልሲ ምሃቡ ምስቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ሓቂ ዝራጸም ናይ ጽላለ መግለጺ ምዃኑ ህዝብና ዝርድኦ ጉዳይ  እዩ። እቲ ንብዙሓት ሃገራትን መራሕተንን  ዝሰንዘሮ  ጸርፍን  ምንእኣስን ብዝምልከት ከኣ ክምቲ ኣብ ቀርኒ ብዕራይ ዝተቀመጠ ጽንጽያ እንተኸቢደካስ ንገረኒ ክወርደልክ ምስ በሎ ኣብ ቀርነይ ምህልውካ  ዘይምህላውካን‘ዃ ኣይፈልጥኩ ዝበሎ ምስላ መሲልካ ምሕላፉ ይሕይሽ።

 

ንኢትዮጵያ ዝምልከት ዝሃቦ መልስ‘ሞ ከኣ ኣብ ውሽጡ ዘሎ  ቅርሕቲ ንምውጻት እንተዘይዀኑ ኮንዶፖስት ኢትዮጵያ ይፍትሕዎ ኣይፍትሕዎ ንዋናታቱ ዝምልተ‘ምበር ጉዳይን ኤርትራውያን ክም ዘይኮነ ርዱእ ነገር እዩ፡ እዝስ ፖለቲካዊ ንዴት ብሃሊኡ  ዘመልክት መግለጺ ካብ ምዃን ዝሓልፍ ትርጉም የብሉን።ብዛዕባ ምምራጽ ሓድሽ ፕረስደንት ኣመልኪቱ፡ሮላንድ ትራምፕ ምዕዋት ከገልግልዎ ዝኣተዎም መብጽዓታት ከተግብር ኣይክእልዩ ድሕሪ ምባል ብዙሓት መራሕቲ መጺኦምን ከይዶምን ኣብ ፖሊሲ ኣመሪካ ዝተቀየረ  ዘየለ ኣሚቱ።

 

ካብዚ ቀጺሉ ኣብዚ ዓመት‘ዚ እንታይ ተስፋ ንጽበ ዝብል ቀሪቡሉ፡ ኩሉ ተጽብኦታት ሓሊፍና ውሽጣዊ  ዓቅምና ኣብ  ልምዓት ኣዋፊርና ከም ንዕወት ጥርጥር የልቦን ክብል መሊሱ።ካብ ዝሃቦ  ትሕዝቶ ኣልቦ መልስታት ነቂልና እንርድኦ‘ምበር እቲ ኤርትራ ሲጋፖር ክትከውን እያ ዝብል መብጽዓ ጽባሕ ናጽነት፡ኤርትራ መቃብር ዜጋታታ ክትከውን ኣብ ዝብል ትርጉም ከም ዝተቐየረ ኣብ ህይወት ህዝብናን ሃገርናን ወሪዱ ዘሎ ሕሰም  ጭቡጥ መርትዖ እዩ።ነዛ መዘና ዘይብሉ ጻዕረኛ ህዝብን እኹል ጸጋን ዘሎዋ ነጻ ሃገር፡ብዘይሃገራዊ ቅዋምን ብህዝቢ ዝተመርጽን ዝሕታቲ ሓጋግን ፈራድን መጻምን ትካላት መሪሕካ ሎሚ ድሕሪ ርብዒ ዘመን ከምዚ ዝበለ ፍሹል ገምጋም ክቅርብ ምጽባይ ከይቀደስካ  ዝተሓልመ ጥራሕ  ዘይኮነስ ብዓውታን ብምድግጋምን ዝትገልጸን  ሰማዒ እዝኒ ዝሰኣነ  ስኑድ ታሪኽ እዩ።

 

እዚ ዘንጽሮ ሓቂ እንተልዩ ከኣ እዚ ስርዓት ንሰላምን ንልምዓትን ዘይኮነስ ንህውከትን ዕንወትን ኢሉ ዝተበገሰ  ስለ ዝኮነ  ክቅንስ ይትረፍ ክውዕል ክሓድር ውን ከም ዘይግባእን  ምሉእ ህዝቢ ኤርትራ እንተላይ‘ቶም ንሕና ንሱ፡ንሱ ንሕና ዝብሉ ውን ክርድእዎ ከም ዘሎዎም እዩ።ካብዚ ተርድኦ‘ዚ ብምንቃል ከኣ ኩሉ ሕዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ እንተላይ ሓልታት ምክልካል ኤርትራ ብዘይ ወዓል ሕደር ኩሉ ዓቅምታቶም ብሓደ ጸሚዶም  ምስ ደለይቲ ፍትሒ ክስለፉን ንምልጋሱ ክልዓሉን መድረክ ዝጠልቦ ህጹጽ  ሕቶምዃኑን፡ ካብ‘ዚ ንላዕሊ ምጽባይን ዝያዳ ዕድል ምሃቡን  ከኣ ሃገራዊ ሓልፍነትካ ምርሳዕን ሃገር ኣብ ዘይትወጸሉ ገደል ክትኣቱ ምፍቃድ ስለ ዝኮነ ሃገር ንምድሓንን ህይወት ህዝብና ኣብ ንቡር ንምምላስን  ቀምሽ ኣደይ ሓንኲሉኒ ዝዓይነቱ ፍኑው ኣካይዳ እዋኑ ከም ዘይኮነ ክንርዳእ ይግባእ።

ዓንደጽዮን ግርማይ

ጀርመን

    

   

ናይ ሓባር ፖለቲካዊ ራኢ ዝውንኑ ሰባት፡ ነቲ ዝኣምንሉ ፖለቲካዊ ራኢ ምእንቲ ብሓባር ተቓሊሶም ከዕውትዎ፥ ዝቕይዶም ሕጊ ወይ’ውን ውዕል ይሕንጽጹ። እዚ ሕጊ እዚ ወይ ውዕል ከኣ ብገለ ምኽንያት ክጠሓስ እንከሎ፥ ነቲ ዝተሰማምዑሉ ቀንዲ ዋሕስ ናይ ሓቢሮም ምቕጻሎም ይቚጸ። ምኽንያቱ ኣብ ውሽጢ እዚ እቲ ውሽጣዊ ክብርታትን ዝሓንጸጽዎ ቅርጻታትን እናዘለቐ ስለዝኸይድ። ነቲ ሓቢሮም ዝመስረትዎ ዕላማ ኣብ ክንዲ ዝጥምቱ ኣብ ቀንጠመንጢ ነገራት ይፈላለዩ እሞ ነቲ ቀንዲ ተሰማሚዖም ዝሃነጽዎ ከፍርስዎን ክጥሕስዎን ይጅምሩ።

ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ከም ናይ ብዙሕ ዓመታት ተመኩሮ ዘለዎን፥ ካብ ዝተፈላለየ ድሕረባይታ ዘለዎም ኣካላት ምምስራቱን ንገዛእ ርእሱ ሃብታም ዝገብሮ እዩ። ዕላማን ቅዋማትን ናይ’ዚ ሰልፊ እዚ ብሩህ ከም ጸሓይ ቀትሪ እዩ። ንሱ ድማ ንሃገራዊ ረብሓ ቀዳምነት ዝሰርዕን ምስ ካልኦት ሓቢሩ ዝሰርሕን ሓባራዊ ራኢ ንምጥራይ ዝቃለስን ዝጽዕትን እዩ። ካልኣይ ነጥቢ ከኣ ነቲ ብጉባኤታቱ ኣቢሉ ንህዝብን ሃገረ ኤርትራን የርብሕ እዩ ኢሉ ዝኣምነሉ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ ክሰፍሕን ንቕድሚት ክደፍእን ምድልዳልን ይቃለስ። ስልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ከም’ቶም ካልኦት ሰልፍታት ይኹኑ ውድባት ዝጥቀሙሉ መስርሕ ኣተጋባብራ ሕግታቱን፥ ውሳኔታቱን ዝጥቀመሎም መሳርሕታት ይኽተል። እዚ ከኣ ኣባላት’ዚ ሰልፊ ብሓባር ጠሚሩ ዘቃልሶም እቲ ዝሓንጸጽዎ ውሽጣዊ ሕጊን ኸዕውትዎ ዝተለምዎ መትከልን እዩ። እዚ ሰልፊ እምበኣር ቅድሚ ኣብ ጉባአ ምብጻሕ በዘን ዝስዕባ ክልተ ኣገደስቲ ነጥብታት ኣቢሉ እዩ ምስ ኣባላቱ ርክብ ብምግባር ርእይቶታት ዝሰንቕ። ንሳተን ድማ፥-

1- ናይ ኣባላት ኣኼባታት እንተስ ብኣካል እንተስ ብመራኸቢ ብዙሃን
2- ብወከልቲ ኣባላት ኣቢሉ ዓውደ-ልዝብ ምክያድ
ብድሕሪ እዚ እቲ ኣባል ክዛረበሎምን ርእይትኡ ክህበሎምን ዘለዎ ኣገደስቲ ዛዕባታት፥ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ቅዋምን ዝኣመሰሉ ተመያይጡ ርእይትኡ ዝህበሉ መድረኽ ይፈጥር። እቲ ካልኣይ ከኣ ኣብ መሪሕነት ናይ ዝሕጸዩ ዝርዝር ኣስማት ካብ ኩሎም ኣባላት ይቕበል። ድሕሪኡ እቶም ናብ መሪሕነት ዝተሓጽዩ ኣብ መሪሕነት ከም ሕጹይ ክቐርቡ ድሌት ኣለዎምን የብሎምን ይሕተቱ። ብድሕሪ’ዚ ኣብ ጉባኤ ምስ ተበጽሐ ምሉእ ዝርዝር ናይ ሕጹያት ናብ ተሳተፍቲ ጉባአ ይዕደል እሞ ዝለዓለ ድምጺ ዝረኸቡ ይዕወቱ።

እቲ ኣብ ጉባአ ዝተመርጸ መሪሕነት ማእከላይ ባይቶ ብወገኑ ኣኼባኡ የካይድ። ኣብዚ ኣኼባ’ዚ ከኣ ኣቦመንበር ባይቶ ይምረጽ። ኣቦመንበር ምስተመርጸ ከኣ መሳርሕቱ ዝኾኑ ኣባላት ፈጻሚ ሽማግለ ይሓጺ እሞ ባይቶ ድማ ወይ የጽድቐሉ ወይ ከኣ መተካእታ ኣቕርብ ይብሎ። ናይዚ ሰልፊ’ዚ ባህሊ እምበኣር በዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ኣቢሉ ክሳብ ጨናፍር፡ ንኡሳት ዞባታትን ዞባታትን ምስ ትካላዊ ሕግታቱ ኣሳንዩ ይሰርሕ።

እዚ ሰልፊ’ዚ ዝግለጸሉ መለለዪ ምልክትን ጭርሖታትን ዝሓዘለ እዩ። ኣብ ኣኼባ ዝሰማማዓሉ ናይ ውሳኔ ምጽዳቕ ኩሉ ግዜ ዝኣክል ሓሳባትን ርእይቶታትን ድሕሪ ምውህሃብን ምክታዕን ኩሉ ብሓደ ሓሳብ እንተተሰማሚዑ ጽቡቕ፡ እንተደኣ ናይ ሓሳብ ፍልልይ ኣልዩ ከኣ ብኣብዝሓ ድምጺ ይውሰን። ኣብዚ ድምጺ ናይ ምሃብ መስርሕ ተዓቅቦን ተቓውሞን ዝብል እውን ይርከቦ። እዚ’ውን ደሞክራስያዊ መሰል እዩ። ነቲ በዚ መስርሕ ዝተወሰነ ኩሉ ወገናት እዩ ዘትግብሮ እምበር፡ ኣብ ኣኼባ ተቓዊመ ወይ ተዓቂበ ነይረ ኢልካ ምሕንጋድ ዲሞክራሲያዊ ኣይኮነን። ልክዕ እዩ እቲ ሓባራዊ ስምምዕ ዝብል ሓሳብ ደሞክራሲ ምዃኑ ዘይከሓድ’ኳ እንተኾነ፡ ክሳብ ትሰማማዕ ክትዛረብ ኣይንበርን እዩ። ንኣብነት፥ ኣብ ሓደ ጉባኤ እሞ ኣብ ውሽጢ ሓሙሽተ ወይ ሸውዓተ መዓልታት ብናይ ሓባር ስምምዕ ክትውስን ኣሸጋሪ እዩ። ምኽንያቱ ሓደ ሰብ ኣይዓገብኩን እንተ ኢሉ እቲ ጉባኤ ወይ ኣኼባ መዕለቢ ዘይብሉ እዩ ዝኸውን። በዚ ምኽንያት ቅልጡፍ ውሳነ ንምውሳን ኣገባብ ኣብዝሓ ድምጺ ይምረጽ። ይኹን እምበር እቲ ኣብዝሓ ይኹን ሓባራዊ ድምጺ ካብ መትከልን ሕግን ወጻኢ ምስ ዝዝውተር ናይ ምልኪ ባህሪ ክሕዝ ይኽእል እዩ።

ስለዚ ሓባራዊ ስምምዕ ብዙሕ ግዜ ስለ ዝቐትልን ኣኽብሮት ብዝመልኦ ልዝብን ጥዕና ዘለዎ ናይ ሓሳብ ምልውዋጥን እንተዘይ ተታሒዙ ኣብ ዕግሽግሽ እምበር ኣብ ስራሕ ኣየእቱን እዩ። ኣብዚ እቲ ናይ ሓባራዊ ስምምዕ ክማለኣሉ ዘለዎ ረቛሒታት ኣሎ። ሓባራዊ ራኢ ምስ ዘይህልወካን ዘሻርኸካ መትከላት እንተዘይብልካን በቲ ዝተሓተ ስምምዕ ዝበጻሕካሉ ንምትግባር ናይ ምዕብላል መንፈስ ከየርኢ ትጥቀመሉ። ኣብ ኣብዝሓ ድምጺ ግን ሓደ ናይ ሓባር ራኢን ዘሻርኸካ መትከልን ስለእትውንን ካብ ቀይዲ ክሳብ ዘይወጻእካ ብዙሕ ጸገም ዘምጽእ ኣይኮነን። ማለት ኣብዝሓ ድምጺ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ እዩ ዝትግበር ዘሎ ኢልካ ምፍላጥ እውን ኣገዳስነት ኣለዎ። ንኣብነት ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ ምርጫ ኣብ መወዳእታ ትኽርኽር ኣቢሎም ኣብ ድምጺ ኢዮም እኮ ወዲቖም እምበር ኣብ ሓባራዊ ስምምዕ ኣይከዱን፥ ብኣብዝሓ ድምጺ ከኣ መራሒኦም ተመሪጹ። ስለዚ እቲ ዝሓሰብካዮ ምስ ዘይዕወት ሓባራዊ ስምምዕ ስለዘየለ ኢልካ ንሓደ ካብ መትከላት ዲሞክራሲ ምንእኣስ ቅቡል ኣይኮነን። ኢሳይያስ’ውን ብዛዕባ ዲሞክራሲ ክገልጽ ከሎ ካብዚ ሓሊፉ ዝበሎ’ኮ የለን። ስለዚ ዲሞክራስን ፍትሕን ብዘይ ጠማሪ ሕጊ ኣይሰርሕን ጥራሕ ዘይኮነስ ናይ ውሑዳት ምልኪ እውን የስዕብ እዩ።

ሓደ ውድብ ወይ ማሕበር ዝልለየሉ ትካላዊ መልክዕን ትሕዝቶን ኣለዎ። እዚ ትካላዊ ትሕዝቶ በቲ ሓደ ወገን በቶም ንዕማም ናይቲ ውድብ ወይ ማሕበር ዘተግብሩ ኣካላት፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ትካላት ብዝምርሕሉ ሕግታት ይልለ። እቲ ትካላት ስረሓት ብመንን በየናይ ኣገባብን ከም ዝፍጸም ዝእምት ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ንናይ ሓባር ወይ ናይ ጋንታ ስረሓትን ምትሕስሳብን ዘተባብዕ እዩ።

ትካላዊ ኣሰራርሓ ኣካላት ናይቲ ትካል እንታይ ክሰርሑ ከም ዝግበኦም አእጃሞም ዝሕብር ክኸውን እንከሎ፡ እንታይ ክግበርን እንታይ ከይግበርን ከም ዝግበኦ እውን ዝውስን እዩ። ትካላዊ ኣሰራርሓ ንናይ ውልቀሰባት ወይ ጉጅለ ከከም ድሌትካ ናይ  ምኻድን ኣብ ውልቀሰባት ምምርኳስን ዘይቅርዑይ ስምዒት ዝግድብ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ ዝተፈላለዩ ወገናት በቲ ንኹላቶም ዘኽስብ ማእከላይን ሚዛናውን ኣተሓሳስባ ንክኸዱ ዘኽእል እዩ። ኣብ ሓደ ማእዝን ዝለዓል ጉዳይ ብመንን ናበይ ገጹን ክምዕብል ከም ዝግበኦ ስርዒታዊ ኣቕጣጫ ዘርኢ’ውን እዩ። ኣብ ሓደ ውድብ ወይ ማሕበር ትካላዊ ኣሰራርሓ ክህሉ ብሓፈሻ ርዱእ ኮይኑ፡ ከከም ዕማምን ዓቕምን ናይቲ ኣካል ትካላት ብብዝሒ ኮነ ብኣቀዋውማ ክፈላለዩ ይኽእሉ።  ኣብ ነፍሲ ወከፍ ብርኪ ናይቲ ትካላት ዝዝውተር  መምርሕን ሕግን እውን ከምኡ። እዚ ትካላት ብሃቦ ተረከቦ ዝቐውም ዘይኮነ ብደረጃ ሕጋዊ ጉባአታት ወይ ጉባአ ስልጣን ብዝህቦም ኣካላት ዝቐውም ስለ ዝኾነ  ወልቂ ወይ ጉጅለ ካብቶም ተዋሳእቲ ከም ድላዩ ዝቕይሮም ኣይኮኑን።

ከምቲ ዝተገልጸ ቀንዲ ዓላማ ትካላዊ ኣሰራርሓ ውልቃዊ ስምዒትን ድሌትን ዝግድብ ስለ ዝኾነን፡  ከምቲ ንስኻ ትደልዮ ጥራይ ክኾኑልካ ዘየፍቅድ ብምዃኑ ምስ ትካላዊ ኣሰራርሓ ሓቢርካ ምንባር ክቡር ዋጋ ትዕግስቲ፡ ምእዙዝነትን ሓልዮትን ዘኽፍል እዩ። ነዚ ትካላዊ ምእዙዝነት ክትጸሮ ዘይምኽኣል ሳዕቤኑ ብዙሓት ይኮኑ፡ ብሓፈሻ ካብቲ ስሩዕ መንገዲ ኣውጺኡ ናብ ዘይቅኑዕ ዝወስድ እውን ክኸውን ይኽእል። በቲ ካልእ መንጽር ትካላዊ ኣሰራርሓ ገዳቢ ጥራይ ዘይኮነ ሓሳብካን ርኢቶኻን ከተንጸባርቕ መንገዲ ዝጸርግ እዩ። እተቕርቦ ሓሳብን ርኢቶን ናይ ብሑሓት ኮይኑ ተቐባልነት ምርካቡን ዘይምርካቡን ግና እንተላይ በቶም ምሳኻ ዝዋስኡ ናይ ርኢቶኻ ተቐበልቲ እምበር ብኣኻ  ኣቕራቢ ጥራይ ዝውሰን ኣይኮነን። ካልእ መሰረታዊ ኣገዳስነት ናይ ትካላዊ ኣሰራርሓ ነቲ ናይ ሓባር ዕላማ ዘይሕግዙ ምትእኽኻባት ዘየተባብዕ ምዃኑ እዩ።

ትካላት ውድብ ወይ ሰልፊ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ፡ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ መደየብን መውረድን መስኖታት ኣለዎም። ነፍሲ ወከፍ ብርኪ ናይቲ ትካል ከኣ ነናቱ ዕማምን ሓላፍነትን ኣለዎ። እዞም ትካላት ኣብ ህዱእን ሰላማውን ኩነታት ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ናይ ሓጐጽጐ ግዜ እውን ብዘገልግሉ ኣገባብ እዮም ዝውደቡ። ናይቲ እዚ ትካላት ዝቖመሉ ኣካል ኣባላት ብናይቲ ትካላት ውህብቶ ንክጥቀሙ፡ ቅድም ቀዳድም ናይቲ ትካላት ምእዙዛት ክኾኑ ይግበኦም። ክትምእዘዘሉ ዘይጸናሓካ ትካል ኣብቲ ዘድልየካ ግዜ ጥራይ ከገልግለካን ክዘርየልካን ምምሕጻን ቅቡል ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ መሰረታዊ ትካል ናይ ሰልፍኻ ወይ ውድብካ ብሕጊ ተቐይድካ ክትነጥፍ ዘይጸናሕካ ክንስኻ ኣብቲ ዘድለየካ ጥራይ ክትርዕሞ ምህቃን ብዙሕ ተቐባልነት ዘለዎ ኣይኮነን።

ትካላትን ትካላዊ ኣሰራርሓን ካብ መሰረታዊ ደሞክራስያዊ ኣዕኑድ ፈሊኻ ኣይረኣዩን እዮም። ምኽንያቱ ትካላዊ ኣሰራርሓ እንብል ንስሙ ዘይኮነስ ምስ ዝነፈሰ ብዘይነፍስ ደሞክራሲያዊ መትከላት ክምልክዕን ክጸንዕን እንከሎ ጥራይ እዩ። ንኣብነት ሕጋዊ  ትካላዊ ኣካላት ብደረጃኦም ዝውስንዎ እጃማት ኣለዎም። ዝምርሕሉ ኣገባብ ድማ ምስቲ ብቐንዱ እቲ ዓብይ ትካሎም ዝምረሓሉ ናይ ጉዳያት ኣተሓሕዛ ሕጊ ዝሰማማዕ እዩ። ኩልና ከም እንፈልጦ ውሳነታት ክውሰን እንከሎ “ርኢቶ ውሑዳት ንርኢቶ ብዙሓት ይምእዘዝ” ዝብል ጠማሪ ኣምር ኣሎ። እዚ ነቲ ኣሰራርሓ ትካላዊ ካብ ዝገብርዎ ጉዳያት ሓደ እዩ። እዚ እንተዘይተኸቢሩን ተሓልዩን ግና ከምቲ “ልጓም ሰዲድካ ቶሽቶሽ” ዝብልዎ ኩሉ እዩ ዝፈርስን ዋና ዝስእንን። ካብዚ ሓሊፉ ንትካላዊ ኣሰራርሓ ግቡእ መዓርግ ካብ ዘልብስዎ መሰረታዊ ጉዳያት ደሞክራስያዊ ማእከልነት እዩ። እዚ ማለት ነቲ “ታሕተዎት ኣካላት ኣብ ቅድሚ ላዕለዎት ኣካላት ምእዙዛት ይኾኑ” ዝብል ዘጉልሕ እዩ። እዚ እውን ኣብ ትሕቲ ትካላዊ ኣሰራርሓ ብሓባር ክትምርሽ መሰረታዊ ተደላይነት ዘለዎ እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ንብዙሓት ኣብ ልዕሊ ውሑዳት፡ ንላዕለዎት ድማ ኣብ ልዕሊ ታሕተዎት ብጉልባብ ሕጊ ተዓሚትካ ብጥሪኡ ትድረዖ ማለት ዘይኮነስ ንኩሉ ወገናት ዕድል ዝህብን ተሓታትነት ብዘነጽርን ዝትግበረሉ መስርሕ ኣለዎ።

እዚ ንትካላዊ ኣሰራርሓ ናይ ብሓቂ ትካላዊ ዘብሎ ኣምራት መዓስ ትጥቀመሉ ኣብ ዝብል ፍልልያት ይንጸባረቕ እዩ። ብወገነይ እዚ ናይቲ መስርሕ ህይወትን ናይ ደም ሱርን ስለ ዝኾነ፡ ወርትግ ከም መምርሒኻ ዝውሰድ እምበር ከድልየካ እትወስዶ እንተዘይ ማእመኣካ ድማ ትገድፎ ኣይኮነን። ገለ ወገናት እዚ ቀላሲ ኣምራት ኣብ ጉዳያት ኣብ እተሰማመዓሉ፡ እምበር ኣብ እትፈላለየሉ ቦታ የብሉን ክብሉ ይፍትኑ እዮም። ግደ ሓቂ ንምዝራብ ግና ብመሰረቱ እዞም ነጥብታት፡ ኮንደኾን ብናይ ሓባር ስምምዕ ዘይዛዘም ጉዳያት የጋጥም  ተባሂሉ ከም መዋጸኦ ዝስረሓሎም እዮም። ምኽንያቱ ኣብቲ ጉዳይ ናይ ሓባር ስምምዕ እንተልዩ እሞ ሕቶ ብዙሓትን ውሑዳትን ወይ ላዕለዎትን ታሕተዎትን ኣይመተላዕለን።

ህዝቢ ኤርትራ ንመሰሉን ናጽነቱን ቃልሲ ካብ ዝጅምር ነዊሕ ግዜ እዩ። እቲ በብግዜኡ ዝያዳ ጎሊሑ ዝዝረበሉ ግና እቲ መሪር ብረታዊ ቃልሲ ዝተኻየደሉ መስርሕ እዩ። ጉዕዞ ብረታዊ ቃልስና ምእንቲ ናጽነት እቲ ኣውንታኡ ከም ዝዛይድ ርዱእ ኮይኑ፡ ኣሉታታት ዘይተፈልዮ ምንባሩ ካልእ ኩልና ዘይንኽሕዶ እዩ። መበቆል ናይዚ ሕጂ ሃገርና ዘላቶ መትሓጃ ዘየብሉ ሃለዋት ከኣ እቲ ሽዑ ኣዝዩ ንኡስን ብቐሊሉ ክፍታሕ ዝኽእልን ዝመስል ዝነበረ ናይ ግዜ ቃልሲ ንናጽነት ኣሉታ እዩ። ኣብዚ ዝተናውሐን ጌና ሕጂ’ውን ቀጻሊ ዘሎን ቃልስና ጸጸኒሖም ዝገሃዱ መጠምዘዚ ኩርነዓት ነይሮም እዮም። 1961 ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ናብቲ በሊሕ መልክዑ ዝተሰጋገረሉ ኩርናዕ ነይሩ። 1991 ከኣ መስርሕ ቃልሲ ኣንጻር ግዳማዊ መግዛእቲ ተዛዚሙ ናብ ሓድሽ ልኡላዊት ሃገር ናይ ምህናጽ ዝተሰጋገርናሉ ወሳኒ ኩርናዕ ነይሩ። ነዚኣቶም ደኣ ከም ፍሩያት ኣብነት ጠቒስና እምበር ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝሓለፎም ካለኦት ነናቶም ጽልዋ ዝነበሮም ኩርነዓት’ውን ነይሮም እዮም።

ኣብዞም ወሰንቲ ዝበልናዮም ኣገደስቲ ኩርነዓት ዝውሰድ ስጉምቲ ነቲ ድሕሪኡ ዝኸይድ መስርሕ ወሳኒ ጸላዊ እዩ። ንኣብነት ኣብቲ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ተዛዚሙ፡ ናብ ቃልሲ ምህናጽ ሃገር ዝሰገርናሉ ኩርናዕ፡ ብዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ዝተወስደ  ዘይሓላፍነታዊ ስጉምቲ እነሆ ሳዕቤኑ ይረአ። እቲ ናጽነት ኤርትራ ዝተረጋገጸሉ ግዜ ዓለምና ንብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ ወሳኒ ኣቓልቦ እትህበሉ ዝነበረት’ዩ። ብዙሕነት ክበሃል እንከሎ ብዙሕ መልክዕን ኣገላልጻን ዘለዎ ኮይኑ፡ ሕጂ ንግደሰሉ ዘለና ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት እዩ። ኣብ ኤርትራ እዚ ብዙሕነት ኣብ ቅድሚ ናጽነት እውን ነይሩ እዩ። ኣብ ሜዳ ኤርትራ ካብ ሐደ ውድብ ንላዕሊ ንክህሉ ዝደረኸ ከኣ እዚ ብዙሕነት’ዚ እዩ። ሓደ ኮይንካ ንሓደ ዕላማ ካብ ምድፋእ ብዝነበረና ድሌት ነዚ ካብ ሓደ ውድብ ንላዕሊ ምዃን ዘይደገፍናዮ ብዙሓት ነይርና። እንተኾነ ክውንነት ዝወለዶ ስለ ዝነበረ ከነወግዶ ኣይከኣልናን። እቲ ዝሃሰየና ከኣ ነዚ ብዙሕነት ከነወግዶ ዘይምኽኣልና ዘይኮነ፡ ብስልጡን ኣገባብ ከነመሓድሮ ዘይምኽኣልና እዩ። ሎሚ ሎሚ እሞ ከኣ ክኢላን ሓላፍነታውን ኣመሓዳሪ እንተረኺቡ ብዙሕነት ጐዳኢ ዘይኮነስ፡ መልክዕን ሓይልን ምዃኑ ተኣሚንሉ ዝስረሓሉ ዘሎ እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ ነቲ ናይ 1991 ብዙሕነት ዘቐድም ሓቢርካ ሃገር ናይ ምህናጽ ሓድሽ ምዕራፍ፡ ናይ ውሱናት መዋስኢ ጥራይ ከም ዝኸውን ንምምልካት “ድሕሪ ሕጂ ብውድባት ሓሸውየ የለን” ብዝብል ምስ ትጽቢት ህዝቢ ኤርትራ ኮነ ዓለማዊ ኩነታት ብዘይቃዶ ጭረሖ እዩ ጀሚርዎ። እዚ ትምክሕታውን በሓትን ንቕሎ ነተን ሽዑ ዝነበራ ኣብ መስርሕ ምርግጋጽ ናጽነት፡ ነናተን ብጽሒት ዝነበረን ውድባት ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን ኣቶ ኢሳይያስ “ናትና እዩ” ይብሉ ንዝነበሩ  ወገናትን’ውን ብስራት ኣይነበረን። እቲ ውዱብ ኣንጻር ህግደፍ ዝካየድ ቃልሲ ደንበ ተቓወምቲ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ምልዕዓል ተጋደልቲ 1993፡ ሕቶ ውጉኣት ሓርነት ማይሓባር፡ ምሕጽንታ ዝተፈላለዩ መራሕቲ ሃይማኖት፡ ተበግሶ በርሊን ማንፈስቶ፡ ብዓብይኡ ድማ መኸተ ጉጅለ 15፡ ኣከያይዳ ኣቶ ኢሳይያስ ናይ ደሓን ከም ዘይነበረ ዘመላኽቱ  ኣብነታት እዮም። ካብዚ ሓሊፉ ኣብ እንዳ ኩሉ ኤርትራዊ ስድራቤት ስቕታ ዝዓብለሎን ሰማዒ ዝሰኣነን “ናይ መንገዲ ትስሕት ኣለኻ” ቀጻሊ ኣውያት ኣሎ። ክሳብ ሰማዒ ዝረክብ ክቕጽል ከኣ ባህርያዊ እዩ።

ኣብዞም ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮም ናይ ምዕራይ ወፍርታት ዝተሳተፉ ኤርትራውያን፡ ነቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጸልማት ንምቕንጣጥ ካብኣቶም ትጽቢት ዝግበረሉ ገይሮም። ዋጋ ከኣ ከፊለምሉ። እቲ ነቲ ንቕሎ ዝሰመዐን ዝተዓዘበን ካብ ራህዋ እምበር ካብ ጭቆና ዘይርባሕ ህዝቢ እንተ ዝጽንበሮ ድማ መተዓወተ’ሞ ምስሊ ኤርትራ ካብዚ ሕጂ ዘለዎ ዝጸበቐ መኾነ። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣይተገብረን። ሕሉፍ ሓሊፎም ነቲ ጉጅለ ህግደፍ ካብ ክውንነትን ርትዕን ንምህዳም ኣይፋል ንዝበልዎ “ዝሓንቀቑ፡ ምስ ጸላኢ ዝተዓስቡ፡ ብናይ ምዕራብ ባዶ ተስፋ ዝተሰልቡ፡ ….. ወዘተ” ዝብሎ ከም ሓቂ ወሲዶም “ሕራይይይይይይ ገበሮም” ዝብሉ ኤርትራውያን ወገናት ክሳብ ክንደይ ካብ ፍትሕን ሓቅን ርሒቖም ከም ዘለዉ ይርደኦም ደኾን ይኸውን። ስርዓት ህግደፍ ክገብሮ ዝግበኦ ዝነበረ፡ ግና ዘይገበሮ ንጹር ክነሱ፡ “እንታይ እሞ ዘይገበረ?” ዝብሉ ፈሊጦም ስለ ዝደቀሱ ነቕኒቕካዮም ዘይበራበሩ’ውን ኣለዉ።

ነቲ “እንታይ’ሞ ዘይገበረ?” ዝብል፡  ከሎ ጌና ምሉስ ሕቶኦም ክንምልሰሎም። እቲ ስርዓት ንመንእሰያት ኣገዲዱ ናይ ግዜ ገደብን ክፍሊትን ንዘይብሉ ክዕስክሮም ኣይነበሮን፡ ንኹሉ መሰላት ሕገ-መንግስታዊ ውሕስነት ክህብ ነይርዎ፡ ኤርትራ ናይ ኩሎም ንህልውናኣ ዋጋ ዝኸፈሉ ዜጋታታ ከም እትኸውን ክገብር ነይርዎ፡ ካብ ውድባዊ ክሊ ወጺኡ ኣብ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሜዳ ክዋሳእ ነይርዎ፡ ኤርትራውያን ንዘቕርብዎ ሕቶ ልብን ቀልብን ክህብ ነይርዎ። እዚ ነቶም ህግደፍ እንታይ ክገብር ከም ዝነበሮ እንዳፈለጡ ከም ዘይፈለጡ ዝኾኑ ንምትንባህ ኢና ንዝርዝሮ ዘለና። ጉድለት ህግደፍ ንጹር ክነሱ በብሓደ ምዝርዛር ግዜን ጉልበትን ዝበልዕ እዩ። ካብቲ ብሓጺር ክግለጸሉ ዝከኣል ንምጥቃስ ዝከኣል፡ እቲ ጉጅለ እዛ ሃገር ናይ ኩሎም ዜጋታታ ምዃና ዝቕበል ጹረትን ትዕግስትን ዘየብሉ  እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ንህዝብና ናይ ገዛእ ሃገሩ ተፈጥሮኣዊ ሃብትን ታሪኹን ጥራይ ኣይኮነን ዝዘምቶ ዘሎ፡ እንተላይ ናይ ምሕሳብ ናጽነቱ እምበር።

እቲ ኣዝዩ ዘገርምን ዘተሓሳስብን እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ እኩይ ኣተሓሳስባ ናይቲ ጉጅለ ናብ “ተቓወምቲ ኢና” ዝብሉ ወገናት እውን ዝልሑዅ ምዃኑ እዩ። ኩልና ከምዘይንዝንገዖ ነቲ ጉጅለ ምቅዋም ማለት ዓዲ ቀይርካ ካብኡ ርሒቕካ ምንባር ማለት ጥራይ ኣይኮነን። ካብኡ ርሒቕካ ኣንጻሩ እትጭርሕ ክንስኻ ነቲ ኣካይድኡ ምድጋሙ ምቅዋሙ ማለት ኣይኮነን። ንድሕሪት እንተጠሚትና ምስዚ ጉጅለ ዘተኣሳስር ታሪኽን ድሕረ-ባይታን ክህልወና ይኽእል። እቲ ሕሉፍ ተመኩሮ ናቱ ግቡእ ቦታ ክሕዝ ዝግበኦ እምበር ንድሕሪት ተመሊስካ ዝስረዝ ኣይኮነን። ኣብዚ ህዝብን ሃገርን ንምድሓን ንቕድሚት ከነማዕዱ ናይ ግድን ዝኾነሉ መድረኽ ግና ኣብቲ ምስ ህግደፍ ዘመሳስለና ሕሉፍ፡ ዘይኮነ ኣብቲ ምስኡ ዝፈላልየና መጻኢ ኢና ከነድህብ ዝግበኣና።  

“ፕረሲደንት” ኢሳይያስ ኣፈወርቂ ኣብ መወዳእታ ወርሒ ጥሪ 2017 ኣብ ዘካየዶ፡ ስም ተዘይስኢንካሉ ቃለመጠይቕ ክትብሎ ዘጸግም ሃተውተው ብገፈልመፈል ዝተመልአ ምንባሩ ብዙሓት ወገናት ምስክርነቶም ዝሃብሉ እዩ። እቲ ፈተውቱ ስሙ ምጽዋዕ ፈሪሖም “እቲ ሰብኣይ” ዝብልዎ ዲክታቶር፡ ከም ናይ መጻኢ መደቡ ሒዝዎም ካብ ዘሎ ዕማማት “ምሕያል ጨቋኒ ትካሉ ህግደፍ”  ምዃኑ ኣተንቢሁ። ነዚ ዝሰምዑ ወገናት “ወሓጥዮ ተበልኩዋስ ትጐስሞ” ካብ ምባል ዓዲ ከምዘይውዕሉ ፍሉጥ እዩ። ህግደፍ ጠንቂ’ቲ ኩሉ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ በደላትን ወጽዓን  እዩ። እዚ ክበሃል እንከሎ፡ ህዝብና ኣብ ባሕሪ’ቲ ወጽዓን ኣደራዕን ይነብር ስለ ዘሎ፡ ኣብ ኤርትራ በዂሩ ንዘሎ መሰላት ንምዝኽኻር ናይ ግድን ብኩራት፡ መሰል ምውዳብ፡ ሓሳብካ ምግላጽ፡ ኣብ ቅድሚ ፍትሓዊ ሕጊ ምቕራብ፡ ኣብ ሃገርካ ከምድላይካ ምንቅስቓስ፡ ዝመረጽካዮ ምምላኽ፡ ምርካብ ዕድል ትምህርቲ … ወዘተ እንዳበልካ ምዝርዛር ናይ ግድን ኣይከውንን እዩ። ከምኡ እውን ብሰንኪ ኣተሓሕዛ ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝወርድ ዘሎ በደላት ንምጽብጻብ፡ ብዘይፍርዲ ምእሳር፡ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ምስቓይ፡ ምቕታል፡ ብዘይክፍሊት ደረት ንዘየብሉ ግዜ ንላዕለዎት ሓለፍቲ ምግልጋል፡ ርእሰማልካ ኣብ ሃገርካ ዘይምውፋር፡ ብህይወትካ ጥራይ ዘይኮነ ሬሳኻው’ን ኣብ ዓዲ ከይኣቱ ምንፋግ፡ ኣብ ዶባት ምርሻን … ወዘተ እንዳበልካ ምጭያሕ እውን ናይ ግድን ኣይኮነን። እዚ ኩሉ ድማ ውጽኢት ህግደፋዊ ኣተሓሳስባ እዩ።

ብመንጽር’ዚ “ንህግደፍ ከነሕይል ኢና” ዝብል ሓረግ ንህዝብና ብስራት ዘይኮነ መርድእ እዩ። ምናልባት ህዝብና ካብ መራሒ ህግደፍ ዝጽበዮ ናይ ብስራት መልእኽቲ ስለ ዘይጽበ ኣበሃህላኡ ሓድሽ ኣይኮኖን ይኸውን። እንተኾነ ህዝቢ ራህዋን ለውጥን ሃንቀው እንዳበለ እዚ መርዛም ህግደፍ ናይ ምሕያል ትዕቢተኛ ኣበሃህላ ክሰምዕ እንከሎ ቃና ወጽዓ ህግደፍ ክሕደሶ ባህርያዊ እዩ። ህግደፍ ማለት እዚ ኣቐዲሙ ዝተዘርዘረ መዓት ጐቲቱ ዘምጸአ ካብኮነ ምሕያሉ ድማ ዝያዳ መዓት ዘኸትል ምዃኑ ምርዳኡ ኣገዳሲ እዩ። እንተኾነ ከምቲ “ዝቐበጸን ዝነቐጸን ኩሉ ሓደ”  ዝበሃል፡ ካብዚ ኣሽካዕላል ዲክታቶር ኢሳይያስ ህዝብና ካብ ህግደፍ ዝጽበዮ ጽቡቕ ከምዘየለ ተረዲኡ መዓንጥኡ ሸጥ ኣቢሉ ንክቃለስ ዘሕርኖ እዩ።

ኣብ ኤርትራ ምእንቲ መጻኢ ራህዋ እነካይዶ ዘለና ቃልሲ ናብ ውልቀ ወይ እኩባት ሰባት ዘቕነዐ ዘይኮነ፡ ኣንጻር ህዝብን ደሞክራስያዊ ኣተሓሳስባን ዝሕሰምም ሰይጣናዊ ዝንባለ ዘተከለ እዩ። እቶም ንኢሳይያስ ኣፈወርቂ ወሲኽካ እንጸልኦምን ከነወግዶም እንቃለሶምን ውልቃውያንን ጉጅለታትን ብሰብነቶም ዘይኮነስ ብሰንክቲ ዘምልኽዎን ብዋጋ መሰልን ሓርነትን ህዝቢ ዘተግብርዎን ዘይቅቡል ኣተሓሳስባ እዩ። እዚ ዘይህዝባዊ ኣተሓሳስባ ድማ ካብ ኣንጉዕ ህግደፍ ዝፍልፍል እዩ። ህግደፍ ናይ ኩሉ’ቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳያት ዘሎ ሕማቕ ኣባ ጓይላ ስለ ዝኾነ እቲ ንቃለሰሉን ኣብ ሓጺር ግዜ ክዕወት እንጽበዮን ህዝብን ወሳንነቱን ዝማእከሉ ለውጢ ክመጽእ ከኣ ህግደፍ ክፈርስ ናይ ግድነት እዩ።

ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ረብሓኦም ብህላወ ህግደፍ ዝረጋገጽ ዝመስሎም ውሑዳት ኤርትራውያን ወገናት ህግደፍ ክሕይል እዩ ክበሃል እንከሎ፡ ምናልባት ኮበሮ ሓምሓሞም ይወቕዑ ይኾኑ። እንተኾነ ከምቲ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር ዝጽበዮ ገደል ኣይረኣዮን” ዝበሃል፡ እቲ ንዓኣቶም ባህ ዝብሎም ኣተሓሳስባ፡ ኣብ ልዕሊ ክንደይ ሚልዮናት በደል የውርድ ከም ዘሎ ኣይተረድኦምን። ንግዜኡ ደኣ ኣይረደኣዮም እምበር፡ ንሳቶም እውን ካብቲ  ጽባሕ ኣብ መቓብር ህግደፍ ዝጥጥዕ ሰላም፡ ደሞክራስን ልምዓትን ተጠቀምቲ እዮም። ኣብ ሰላምን ደሞክራስን ኩልኻ ኢኻ እትጥቀም። ኣብ ከምዚ ብህግደፍ ዝዝውተር ዘሎ ወጽዓ ግና ብዘይካ ቁንጣሮ ወጻዕቲ ኩልኻ ኢኻ እትብደል። ህግደፍ ሎሚ ብንጹር ውሱናት ሰባት ከም ናይ ወጽዓ መሳርሒ ዝጥቀምሉ ኢደ-በይዛ ምዃኑ ተቓሊዑ እዩ። ህግደፍ ሓደ እዋን ጸይቅን ንእሽቶን ክነሱ ዓብዪን ሕያዋይን ከመስል ንብዙሓት እንዳ ኣገደደን ብራሽን ካርድ እንዳፈራረሐን ኣብ መዝገቡ ክኽትሙን ወርሓዊ ውጽኢት ክኸፍሉን የገድዶም ነይሩ። ደሓር ግና ኩሉ ፍጊዕ ኢልዎስ “ህግደፍ መንደፍ፡ ንሰብ መን ይቐትሎ ህግደፍ፡ ንኣድጊ እንታይ ይቐትሎ መንደፍ” ኣብ ዝብለሉ ደረጃ በጺሑ ኣነሆ። እቶም በሃልቲ ንህግደፍ “መንደፍ” ምባሎም ከኣ ኣማን ብኣማን ናቱ ሂበምዎ።

ህግደፍ ኣንጻር ህዝቢ ኤርትራ ኣጻዊድዎ ዘሎ መፈንጠርያታት ነዊሕ መዘዝ ዘለዎን ድሕሪ ውድቀቱ’ውን ዋጋ ዘኽፍል እዩ። ኤርትራዊ ባህልን መለለይን ብህግደፋዊ ወጻዒ ባህልን ልምድን ናይ ምትካእ ሕልና ከም ዘለዎ ንዕዘቦ ኣለና። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ዕድመን እምነትን ዝመሰረቱ ምክብባር ይብሕጎግ ኣሎ። ኣንቱምን ኣንትንን ተሪፉ፡ ኣንታን ኣንትን ይዕንድር ኣሎ። ካብ ሳዕሳዒት ጀሚርካ ኩሉ ኤርትራዊ መለለዪ ባህሊ ይደሃኽ ኣሎ። እዚ እንተበዚሑ “ንሕና ኤርትራውያን ኢና” ኢልና እንንየተሉ መለለዪ ሓለገትና ከይበርስ ዘየስግእ ኣይኮነን። ከምዚ ዝኣመሰለ ኣበሳ ህግደፍ ክሳብ ዝሓየለ ወጽዓና መመሊሱ ክስዕርር እዩ። ስለዚ ዕላማና ህግደፍ ምሕያል እዩ ዝብል ሕልሚ “እቲ ሰብኣይ” ኣብ ምብርዓን ንረባረብ።

ዶክ/ ሃብተ ሓደ ካብቶም በጻብዕ ዝቍጸሩ፡ ቀዳሞት ክብ ዝበለ ትምህርቲ ዝቐሰሙ ስለ ናጽነት ሃገርና ኤርትራን ሓርነት ህዝብናን ዝቃለሱ ዝነበሩ መንእሰያት እዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ናይ ቨትሪናሪ ባችለር መዓርግ ድሕሪ ምውሳዱ፣ ኣብ ፖላንድ ቀጺሉ ናይ ማስተርስ መዓርግ ተቐቢሉ፣ ኣብ በርሊን ሃገረ ጀርመን ብምቕጻል ድማ ብዓቢ ብሉጽነት (Great Distinction)ናይዶክተርነት መዓርግ ተሰሊሙ። ትምህርቱ ንክካታተል ቋንቋታት እንግሊዝን ፖላንዳን ጀርመንን ክመልኽ ግድነት ነይሩ። ዶክ/ ሃብተ ንቋንቋ ጀርመን ኣብ ውሽጢ ኣርባዕተ ኣዋርሕ መሊኹ ናይ ዶክተርነት መዓርግ ክሳብ ምውሳድ ክበጽሕ እንከሎ ማዕረ ክንደይ ንፉዕ ተማሃራይን ቋንቋታት ናይ ምምላኽ ተውህቦ ዝነበሮ ሰብ ምንባሩን ክንግንዘብ ንኽእል።ድሕሪ ምውዳእ ትምህርቱ፡ ኣብ በርሊን ዩኒቨርሲቲ ከም ተሓጋጋዚ ፕሮፈሶር ኰይኑ ክሰርሕ ጀሚሩ ነበረ፣ እንተዀነ ግን ንሃገሩ ዝነበሮ ዘቃጽል ፍቕሪ ልዕሊ ኵሉ ስለዝነበረ፣ ነቲ ክረኽቦ ዝኽእል ዝነበረ ግዑዛዊ (ማተርያላዊ) ረብሓ ራሕሪሑ ምሉእ ግዜኡን ዓቕሙን ኣብ ኣገልግሎት ህዝቢ ክውዕል ምውሳኑ ክብ ዝበለ ውፉይ ሓርበኛ ባእታ ምንባሩ እቲ ተግባር ንባዕሉ ይምስክር።

ናይ ዶክ/ ሃብተ ኣስተዋጽኦ/ኣበርክቶ ኣብ ሓደ ገጽ ዘርዚርካ ዝውዳእ ኣይኮነን። ሓው ትኩእ ተስፋይ ንዝኽሪ ሓርበኛ ጅግና ስዉእ ዶክ/ ሃብተ ክንእከብ ኢና ዝብል ሓበሬታ ምስ ሃበኒ ነዛ ንዕኡ ዘይትበቅዕ ሓጻር መልእኽቲ ክሰድድ ወሲነ። ኣብ ውሑዳት ነጥብታት ድማ ከተኵር እየ።

ዶክ/ ሃብተ ኣብ ኣለማያ ዩኒቨርስቲ ኣብ ዝምሃረሉ ዝነበረ ግዜ ኣባል ናይ ብማሕበር ሸውዓተ ዝፍለጥዝነበረ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ስሩዕ ኰይኑ ክንቀሳቐስ ድሐሪ ምጽንሑ ኣብ ኤውሮጳ ምስ ከደ፡ ኤርትራውያን ተማሃሮ ከም ኢትዮጵያውያን ከይኖም ክብ ዝበለ ትምህርቲ ንምቕሳም ይልኣኹ እኳ እንተነበሩ ከም ኤርትራውያን ናይ ገዛእ ርእሶም ማሕበር ተማሃሮ ንክህልዎም ተቓሊሶም ካብ እተዓወቱ ተማሃሮ እዩ ነይሩ። ኣብ ወጻኢ ዝነበረ ማሕበር ተማሃሮ ኢትዮጵያውያን፡ ኤርትራውያን ካብ ናይ ኢትዮጵያውያን እተፈልየ ናጻ ማሕበር ንከይህልዎም ብትሪ ይቃወም ነበረ። ኣብዚ ቃልሲ እዚ ዝነበሩ እሞ ዝልዓለ ዋጋ ህይወቶም በጃ ህዝቦም ከፊሎም ዝሓለፉ ስዉኣት ዶክተራት፡ የሕያ ጃብር፡ ፍጹም ገብረስላሰን ኣረጋይ ሃብቱን፣ ብህይወቶም ካብ ዘለዉ፡ ገና ብዘይምሕላል ኣብ ቃልሲ ዝርከብ ውፉይ ዶክ/ ዩሱፍ ብርሃኑን ሓው ከሊፋ ዑስማንን ካልኦት ኣስማቶም ክዝክሮም ዘይክኣልኩን ዘይፈለጥኩዎምን ብዘይምጥቃሰይ ይቕሬታ እንዳሓተትኩ ነዞም ክዝክሮም ዝኽኣልኩ ምጥቃስ ግቡእ ኰይኑ ይርኣየኒ። ዶክ/ ሃብተ ኣብ ምምስራት ማሕበር ኤርትራውያን ተማሃሮ ኣብ ኤውሮጳ ጥራሕ ዘይኰነስ እንተላይ ምስቲ ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ዝቐውም ዝነበረ ማሕበር ተማሃሮ ሰሚሩ ሓደ ዘድምዕ ማሕበር ኤርትራውያን ተማሃሮ ንክህሉ ተቓሊሱ እተዓወተ እዩ።

ኣብ ሰውራ ኤርትራ ኣብ መጀመርያ ናይ ሰብዓታት ኣብ ውሽጢ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ናብ ምፍንጫል ዘምርሕ ተርእዮታት ኣብ እተኸስተሉ ግዜ ኣይኰነሉን እምበር ምስ ላዕለዎት ሓለፍቲ ናይ ተ.ሓ.ኤ.ን ምስ ሓደ ካብቶም ነቲ ምፍንጫል ዘተባብዕ ዝነበረ ውሩይ መራሕን ተራኺቡ ሓድነት ናይ ሰውራ ኤርትራ ክዕቆብ ጽዒቱ። ዶክ/ ሃብተ ምስቲ ውሩይ መራሒ ኣብ ዘካየዶ ምይይጥ ንባዕሉ እቲ ዘተባብዕ ዝነበረ ምሉእ ዕግበት ከም ዘይነበሮ ካብቲ “ኢድካ ኣብ ባሕሪ ኣኣትዋ ወይ ዓሳ ሒዛ ትወጽእ ወይ ከኣ ተሓጺባ ትወጽእ” ዝብል መልሲ ዝሃቦ ከም እተገንዘበን “ኢድ ምሕጻብ ጥራሕ ኣይኮነን ዘሎ ብዓሳ ምውሓጥ/ ምቝራጽ እውን ኣሎ” ኢሉ ከም ዝመለሰሉ ብዛዕባ ሓድነት ማዕረ ክንደይ ይግደስ ከም ዝነበረን ከም ዝጽዓረን ስለ ዘመልክት በዚ ኣጋጣሚ እዚ ክዝክሮ እፈቱ። እቲ ውሩይ ሰብ ናብ ዓዲ ኵላትና ሓሊፉ ስለዘሎ ስሙ ክረቝሖ ኣይደለኹን።

ንዶክ/ ሃብተ ንመጀመርታ ግዜ ዝፈለጥኩዎን እተላለኹዎን ብ 1975 ኣብ ካልኣይ ሃገራዊ ጉባኤ ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እዩ። ሽዑ ዶክ/ ሃብተ ኣባል ሰውራዊ ባይቶ ኰይኑ ተመሪጹ። ኣብቲ ግዜ’ቲ ኣብ ሜዳ ምስ ተጋደልቲ ኣብ ዘካየዶ ኣኼባ 35 ተጋደልቲ ናይ ጎብየ ሽክና ተሰኪሞም መጺኦም ኮፍ ክብልዎ ምስ ርኣየ ኣዚዩ ሰንበደን ጕሃየን። እቲ ተርኽቦ’ቲ ዶክ/ ብመሰል ወዲ ሰብ ጥራሕ ዘይኮነስ እንተላይ ብመሰል እንስሳታት ከም ዝግደስ ዘርኣየ ነበረ። ኣብ ኣኼባ ናይ ሰውራዊ ባይቶ ኣድላዪነት ምዕቃብ እንስሳታት ዝገልጽ መሳጢ ጽሑፍ ኣቕረበ እሞ ሰውራዊ ባይቶ ጎብየን ካልኦት እንስሳታትን ንከይህደኑ ወሰነ።

ድሕሪ 2ይ ሃ.ጕ ዶክ/ ሃብተ ኣብ ቤት ጽሕፈት ወጻኢ ጕዳያት፣ ሓላፊ ምምሕዳር ክፍሊ ኤውሮጳ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ፣ ብ 1977 ንውድብ ኣብ ሃገረ-ሽወደን ክውክል ኣብ እተመደብኩሉ እዋን ብቐረባ ክፈልጦን ክላለዮን ዕድል ረኸብኩ። ሕያዋይ፡ መስተውዓሊ፡ ምቕሉል፡ጽን ኢል ዝሰምዕ፡ ሰሪሑ ዘስርሕ፡ውፉይ፡ እሙን ዓርኪ ምንባሩ እምስክር። ኣብ ሽወደን ኣብ ዝነበርኩሉ ግዜ ኣብ Lund University, Sweden ንጕዳይ ኤርትራ ዝምልከት ሓደ ዓውደ መጽናዕቲ (Symposium) ተኻዪዱ ነይሩ። ነዚ ብደርግ ዝቐርብ ዘሎ ናይ ፍታሕ-እማመ መልስኹም እንታይ ከም ዝዀነ ክትገልጹ ንዕድመኩም ኣሎና ዝብል መልእኽቲ መጺኡና ኣሎ እሞ ውድባዊ መልሲ ኣሎና ድዩ ኢለ ምስ ሓተትኩዎ “መሪሕነት ትኣኪቡ መልሲ ንክህብ ዘጋማጥል ግዜ የልቦን፤ ንስኻ እተራእየካ መልስ” ኢሉ ብዝሃበኒ ፍቓድ መሰረት መልሲ ኣዳልየ ብዛዕባ ከስምረሉ ዝደልዮ ነጥብታት ምስኡ ድሕሪ ምምይያጥ፣ ኣቕሪበ። እቲ ሽዑ ዘቕረብኩዎ ናብ ቋንቋ ሽወደን ተተርጒሙ ከም ውጽኢት ናይቲ መጽናዕቲ ኣብ ሓደ መጽሓፍ ሰፊሩ ይርከብ። እዚ ሰሪሑ ዘስርሕ ምንባሩ ጥራሕ ዘይኰነስ ክብ ዝበለ ምትእምማን ከም ዝነበረና ዘመልክት እዩ።

ዶክተራት ሃብተን ዮሱፍ ብርሃኑን ንተ.ሓ.ኤ. ኣብ ኤውሮጳ ምስ ሰልፍታትን መንግስታትን ዘይመንግስታውያን ትካላትን ንምልላይ ዘካየድዎ ዘይሕለል ጽዓት ኣብ ናይቲ እዋን ናይ ተ.ሓ.ኤ. መጽሔታት ብሓፈሻ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ብእኒ ዮውሃንስ ዘርኢማርያም፡ ወልደየሱስ ዓማር፡እስማዒል ዓልን ካልኦት ብጾቶምን ብእንግሊዝኛ ዝሕተም ዝነበረ “Eritrean News Letter” and “The Eritrean Revolution” ተሰኒዱ ይርከብ። ኣብዚ ክዝክር ዝደልዮ ግን ሰለስተ ኣገደስቲ ነጥብታት ኣሎኒ፡

ቀዳማይ፡ ብሓገዝ ናይ UNHCR  ምቛም 2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲንኤርትራውያን ስደተኛታት መንእሰያት ኣብ ከሰላ ሱዳን፡ መንእሰያት ኤርትራ እንተ ተማሂሮም ንርእሶምን ቤተ ሰቦምን ህዝቦምን ከገልግሉ ክኽእሉ ኢዮም ካብ ዝብል ዕግበት ኣብ ጂነቫ ንዝመደበሩ ዋና ቤት ጽሕፈት ባይቶ ሕቡራት መንግስታት ላዕለዋይ ኮሚሽን ስደተኛታት (UNHCR) ዶክ/ት ሃብተን ዮሱፍን ካብ ንውሑዳት ሰባት ኣብ ወጻኢ ሰዲድካ  ምምሃር ንብዙሓት ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ምምሃር ብዝውሓደ ወጻኢ ዝልዓለ ፍርያት ክርከብ ከም ዝክኣል ከረድኡ ጽዒሮም። ከምውጽኢቱ ድማ እቲ ብልምዲ “ቤት ትምህርቲ ዩኔስኮ” ተባሂሉ ዝፍለጥ 2ይ ደረጃ ቢት ትምህርቲ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብ ከሰላ ብጽዓት ናይ ተ.ሓ.ኤ.ን ፍቓድ ናይ መንግስቲ ሱዳንን፡ ኣብ 2ይ ክፋል ናይ ሰብዓታት ተኸፍተ። ክሳብ ሃገርና ኣብ ኢድ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝነበረትሉ ግዜ ሳላ እቶም ንነብሶም ከም ሽምዓ እንዳመኸኹ ንኣሕዋቶም ዘይበርስ ፍልጠት ዘቕስሙ ዝነበሩ ውፉያት መምሃራን እቲ ሓገዝ ቀጻሊ ነበረ። ድሒሩ ግን ኤርትራ ናጽነታ ስለ እተጓናጸፈት ሓገዝ ክቋረጽ ግድነት እዩ ተባሂሉ ተቛረጸ። በቲ ቤት ትምህርቲ እቲ ዝሓለፉ ኣብ ጥጡሕ ናብራ ዝርከቡ ብኣሽሓት ዝቝጸሩ ኤርትራውያን ኣለዉ። ተጠርኒፎም ነቲ ዘሎ ናይ ኤርትራውያን ስደተኛታት ኣብያተ ትምህርቲ ዘድልዮ ነገራት ከማልኡ እንተዝዕጠቑ ሓያሎይ ጾር መቃለሉ።ንብዙሓት መንእሰያትን ወለዶምን ዓቢ ተስፋ ምሃቡ። ንዕኦም ድማ ከምቲ ሓምሳ ለሚን፡ ንሓደ ሰብ ሰከም፡ ንሓምሳ ጌጾም ዝብሃል፣ ከም ስልማቶም ክርእይዎን ሰናይ ብምግባሮም ክሕጎሱን ጽቡቕ ኣርኣያ ከውርሱ ምዃኖም ከገንዝቦም እፈቱ። ሰማዒ እዝኒ ክረክብ ድማ እትስፎ። ነዚ ነጥቢ እዚ ኣብቲ ዶክ/ ሃብተ ሓመድ-ኣዳም ዝለበሰሉ መዓልቲ ኣልዒለዮ ስለዝነበርኩ ሓደ ካብኦም “እዛ መልእኽትኻ ኣብ ርእሰይ ኣትያ ኣላ፤ ክዕጠቐላ እየ” ዝበለኒ ኣሎ። ምስኡ ተራኺቡ/ባ ቁም ነገር ክሰርሕ ዝደሊ እንተልዩ/ያ ከራኽቦ/ባ በዚ ኣጋጣሚ እዚ ክሕብር እፈቱ። ስዉኣት ዶክ/ ሃብተ ኰነ ሚካኤል ጋብርን ካልኦት ዝሓለፉ ኮኑ ህሉዋት መምህራኖም ካብ ዝጽብይዎ ነገራት ሓደ እዚ ከይኮነ ኣይተርፍን እዩ እሞ ማዕሬኡ ይግበሮም።

ካልኣይ፡ ዶክ/ ሃብተ ውጻዕ መዓት እዩ፡ ኣብ ግዜ ደርግ ኣብ ሉሳካ ዛምቢያ ኣብ እተኻየደ ናይ ኣፍሪቃ ወጻኢ ጕዳያት ሚንስትራትኣኼባ ከም ኣካል ናይ ሶማልያ ልኡኽ ኰይኑ ኣትዩ ዘድለዮ ናይ ት.ሓ.ኤ. ጽሑፋት ከም ዝዘርግሐ እተዓዘቡ ልኡኻት ደርግ ክጨውይዎ ምስ ሰበ ስልጣን ዛምቢያ ተሰማሚዖም ነይሮም። ሳላ ናይ ሶማል ኣምባሳደር ጻዕርን ዕቱብ ምክልኻልን ሃቐናኦም ፈሸለ። ጕዳይ ኢርትራ ብ ኣፍሪቃውያን ተቐባልነት ንኽረክብ ዋላ ንህይወቱ ኣብ ሓደጋ ከሳጥሕ ክምህ ይብል ከም ዘይነበር እዩ ዘመልክት።  ካልእ ምዓልቲ እውን ዝጕዓዘላ ዝነበረት ነፋሪት ኣብ መዓርፎ-ነፈርቲ ኣስመራ ዓሊባ ነይራ። ናይ መላኺ ስርዓት ሰበ ስልጣን ጸጥታ፡ ኣብኣ ምንባሩ ፈሊጦም እንተዝነብሩ እንታይ ከም ዝገብሩ ካብ ኵላትና ስዉር ኣይኰነን። በዚ ክልተ ምኽንያታት እየ ውጻእ ምዓት ዝበልኩዎ። ቀደም እንተዀነ እውን ሰበ-ስልጣን ፖላንድ ምእንቲ ተገዲዱ ናብ ኢትዮጵያ ክምለስ ፓስፖርቶኡ ሒዞሞ ምንባሮም፣ እንትኸነ ግን ኣብቲ ግዜ እቲ ካብ ፖላንድ ናብ ናይ ሽዑ ምብራቕ ጀርመን ክትኣቱ ቪዛ የድሊ ስለዘይነበረ፣ ብዘይ ቪዛ ብምእታው ንውጥኖም ከም ዘምከኖ የዘንቱ ነበረ።

ሳልሳይ፡ ዶክ/ ሃብተ ድሕሪ ኣቦ መንበር ናይ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ምዃኑ ምስ ብዕላማ መሰረታዊ ፍልልይ ዘይብሎም ውድባት ኣብ ሓድነት ንምብጻሕ ምስ ካልኦት ድማ ኣብ ትሕቲ ሓደ ሃገራዊ ጽላል ብምጥርናፍ ኵሉ ተቓዋሚ ሓይሊ ጸጸጸሩ ደርብዩ እቲ ህዝብና ክቡር ዋጋ ዝኸፈለሉ ናጽነት ናይ ብሓቂ ናጽነት ኰይኑ ህዝብና ብሰላም ንክነብር ኣብ ሃገርና ዲሞክራስን ፍትሕን ንክሰፍን ብቅዋም እትምሓደር ሃገር ንክትህልወና ዝክኣሎ ንምግባር እምበር ንስልጣን ኢሉ ከም ዘይተቐብሎ ኣነ እውን ብወገነይ ኣብ ዘለኹዎ ንሓድነት ክድግፍ እሞ ነቲ ሒዙዎ ዘሎ ናይ ሓድነት ዕማም ክዉን ኣብ ምትግባር ግደይ ከበርክት ጸዊዑኒ ምንባሩን ኣብቲ ቅድሚ ክልተ ዓመት እተኻየደ ፈስቲቫላት ፍራንክፈርትን ካስልን እውን ንጕዳይ ሓድነት ብዕቱብ ተተሓሒዙዎ ከምዘሎ ብእዉጅ ገሊጹ ምንባሩ እምስክር።

ኣብ መደምደምታ ናይ ዶክቶር ሃብተ መስዋእቲ ንውድቡ ግንባር ሃገራዊ ድሕነት ጥራሕ ዘይኰነስ ንመላእ ደምበ ተቓውሞ ዓቢ ክሳራ እዩ እሞ ንኵሉ ደላይ ፍትሒ ጽንዓት ይሃብ ምባል ኣብ ቦታኡ ኰይኑ፣ ኵሉ ንዶክቶር ዘፍቅርን ዘኽብርን ነቲ ዝጀመሮ ግን ኣብ መዓርፎኡ ዘየብጽሖ ጕዳይ ሓድነት ብኣፍ ጥራሕ ዘይኰነስ ብግብሪ ብዕቱብ ክትሓሓዞ፣ እወ ላዕለዎት ሓለፍቲ ክሳብ ዝሰማምዑ ከይተጸበየ ኣብ ዘዘለዎ ተኸባቢሩ ኣብቲ ሓቢሩ ክሰርሖ ዝኽእል ሓቢሩ ክሰርሕ ክበቅዕ ምእንቲ ንቂምን ቅርሕንትን ወጊድ ክብል የድልዮ። ሕድገታት ክንገብር ድሉዋት ዲና? ነነብስና ንሕተት።

ዶክ/ ሃብተ ልዕሊ ሓምሳ ዓመት ካብ ዕድመኡ ንናጽነት ሃገርን ንሓርነት ህዝብናን ተቓሊሱ ከብቅዕ ብሰንኪ መላኺ ስርዓት ናጻ መሬት ኤርትራ ከይረገጸ፣ ኣብ ሓጎስ ኮነ ሓዘን ናይ ስድራ-ቤቱን ኣዝማዱን ፈተውቱን ክሳተፍ ዕድል ከይረኸበ ምሕላፉ ኣዚዩ ከም ዘሕዝነኒ ከይጠቐስኩ ክሓልፍ ኣይደልን።

ኣብ ድሕሪ ንፉዕ ሰብኣይ ኵሉ ግዜ ንፍዕቲ ሰበይቲ ኣላ ከም ዝብሃል፡ ዶክቶር ወትሩ እተጽናንዖን እትኣልዮን ዝነበረት ወረጃ ብዓልቲ ቤቱ ኣድያምን ንሓድሕዶም ተጸናኒዖም ነዲኦም ዘጸናንዑ መንእሰያት ደቆም ዶክትር ሚለንን ሰንድን ሱሀልን ሓዲጉ እዩ ሓሊፉ እሞ ንኢዮብ ዝደበሰ ኣምላኽ ክድብሶም ኣብ ጸሎትና ንዘክሮም። ንነፍሰ-ኄር ዶክቶር መንግስተ ስማይ የዋርሶ።

ዘለዓለማዊ ዝኽሪ ንስዉኣት ኤርትራ!

ሰላም፡ፍትሒ፡ ዲሞክራሲ፡ ብልጽግና ንህዝብና!

ገረዝጊሄር ተወልደ፣ ሳስካቱን ካናዳ                              

05 ለካቲት 2017.      

 

ህዝቢ ኤርትራ ንጨቘንቲ ስርዓታት እምበለይ ኣይግዛእን ኢሉ ዘልዓሎ ሰውራ ሓብሒቡ፡ ተኸላኺሉን ዓንጊሉን ክሳብ ናጽነት ዝበጽሐ ህዝቢ እዩ። እዚ ዘሕብን ታሪኽ እዚ ከኣ እዩ ንመላእ ሕብረተሰብ ኤርትራ ሓደ ናይ ታሪኽ ምዕራፍ ፈጺሙ  ሃገረ ኤርትራ ናይ ዜጋታታ ክትከውን ዘብቀዐ። እቲ ኩሉ ዝጠፍአ ህይወትን፥ ዝዓነወ ንብረትን ከኣ ምእንቲ ናጽነት ጥራሕ ዘይኮነስ እንታይ ደኣ ነቶም ጨቆንትን መዝመዝትን ስርዓታት ኣልጊስካ ሓርነት ዝመልኦ ህይወት ንክጐናጽፍ እዩ ነይሩ። እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ክንዲ ሓርነቱ ዝጐናጽፍ ሕልሙ ተጠሊሙ ኣብ ናይ ባርነት ታኼላ ጥሒሉ ኣሎ። ዝፈትዎም ደቁ ካብ ቅድሚ ዓይኑ ክስወሩን ኣብ ኣደዳ ስደት፥ ባሕርን ምድረበዳን ክሃልቁ ከለዉ ከኣ ነዚ ዲዩ ነይሩ ውጽኢት ቃልሰይ ዘየብል ኣይኮነን።

እቲ ቀንዲ ሽግር እምበኣር እቲ ሕብረተሰብ ወናኒ ናይ ሃገሩ ክኸውን ዘይምኽኣሉን፥ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ምዃኑ ምዝንጋዕን ዘምጽኦ እዩ። እዚ እውን በቶም ኣድሓርሓርትን ጨቈንትን ስርዓታት ዝተሰረተ ናይ ምትእምማን ምጥፋእን ኣግላልነትን ከምኡ እውን ድሑር ኣተሓሳስባን ዝሓደጎ ንልኡላውነት ህዝቢ ናይ ዘህስስ ስንብራት ጠንቂ እዩ። ሕጂ እውን ህዝቢ፡ ነዚ ኣብ ሃገርና ኤርትራ ኣብ ስልጣን ኩድጭ ኢሉ ዘሎ  ምልኪ ኣልጊሱ ግዝኣተ ሕጊ ከንግስ ከም ትማሊ ክለዓል ናይ ግድን’ዩ።

ልክዕ እዩ ኣብ  ብቁጠባ ዝተረመሰትን ሕጊ ኣልቦ ዝኾነትን ሃገር ዝነብር ህዝቢ ንግዚኡ  እንታይ ክም ዝገብር ዝሕርብቶን ዘጨንቖን’ኳ እንተኾነ፥ ውዒሉ ሓዲሩስ ነታ ሓርነቱ ክቃለሰላ ምዃኑ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። እቲ ኣገዳሲ ጉዳይ ግና እቲ ህዝቢ ኣብ ስልጣን ከመይ ይመጽእ ዘይኮነስ፥ እቲ ህዝቢ ከመይ ኢሉ እዩ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ክኸውን ክቃለሰ ዘለዎ ዝብል’ዩ። እዚ ከኣ፥ መበቆሉ፥ ዓሌቱ፥ ሃይማኖቱ፥ ጾታኡ፥ ብሄሩ፥ ዕድሚኡ፥ ሕብሩ ብዘየገድስ ኣፈላላይ ዘይብሉ፡ ንቁሕ ናጻ፡፡ ፍትሓውን ተደጋጋፍን ሕብረተሰብ ምህናጽ የድሊ።  ነዚ ንምግባር እቲ ቀንዲ ልኡላውነት ህዝቢ ዝኾነ ህዝባዊ ወኸሳ ብምዃኑ ቀጥታውን ኣሳታፍን ዲሞክራሲ ምድልዳልን ብግቡእ ከም ዝስርሓሉ ምግባርን ይግባእ። ካልኣይ ነጥቢ ምሉእ ደምበ ተቓውሞ ኣብ ዲሞክራሲያዊ መትከላትን ፖሊሲታትን ሓባራዊ ተረድኦ ክህልዎ ይግባእ። ሳልሳይ ነጥቢ ንምልኪ ኣልጊስካ ህዝባዊ ስልጣን ዝሰረቱ ኣገባብ ዲሞክራሲያዊ መሕደራ ምዃኑ ወዓል ሕደር ዘይብሉ ቅድመ ኩነት ምዃኑ ምእማን ህዝቢ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ምዃኑ ይእምት።

ሎሚ እቲ ጨቋኒ ስርዓት ንረብሓ ውሑዳት ሰባትን፥ እቶም ካብ ኣፍንጭኦም ንላዕሊ ኣርሒቖም ዘይጥምቱ ተበለጽቲ ውልቀሰባትን እንተዘይኮይኖም ካልእ ዝተረፈ ኩሉ ደላይ ፍትሕን፥ ልዕልና ሕግን ለውጥን እዩ። ስለዚ እቲ ህዝቢ ንሕጋውነት መላኺ ስርዓት ኣብ ምንጻግ ገጹ ንኸድህብ ዝገብሮ እቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ገለ ካብቲ ተደላይነት ዘለዎ ክማላእ እንከሎ ቀንዲ መፍትሕ ናይ ለውጥን ወናኒ ስልጣንን ክኸውን ዘዳልዎ እዩ። ደንበ ተቓውሞ ግና በዚ ዘለዎ ሓቢሩ ንኸይሰርሕ ተበታቲኑ፥ ኣብ ፍልልያት እምበር ኣብ ሓድሽ ኣተሓሳስባ ናይ ምጥራይ ባህሊ ዘይምድሃቡን፥ ብጽልእን ቅርሕንትን ተዋሒጡ ንዲሞክራሲ ዝርምስ ብምዃኑ፥ ንለውጢ ድሉው ክኸውን ኣይበቕዐን። ብኣንጻሩ መላኺ ስርዓት ኢሳይያስ  ንኹሉ’ቲ ኤርትራዊ ተፈጥርኣዊ ሃብቲ ብምግባት፥ ዘውደኽድኹን ፕሮፓጋንዳ ዝነዝሑን ተወናጨፍቲ ካድራትን ናይ ስለያ ምሓውርን ምውናኑ፥ መንአሰይ  ንኸይቀስን ዝገብሮ ሽርሒታትን፡ ምብትታን ደምበ ተቓውሞን ኣብ ስልጣኑ ንክቕጽል ዘኽእሎ ጥጡሕ ኣዕኑድ ረኺቡ ኣሎ።

እዚ ከምቲ ቶማስ ጀፈርሶን፡ ‘’ህዝቢ ንመንግስቲ ኣብ ዝፈርሃሉ ምልኪ ወይ ጭቆና ኣሎ፥ መንግስቲ ንህዝቢ ኣብ ዝፈርሃሉ ከኣ ናጽነት ኣሎ፡’’ ዝበሎ፥ እዩ። ስርዓት ኢሳይያስ ተፈሪሁ ክነብር እዩ ዝደሊ፥  ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ዳሕረዋይ ማለት መንግስቲ ንህዝቢ ክፈርህ ወይ ክምእዘዝ ኣለዎ ዝብል መትከል ንምትግባር እዩ ዝቃለስ። እዚ እቲ ኣብ ደምበ ተቓውሞ ዘሎ ብቕዓታትን፥ ህዝባዊ መንግስቲ ንምትካል ዘሎ ዕድላትን ብግቡእ መምዩ ህዝቢ ባዕሉ ምንጪ ስልጣን ዝኾነሉ መስርሕ እዩ ከካይድ። ትሕዝቶኡ ድማ እቲ ዝቐውም ስርዓት ወይ መንግስቲ ኣብ ትሕቲ ቊጽጽር እቲ ህዝቢ ዝደልዮ ተማእዚዙ ንክኸይድ እዩ። ምኽንያቱ መንግስቲ ልዕሊ ሕጊ ክኸይድ ኣብ ዝጅምረሉ፥ ህዝቢ ኣይፋልካን ክብል ዘኽእሎ እቲ ህዝቢ ኣብቲ ዝመሓደረሉ ቅዋም ከስፍሮ እንከሎ እዩ። ምኽንያቱ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ዜጋ ተራ ይኹኑ ሰብ መዚ ብሕጊ ተማእዛዝቲ ምዃኖም ክኣምኑን፥ ዝኾነ ይኹን ሰብ ልዕሊ ሕጊ ከምዘየለ መላእ ሕብረተሰብ ብማዕረ ክርድኦን ክሰርሓሉን ስለዝግባእ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፥ “ሕጊ ኣኽቢርካ ምኻድ” ዝል ኣምር የኽብር። እዚ ኣብ ቅድሚ ድሌታቶም ብሕጊ ዘይቃንዩ ጸገም ክፈጥር ይኽእል ይኸውን። ምስዚ ከኣ ኣብ ጉዳይ  ህዝብን ሃገርን ሓባራውን ሰናይን ኣብ ዘበለ ሓቢርና ክንሰርሕን ክንስጉምን ኣብ ዝብል መርሆ ይቃለስ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኩሉ ደምበ ተቓውሞ ብሓደ ሃገራዊ ሓልዮት ንኽብገስን፥ ነፍሲ ወከፍ ዝኣምነሉ ፖለቲካዊ ፖኢሲ ሃልይዎ፡ ነቲ ምውዳቕ መላኺ ስርዓት ቀዳምነት ምሃብን፥ ምስቲ ኣብ ውሽጢ ዘሎ ህዝቢ ብምትእስሳርን ኣቢሉ ነቲ ዝፈላሊ ፖለቲካዊ ጠለባት ኣብ ህዝቢ ምውራድ ይኣምን። ኣብዚ ንምብጻሕ ግና ነቲ ህዝቢ ምጥርናፍ ዝብል ኣምር ብሃይማኖት ወይ ብብሄር ወይ ብኣውራጃ ኣቢልካ ዘይኮነስ ሓደ ሃገራዊ መንነትን መለልይን ሒዝካ ምብጋስ እዩ ዕምሪ ምልኪ ዘሕጽር። ነዚ ንምግባር ከኣ ንኹሉ እቲ ናብ ክፍኣትን ጥፍኣትን ገጹ ዝወስደና ሓሳባት ኣወጊድና፡ ነቲ ሰናይን ጽቡቕን ንህዝብናን ሃገርናን ክንሰርሕ ምሕላን እዩ። ነዚ ክንበቅዕ ከኣ ሰላም፥ ስምምዕ፡ ሓድነትን ምትሕብባርን የድልየና ጥራሕ ዘይኮነስ ዋላ ምትእምማንና ኣብቲ ዝለዓለ ደረጃኡ ተዘይበጸሐ፡ ሓቢርና ክንሰርሕ ክንሰማማዕን ናይ ግድን እዩ። ከምኡ እንተዘይገርና ስልጣን ዋናኡ ህዝቢ እዩ ወይ ከኣ ባዕሉ ህዝቢ  ስልጣን ንክኽውን ምጭራሕ ኣፍኣዊ እምበር ተግባራዊ ኣይከውንን።

እቲ ኣብ ሃገሩ ዝሳቐ ዘሎ ህዝብና ምስቲ ኣብ ደገ ዘሎ ፖለቲካዊ ተቓውሞ ኢድን ጓንትን ክኸውን ኣለዎ። ህዝቢ ባዕሉ ስልጣን ንክኸውን፡ እቲ ኣብ ውሽጥን ኣብ ደገን ዘሎ ደጋፊ ይኹን ተጻራሪ ሓደ ኤርትራዊ ሃገራዊነትን ስምዒትን ኽሕድር ይግባእ። ምክንያቱ እታ ሃገር ናይቶም ዝድግፉን ዝጻረሩን ብማዕረ ትምልከቶምን ትብጽሖምን ብምዃና። 

መግለጺ ሓዘን

Wednesday, 01 February 2017 21:33 Written by

 

Message of condolence from ADE Chairman Mr. Tesfai Teklezgi

ኣብ ዝሓለፈ 27ን 28ን ጥሪ 2017 መራሒ ህግደፍ ምስታ ኣብ ኤርትራ ብሒታ ዘላ ቲቪ-ኤረ ብድምር ናይ 210 ደቓይቕ ቃለ መጠይቕ ኣካይዱ። እዚ ቃለመጠይቕ ንነዊሕ ግዜ መጸዋዕታን ምቅርራብን ክግበረሉ ዝጸነሐ ነይሩ። ያኢ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዘሎ ሕቶታት ተመሊሉስ ካብ ወጻኢ ሕቶታት ክኣቱ መጸዋዕታ ክግበር እውን ተዓዚብና። ብዙሓት ከኣ ገለን ብጉርሒ ገለን ከኣ ብገርሂ ሕቶታት ዝጸፍጸፉ ነይሮም። ካብቲ ዘቕረብዎ ሕቶታት ክንደይ ተመሊስሎም ድማ ባዕላቶም ዝጸባጸብዎ እዩ።

ኣቶ ኢሳይያስ መመሪጹ ናይ “እዝን እትን ጥራይ ሕተቱኒ” ድራማ ይሰርሕ ከም ዝነበረ ካብቲ ክሓትዎ እንከለዉ “ኣብቲ ዳሕራዋይ ሕቶ ክንመጾ ኢና” ዝብሎ ዝነበረ ምርዳእ ይከኣል። እቲ እቶም ጋዜጠኛታት እንዳተሸቑረሩን ቀልባዕባዕ እንዳበሉን ዘልዕልዎ ዝነበሩ ዝርካቡ ሕቶታት  ልሙድን ሰማዕትን ኣንበብትን ዘደንዘዘ ነይሩ። ኣብ ልምዓት፡ ሓይሊ አለክትሪ፡ ማይ፡ ትሕተ-ቅርጻን ኣባይትን፡ ወሰኽ ደሞዝ ሰራሕተኛታት፡ ጉዳይ ስደት፡ ምስልጣን ሓይሊ ሰብ ዘተኮሩ ነይሮም። ኢሳይያስ ኣብቲ መልሱ ኣብዞም ዝተላዕሉ ጉዳያት ኣዝዩ ከቢድ ጸገምን ሕጽረትን ከም ዘሎ መረጋገጺ ይህብ ነይሩ። ንገሊኦም ዛዕባታትስ ወረ በቲ ድኹም ደረጃ’ውን ኣለዉ ክበሃሉ ከምዘይክእሉ እዩ ዝገልጾም ነይሩ። ህዝቢ ኤርትራ እቶም ኢሳይያስ ኣለዉ ዝብሎም ዝነበረ ጸገማት ከም ዘለዉ መረጋገጺ ኣይደልየሎምን እዩ። ምስቶም ጸገማት ይነብር ስለዘሎ። እቲ “መራሒ ሃገር” ካብ ተባህለ ካብኡ ዝድለ ዝነበረ ካብዞም ጸገማት እቲ መዋጸኦ እንታይ ምዃኑ ምሕባርን ምእማትን ነይሩ። ኢሳይያስ ግና ምናልባት ግዲ “ ዝሰኣነት ኣደ ካብ እምኒ ትጸንዕ”  ኮንዎስ እዚ እዩ ኢልካ ዝድህሰስ መልሲ ኣይነበሮን።

ኣቶ ኢሳይያስ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ኣብ ሳዋ ብውሑዱ 10 ሺሕ ክኢላ ዓቕሚ ሰብ ከም ዘብቅዕ ይገልጽ ነይሩ። ጌና እውን ተወሳኺ ዓቕሚ ሰብ ከም ዘድልዮ መዲሩ። “ተወሳኺ ሓይሊ ሰብ ዘድሊ ዘሎ እቲ ዝቐደመ ስራሕ ሒዙስ ተወሳኺ ዓቕሚ ስለ ዘድልየ ድዩ?” ኢሉ ዝሓትት ንስምዒት ህዝቢ ዝውክል ጋዜጠኛ እንተዝርከብ መልሱ እንታይኮን መኾነ? እቲ ምኽንያት ንጹር እዩ ኢሳይያስ ዝጸባጸብ ዘሎ ኣብ ወረቐት ካብ ዝሰፈረ ዝርዝር ናይቶም ናብ ሳዋ ዝወረዱ መንእሰያት እዩ። ብተግባር ግና ሎሚ ንሳቶም ኣበይ ኣለዉ ግና ፈላጢኡ እዩ ዝፈልጦ። ገለን ኣብ መደበራት ስደተኛታት፡ ገለን ኣብ ስደት ዓዲ ጓና ዝሳቐዩ ዘለዉ እዮም። ከምኡ እውን ኣብ ምድረ-በዳታትን ባሕርታትን ዝሃለቑ። ነዚ ዘብቀዖም ከኣ ከምቲ ንሱ ኢሳይያስ ንግዳማውያን ሓይልታት ከላግበሎም ዝፍትኖ ዘይኮነስ፡ እቲ ቀንዲ ጠንቂ ግናይ ምምሕዳሩ እዩ። ከምቲ “ንስኻ ተዘይትደፍኣኒ መን መጽደፈኒ” ዝበሃል።

ሎሚ ኤርትራዊ መንእሰይ ኣብ ዓድን ወጻእን ዘሕልፎ ዘሎ ከርፋሕ ህይወት ኣይኮነንዶ ንሕና ዓለም ዝፈልጦ እዩ። ኤርትራውያን መንእሰያት ካብቶም ኣይካብ ትምህርቲ፡ ኣይካብ ሃብትን ሓዳርን ኣጉል ዝተረፉ መንእሰያት ዓለም ቅድሚ ዝስርዑ ምዃኖም ፍሉጥ እዩ። ኣቶ ኢሳይያስ ግና ነዚ ባዕሉ ዝዛረብ ሓቂ ጓስዩ “ ኣብ ኤርትራ ዘለዉ ስራሕ ዘይፈትዉ። ብናይ ካልኦት ረሃጽ ብዝተረኽበ ገንዘብ ዝሕሽሹ መንእሰያት ኣለዉ” ዝብል ሃየንታ ክዛረብ ሰሚዕና። “ኣብ ኤርትራ ስራሕ እንዳሃለወ ክሰርሕ ዝደሊ መንእሰይ የለን” ክብል እንከሎስ ሰማይ ዝሃገሩ ሰሚዑ ንኣበሃህላይ ዝኣምን ሰብ ክረክብየ ማለቱ ደኾን ይኸውን።

እቶም ሰለስተ ኩነታት ዝሓርበቶም “ክቡር ፕረሲደንት” መውጽእ ኣፎም ዝገበሩ ጋዜጠኛታት፡ ሞያዊ ሪም ኮይንዎም እንተዘይኮይኑ፡ እቲ ዘቕርብዎ ሕቶታት ከም ዘይምለስ ከም ዝዓገቡ፡ ካብቲ ኩነታቶም ምርዳእ ይከኣል ነይሩ። ካብ ከይተላዕለ ዝተርፍ ተላዒሉስ ተዘይተመለሰ ይሓይሽ ብዝብል እዩ ዝመስል ፖለቲካዊ ሕቶታት እውን ወስ ኣቢሎም ነይሮም። ሓደ ካብኡ ምንዳፍ ሓድሽ ቅዋም ዝምልከት ነይሩ። እቲ ኣብ ኢዱ ዋላ ሓንቲ ዘይነበሮ መላሲ፡ ኣቕጣጫ ንምቕያር ብዝመስል መልክዑ ነቲ ቅዋም “ስርዓተ-መንግስቲ” ዝብል ሓድሽ ስም ኣጠሚቕዎ። ከምዚ ዝገብር ዘሎ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣስማት ቅዋም ምቅይያር ዘይኮነስ ዝሰርሕ ቅዋም ይጽበ ከም ዘሎ ጠፊእዎ ኣይኮነን። ብዝኾነ እቲ ነደፍቱ፡ ኣገባባት ኣጸዳድቑኡን ክኽምታእ ዝተታሕዘሉ ቆጸራ ዘይፍለጥን ቅዋም ኣበይ በጺሑ ምስ ተባህል ከም ዓሚ ቀሪብና ኢና ዝብል ካልእ መጠበሪ ቆጸራ እዩ ሂብሉ ሓሊፉ።

እዚ  ብኣምለኽቱ ስሙ ንዘይምልዓል “እቲ ሰብኣይ” ዝበሃል መላኺ፡ ከምስል’ኳ “እቲ ወሳኒ ኣተሓሕዛ ውሽጣዊ ጉዳይና እዩ” ዝብል እንተነበረ፡ እቲ ዝበዘሐ ዝተዛረበሉ ግና ቀዳምነቱ ዘይኮኑ ጉዳያት እዩ። እቶም ጋዜጠኛታት ነቲ ሕቶታት ቅድም ዘቤታዊ ደሓር ድማ ዞባውን ዓለማውን ኢሎም ምስረዖም ንቡር ይሃቦም ዝበሃል ኮይኑ፡ ንሱ ዝህቦ ዝነበረ መልሲ ግና ምስኡ ደቂ ሓደ ዜጋ ብምዃንካ ጥራይ ዘሕፍርን ዘሸቑርርን እዩ። ናቱ ኣበር ኣቐሚጡ ካብ ክሊንተን ክሳብ ኤንገላ መርክል፡ ካብ ኣሜሪካ ክሳብ ኣፍሪቃ ክጸርፍን ክዘልፍን ቀንዩ። ኣብ ገዝኡ ዘሎ ጎዱፍ ዘየጽረየስ ናይ ዞባን ዓለምን ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ ክምህር ምፍታኑ ከኣ ብሓጺሩ ዘተዓዛዝብ’ዩ። ዞባውን ዓለማውን ጉዳያት ስለ ዝጸልወካ ብዛዕባኡ ምዝራብ ነውሪ ኣይኮነን። ናትካ ዕዮ ገዛ ከይትግበርካ፡ ብናይ ካልኦት ምውርዛይ ግና ኣብ ትዕዝብቲ ዘውድቕ እምበር ዝህቦ ፋይዳ የብሉን።

ድሕሪ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ነቲ ቃለመጠይቕ ኣብ ዝምልከት ምዝራብ ዝተለምደ እዩ። ሰሚዕካዶ ኣይሰማዕካን? ካብቲ ዘረብኡ እንታይ ሓድሽ ነገር ረኺብካ? ካብዚ ተበጊስካ ኣብ መጻኢ እንታይ ሓድሽ ለውጢ ትጽበ? ካብቶም ልሙዳት ሕቶታት እዩ። ዝምልከቶም ሰባት ድማ ከከም ስምዒቶም ይምልሱ። እንታይ ሓድሽ ከምጽ ኢሉ ኢለ ኣይሰማዕኩዎን። ቁሩብ ክሰምዖ ጀሚረ ከምቲ ልሙድ ምህውታት ምስ ኮነኒ ገዲፈዮ። ምስማዕስ ብምሉእ ሰሚዐዮ፡ እንተኾነ “ነዚ ክትግዕታዶ ትርህጻ” ካብ ምባል ሓሊፍካ ዝጭበጥ ትሕዝቶ ኣይረኸብኩሉን፡ ዝብሉ እውን ብዙሓት እዮም። ኣነ ድማ ምስ እዞም ዳሕረዎት ዝበልዎ እየ ዝሰማማዕ።