Woldemariam andTeklebthan 26.04.2017 2ወልደማርያም ባህልቢ                                                                            ተኽለብርሃን ገብረጻድቕ

ኣይረሳዕኩኽን ሚያዝያ 26.1992

ሰባት ኣሲርኪ እምበር፡ ራኢኦምስ ስፊሑ እኳዳኣ

በዓለ-ትንሳኤ ብዝተፈላለየ መጸውዕን፡ ኣብ ዝተአላለየ ግዜን ብዝተፈልየ ምልክዓትን ብድሕነት ህዝቢ ዓለም ዝፈለጥ ሓደ ካብቶም ዓበይትን ክቡራትን ሃይማኖታዊ በዓላት እዩ። ስለዝኮነ ድማ ስድራቤታት ካብ ርሑቅን ካብ ቀረባን ዝተኣኻኽብሉ፤ ተፈላልዮም ዝጸንሑ መታዓብይትን መሓዙትን ወዶም ኮነ ጓሎም ዝራኸብሉ ናይ ታሕጓስን ደስታን ዓመታዊ በዓል ኣብርእሲ ምዃኑ፡ ኣረ ብዙሕ ካብ ስድራታት ህዝብናስ ቆልዑትን ወርጠበታትን/ጎምበለታት ብምኽንያት በዓለ-ትንሳኤ ሓደስትቲ ክዳውንቶም ለቢሶም ኣብ ቅርዓታት ዓድታቶም ናተይ እባ፤ ናተይ እባ እንዳተባሃሀሉ ታሕጓሶም ዝገልጽሉ ሓደ ካብ ናይ ፍሳሃን ደስታን ማዓልታት እዩ።

ሓደ ብኣርኣያ ስላሰ ዝተፈጥረ ስብ፤ መቀረት ናይዚ ቅዱስን ናይ ታሕጓስን መዓልቲ ዘየስተማቕርን ናብ ናይ ክፋእን ሕሰምን መጻወድያ ዝቕይርን እንተልዩ ግን፡ ብዘይካ መራሒ ጉጅለ ህግደፍን ካልኦት ከምኡ ዝኣመሰሉ ዲክታቶርያውን ስርዓታትን እንተዘይ ኮይኖም ካልእ ክርከብ ኣይክእልን እዩ።

ስለዚ ድማ'ዩ፤ ብዕለት 26 ሚያዝያ 1992 ሰንበት ማዓልቲ እኳ ትንበር እምበር፡ ልክዕ ከምዛ ዕለት እዚኣ ነቶም ብምኽንያት በዓለ-ትንሳኤ ምስ ቤተ ሰቦምን ማሓዙቶምን ነቲ በዓል ንምኽባር ዝተዓደሙ ብጾት ተጋደልቲ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገብረጻድቕን ናይ ሽዑ ኣባላት ፈጻሚ ሽማግለ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ፤ ልኡኻት ስርዓት ኢሳያስ ምስ ሓደ ቤት-ሰብ መሳሊ ካብ ዓደምቶምን ጸጥታ ሱዳንን ተመሳጢሮም ካብ ከሰላ ብምጭዋይ፡ ነቲ መዓልቲ ሓጎስ ናብ ማዓልቲ ሓዘን ዝቐየሩ።

ካብቲ ባህልን ክብርን ዘይብሉ፡ ንናይ ሓሳባትን ፖለቲካን ፍልልያት ክጸወር ዘይኽእል፡ እንትርፎ ዓመጽን ሓይልን ንኻልእ ፍታሓት ዘይተዓደለ፡ ቃጻን ሻራነት ጎረባብቲ ሃገራትን ከም ቀንዲ መሳርሒ ዝጥቀም ርእሰ ምልኪ ኢሳያስ ካልእ ዝጸበ ሰብ እንተልዩ ገና፡ ሕሰምን መከራን ዘይጸገበ ወይ ድማ ነዚ ጥራሕ ዝተፈጥረ፤ ካልእ ጽቡቕ ዝባሃል ነገር ከምዘሎ ዘይፈልጥ ጥራሕ እዩ ክኸውን ዝኽእል። ብጾት ድሕሪዚ ናይ መጭወይቲ ማዓልት'ዚ ክሳብዛ ዕለት እዚኣ 25 ዓመታት መመላእታ ብዘይካ ኤርትራ ምብጽሖም ካልእ ዳሃይ ዝባህል የብሎምን። እቲ ኣዝዩ ዘሕዝንን ዘታሓሳስብን ድማ ኣብ ከም ኢሳያስ ዝኣመሰሉ ፈራሃት መለኽቲ ምውዳቆም እዩ። ዋላ እቶም ንማንዴላ 27 ዓመታት ዝኣሰሩ ዓሌታውን መራሕቲ ደቡብ ኣፍሪቃ'ውን፡ ብስድራ ቤቱ ክብጻሕስ ዘየፍቅዱ ኣይነበሩን።

እዞም ክልተ ተጋደልቲ ብጾት እዚኣቶም ልክዕ ከምቲ ናይ ስሳታትን ሰብዓታትን መንእሰይ ኤርትራ ማህደሮምን ርሳሶምን ደርብዮም፤ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ተሰሊፎም ንናጽነትን ሓርነትን ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ንእስነቶምን ሂይወቶምን ካብ ምብጃው ሓሊፎም ዝፈጸምዎ ኣበሳ ኣይነበሮምን። ባህግታት ህዝብና ንምርግጋጽን ንዝተሰለፍሉ ዕላማ ክዉን ንምግባርን ተመሪሖም ኮነ መሪሖም፤ ኣብ ከበድቲ ወታሃደራዊ ስርሒትትን ፖለቲካዊ ጉዳያትን ኩሉ ዝካኣሎም ዘበለ ካብ ዝፈጸሙ ደሞምን ዓጽሞምን ዝኸፈሉ ብጾት እዮም። ኣሰር ጀግንነቶም ኣብ ኣካላቶም ዘሎ በሰላ ጠያይት መግዛእትን ዝተቆርጸ ኣጻብዕን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ንሎሚ ብሓፍሻኡ ካብ ጎላጎል ስመጃና ጀሚርካ ክሳብ ጋሽ ባርካ ዝፈሰሰ ደሞም ዘይሕከኽ ኣሰር ገዲፉ ምህላዉ ጠቂሰ ክሓልፍ እደሊ።

ጠንቂ መጭወይቲ ብጻይ ወልደማርያምን ተኽለብርሃንን ዝተጠቕሰ ባህርያት ምልኪ እዃ ይኹን እምበር፡ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ዘይመልእ ናይ ናጻነት ግዜ ከምዚ ዝኣመሰለ ኣረሜናዊ ስጉምቲ ምውሳዱ ስለምንታይ ኮን ይኸውን ንዝብል ሓታቲ፡ እቲ መልሲ ነቲ ቕድሚዚ ዕለት'ዚ ኣብ ልዕሊ ኣባላት መሪሕነት ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶን ካልኦትን ዝሕስብ ዝነበረ ናይ መጭወይት፡ ቅትለትን ራዕድን ደምሳሲ ፈተነታት ገዲፈ፡ ነቲ ንኢሰያስ ዘይቀባበሎ ናይቲ እዋን ገለ ካብ ዓበይቲ ፖለቲካዊ ፍሉይ ርእይቶታት ምጥቃስ፤ ነቶም ኣንጊሁ ዝተበገሰን ግን ከኣ፡ ሰማዒ ኣእዛን ዘይረኸበን ሓይሊ ተቓውሞ ምንባሩ ዘይፈልጡ መንእሰያትና ብሰነድ ሓበሬታ ምቕራብ ጠቓሚ እመስለኒ።

1. ቅድሚ ምጅማር፡ ናይቲ ኣብ ሎንዶን ክካየድ ዝትለም ዝነበረ ርኽክብ ትሻዓተ ማዓልታት ቅድሚ ናጽነት ማለት'ዩ፤ መሪሕነት ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ምስ ካልኦት 3 ውድባት ኤርትራ ብዕለት 16.05.1991 ''እዚ ኣዋጅ'ዚ ዚኸተማ ኤርትራውያን ውድባት፤ ኣህጉራውን ሓፈሻዊ ርእይቶ ኣብ ሎንደን ክካየድ ተወሲኑ ዘሎ ርኽክብ፤ ንጎንጺ ኤርትራን ኢትዮጵያን ወድዓዊ ምይይጥ ከምዝይበቅዕን ብውጻኢቱ'ውን ከምዘይምእዘዛን ይገልጻ'' ዝብል ገለ ካብ ትሕዝትኡ እዩ ነይሩ። እዚ መግለጺ'ዚ ምስ ተግባራትን ባህግታትን ኢሳያስ ብቐጥታ ስለዝራጸም፡ ነዚ እምንቶ'ዚ ዝነበሮ ኣባል መሪሕነት ውድባት ኮነ ሃገራዊ ኣድብዩ ግዜ ተጸቢዩ ከምዘጥፋኦ ፍሉጥ እዩ።

2. ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ፡ ብዕለት 25.05.1991 ካብ ዘውጽኦ መግለጺ ''ኢትዮጵያዊ ጎበጣ ኣብ ኤርትራ ብምስዓሩ ንሓፋሽ ኤርትራን ፖለቲካዊ ሕይልታቱን ናይ ሓጎስ መግለጺኣ እናኣቕረበት፤ ንኹለን ውድባት ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ኣብ ዝተሓተ መደብ ዕዮ ንምስምማዕ ክዓያን፤ ሃገራዊ ናጻነት ብምእዋጅ ኩሉ ዓቕምታተን ንሃገርን ሰውራን ንምክልኻል ክጸምድኦን ትጽውዕ'' ድማ ይብል። ሽዑ ምእዋጅ ናጽነት ሕማም ርእሲ ናይ ኢሳያስ ምንባሩ ኣብቲ ብዕለት 29.05.1991 ኢሳያስ ኣብ ሎንደን ናጽነት ከምዘይእውጅን ንረፈረንዱም ክጽበ ምዃኑን ብዘቕረቦ መልሲ ውዱእ እኳ እንተነበረ፡ ብዕለት 04.06.1991 ኣብ ካርቱም ቓዓት ኣልሰደቓ ኣብ ዝገበሮ ጋዜጣዊ ዋዕላን፡ ንምእዋጅ ናጻነትን ተሳትፎ ውድባትን ብዝምልከት ቃለ ማሕተትን ቃል ብቓሉ ''ግዜ ፈረረንዱም ኣብ ዋዕላ ኢትዮጵያ ከምዝውሰንን፡ ኣብ ዳግመ ህንጻ ክሳተፍ ዝደሊ ነፍሲ ወከፍ ኣባል እዘን ውድባት ከም ዝኮነ ካልእ ዜጋ ንሃገሩ ተመሊሱ ክሳተፍ ይኽእል እዩ'' ክብል ብውዱእ ኣፍሊጡ እዩ። ስምምዕን ልዝብን ዝብሉ ኣምራት እሞ፤ ንሜላ እንተዘይ ኮይኑ፤ በዓል ለይተን ስለዘይኮነ፡ ነዚ ካብ ርእይትኡን መደባቱን ዝተፈልየ መግለጺ ካብዘውጽኤ ውድብ ተጋደልቲ ብጻይ ተኽለብርሃንን ወልደማርያምን ግዳያት ክገብሮም መን ዘይጽበዮ። መግለጺ ኢሳያስ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራስን ፖለቲካዊ ብዙሕነትን ኣዕሚቐን ይቕበራ ምህላወን ንውድባት ኤርትራ ዳግማይ መርድእ ድማ'ዩ ነይሩ።

3. ኢሳያስ ኣብ እዋን ናጽነት ምስ ውድባት ኤርትራ ጥራሕ ኣይኮነን ኣብ ጉዳይ ምእዋጅ ናጽነት ኤርትራ ዝራጸም ነይሩ፡ መንግስቲ ሱዳን ውዓል ሕደር ዘይብሉ ናጽነት ኤርትራ ስለዝኣወጀትን ስለዝተቐበለትን፡ ተኽለብርሃንን ወልደማርያምን ዝኣባላቱ ፈጻሚ ሽማግለ ውድብ ሰውራዊ ባይቶ ድማ፡ ብዕለት 30.05.1991 ''ሓው ዝኮነ ህዝብን መንግስትን ሱዳን ኣብዚ ምዕብልናታት'ዚ ኣብ ዝወሰዶ ኣወንታዊ መርገጽ ነሞጉስን ነተባብዕን ምዃና ነረጋግጽ'' ዝብል መግለጺ ምውጽኦም፡ ንመደባት መራሒ ምልካዊ ስርዓት ዝጻረር ኣብርእሲ ምዃኑ ፡ መንግስቲ ሱዳን ንዘውጽኦ ኣዋጅ ናይ ናጽነት ስሒቡ፡ ክሳብ ናይ 1993 ህዝበ-ውከሳ ኣቐሚጥዎ ጸኒሑ። ዕንጽ-ዕንጾ ንማዕጾ ከምዝባሃል ግን ወልደማርያምን ተኽለብርሃንን ንናይ ናጽነት ኣዋጅ ዝድግፍ ፍሉይ ርእይትኦምን ሓሳቦምን ዝውህለል ካብ ዝነበረ መሰወሪኦም ምኽንያት እዩ።

4. ብዘይካ'ዚ፡ ወልደማርያምን ተኽለብርሃንን ዝኣባላቱ መሪሕነት ሰውራዊ ባይቶ፡ ነቲ ቀንዲ ሰረት ሓድነትን ልምዓትን ህንጸትን ዝኾነ ራእይ ውድብ፡ ብዕለት 07.06.1991 ኣብ ዘውጽእዎ ኣዋጅ ''ኣብ'ዚ ግዜ'ዚ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሓይልታት፡ ዕማም ናይ'ዚ መድረኽ'ዚ ንምዕዋት መታን ክካኣል ፍልልያቱ ንጎኒ ብምግዳፍ፤ ሓቢሩ ክዓዪ ይጥለብ ኣሎ። ንሕና ምእንቲ ዝላዓለ ሃገራዊ ጠቕሚ ኤርትራ፤ ኤርትራዊ ፍልልያት ነዚ መድረኽ'ዚ ክንውንዝፍ እናጠለብና ኣብ ትሕቲ ፖለቲካዊ ብዙሕነት ኩሎም ዜጋታት ኣብ ምህናጽ ሃገር ንዝደጋገፉ ዲሞክራስያዊት ኤርትራ ንምብጻሕ ነፍሲ ወከፍ ኤርትራዊ ሃገራዊ ሓይሊ ናጻነቱን ኣረኣእያኡን ፖለቲካዊ መርገጻቱን ናይ ምዕቃብ መሰሉ'ውን ሕሉው ምዃኑን ነረጋግጽ። ኣብ ሜዳ ኤርትራ ብኣረኣኣያኤን ዝፈላለያ ሃገራውያን ውድባት ምህላወን ምኽሓድን ርእስኻ ኣብ ሑጻ ክትቀብር ምፍታንን ፈጺሙ ዘይግባእን እዩ። እዘን ውድባት ኣበርክቶአን ክሳብ ክንደይ ዓብዪ ወይ ንእሽቶይ ነይሩ እቲ ተሳትፎ ብዘየገድስ፡ ብዝገበርኦ ኣበርክቶ ንዝተረጋገጸ ዓወታት ኣብ ምክልኻል ንኸይሳተፋ ክኽልክለን መሰል ዘለዎ'ውን ዋላ ሓደ የለን'' ዝብል ነይሩ።

ኢሳያስ ንግሩህ ስምዒታት ህዝብና ከም ጽብቕ ኣጋጣሚ ተጠቒሙ ድማ'ዩ፤ ብ20 ሰነ 1991 ትኽ ብትኽ ንዝወጸ ኣዋጅ ሰውራዊ ባይቶ ዝጻረር ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ነዚ ሎሚ ህዝብና ብሓፈሻ፡ መንእሰያትና ድማ ብፍላይ ዝጠፍእሉ ዘለዉ ናይ ህልቂት ጎደና '' ህግሓኤ ብዘይካ'ቶም ኣዝዮም ውሑዳት ከቢድ ገበን ዝፈጸሙን ሃብቲ ህዝቢ ዚሰረቑን ዘጠፋፍኡን ኣብ ቅድሚ ሕጊ ዝቐርቡ፡ ኩሎም'ቶም ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ብስም ውድባት ተጋግዮምን ተደናጊሮምን ዝጸንሑ ዜጋታት ብዘይ ገለ ስክፍታ ናብ ዳግመ ህንጻ ሃገሮም ክሳተፉ ክጽውዕ ሓላፍነቱ እዩ። ዳግም ናይ ውድባት ሓሸውየ ከምዘየለን ንህዝቢ ብቕሉዕ ይኹን ብጉልቡብ ናይ ምክፍፋል ስልትታት ምጥቃስ ከቢድ ገበን ከምዝቁጸር ግን ክዝንጋዕ ኣይግባእን እዩ'' ዝብል መግለጺ ዝሃበ። እዚ ጥራሕ ኣይኮነን፡ ኣብቲ 30 ሕቶታል ካብ ህዝቢ ተመምዩ ዝቐረበ ርክብ ምስ ህዝቢ ዝተባህለ ናይ 1996 ሕቶን መልስን እሞ ኸኣ ''ንቐላዓለም እንተዘይኮይኑ ህዝባዊ ግንባር ንበይኑ ተቓሊሱ እዩ ነዛ ሃገር ነጻ ኣውጺእዋ'' ክብል እዩ፡ ንመላእ ህዝቢ ዝደርጐሓሉ።

ህዝቢ ኤርትራ ግን፡ ወታሃደራት መግዛእቲ ኢትዮጵያ ካብ ኤርትራ ብምውጽኦም ጥራሕ ምሉእ ራህዋ ዝረኸበ መሲልዎ፡ ኣብ ናይ ናጽነት ጓይላን ታሕጓስን ተሸሚሙ ካልእ ዝሓሸን ጠቓምን ሓሳባት ምህላዉ ብዘይምስትብሃል፡ ነቲ ጎደና ውሕስነት ሃገርን ዜጋታታን ዝኾነ መወዳድርቲ ዘይነበሮ ንነዊሕ መዋእል ዝጠመተ ጥዑይ ሓሳብ ይዝርጋሕ እዃ እንተነበረ፡ ዝሰምዖን ዝቕበሎን ኣካል ክረክብ ኣይካኣለን። ኣብ'ቲ እዋንቲ ኤርትራውያን ከም ህዝቢ ካብ ሽዑ ጀሚርና ካብ ኩሉ ጎድናዊ ስምዒታት ነጻ ኮና፤ ነዚ ሓሳብዚ ውራየይ ኢልና ንምዕዋቱ እንተንሓስብን እንተንቃለስን ድማ፡ ሎሚ ሃገርና ኣብዚ ሕጂ ዘላቶ ብርሰት ኣይምሃለወትን ነይራ። ህዝብናውን ካብ ንርእዮ ዘለና ህልቂትን ስደትን ምዳሓነ። ድሕሪ'ቲ ባሓቲ መግለጺም ውልቀ መላኺ ምውጽኡ ኸ፡ ንህዝቢ ኤርትራን ፖለቲኸኛታቱን ኮንደኾን ይማሓየሽ ይኸውን ዘብል፤ ናይ ምጥርጣር ምናልባሽ ክህልዎም እውን ኣይምተገባኤን፡ ሽዑ ዘምለጠና ናይ ዲሞክራስን ፍትሕን ፖለቲካዊ መድረኽ ናይ ቃልሲ እዩ ድማ ክሳብ ሎሚ ክንመልሶስ ይትረፍ፤ እንዳጸንሐ ክበታትነናን ክፈላልየናን ዝርከብ። ንይምስል እተዘይኮይኑ ድማ፡ ኣቐዲሙ ዝተጠልመ ህዝባዊ ግንባርን መብጻዓታቱን እዩ።

መጸዋዕታ ግብረ-እከይ ኢሳያስ ግን፡ ንምድህላል ዜጋታትን ንሓባራዊ ተሳትፎን ህንጸትን ዝዕድም መግለጺ ሰውራዊ ባይቶ ከምዘይምልከቶ ንምርግጋጽን እንተዘይ ኮይኑ፡ መን እዩ መሓሪ መን’ከ እዩ ተመሓሪ? በየናይ ሕጊ እዩ ገበን ዝፈጸመን ዘይፈጸመን ተባሂሉ ኢሳያስ ዝመምዮ? አረ መን እዩ ዝመምን ዝምመን ከ? ዝብሉ ሕቶታት ገዲፈ፡ እቶም ሃገርና ነጻ ወጺኣ እያ፡ ዕላማ ቃልስና ተረጋጊጹ እዩ ኢሎም፡ ብፍቓዶም ዓዲ ካብ ዝኣተዉ ገለ ገዳይም ተቃለስቲ ንምጥቃስ፤ ዑስማን ዳየርን፡ ዓሊ ዲናይን፡ እምባየ ሕድሩን ዝኣመሰሉኸ ዳኣ በየናይ ዓቃቢ-ሕጊ ተኸሲሶምን ኣየናይ ቤት ፍርዲ ብዝወሰኖ ብይንን እዮም ኣብዚ ነጠቡ ከይተባህሉ ጠፊኦም ዘለዉ? ኣብ ስልጣን ኢሳያስ ዝኣመነ ብሴፍ ዝኻሓደ ብሴፍ፡ መተካእታ ሕግን ርትዕን፡ ቂምን ቅርሕንትን ምዃነን ምዝንጋዕ ዘድሊ ኣይነበረን። ኢሳያስ ግደፍዶ ኻልኦት ''ኤርትራዊ ሃገራዊ ሓይልታት ነጻነቱን ኣረኣእዩን ፖለቲካዊ መርገጻቱን ናይ ምዕቃብ መሰሉ'ውን ሕሉው ምዃኑን ነረጋግጽ'' ዝብል ሓሳባት ዝነበረን ሓይልታት ክቕበልስ ይትረፍ፡ ህልውንኤን እውን ክሳብ ለይተ-ሎሚ ዘይኣምን፡ ብተግባር እንተኾነ'ውን ነቶም ናይ ነዊሕ እዋን መሳርሕቱ ዝነበሩን ጋዜጠኛታትን ቅድሚ ምቕጻዩ፡ ክጅምር ከሎ ካብ ዘውጽኦ መግለጺትት ህዝቢ ክማሃረሉ ዝግባኦ ዝነበረ እዩ።

5. እዚ ጥራሕ መኣስ ነይሩ፡ ሰውራዊ ባይቶ ድሕሪ'ዚ ናይ ብሓትነት መግለጺ ውልቀ ምልኪ'ዚ፡ ብዕለት 27.06.1991 ንኣባላቱ ኣብ ዘውጽኦ መልእኽቲ '' ሕጂ'ውን ከም ቀደም ጽንዓትን ተወፋይነትን ዝሓትት መድረኽ እነሆ። ካብ'ዚ ዝፍጠር ዘሎ ሓናቒ ኩነታት ንምውጻእ ኩሉ'ቲ ዝካኣል ጻዕርታት ከካይድ እዩ። መላእ ኣባላት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ድማ ንምንብርካኽ ወጊድ፤ ንኢድ ምሃብ ወጊድ፤ ንነጻ ውሳኔና ኣሕሊፍካ ምሃብ ወጊድ ብምባል ብጽንዓት ቃልስታቱ ክቕጽል ምዃኑ ንተኣማመን'' ዝብል፡ ሃገርን ህዝብን ኣብ ዳግማይ ደልሃመት ይኣትዉ ምህላዎም ተገንዚቦም፡ ንመሓውራት ቃልሲ ዘትረረን ዘደልድልን ጸዋዒት ካብ ዘቅረቡ ኣባላት መሪሕነት እዞም ሃለዋቶም ተሸሪቡኒ ዘሎ ብጻይ ወልደማርያም ባህልብን ተኽለብርሃን ገብረጻድቕን እዮም ነይሮም። ኣንጊሆም እምቢ ንምልኪ! ስለዝበሉ ድማ እዮም እዞም ክልተ ብጾት ግዳይ መጭወይትን ሃለዋት ምጥፋእ ኮይኖም ዘለዉ። ሎሚ 26 ሚያዝያ 1992 ክዝክር ከለኹ፡ ተጋዳላይ ወልደስላሰ ቻንቹ ካድር ማሕበር ሓረስቶት ተሓኤ ዝነበረ፡ ጸኒሑ ሓደ ካብ ቀንዲ ፈለምቲ ምንቅስቓስ ሓርነት ኩናማ ኤርትራ፤ ድሕሪ ናጽነት ካብ መደበር ወዲ ሸሪፎይ ተጨውዩ ኤርትራ ምስ ኣተወ ዳሃይ ዘይብሉ ዝጠፍኤ፡ ተጋዳላይ ገብሪሂወት ቀለታ ኣባል ተሓኤ ዝነበረ፤ ካብ ሱዳን ተጨውዩ ምስኣተወ ኣብ 2000 ዓ.ም ተፈቲሑ ምስ ሓንቲ ናይ ብሕቲ ጋዜጣ ክዓዪ ጀሚሩ፡ ኣብ 2001 ዳግማይ ዝተሰወረ፡ ተጋዳላይ ገብረብራሃን ዘርኤ ኣቦ-መንበር ደማሓኤ ዝነበር፡ ካብ ሑመራ ኢትዮጵያ ዝተጨውየን ዝተሰወረን ገላ ውሑዳት ክጠቕስ ከለኹ፡ ግደፍዶ ንነዊሕ ዓመታት ዝፈልጦምን መጋድልቶም ዝነበረስ፡ ኣብ ልዕሊ ስድራኦም ወሪዱ ንዘሎ ማሕበራውን ስነ-ኣኣምራውን ሕሰም ንዝግንዘብ ምረቱ ክሳብ ክንደይ ከምዝኮነ ሕልና ዘለዎስ ይርድኦ እዩ። ጸኒሑ ዝተጋህደ ቅትለትን ማእሰርትን ግፍዕን፤ መቐጸልታ እምበር፡ ሓድሽ ዝተፈጥረ ባህሪ ጉጅለ ህግደፍ ኣይኮነን። ሓደን፡ ክልተን፡ ሰለስተን ክጭወዩን ክስወሩን እንከለዉ እንተስ ብፍላጥ እንተስ ብዘይፍላጥ ድምጽኻ ምሕባእ እዩ ድማ፤ ንኢሳያስ ኣሻዲኑ መላእ ሃገር ናብ ቤት ማእሰርቲ ናይ ህዝባ ቀይርዋ ዘሎ።

በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ፡ እዞም ክልተ ብጾት ን25 ዓመታት ኣደዳ ኩሉ ዓይነት ኣደራዕን ግፍዕን ምዃኖምን ምስዋሮምን ከኣ፤ እቲ ንሳቶምን ብጾቶምን ዘልዓልዎ ቅኑዕን ሰፊሕን፡ ነዊሕ ጠመተ ዝነበሮ ራእይን መግለጺታት ኣብ እዋኑ ሰማዒ እዃ እንተዘይረኸበ፡ ሎሚ ግን፡ ናይ ኣፈጻጽምኡ ብልሓት እዩ ጠፊእዎ ዘሎ እምበር፡ ንመላኺ ስርዓት ጉጅለ ህግደፍ ምሉእ ብምሉእ ኣለልዩ፡ ብመንገዲ ሕድገታት፡ ምጽውዋር፡ ሓቢርካ ምቅላስ፡ ፖለቲካዊ ብዙሕነት ዝሰረቱ፡ ዲሞክራስያዊትን መሰል ዜጋትት እተኽብርን ፍትሓዊት ኤርትራ፤ ኣብ ዑናታት ምልኪ ክትከል ምቅላስ ዝብል ኣምር ኣብ ሰፊሕ ኤርትራዊ ዜጋ ምስፋኑን ኤርትራውያን ጉዳዮም ኣብ ኢዶ ክጭብጡ ምቅላሶምን ክትርእን ክትሰምዕን እንከለኻ፡ ማእሰርትኹም ከንቱ ኣይተረፈን፡ ሰፊሑን ዓንቢቡን እምበር ኣይተቆጽየን፡ ኣብ መደምደምታ ዘብጽሖ መንእሰይ ወለዶን ብጾትን በዚሖም ኣለዉ፡ መላኺ ስርዓት ሰባት ክኣስርን ክስውርን ይኽእል እምበር፤ ንኣታሓሳስብኦምን ርእይትኦምን ግን ከቶ ክኣስር ስለዘይክእል ድማ፡ ምረት ሕሰሞም ጽንዓትን ተወፋይነትን ናይ ቃልሲ እዩ ዝፈጥር። ነቲ ''ንምንብርካኽ ወጊድ፤ ንኢድ ምሃብ ወጊድ፤ ንነጻ ውሳኔና ኣሕሊፍካ ምሃብ ወጊድ ብምባል ብጽንዓት ቃልስታቱ ክቕጽል ምዃኑ ንተኣማመን'' ዝብል ካብ መግለጺታት ውድቦም ድማ ክዉን ገይርዎ ይርከብ።

መንእሰያት ኣሓትን ኣሕዋትን፡ ሎሚ ስምካ ቀይርካ ኣብ መስትያት ናይ ኮምፒተር ተኸዊልካ ንኣበርክቶን ቃልስን ተጋደልቲ ካብ ምስትንዓቕን፡ ''ሓንቲ ኣይገበሩን እዞም ኣረገውቲ'' ኣብክንዲ ምባልን፡ ሰባት ኣብ ቃልዕ ወጺኦም ደረቶም ገቲሮም ንስለ'ቲ ቅኑዕ ዕላማታት ህዝብን ሃገርን ኣንጊሆም ኩሉቲ ክኸፍልዎ ዝኻኣሉ፡ መጭወይትን፡ መቅተልትን ካብ ሃገሮም ጥራሕ ዘይኮነስ ካብ ጎረባብቲ ሃገራት ከይተረፈ ተባሪሮምን ዋጋ ይኸፍሉ ምህላዎምን ክሳብ ሕጂ ኣብ ምርብራብ ከምዘለዉን ምግንዛብ ከምዘድሊ ከውካኣልኩም ኣፍቅዱለይ። እርጋን ናይ ዕድመ ጸጋ እዩ። እቲ ዝኸፍኤ ግን ናይ ዕድመ ዘይኮነስ ናይ ኣእምሮ እርጋን እዩ። ቅድሚ እርጋን ንሃገር እንታይ ተበርክት ዝብል ዘታዓዛዝብ እዩ እሞ ሃይ ዳኣ።

በዚ ኣጋጣሚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ደቁን ደቂ ደቑን ብሰላም ሓቂፉ ዝነብረላ፡ ክብራን ልኡላውነታን ዝዓቀበት፡ ሓንትን ብልጽግትን፡ ፍትሕን ርትዕን ዝሰፈና ዲሞክራስያዊት ሃገር ንምርግጋጽ፡ መንእሰይ ኤርትራ ካብ ኩሉ ናይ ድሕረትን ምክፍፋልን ምትእኽኻባትን ስምዒታትን ሓራ ኮይኑ፡ ኣብ እንግድዕኡ ንዝተጻዕነ ታሪኻዊ ናይ ቃልሲ ሓላፍነት ክፍጽም ከዘኻክርንን ፡ እቶም ነባራት ተጋደልቲ እውን፡ ካብ ነይሩኒስ እነሀኒ ስለዝኾነ፡ ነፍሲ-ወከፍ እንታይ ተራን ኣበርክቶን ነይርዎ ንታሪኽ ገዲፉ፡ ሕጂ'ውን ህዝቢ ካብ ኣትይዎ ዘሎ ሕሰምን ስቓይን ንምድሓን ኣብ ቀዳማይ ቦታ ሰሪዑ፡ እንታይ ክፍጽም ኣሎኒ ክብልን ደጊሙ ክሓስብን፡ መሓውራት ናይ ቃልሲ ኣዋሃሂዱ ብሓባር ካብ ምብጋስን እወንታዊ ግደ ካብ ምብርካትን ከምልጥ ከምዘይክእል ከይጠቐስኩ ክሓልፍ ኣይመርጽን። ወዲ ሰብ ሓላፋይ እዩ፡ ነባሪ ታሪኽ ሓዲግካ ምሕላፍ ግን፡ ዘይሃስስ መዘከርታ እዩ'ሞ ሓቢርና ንታዓጠቐሉ።

ምልኪ ፈራሲ፡ ሕሰም ሓላፊ እዩ!
ዓወት ንውጹዕ ተቓላሳይ ህዝብና!
ስዕረት ንምልካዊ ስርዓት ጉጅለ ህግደፍ!

 

መንእሰይ ኤርትራ ሎሚ ካብ ሃገሩ ክወጽእ እንከሎ ብዛዕባ ህዝቡን ከባቢኡን እኹል ፍልጠት ቀሲሙ ይወጽእ ስለዘየለ፥ ኣብ ደገ ምስ በጽሐ ካብቲ ልምዱ፡ ባህሉን ሕብረተሰባዊ ምትእስሳሩን ወጺኡ ምስ ባህሊ፡ ቋንቋን ታሪኽን ናይቲ ዝኽዶ ዘሎ ሃገር ክፈልጥ ወይ ክመሃር’ኳ ሒዅ እንተበለ፡ ናይ ገዛእ ርእሱ መንነት ሓኺኹ ክዋሳእ ከጸግሞ ምዃኑ ርዱእ እዩ። በዚ ሎሚ ብፍላይ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት ምልኪ ዘጸንሐ መንእሰይ ኣብ ሃገሩ ናይ ትምህርቲ ዕድሉ ኣዝዩ ጸቢብ ብምዃኑ ጉዳይ ሃገራዊ ባህሊ ይኹን ልምድታትን ክብርታትን ጐስይዎም ክሓልፍ ናይ ግድን እዩ።

መንእሰይ እንከሎ ገና ኣብ ገዛእ ዓዱ ምስ ወለዱ ይኹን፡ ኣብ ትምህርቲ ክመሃር እንከሎ ቅድም ቀዳድም ብጉዳይ ሃገሩን ህዝቡን ክመሃርን ክፈልጥን እዩ ዝግበኦ ዝነበረ። ድሕሪ እዚ እቲ ካብ ሕብረተሰባት ዓለም ፍሉይ ምዃኑ ክመሃር ዘይኮነስ ምስ ሕብረተሰብ ዓለም ከመይ ኢሉ ይወሃሃድን ምስቲ ዘሎ ባህልን ልምድን ይዛመድን ክፈልጥ ከኣ በመጠኑ ኣብታ ዝተወልደላ ሃገር ትምህርቲ ክቐስም ምተገበአ። ካብኡ ሓሊፉ ኣብ ዕጹው ሳንዱቕ ኣእቲኻ ሃገራዊ መንነት ዝድንፍዓሉ ኣገባብ ገዲፍካ፥ ብዛዕባ ኣውራጃ፥ ቀቢላን ሃይማኖትን ምስ እትጉስጉስ ነቲ ሃገራዊ ስምዒትን መንነትን ዘራጉድ ኣይከውንን። ምኽንያቱ ምስ ከባቢኡን መላእ እቲ ሕብረተሰብ ናይ ሃገሩን ምልላይ ከምኡ እውን ምስ ባህሉን ልምዱን ክፋለጥ ከምዘለዎ ዘይምግባር ሃሳዪ ገደ ኣለዎ።

ሃገራውነት ካብ ኣውራጃነት፡፥ ቀቢላነትን ሃይማኖትን ኣዝዩ ዝፈለ ኢዩ። ምኽንያቱ፥ ሃገር ናይ ሓባር ስምዒትን መንነትን ስለዝኾነ ዘይቁርመም ዘይሽርመም ብምዃኑ። እዚ ከኣ ንሃገራውነት ዝምልከት ተኣማንነትን ተወፋይነትን ይጠልብ። እዚ ተኣማንነትን ተወፋይነትን እዚ ከኣ እዩ ንሓርበኝነት ፈጢሩ ታሪኻዊ ቅያ ዝፈጸመ። እዚ ታሪኻዊ ቅያ እዚ በቶም ቀዳሞት ወለድናን ኣያታትናን ዝተፈጸመ ንውሉድወለዶ ዝሰጋገር እምበር፡ ኣብ ሓደ ውሱን ግዜ ደው ዝብል ኣይኮነን። እዚ ሓዲሽ ወለዶ ካብዚ ታሪኽ እዚ ነቒሉ እዩ ነቲ ሃገራዊነቱ ኣዕዚዙ ከኽብሮን ክከናኸኖን ዘኽእሎ። ሎሚ እዚ ሓዲሽ ወለዶ ግና እቲ ጽንሰ ሓሳብ ሃገራውነት ዳርጋ ግዚኡ ዝሓለፈ ኣምስሉ ኣብ ዝሕዘሉ እዋን ነቲ ታሪኻዊ ምትእስሳር ህዝቢ ኤርትራ ክሃስዮ እዩ።

ንሃገራውነት ዝምልከት ካብ ዝሓለፉ ኣቦታትናን ኣደታትናን ምስ ናይ ሎሚ መንእሰያት ክወዳደር ከሎ ዝያዳ ኣብ ዓሌታዊ ብዙሕትን ናይ ዓለም ባህልን ተቓሊዑ ከም ዝርከብ ኣሉ ዘይበሃል እዩ። ኣብ ግዜ ጣልያን ይኹን እንግሊዝ ከምኡ እውን ኣብ መግዛእቲ ኢትዮጵያ ኩሉ ኤርትራዊ ምእንቲ እዛ ዘፍቅራ ሃገሩ ተበጅዩን ደምዩን እዩ። ከምዚ ክገብር እንከሎ ኣብ ወገን፡ ዓሌት ወይ ሃይማኖት ተጸጊዑ ዘይኮነስ ኣብ ሃገራውነት ዝያዳ ተሪሩ ስለ ዘትከለን ዝኣመንን እዩ። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ሓድነቱ ኣዕቊቡ እዩ ምእንቲ ሃገሩን ሃገራዊ መንነቱን ሰሚሩ ዝተቓለሰ። እዚ ሓዲሽ ወለዶ እምበኣር ነዚ ሓርበኝነት እዚ ካብ ዝሓለፈ ወለዶ ናይ ምርካብ ግዜን ኩነታትን ስለ ዘይረኸበ፥ ከምኡ’ውን እቲ መላኺ ስርዓት ናብ ረብሓኡ ክልውጦም ነቶም መንእሰያት ስለ ዘደናገሮም ከምቶም ዝሓለፉ ወለዶም ክኾኑ ኣይክእሉን።

ብዙሓት ካብ መንእሰያትና እቲ ሃገራዊ ሓርበኝነት ምስ ክብርታት ሃይማኖትን ባህልን ከምኡ እውን ምስ ዓሌት ብምትእስሳር ልዕሊ ሃገር ኣገዳሲ ኮይኑ ይረኣዮም ይኸውን። እዚ ኣብ ዝኸድዎ፥ ነቲ ህይወት ናይቲ ዝለውዎ ሃገር ባህሊ ምስቲ ዝነበርዎን ዘጋጠሞም ጭንቅን መከራን ኣዛሚዶም ንውልቀይ ኣብ ዝብል ኣተሓሳስባን ዕግበትን ይበጽሑ እሞ፡ ጉዳይ ሃገር ዘይኮነስ ተገዳስነቶም ዝያዳ ኣብ ዓሌቶም፡ ኣውራጃኦም ወይ ሃይማኖቶም ክጽግዑ ይግደዱ። እዚ እንታይ ትዓብስ ሃገር እያ፥ ንእስነተይ ዘብለየት ወይ ዘይረብሓኩላ ናብ ዝብል ስምዒትን ነቲ ብሓባር ዝጠምሮም ሃገራውነት ብቐሊሉ ናብ ምዝንጋዕ ከዘንብሎም ይኽእል። ብዘይካዚ እቲ ሓቢርካ ምስራሕ ይኹን ንረብሓ ኩሉ ዝጠመተ ሓሳብ ምስኡ ይህሰ። ካብዚ ዝነቐለ ምስቲ ምምሕያሽ ናብራኦምን ዝረኽብዎ ሰላምን ቅሳነትን ተደሚሩ ሃገር ይኹን ሃገራውነት ብዙሕ ዘተሓሳስቦም ኣይክውንን። ከምኡ ነይሩ እንተዘይከውን ከኣ ነቲ ዝሓለፈ ታሪኽ ከነኣእስዎን ከመራስሕዎን ኣይመተመጣጠሩን።

ኣብ ፈቐዶ ሃገራት ዓለም ፋሕ ኢሉ ዘሎ መንእሰይ ኤርትራ ብነንበይኑ ባህልን ልምድን ክጽሎ ምዃኑ ብሩህ እዩ። እዚ ውን ብወገኑ ገለ ኣሉታዊ ሳዕበናት ከየሕደረ ኣይክተርፍን እዩ። እቲ ሃገራዊ ባህልን ልምድን ተሪፉ ናይ ካልኦት ባህልታትን ልምድታትን ክሕዝ እንከሎ እታ ሃገር ዝነበራ ታሪኽን ክብርታትን ክትንከፍ ይኽእል እዩ። እቲ ሐሕማቑ ልምድን ባህልን ኣይተረፍ ማለት ዘይኮነስ፥ ባህልኻን ልምድኻን ምኽባርስ ኣገዳስነት ኣለዎ። እዚ ናይ ባህልኻ፡ ልምድኻ፡ ታሪኽካን ክብርታትካን ምኽባር ከኣ ምስ ኣውራጃ ወይ ምስ ዓሌት ወይ ሃይማኖት ክተኣሳሰር የብሉን። ብዛዕባ ዝኾነት ትኹን ሃገር ፍልጠት ምቕሳም ናብ ዓሌት፥ ሃይማኖትን ኣውራጃን እንተወሲድናዮ ጎናዊ ሳዕቤናቱ ቀሊል ኣይከውንን እዩ።

ናይ ተክኖሎጂ ምዕብልና መንእሰያት ኣብ ነንሓድሕዶም ርክብ ገይሮም ናይ ምምይያጥን ሓሳብካ ምግላጽን ዕድል ክረኽቡ ሓጊዙ እዩ። ይኹን እምበር እቲ መንእሰይ ግቡእ ፖለቲካዊ ተረድኦ እንተዘየልይዎ፡ ናብ ዘይተደልየ ኣቕጣጫ እዩ ዘምርሕ። ካብዚ ነቒሉ ከኣ ናቱ ፍልስፍና፡ እምንቶን ርድኢትን ብምኽታል ነቲ ፖለቲካዊ ፍልጠት ብቄናን ክርደኦ ይኽእል። ኣብ ከምዚ ኩነት ከኣ እዩ መንእሰይ ብቃሕ ዝበሎ መንገዲ ክኸይድን ነቲ ግቡእ ጥርናፈ ስሒቱ ብኣሉታ እንተስ ክጸሉ ወይ ክጽሎ ዝግደድ። እዚ እዩ ድማ ነቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ ኣያታቱ፡ ኣቦታቱን ኣደታቱን “ኣይጠቕሙን እዮም። ሓንቲ ኣይሰርሑን።” እናበለ ዝኸስስን፥ ነቲ ዝተሰርሐ ታሪኽ ናይ ምንሻውን ከምዘይነበረ ገይሩ ብኣሉታ ንምግላጽን ዝመጣጠር። ስለዚ እዚ ናይ ምዕባለ ተክኖሎጂ ብግቡእ ክንጥቀመሉ ብዘይምኽኣልና እነሆ ጥዑይ ዝኾነ ዝምድናን ርክብን ኣብ ፍጣር መንእሰይ ኣጸጋሚ ኮይኑ ዘሎ።

ስምዒታቱ ብትሑት ዝንባለታት ክጽለው እንከሎ፡ ሃገራውነት ዘህስስ እምበር ዘደንፍዕ ኣይኮነን። እዚ ማለት ግን እቲ መን ምዃንካ ዝገልጽ ዝርዝር መንነት ይተሓኸኽ ወይ እውን ክጥቀስ የብሉን ማለት ዘይኮነስ፡ ልዕሊ ሃገራዊ መንነት ክኸውን የብሉን ንምባል እዩ። ከም ኣብነት ንምጥቃስ ኣብ ሓደ ሃገር ምስ እትኸይድ ኩሉ ግዜ ዝሕተት ሕቶ ኣሎ። እዚ ሕቶ እዚ ከኣ መንነትካ ዝምልከት ትሕተት። ኣብ ከምዚ ኣጋጣሚ “ኣነ ኤርትራዊ” ትብል እምበር ኣነ ሰንሒት፥ ባርካ፥ ወይ ከኣ ትግርኛ፡ ብለን” ኩናማ… ወዘተ ኣይኮንካን እትብል። ስለዚ ነቲ ዝተሓቛቑፈና፡ ዘሳንየናን ብሓባር ከንብረና ዝኽእልን ሃገራዊ መንነትና ካብ ዘህስሱ ተግባራት ክንጥንቀቐ ይግባእ።

ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን ናይቲ ጉጅለ ህግደፍ ከም ቀንዲ ናይ ስለያ መሳርሒ ዝጥቀመሉ ማሕበር መንእሰያቱ ዓመታዊ ፈስቲቫል ኣብ ኤውሮጳዊት ሃገር ኔዘርላንድ ከተማ ፈልድሆፈን ክካየድ ተመዲቡ፡ ብናይታ ሃገር እቲ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት ከም እተሰረዘ ብዙሓት ወገናት ገሊጸምዎ እዮም።  መንግስቲ ህግደፍ እውን ስዕረቱ ተኣሚኑ የንጸርጽርን የቑረምርምን ኣሎ።  እዚ ተረኽቦ ከም ተራ ዜና ዝንገር ጥራይ ዘይኮነ ናብ ዝተፈላለዩ ወገናት ኣገደስቲ መልእኽታት ዘመሓላልፍ እዩ።

እዚ ኣጋጣሚ’ዚ ፍሽለት ህግደፍ ውጽኢት ኣብ ሓጺር ግዜ ናይ ዝተኻየደ ቃልሲ ዘይኮነ፡ ነዊሕ ጻዕርን ከይሰልከኻ ምቕጻልን ኣብ ውጽኢት ከም ዘብጽሕ ዝመስከረ እዩ። ኣብዚ  ቃልሲ ኣንጻር ህግደፍ ዝተሰለፉ ወገናት ዝሓዝዎ መስመር ቅኑዕን ብሓባር ክሰርሑ ድልዋት ክሳብ ዝኾኑን ከም ዝዕወቱ እነሆ ኣብ ኔዘርላንድስ ዘለዉ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት  ኣረጋጊጸምዎ እዮም። ከም ጉጅለ ህግደፍ ዝኣመሰሉ ጸረ-ህዝቢ፡ ወጻዕትን ብሕጊ ዘይግዝኡ ወገናትን ንዝተወሰነ ግዜ የዕለብጡ እምበር ንሓዋሩ እንዳታለሉ ሓቂ ደፊኖም ክነብሩ ከምዘይክእሉ ዘመልክት መልእኽቲ ብዚ ተረኽቦ ተላኢኽሎም ኣሎ። ይመሃርሉዶ ኣይመሃርሉን ግና ንዓታቶም ይምልከት። ንተ ህግደፍን ናቱ ባህሪ ዝውንኑን ካብ ርኡይ ተመኩሮ ክመሃር ዘበት እዩ።  ካብዚ ሓሊፉ ብዘይምስልካይ እንተተኳሕኲሑ ዘይክፈት ናይ ፍትሒ ማዕጾ ከም ዘየለ  ካብዚ ፍሽለት ህግደፍ ኣብ ኔዘርላንድስ ትምህርቲ ምውሳድ ይከኣል። ምስዚ ብዝተዛመደ ናይ ህዝቢ ሓያልነት፡ ናይ ህዝባዊ ናዕቢ  ኣገባብ ቃልሲ ልዕልናን ናይ ደሞክራሲ ምእዙዝነትን ዝተንጸባረቐሉ ኣጋጣሚ እውን እዩ። መንግስታት ዓለም ብሓፈሻ ብፍላይ ከኣ ኤውሮጳውያን ምምሕዳራት ውዲታዊ ኣካይዳ ስርዓት ህግደፍ ካብ ምርዳእ ሓሊፎም  ተግባሩ ክዓግቱ ግብራዊ ምንቅስቓስ ምጅማሮም  ናይ መንግስቲ ኔዘርላንድስ ተግባር ብቑዕ ምልከት እዩ። እዚ ምጅማር ንድሕሪት ከይምለስን ናብ ኩሎም ደለይቲ ፍትሕን ምኽባር ኩሉ መሰላትን ከም ዝለሓም ናይ ምግባሩ ዕማም ከኣ ናትና ናይ ኤርትራውያን ሓላፍነት እዩ። ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ኣሰር ኣሕዋትና ኣብ ኔዘርላንድስ ክንስዕብ ድማ እዋናዊ ዕማም እዩ።

ጉጅለ ህግደፍ ንምንታይ ተፈለጥኩ ብዝብል የዕገርግር ኣሎ። እቲ ዘገርም ድማ ነቲ ብመንግስቲ ነዘርላንድ ምእንቲ ጸጥታዊ ህድኣቶም ዝተወስደ ፍትሓዊ ስጉምቲ፡ “ሓሳብካ ናይ ምግላጽን ምእካብን ሕገ-መንግስታዊ መሰል ዝጠሓሰ እዩ” ክብል ገሊጽዎ። ነዚ ክሲዚ ዘቕርብ ዘሎ ህግደፍ ምዃኑ ምስማዕ ጥራይ ዘገርምን ዘስደምምን እዩ። ምኽንያቱ ህግደፍ ሕገመንግስቲ ዝጥሕስ ዘይኮነስ ህላወ ሕገመንግስቲ ዘይቅበል ፍጹም ምልካዊ ምምሕዳር ስለ ዝኾነ። መንግስቲ ህግደፍ ናቱ ሰላይን ሕቡእ መሳርሕን እንተዘይኮንካ ናብ ዓድኻ ምእታው ዝነፍግ ጥራይ ዘይኮነ ምስ ሞትካ እውን ኣብ ዓደቦኻ ክትቅበር ዘየፍቅድ ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ንፈልጥ ኤርትራዊ ወገናት ብዛዕባ ሕገመንግስታዊ መሰል ክዛረብ እንከሎ፡ በቲ ሓደ ወገን ንዓኡ ኣብ ትዕዝብቲ ዘውድቖ ክኸውን እንከሎ፡ በቲ ካልእ ወገን እቲ ጉጅለ ዓይኑ ብጨው ተሓጺቡ ዝሕሱ ስርዓት ምዃኑ ዘርኢ እዩ።

ብተራ ኣዘራርባ “ዝዘራእኻዮ ኢኻ እትዓጽድ” ይበሃል እዩ። ካብዚ ሓሊፉ “ኢድ ሸናሒት ጸናሒት” ዝብል ምስላ ኣበው እውን ኣለና። ስለዚ ጉጅለ ህግደፍ ነቲ “ህዝበይ” ዝብሎ ህዝቢ ኩሉ መሰላቱ ገፊፉ ኣብ ትሕቲ ካብ ባርነት ብዘይፍለ ኣገባብ እንዳገዘአ ኣብ ኤውሮጳ ኮይኑ ናይ መሰል ተሓላቒ መሲሉ ክቐርብ ክመጣጠርስ ምስ ምንታይ ይቑጸር? ዕላማ ናይቲ ተሓሲቡ ዝነበረ እሞ ዝተኣገደ ፈስቲቫል እንታይ ከም ዝነበረ፡ ካብ ተመኩሮ ናይ ዝሓለፈ ዓመዓታት ፈስቲቫላት ነቒልካ ምግማቱ ዘጸግም ኣይኮነን። ማእከሉ መመሊስካ ምልኪ ንምስዕራር ኮይኑ፡ ምስ ጸጥታ ናይቲ ስርዓት ተኣሳሲሮም ዝስልዩ ዕሱባት ምምልማል፡ ኤርትራውያን ኣብ ወጻኢ ንዲክታቶር ኢሳይያስ ከም ኣምላኽ ዘምልኽ መንፈስ ምስራጽ፡ ኣብ ኤርትራ ናይ ዓመጽ ስልጠና ወሲዶም ተመሊሶም ኣብ ኢምባሲታት ተመዲቦም ኣብ ዲያስፖራ ራዕዲ ዝፈጥሩ በጋሚዶ ምምልማልን እቲ ስርዓት ኣብ ወጻኢ ካብ ዝነብሩ ኤርትራውያን ገንዘብ ዝሓፍሰሉ ኩነታት ምፍጣርን ዝኣመሰሉ እዮም።  ኮታ ንደሞክራስን ሰላምን ዝቃለሱ ኤርትራዊ ወገናት ንምድቋስ ዝዓዪ ናይ ስለያ ስልቲ ምስራጽ እዩ ነይሩ። ካብዚ ሓሊፉ ድማ ንህግደፍ ሓቀኛ ኣበራቱ ሸፊንካ፡ ናይ ሓሶት ሕብሪ ቀቢእካ ኣብ ቅድሚ መንግስታት ኣመላኺዕካ ንምቕራቡ’ዩ ነይሩ።

እቲ ዘገርም ከኣ ኣብዚ ሎሚ ዓለም ብመራኸቢ ኣዝያ ኣብ ዝተቐራረበትሉ፡ ሃገራት ምእንቲ ናታተን ሕሳብ ኢለን ርእየን ከምዘይረኣያ ሸለል ክብለኦ ተዘይደልየን፡ ብውሱን ዓቕሚ ህግደፍ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ናይ ሕማቕ ዘበን ኩነታት ክትሓብአን ምፍታን  ዕሽነት እዩ። ፈንጠርጠር ህግደፍ እምበኣር ዓብይ መርኣያ ናይቲ ኣብ ማእከል ጐልጐል “ኣነ እየ ኩሉ ዝኽእልን ዝፈልጥን” ዝብል እንዳሃጎጐ ዝመጽእ ዘሎ ትምክሕቲ  እዩ።


“ዘንጊ ሓቂ ትቐጥን እምበር ኣይትስበርን” ዝብል ምስላ ኣበው ናይ ብሓቂ ኣብ ቦትኡ እዩ። ልክዕ እዩ ሓቂ ንግዚኡ ብሓሶትን፥ ምድንጋርን፥ ንሓያሎይ ግዜ ተደፊና ክትጸንሕ ትኽእል እያ። ይኹን እምበር መዓልቱ ምስ ኣኸለ ግና ከሉ እቲ ሓቂ ዝድውንን ዝድምስስን ዝነበረ እናፈኾሰን ከምትኪ እናበነን እዩ ዝኸይድ። እነሆ ድማ እቲ ኣብቲ ፈለማ ኣየር ናይ ናጽነት ዝነፈሰሉ እዋን እዚ ህግደፍ ንህዝቢ ኤርትራ ሰላምን ቅሳነትን፥ ነታ ሃገር ከኣ ጽጥታን ምርግጋእን ዘስፍን ስርዓት ኣይኮነን ዝበሃለሉ ዝነበረ 26 ዓመት ኣሕሊፉ ኣሎ።

ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ፈለማ ናጽነቱ ዝረኸበሉ እዋን፥ ነቲ ስዒቡ ክመጽእ ዝኽእል እንተስ ሕማቕ እንተስ ጽቡቕ ክመዝን ኣይከኣለን። ምኽንያቱ እቲ ሽዑ ዝረኣዮ ዝነበረ ካብቲ መሪርን ሕሱምን ባዕዳዊ መግዛእቲ ምልቓቑ እምበር ተመሊሱ ኣብ ገሃነም እሳት ክኣቱ እየ ኢሉ ፈጺሙ ክሓስቦ ኣይክኣለን። እኳ ደኣ እቲ ሃገራዊ ሓይሊ ከም ሓሙሻይ መስርዕ ተወሲዱ ዘይናቱ ስም እውን ክሳብ ኣብ ምዕጋብ በጺሑ ነይሩ። ለካ ቁስልስ ንበዓል ቁስሊ ይሕሞ ከም ዝበሃል። ኣብ መወዳእታ ነፍሲ ወከፍ ቁስሉ ምስ ተጐድአ ከኣ ንስርዓት መላኺ ኢሰያስ ከለሊዮ ክኢሉ።

እቲ ከሎ ጌና እንታይነት እዚ ስርዓት ዘለለየ ሓይሊ ብቑጽሩ ኣዝዩ ውሑድ እዩ ነይሩ። ኣብቲ እዋን እቲ ዝነበራ ውድባት ከምዚ ሎሚ ከይተጫጭሓ ውሑዳት እየን። ደሓር ግን ብምኽንያት ናይቲ እኩይ ስርዓት ዝወስዶ ዝነበረ ግጉይ ፖለቲካ ወስታታት፡ ሓዊ ዘሳውር ብምንባሩ ነፍሲ ወከፍ ነናብ ማይ-ቤቱ ንኽምለስ ገይርዎ። እዚ ማለት ብሃይማኖት ይኹን ብዓሌት ወይ ብእንዳ ከይተረፈ ከምዝሓስብን በይናዊ ውደባ ኣብ ምምስራትን ምስ በጽሐ እነሆ ካብ ሰለስተ ወይ ኣርባዕተ ውድባት ናብ ኣስማተን ንምዝካር ዘጸግም ብዝሒ ውድባት ተበጺሑ። እቲ ኣብ ምፍንጫላት ዝውለድ ውድባት ገዲፍካ ሓደስቲ ቡቋል ጥራሕ ብዙሓት እየን። ምስ’ዚ እቲ ብዘይብሱል ኣገባብ ዝበጋገስ ዘሎ ናይ በርገሳዊ ማሕበራት እውን ሓደ ዓብይ ጸገም ምዃኑ እውን ዘጠራጥር ኣይኮነን። ምኽንያቱ ምስ ፖለቲካውያን ውድባት ዲዩ ክቑጸር ወይ ምስ ናይ ሓቀኛ ትርጉም በረገሳዊ ማሕበር ዘይንጹር ብምዃኑ እንተደልየን ፖለቲካዊ ውድብ እንተደልየን ከኣ በረገሳዊ ማሕበር ከም ድላየን ገይሩ ዘገማጥለን ባህርያት ሒዘን ዝንቀሳቐሳ ብዙሓት ስለ ዝኾና።

እቲ ቀደም ዝነበረ ኒሕን ሃገራውነትን ከኣ ኣብ ክንዲ ዝጥጥዕ እናቀምሰለ እዩ ክመጽእ ጸኒሑ። ድሒሩ እውን እተን ኣቐዲመን ብጉዳይ ስርዓት ኣስመራ ብጽቡቕ ዘይተራእያ ውድባት ሎሚ ሓንቲ ከም ዘይገበራን ዘይስርሓን ኣምስልካ ብምቕራብ ነቲ ኣውዲቕካየን ምስጋር ዝበሃል መንገዲ ተተሓሒዘንኦ እቲ ቃልሲ ኣብ ክንዲ ኣንጻር መላኺ ስርዓት ዝኸውን ኣንጻርቶም ነቲ ተቓውሞ ዘጽንሑ ኮይኑ። እዚ ከኣ ነቲ ሓቢርካ ምስራሕ የድምዕ ተፈላሊኻ ግና የገዳድዕ ዝብል ግርም ገይሩ ኣብሪህዎ ይርከብ። ሎሚ እዚ ኩሉ ዳርጋ ዘፍ ኣብ ዝብለሉ ደረጃ እኳ ይብጻሕ እምበር ገና ሓድሓደ ተበልጽትን፥ መንደልሓቕትን ነቲ ሓቢርካ ምስራሕ ዝብል ኣምር ዲሞክራሲ ክፈናጥሕዎን ሕቚኡ ክሰብርዎን ዝጽዕሩ ኣይተሳእኑን ይኾኑ። እዚ ከኣ እቲ መንአሰይ ኣብ ዝነቕሓሉ እዋን ክብዳህ ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን።

ይኹን እምበር ከምቲ እንግሊዛውያን ክምስሉ ”ኩሉ ዘንጸባርቕ ወርቂ ኣይኮነን” ዝብልዎ ብኣፍን ግብርን ሓደ ክሳብ ዘይኮነ ብዙሕ ዘየሳኒ ጉዳያት ክፍጸም ይከኣል እዩ። እዚ ኩሉ እናተሰግረ ይኸይድ እኳ እንተሎ ናብቲ ፍጹም ምልኣት ዘለዎ ምትሕብባር ንኽበጽሕ ግና ግዜ ክወስድ ምዃኑ ብሩህ እዩ። ምኽንያቱ ኣብ መንጎ እቶም እቲ ረብሓ ንኹሉ ዝብሉን ረብሓኦም ዘቐድሙን ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ ኣየብቀዐን። እቲ ዓወት ግን ውዒሉ ሓዲሩ ናይቶም መን ሰሪሕዎ ብዘየገድስ ንረብሓ ኩሉ ኢሎም ናይ ዝተላዕሉ ወገናት ምዃኑ ርዱእ እዩ። እነሆ እኳ እዚ ናይ ትማሊ ዕለት 13-04-2017 ንዋዕላ መንእሰያት ተኸተልቲ ስርዓት ህግዲፍ ኣብ ሆላንድ ከምዘይካየድ ዝገበረ ሰላማዊ ሰልፊ ደምበ ተቓውሞ እዩ። እዚ ንደምበ ተቓውሞ ዓብይ ዓወት ክኸውን እንከሎ ንስርዓት ህግዲፍ ከኣ እቲ ክፈርስ ዘይክእል ዝመስል ዝነበረ እምባ ሃዶሽዶሽ ምባሉ ዓብይ ኪሳራ እዩ። ልክዕ እዩ እቲ ቅድሚ 26 ዓመት ዝነበረ ሃለዋት ደመበ ተቓውሞ ፈኸም እናበለ ኣብ ከምዚ ደረጃ ምብጽሑ ፍረውጽኢት ናይቲ ትማሊ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ጥራሕ ዘይኮነስ ናይቲ ካብ ቅድሚ 26 ዓመታት ጀሚሩ ክካየድ ዝጸንሐ ቃልሲ ምዃኑ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ።

ነዚ እኩብ ድምር ቃልሲ ውጹዓት ጥሒሱ ወይ ክሒዱ ክኸይድ ዝደሊ ሓይሊ ከኣ ኣብ ዝሃምም መሬት ደው ኢሉ ከምዘሎ ክፈልጥ ይግበኦ። ምኽንያቱ እቲ ቃልሲ ኣንጻር እዚ መላኺ ስርዓት፡ ሎሚ ወይ ትማሊ ዝጀመረ ስለዘይኮነ። ሕጂ እውን ደምበ ተቓውሞ ኩሉ ብሓባር ተላዒሉ ምስ ኩሉ ፍልልያቱ ንሓደ ሃገራዊ ረብሓ ኩሉ ዝብል ራእን ኣምርን ሒዝና ሓባራዊ ስራሓት ኣዕዚዝና ክንቃለስ ከምዘድሊ ግዜን መድረኽን ኩሉ ግዜ ምስ ጠለበና እዩ ሕጂ’ውን ይጠልበና ኣሎ። ኣብ ዲሞክራሲያዊ ኣምርእቲ ዘድምዕ፡ ኣሳታፊ እምበር ኣግላልነት፥ ሓቢርካ እምበር ተነጻጺልካ፡ ተወሃሂድካ እምበር ተነጻጺግካ ኣይኮነን ኢልና ካብ ምልኪ ናብ ድሞክራሲ ንሰጉም።

ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ- ኣብ ቃልሲ ንፍትሒ ህዝቢ ኤርትራ፡ ምሳኹምን ኣብ ጎኒኹምን ኣለና።

ሃብሮማትን ጀጋኑን ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ ንዝወሰድኩምዎ ተባዕ ተበግሶ ነሞጉስ። ተዓዊትኩም የዐዊትኩምና። ብዙሕ ምሽብሻብን ምድላውን ንዝተገብረሉ መደብ ህግደፍ፡  የውሃና ይብጻሓኩም ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ሆላንድ -  ኣብ ሓጺር ጊዜ ተንቀሳቒሶምን ወዲቦምን ከፍሽልዎ ምኽኣሎም፡ ንቓልሲ ፍትሒ ህዝቢ ኤርትራ፡ ዝልለ እምነ-ኩርናዕ ኣቐሚጡ ኣሎ።

ዓወት፡ ናይ ብዙሓት ናኣሽቱ ጅግነታዊ ፍጻሜታት ውህሉል ውጽኢት`ዩ። በብጊዜኡን ብቐጻልን ኣብ ልዕሊ ዓማጺ ህግደፍ ዝግበር መኸተታት፡ ተኣኪቡን ተደሚሩን፡ ናብ ግብኣተ-መሬቱ ግድን ክነቝቶ`ዩ። ስለዝኾነ፡ ኣብ ኩሉ ኩርናዓት ዓለም እንርከብ ደለይቲ ፍትሒ በብቦታናን ከባቢናን፡ ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ ንዘረጋገጽዎ ኣንጸባራቒ ዓወት ናህሪ ወሲኽና፡  ሽቶኡ መሊኡ ክወቅዕ ንያትና ክብ ኣቢልና ምንቅሳቓሳትና ከነሐይል ንጽዋዕ።

ከሓድን ኣጽናትን ተግባራት ህግደፍ- ሰኣን ዓቕሙን ቀልቡን ኣይኮነን ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ህዝቢ ኤርትራ ተደጋጋሚ ሓደጋታት ዘውርድ ዘሎ፣ ብመደብ ዝተዋደደ ስትራተጂ`ዩ።  ስለዝኾነ፡ ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን፡ ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣና፡ ስም ውዳቤና ወይ ተመኩሮና ይኹን ስፍሓትና ብዘየገድስ፡  ንከሓዲ፡ በታኒን፡ ኣጽናትን ህግደፍ ክንስዕር ስሙር ጻዕሪታት ከነተግብር ዝለዓለ ሃገራዊ ክብርን ሞያን`ዩ።

ህዝብና፡ ሰብኣዊ ክብሩ ብሕጊን ቅዋምን ውሑስ ገይሩ ኣብ ገዛእ ሃገሩ ብሰላምን ራህዋን ክነብር፡ ኩሉ ዓቕምታትና ኣወሃሂድና፡ ህግደፍን ወይጦታቱን ከም ስርዓትን ባህልን ክሰዓሩ- ህዝባዊ ምልዕዓል ኤርትራውያን ንፍትሒ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ብዕላማን ተግባርን ተጊሁ ክሰርሕ ቅሩብ እዩ።

ምስጋና ንጅግንነት ደለይቲ ፍትሒ ኤርትራውያን ኣብ ሆላንድ!

ምስጋና ንመንግስትን ህዝብን ሆላንድ!

ዓወትን ሓድነትን ስኒትን ህዝቢ ኤርትራ!!                                            

                                                                                                 ሚያዝያ 15 2017

ብሳላ'ቲ ተስፋ ብዘይምቑራጽ ን30 ዓመታት ዝቐጸለ ጅግንነታዊ ቅያታት ሰራዊት ሓርነትን፡ ህዝባዊ ሰራዊትን፡ ምዑት ተሳትፎ ዓቃል ህዝብናን፣ እቲ ብሓያላን ሃገራት ዓለም ሰፍ ዘይብል ሓገዝ ዝረክብ ዝነበረ ወራሪ ሰራዊት ኢትዮጵያ (ናይ ንጉስ ሃይለ ስላሴ ይኹን ናይ ኮሎኔል መንግስቱ ሃይለማርያም) ተሳዒሩ፡ ብ24 ግንቦት 1991 ካብ መሬት ኤርትራ ከም ዝወጸ ንታሪኽ ክዝከር ዝነብርሓቂ'ዩ።


እወ፡ መሬት ኤርትራ ብምልኡ -- ብዘይካ ባድመ -- ነጻ ወጺኡ። ግንከ፡ ወተሃደራዊ ዓወት ንበይኑ እኹል ኣይነበረን። ልኡላዊት ሃገር ምእዋጅን ብዓለም-ለኸ ተፈላጥነት (international recognition) ናይ ምርካብን ጒዕዞ ጌና ድሒሩ ዝርአ ጒዳይ ነይሩ። ኰይኑ ግን፡ በቲ ጊዜ'ቲ ኣብ ኢትዮጵያ ስልጣን ዝሓዘ ሓይሊ፡ (ሳላ ዕድል ህዝቢ ኤርትራን ናይ ሽዑ ወሓለ ኣተሓሕዛ ህዝባዊ ግንባርን) መሓዛ ኤርትራ ብምጽንሑ፡ ጸገም ኣይተረኽበን። ዕላዊ ምእዋጅ ናጽነትን ልኡላውነትን ኤርትራ ከኣ፡ ኢትዮጵያ ብእተቐበለቶን እተሰማምዓትሉን መስርሕ ረፈረንዱም ብሕቡራት መንግስታት ተኻይዱ ተደምዲሙ።

 

 

ቀሊል ይመስል። ግንከ እቲ ድሕሪ ስዕረት ሰራዊት ኢትዮጵያ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ከም መንግስቲ ዝቐጸለ ሓይሊ ብመንግስቱ ሃይለማርያም ወይ ንዕኡ ብዝመስል ዝምራሕ እንተዝነብር፣ ወይ'ውን መሪሕነት ህዝባዊ ወያኔ ሓርነት ትግራይ ዘይመሓዙት ኤርትራ  እንተዝነብሩ፡ እንታይ ምተረኽበኣህጕራዊ ተፈላጥነት ኤርትራ እንታይ ምዀ

 

ተጻይ ኤርትራ ዝኾነ መንግስቲ ኢትዮጵያ ሕራይ ከይበለ፡ ሃገራት ኣፍሪቃብመላአን ንኤርትራ ግድነት ልኡላውነታ ክንፈልጠላ ይግባእ ምበላዶ ኣሜሪካኸ ሃገራት ኤውሮጳኸ.... ወዘተ። ታሪኻዊ ድሕረ-ባይታን ፍትሓውነትን ጒዳይ ኤርትራ ከይገድሶም፡ ምዕራባውያን ሃገራትን ኣሕዋትና ኣፍሪቃውያንን ኣብ ልዕሊ ሓርነታዊ ቃልሲ ኤርትራ እንታይ ርእይቶታት ከም ዝነበሮም ከይዘንጋዕካ ምስ እትሓስብ፡ ጒዳይ ልኡላውነት ኤርትራ ናይ ተፈላጥነት ጸገም ከጓንፎ ይኽእል ምንባሩ ዝከሓድ ኣይኮነን።

 

ብሓጺሩ፡ ኤርትራ ከምዛ ናይ ሎሚ ሶማሊላንድ ወይ ከኣ ኮሶቮ፡ ወይ'ውን ናይ 60ታት ሮዴዝያ፡  ናጽነታ ባዕላ ኣዊጃ (UDI - Unilateral Declaration of Independence) ፡ ዓለም-ለኻዊ ተፈላጥነት ዝሰኣነት "ሃገር" ኰይና ክትቅጽል ኣኽእሎ ነይሩ'ዩ። ሕጂ ግን፡ ናይ ኢሳያስን ህግደፍን ጸገም ደኣ ከቢዱና እንበር፡ ልኡላውነት ነጻ ኤርትራ (ብዘይ ፍቓድ ህዝባ) ንድሕሪት ዝምለስ ኣይኮነን።

 

 

ከምዚ ክብሃል እንከሎ ግን፡ ልኡላውነት ይረኸብ እንበር ህዝብና ንእተቓለሰሉ ዕላማታት ብምልኡ ጨቢጥዎ ኣየስምዕን፡፡ ንኣብነት፡ ካብ ዝቐደሙ ተቓለስቲ ኤርትራ ዝነበረ ስዉእ ሓርበኛ መሓመድ ስዒድ ናውድ (መስራቲ ሓረካ/ማሕበር ሸውዓተ)፡ ኣብቲ ብ1996 ኣብ ኣስመራ ኮይኑ ዝጸሓፎ መጽሓፍ ከምዚ ዝስዕብ ርእይቶ ኣስፊሩ፡- "ቃልስና ጌና ኣይተወደአን። ካብተን እተበገስናለን ሰለስተ ዕላማታት፣ ማለት ሃገራዊ ሓድነትን፡ ናጽነትን ዲሞክራስን፡ ሓንቲ ጥራይ ኢና ኣዓዊትና። ነተን ዝተረፋ ዕላማታት ንምዕዋት ቃልስና ቀጻሊ'ዩ...።" እታ ሓቂ ንሳ'ያ። ግን ከኣ እታ ሓንቲ'ውን ትኹን እንቋዕ ድሕሪ ወተሃደራዊ ዓወት ናይ 1991 ከጓንፍ ዝኽእል ዝነበረ  ጸገም ኣየጓነፋ!!

 

ሎሚ ስለምንታይ እዛ ዓንቀጽ'ዚኣ ኣድልየት?

ገለ ካብ ኣንበብቲ ክዝክርዎ ከም ዝኽእሉ፡ ብ11 ለካቲት 2017፡ ጽሓፋይ ናይ'ዛ ዓንቀጽ እዚኣ ኣብ ናይ ፓልቶክ ገዛ (ሕድሪ ጀጋኑ) ተዓዲመ ነይረ። ዝመረጽኩዎ ኣርእስቲ ከኣ፡ ሓደ ቅድሚ ዓመት ንብሩራዊ ኢዮቤልዩ ናጽነት ኤርትራ ምኽንያት ገይሩ ኣብ ከተማ ጅኔቭ ኣብ እተጋብኤ ኮንፈረንስ ንዘቕረብኩዎ ጽሑፍ ዝምልከት ነይሩ። እቲ መጽናዕታዊ ጽሑፍ፡ "ሰንኮፍ ኣጀማምራ ነጻ ኤርትራ ናይ 1991፡ ንዘሎናዮ ሃለዋት ከመይ ከም ዝጸለዎ" ዝብል ኢዩ። እዛ ናይ ሎሚ ሓጻር ሓበረታዊት ዓንቀጽ እንብኣር፡ ነቶም እተማልአ ሓበረታ ብምስኣን ግር ንዝበሎም ደቂ ሃገር ክትሕብር ዝሓለነት ኢያ።

 

 

ብዙሓት ክዝክርዎ ከም ዝኽእሉ፡ ገለ ሸነኻት ብፍላጥ ይኹን ሰኣን ቅኑዕ ንባብ ታሪኻውን ፖሊቲካውን ተረኽቦታት፡ "ጉድ በሉ፡ .....ሕጂ ኣ ሓደ ካብ መሪሕነት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ንናጽነት ኤርትራ ተጻሪሩ፥ ኢትዮጵያ (ወያኔ) ብ1991 ንናጽነት ኤርትራ እንቢ ክትብል ነይሩዋ ኢሉ.......ወዘተ ወዘተ" እናበሉ ብፓልቶክ ኮነ ብኻእል ማዕከናት ክደሃዩ ተሰሚዖም። ከምዚ ዝዓይነቱ ናይ ፈጠራ ወረን ክስታትን ዝበዝሖ ባይታ ከም ዝጸንሓናን ጌና ይቕጽል ከም ዘሎን ንፈልጥ እኳ እንተዀንና፡ ሓሓሊፍና ንከምዚ ዝዓይነቱ ጠቐነ ዓገብ ክንብልን ገለ ክንእርምን ጠቓሚ ኢዩ።

 

 ዓለም-ለኸ ሕግን (international law) ዓለም-ለኸ ተፈላጥነትን ኣብ ገሊኡ ኲነታት በቶም ሓያላን ቀጽርታትን ውልቀ-ሃገራትን ይጥሓስ እኳ እንተኾነ፡ ሓፈሻዊ መለክዒ ሕጋውነት (legitimacy) ናይ ሎሚ ዓለምና ኢዩ። እሞ፡ ገለ ካብቲ ኣቐዲሙ እተጠቕሰ ኣብነታት እስቲ እስፍሕ ኣቢልና ንርኣዮ።

 

ጸገም ሶማሊላንድ፣

እታ ሎሚ ብ5 ሚልዮን ዝግመት ህዝቢ ዘለዋ፥ ነብሳ ከም "ረፓብሊክ ኦፍ ሶማሊላንድ" እትሰሚ መሬት፥ ክሳዕ 1960 ግዝኣት ዓባይ ብሪጣንያ ነይራ። በቲ ዓመት'ቲ ከኣ ምስታ ናይ ኢጣልያ ዝነበረት ሶማሊላንድን ብስምምዕ "ረፓብሊክ ኦፍ ሶማሊያ" መስሪተን። ብዚያባረ ክትመሓደር ዝጸንሔት ሃገረ ሶማልያ ብ1991 ጀሚራ ኣብ ህውከት ምስ ኣተወት፥ እታ ናይ ብሪጣንያ ግዝኣት ዝነበረት ሶማሊላንድ ርእሲ-ከተማኣ ሃርገሳ ገይራ በይናዊ ናጽነተይ ፍለጡለይ ኢላ ኣዊጃ። ዝተረፈ ዓለም ግን ነታ ኣቐዲሙ ተፈላጥነት ዝሃባ፥ ሞቓድሾ ዝርእሰ-ከተማኣ ሃገረ ሶማልያ (ማለት ንባዕላ ኣብ ንቡር ሃለዋት ንዘይጸንሐት ሃገር/ደውላ) ቀዳምነት ሂቡ ንሶማሊላንድ ክሰምዓ ኣይደለየን። እታ ሞቓድሾ ዝርእስ-ከተማኣ ናይ ሶማሊያ ደውላ ንናጽነታ ፍለጡላ ክሳዕ እትብል ከኣ ሶማሊላንድ ከምታ ዘላታ ኮይና ክትቅጽል ተፈሪዱዋ ማለት ኢዩ።

 

ከምኡ'ውን ኮሶቮ/Kosovo

ናይ ቀደም ዩጎዝላቪያ ምስ ፈረሰት፥ ሰርብያ ወራሲት ናይ ዩጎዝላቭያ ተቘጺራ ከም ሓዳስ ሃገር ተፈላጥነት ረኺባ። ኣካላ ዝነበረት ኮሶቮ ግን ፍልይቲ ሃገር ክትከውን ኣብ ቃልሲ ጸኒሓ። እቶም ካብ ኣልባንያ ዝመበቆሎም ህዝባ'ውን ብሰርብያውያን ክግፍዑ ጸኒሖም ኢዮም። ብወተሃደራዊ ሓይልታት ናቶ/NATO (ሕቡራት ሃገራት ኣመሪካን ሕብረት ኤውሮጳን ዝርከብዎ ሓይሊ) ተደጊፋ፡ ኮሶቮ ትሕቲ ምምሕዳር ሕቡራት መንግስታት ድሕሪ ምጽናሕ፡ ፍቓድ ናይ ሃገረ ሰርቢያ ከይረኸበት ብ2008 ባዕላ ናጽነታ ኣዊጃ። ካብ ሽዑ ጀሚራ ከኣ ኮሶቮ ጌና ኣብ ሕቡራት መንግስታት ዓለም ኣባልነት ስኢና ተንጠልጢላ ትነብር ኣላ።

 

ካብ ሶማሊላንድ ግን ትሓይሽ። ሳላ ኣመሪካን ደገፍታን፡ ንናጽነት ኮሶቮ ተፈላጥነት ዝሃባ ካብ 100 ዘይውሕዳ ሃገራት በጺሐን ኣሎዋ። ግንከ፡ ባይቶ ጸጥታ ሕቡራት መንግስታት ክሰማምዓላ ስለዘይከኣለ፡ ልኡላውነታ ብውንዙፉ ይነብር ኣሎ። እቲ ብቤት ፍርዲ ዓለም-ለኸ ንፍትሒ (International Court of Justice) ንኮሶቮ ደጊፉ ዝሃቦ ፍርዲ እውን ክሕግዝ ኣይከኣለን። ሩስያን፡ 'ኮር ተገልበጥ' ናይ ህግደፍ ኤርትራን ካብተን ንኮሶቮ ኣባል ሕቡራት መንግስታትን ካልእ ዓለም-ለኸ ማሕበራትን ንከይትኸውን ካብ ዝቃወማ ዘለዋ ሃገራት ኢየን።

 

World Map 1 

ኤርትራ ካብተን "ሕጋዊ ሸነኽ" ኣመኽንየን ንናጽነት ኮሶቮ  ካብ ዘይደገፋ ሃገራት ምዃና ዘርኢ ካርታ።

 

ዝገደደ ከኣ፡ ህግደፍ (ምእሳር ኣመል ኰይኑዎ) ንሓደ ወዲ ኮሶቮ ዝኾነ ጀይምስ በሪሻ ዝስሙ ዘዋር ነፋሪት፥ ቅድሚ ሽድሽተ ዓመታት ንኮሶቮ ተፈላጥነት ኣብ ዘይሃባ ሃገራት እናዞረ 'በጃኹም ንኮሶቮ ከም ሃገር ፍለጡና' እናበለ ክዘውር ጸኒሑ ኣስመራ ምስ በጽሐ፡ ሰበ-ስልጣን ህግደፍ ኣብ ማእሰርቲ ከም ዝዳጐንዎ ይፍለጥ። ድሕሪ ክንደይ ላዕልን ታሕትን ከኣ'ዩ ካብ ማእሰርቲ ህግደፍ ነጻ ኰይኑ፡ ዝረኸቦ ርካብ እናገረሞ ንሃገሩ እተመልሰ።

ኣብዚ ላዕሊ ብሓጺሩ ተጠቒሱ ዘሎ ነጥብታት ንገለ ካብቶም ኣንበብቲ ጠቓሚ ኮይኑ ክርከብ ተስፋ እገብር። እታ "ሰንኮፍ ኣጀማምራ ነጻ ኤርትራ ናይ 1991 ንዘሎናዮ ሃለዋት ከመይ ከም ዝጸለዎ" ብዝብል ኣርእስቲ ቅድሚ ሓደ ዓመት እተጻሕፈት ወረቐት ኣብ ቀረባ ጊዜ ናብ ኣንበብቲ ክትዝርጋሕ ኢያ።

ርሑስ በዓል ፋሲካን፡

ናብ ዝሓሸ መድረኽ ዝመርሕ

መበል 26 ዓመት ናጽነት ኤርትራን ይግበሮ!!

እዚ ዋዕላ እዚ ሎሚ ምሸት ዕለት 13 ሚያዝያ 2017 ክጅምር እዩ ግናኸ በቲ  ኣብቲ ናይ ዋዕላ ቦታ ዝተገብረ ሰላማዊ ሰልፊ ካብ ቁጽጽር ወጻኢ ብምኻዱ ዓሰርተታት ካብ ተሳተፍቲ ኣድማ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኣትዮም ኣለዉ።

እቶም ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዱ ናይቲ ስርዓት ፕረሲደንት ኣፈወርቂ ተቓወምቲ እዮም። ዝለዓለ ኣማኻሪ ናይዚ ስርዓት ኣዚ ጽባሕ ኣንጻር ድሌታት ናይ ሰልፊ ዘካየድ ምተዛረበ ነይሩ ።

እዚ ዋዕላ በቲ ምምሕዳር መንእሰይ ናይዚ እንኮ ሰልፊ ኣብ ኤርትራ ዝኾነ  እዩ  ተዳልዩ። ድሕሪ ቀትሪ ዝጀመረ ጎስጢ ድሕሩ ናብ ብርቱዕ ዝኾነ ግርጭት ማዕቢሉ።

ብጋዜጠኛ ንከንቲባ ጃክ ሚከርስ ናይ ቨልደሆቨን ዝቐረበ ሕቶታት፥-
 
ጋዜተኛ፥- ኣብ ፈልደሆቨን ከንቲባ ሚከርስ ደሓንዶ ኣምሲኻ ክቡር ሚከርስ

ከንቲባ ጃክ ሚከርስ፥ ከመይ ኣምሲኻ።

ጋዜጠኛ፥ እዚ ዕንወት እዚ እንታይ እንታይን ስለምንታይከ ነዚ ውሳኔ ክትወስድ ገሩካ።

ከንቲባ ጃክ ሚከርስ፥ ድሕሪ እዚ ቀረባ መዓልትታት እዚ ዋዕላ ክካየድ ይመስል። ከም ዝመስለኒ ኣብ ነዘርላንድ  ናይ ምእካብን ሓሳብካ ምግላጽን  ናጽነት ኣገዳሲ እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ እየ ነዚ ዋዕላ ደው ከብሎ ዘይተራእየኒ። እንተኾነ ድሒሩ  እተደኣ ህዝባዊ ስነስርዓት ኣብ ሓደጋ ዝወድቕ ኣልዩ ኣብ መጠርስታ  ንዝቕጽል መዓልትታት ብርግጽ ንህዝባዊ ስነስርዓት ኣብ ሓደጋ ገጹ ዘምርሕ ምዃኑ ብምርኣይ ከምኡ እውን ናብኡ ገጹ ብምምርሑ  ናይ ሰዓት 19:50 ነዚ ውሳኔ እዚ ክወስድ ከምዘሎኒ ተራእዩኒ።

ጋዜጠኛ፥ እዚ ኣቐዲሙ ነቶም ሎሚ ኣብ ሰላማዊ ሰልፊ ዝተሳተፉ ሰባት ፍሉጥ እንዲዩ ናብ ጌጋ መስመር ዝኸደን በዚ ውሳኔ እዚ ዝደልይዎ ኣይሃብካዮምንዶ ?
 .
ከንቲባ ጃክ ሚከርስ፥ ናይቶም ሰላማዊ ሰልፊ ዘካየዱ ውጽኢት ጥራሕ ኣይኮነን እንታይ ደኣ እቲ ምልክታት ናይ ዝመጽእ መዓልትታት እዩ። እቲ ኣብ ጸጥታን  ህዝባዊ ሰነስርዓትን ኣብ ፈልደሆቨን እዩ ዝገደሰኒ። ኣብ ዘሓለፈ ሰዓታት ውረድ ደይብ ተኻይዱ እዩ ናብዚ ውሳኔ እዚ ንከውስድ ዝደረኸኒ እዚ ከኣ ሕማቕ ኣጋጣሚ እዩ ምኽንይቱ በቲ ሓደ ሸነኽ ኣብ ነዘርላንድ  ናይ ኣኼባ ምውዳብን ሓሳብካ ብናጻ ናይ ምግላጽን መሰል ክቡር  እዩ ይኹን እምበር ልዕሊ ኩሉ እቲ ጠቕሚ ወይ ረብሓ እዩ ዘገድስ።

ጋዜጠኛ፥- ኣብቲ ናይ ዋዕላ ዝካየደሉ ሆተል ብዙሓት ዝሓድሩ ኣለዉ እዚኦምከ ካብቲ ሆተል ክወጹ ዲዮም?
 
ከንቲባ ጃክ ምከርስ፥ እወ፥ ኣብዚ እዋን እዚ ብኡ ኢና ንሰርሕ ዘሎና ምስቲዋዕላ ዝካየደሉ  ኮኖንግስሆፍ ሆተል  ማንም ሰብ ኣብ ጽርግያ ዝሓድር ንከይርከብ ኣብ ምውዳብን ምርግጋጽን ኣሎና። ከምኡ እውን  ንዝመጽእ ሰዓታትን  ለይትን ምናልባት ኣውን ስዕቡ  ዝመጽእ መዓልትታትን ዘገልግል ፍታሕ ነናዲ ኣሎና።

ንጹር  ክኽውን እቲ ዋዕላ  ጽባሕ ሰዓት 7:30 ክጅምር ግን ከኣ በመሰረት እዚ ምኽልካል ዝወጻክዎ ውሳኔ ኣይክቕጽልን እዩ።

ጋዜጠኛ፥- ብሩህ እዩ  ከንቲባ ጃክ ሚከርስ የቐንየልይ ናይዚ ምሸት እዚ መብርሂኻ።

Source=http://nos.nl/uitzending/23906-nieuwsuur.html

ሓንቲ ከም ኤርትራ ዝኣመሰለት ካብ ነዊሕ መግዛእታዊ ቀይድን ሓለንግን ናጻ ዝኾነት ሃገር ተመሊሳ ኣብቲ እቶም መግዛእታውያን ሓይልታት ዝፍጽምዎ ዝነበሩ ዓይነት ኣገባብ ምሕደራ ክትኣቱ ብሓቂ እቲ ህዝቢ ዕድለኛ ከምዘይኮነ እዩ ዘመልክት። እዚ ከኣ እቲ ህዝቢ “ሎሚኸ እንታይ እዩ ክግበር ዝከኣል?” ናብ ዝብል ሕቶ ክኣቱ እንከሎ መልሱ ይሕርብቶ እዩ። ከምቲ ትጽቢቱ ኣብዚ ግዜ’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ካብቲ ኩሉ ሽግራትን ወጽዓን ተላቒቑ ናብ ራህዋን ቅሳነትን ዝሰጋገረሉ ግዜ እዩ ክኸውን ዝግበኦ ዝነበረ። 

 ልክዕ እዩ ኣብ ሓደ ንነዊሕ ግዜ ኣብ ትሕቲ ኣርዑት መግዛእቲ ዝጸንሐ ሕብረተሰብ ሓርነታዊ ቃልሲ ምክያድ ክሕርብቶ ይኽእል እዩ። ብተወሳኺ እቲ ነቲ መግዛእቲ ስዒቡ ንሃገሩ ከመሓድር ዝመጸ ንህዝቡ “ብኸፋፊልካ ግዛእ” ከመሓድሮ እንከሎ ዝገደደ እዩ ዝኸውን። ስለዚ ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ንምስግጋር ቀሊል ጉዕዞ ዘይኮነስ ሓርፋፍን ሓጎጽጎጻት ዝመልኦን እዩ ዝኸውን።

ብዘይካ’ዚ ንዲሞክራሲ ገሊኡ ምስ ሃይማኖት ኣተሓሒዙ ከም ጸረ-ሃይማኖት ክገልጾ እንከሎ፥ ገሊኡ ከኣ ካብቲ ድሑር ዝንባሌታት ናጻ ስለዘይኮነ ኣብቲ ናይ ምዕብላልን ምድቋስን ልምዲ ብምጥሓሉ ንመትከላት ዲሞክራሲ ክቕበል የጸግሞ እይ። ከምዚ ስለዝኾነ ከኣ ብቐሊሉ ኣብ ነፍሱ ለውጢ ክገብርን ንለውጢ ድሉው ክኸውንን ክልወጥን ኣይክእልን እዩ። ብፍላይ ከምዚ ህዝቢ ኤርትራ ረኺብዎ ዘሎ ጸገም፡ ኣብ ፈቐዶ ዓለም ፋሕ ኢሉ ኣብ ዝተመሳቐለን፥ ማዕርነቱ ዝሰሓትን ውህደት ዘየብሉ፥ ብዓሌት፥ ብሃይማኖትን ብኣውራጃን ዝተጸልወ፡ ዝተፈላለየ ሓሳብ ምሓዙ ዲሞክራሲ ብቐሊሉ ክሰርጽ ዘይከኣል እዩ። ብሰንኪ እቲ ዝተፈላለየ ጉድለታት ሰውራ ኤርትራ ዘስዓቦ ምኽንያታት ከኣ ንዲሞክራሲ ብበበይንኻ ምውዳብን ኣብ እንዳታት ወሪድካ ንመሰል ንምጥባቕን ቀዳምነት ምሃብ እነሆ ናብ ዘይተደልየን ዘይስነፍልጠታውን ኣምር ከምርሕ ይርከብ።

እዚ መንነተይ ብኣውራጃይ ወይ ብዓሌተይ ዝበሃል ምስምስ ካብ ማሕበራዊ ተደላይነት ናብ ፖለቲካዊ ምንቅስቓስ ለዊጦም ነናይ ገዛእ ርእሶም ሕቡእ ኣጀንዳታት መተግበሪ ባይታ ክጥቀምሉ እምበር ካልእ ትርጉም የብሉን። ከምዚ ዓይነት ጠባርን ኣደናጋርን ኣገባብ ምትእኽኻብ ውዒሉ ሓዲሩ ንህንጸት ዲሞክራሲ ኣብ ዓቢ ሓደጋ ዘእቱ እዩ ክኸውን። ዲሞክራሲ ክህነጽ መላእ ሕብረተሰብ ሓቢሩ ብዛዕባ እንታይነት ዲሞክራሲ ብትምህርትን ብተግባርን ክምኮረሉ፡ ክቕበሎን ክሰርሓሉን እንከሎ እዩ። ስለዚ ዲሞክራሲያዊ መሰረቱ ዝድልድለሉን ኣብ ኣእምሮ ሰብ ዝሰርጸሉን መስርሓት ሓቢርካን ተወሃሂድካን እምበር ብጸቢብነት ዝህነጽ ዲሞክራሲ ፈጺሙ ኣይተራእየን። ከምኡ እውን ኣብ ሓደ ሕብረተሰብ ሰላምን ምርግጋእን ነጺጉ ጠርናፊ ብዘይኮነ ኣገባብ ክጠራነፍ እንከሎ ህንጸት ዲሞክራሲ ኣዝዩ ዝተሓላለኸ እዩ ዝኸውን። ሰባት ምስ ተኸተልቲ ሃይማነቶም ወይ ደቂ ዓሌቶም ጥራይ ዝሓብሩ ወይ ዝዛመዱ እንተኾይኖም፡ ዲሞክራሲ ርግኣትን ቅሳነትን ኣይረክብን እዩ። ዲሞክራሲ ክህነጽን ክረጋጋእን ሰዓብቲ ዝተፈላለየ እምነታትን ኣባላት ዝተፈላለየ ዓሌታትን ኣብ ናይ ሓባር ረብሓታት ኣትኪሎም ንሓባራዊ ረብሓ ብዲሞክራሲያዊ ኣዕኑድ ክምእዘዙን ከተግብሩን እንከለዉ እዩ ዝያዳ ውሕስነት ዲሞክራሲያዊ መትከላት ዝረጋገጽ።

ሎሚ ንሕና እዞም ኣብ ደገ እሞ ኣብ ምዕቡላት ሃገራት እንነብር ዘሎና በዚ ሒዝናዮ ዘሎና ኣገባብ ጥርናፈ እሞ ኣብ ነንሓድሕድና ብነድሪ፥ ጥርጠራን፥ ምግላልን ተዋሒጥና ለውጢ ክነምጽእ ንኽእልዶ? ነዚ ጸገማትና ኣብ ምፍታሕ ብዘይሕግዝ ኣገባብ ምጥርናፍከ ከመይ ጌርና ኢና ብሓባር ሰሪሕና ናብ እንዕወተሉ ከም ዘመርሸና እንገብሮ?

ዲሞክራሲ እምበኣር ናይ ተዓዋታይ -ተዓዋታይ፡ ማለት ዓወት ንኹሉ ኣካላትን ጉጅለታትን ማሕበረሰብ እምበር ብተናጸል ኣይኮነን። እዚ ክኸውን እንከሎ ግና ሓደ ነቲ ናይ ዲሞክራስያዊ ኣምር ስሒቱ ክጎዓዝ ይኹን ወይ እውን ኣብ ልዕሊ መትከላት ዲሞክራሲ ናይ ምንእኣስ መንፈስ ኣሊይዎ ዓንዲ ዲሞክራሲ ብቐሊሉ ክሰባበር ይኽእል። ስለዚ ጸኒሓዊ ኣመለኻኽታ ኣወጊድና፥ ናይ ሓባር ልምድታትን ምስ ዘመና ከጓዕዝ ዝኽእል ነፍሰ ተቕይሮ ክህልወናን ሰላምን ፖለቲካዊ ስምምዕን ክሰርጽን ነፍሲ ወከፍና ኣብ ሃገራዊ ጉዳያት ብዘይ ኣፈላላይ ጸቒጥና ክንሓስብ የድሊ።


ሃገርና ኤርትራ፡ ብዛዕባኣ ክንዛረብ እንከለና እነተኩረሉ ብዙሕ ማእዝናት ኣለና። ስፍሓታ፡ ተፈጥሮኣዊ ሃብታ፡ ታሪኽ ቃልሳ ምእንቲ ናጽነት፡ ዘለዋ ተፈጥሮኣዊ ሃብቲ ከባብያዊ ጀኣኦግራፊያዊ ኣገዳስነታ .. ወዘተ። ብዓብይኡ ድማ ኩለ-መዳያዊ ብዙሕነታ። እዚ ብዙሕነታ ዘምጸኦ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ከኣ ካብቲ ብጥንቃቐ ክተሓዝ ዝግበኦ ጸገኣ እዩ። ምኽንያቱ ናይዚ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነታ ብግቡእ ምምሕዳርን ዘይምምሕዳርን ንዕቤታ ጥራይ ዘይኮነ ንህልውነኣ እውን ወሳኒ ስለ ዝኾነ።

ተመኩሮና ብተግባር ከም ዘረደኣና ነዚ ሃብታም ብዙሕነት ሃገርና ዝፈጠሮ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ኣብ ምሕብሓብ ዝኽየድ መስርሕ ብባህሪኡ ኩርኳሕ ዘየብሉ ልሙጽ ኣይኮነን። ናይ ድሌታት ፍልልይ የጋጥም። ኣብቲ ንህልውነኣን ንዕቤታን ዝኽየድ ጉዕዞ ናይ መንገዲ ምርጫታት ፍልልይ ከጋጥም ይኽእል። ኮታ ኣብ ኩሉ ጉዳያት ዘሰማመዓና ዝበዝሐ ኮይኑ ዝፈላልየና’ውን ኣይቅልቀልን ማለት ኣይኮነን። ፍልልይ ዓቕምኻ ዘዳኽም ውጽኢቱ ሕማቕ ስለ ዝኸውን፡ እንተተኻኢሉ ከምዘየጋጠም፡ እንተጋጠመ ከኣ በቲ ዘሰማምዕ ከም ዝሰዓር ምግባሩ መለክዒ ብቕዓት ናይቶም ተዋሳእቲ ናይ ጉዳያት ኣመሓዳድራ ዝውስን እዩ።

ጉዳይ ሃይማኖት ክለዓል እንከሎ ናይ እምነት ብዙሕነትና ዝወለዶ ኣዝዩ ንኡስ ናይ ስምዒት ፍልልይ ክህሉ ናይ ግድን እዩ። ብዙሕነት ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣና ጸጋና’ኳ እንተኾነ፡ ዝፈጥሮ ንኡስ ስምዒት የለን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ካልኦት ናይ ብዙሕነትና መርኣያታት እውን ከምኡ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣተሓሕዛና ነቲ ዘሰማምዓና ገዘፍቲ ነጥብታት መመሊሱ ምግዛፍ እምበር ነቲ ዝፈላልየና ኣዝዩ ንኡስ ነጥብታት ከተዕቢ ምህላኽ ክኸውን ኣይግባእን እዩ። ነቲ ክዓቢ ዘይግበኦ ግድን ከዕብዮ እየ ኢልካ እንተንቂድካ ከኣ ኣይዓብን ማለት ኣይኮነን። ከምቲ “እምብዛ ተጠሚትካዮ ጸባ’ኳ ይጽልም” ዝበሃል።

ሓድነታን ክብራን ዝዓቀበት ኤርትራ ናይ ኩልና ኤርትራውያን መተካእታ ዘይብላ ናይ መንነትና መሰረት እያ። ኩልና ከኣ ከም ወትሩ ክንዕቅባ ይግበኣና። ገለ ክፋልና ንሓደ ካብቲ ናይ ብዙሕነትና ዘንጊ መሽቱ ኣብ ክንዲ “ከምዚ ኢና፡ ከምዚ እየ” ክብል እንተፈቲኑ ነቓዕ ይፈጥር። እቲ ነቓዕ ዘተባብዖ ዕድል ተረኺቡ ከኣ መሊሱ ፍጋዕ ይብል እሞ ብዙሓት ብዙሕነታዊ ሓድነትና ዘይማእመኦምን ብፍልልይና ክዕንገሉ ዝደልዩን ኣብቲ ነቓዕ ይሰፍሩን ጸረና ይጸፍዩን። ካብዚ ኩሉ ንምድሓን ማእከላይ ስሕበት ኣተሓሳስባና “ኤርትራ ናይ ኩልና፡ ንኹልና ብኹልና” ኣብ ዝብል ድልዱል መሰረት ኣዕሚቑ ክትከል ይግበኦ። እዚ ናይ ምርጫ ዘይኮነ ግድነታዊ ናይ ህልውና ጉዳይ እዩ።

እዚ ንብዙሕነት ዘኽብር፡ ንልኡላውነት ሃገርን ሓድነት ህዝብን ዝዕቅብ ማእዝን ክንድቲ ወሳንነቱ ምውሓሱ ከኣ ከቢድ እዩ። ኣብ ውሱን ግዜ ዝረጋገጽ ዘይኮነ ናቱ መስርሕ’ውን ኣለዎ። ኣብዚ መስርሕ እቲ እትኸዶ ኣንፈት ዕዉት ክኸውን ብውሕዱ እቲ ቅኑዕ ኣቕጣጫ ከሎ ጌና ክዕተር ኣለዎ። ነዚ ጉዕዞ ጽንኩር ካብ ዝገብርዎ ምኽንያታት ሓደ ካብ ምብትታንካ ዝዕንገሉ ናይ ውሽጢ ኮኑ ናይ ግዳም ኣካላት ኣንጻርካ ስለ ዝስለፉን ንዓኣቶም ስዒርካ ክትሰግር ግድን ስለ ዝኾነ እዩ። ነዚ ወሳኒ መስርሕ ኣብ ምዕዋት ከምዚ ሎሚ ዘጋጥመና ዘሎ ሰብኣዊ ድዩ ነገራዊ ዓቕሚ ክሓጽረካ ናይ ቃልሲ ባህሪ እዩ። ከምዚ ከጋጥም እንከሎ፡ እቲ መፍትሒ በቲ ውሽጣዊ ሕጽረትን ግዳማዊ ህበቡላን ተሰናቢድካ ጽባሕ ውጽኢቱ ዘጣዕስ ናይ ዓቕሊ ጽበት ኣንፈት ምሓዝ ዘይኮነ ኣብቲ መሰረታዊ ዝሓዝካዮ “ ሃገር ናይ ኩልና” ዝማእከሉ ኣተሓሳስባ ጸኒዕካ ሕጽረታት ኣወጊድካ ቀያሪ ዓቕሚ ከተጥሪ ምጽዓርን ምቅላስን እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ ብብዙሕነታዊ ሓድነትን መሬታዊ ምሉእነትን ዝተቐለሰ ኣተሓሳስባ፡ ንቕድሚት ምድፋኡ ምስ ጸገመካ፡ ባዕላዊ ድኽመትካ ንምሕባእ ዘንግታት ብዙሕነት፡ ሃይማኖት ድዩ፡ ዓሌት ወይ ቦታዊ ኣቀማምጣ እንዳመሸትካ፡ ናብቲ ቀደም ኣብ 40ታትን 50ታትን ተፈቲኑ ዝሃጐጐን ብዙሕ ኣሉታዊ ሳዕቤን ኣኸቲሉ መኺኑ ዝጠፈአን ዘይኣካቢ ኣተሓሳስባ ክትሕባእ ምፍታንን ደገደገ ምምዕዳውን ሳዕቤኑ ክሳራን ምብትታንን ጥራይ እዩ። ምብትታን ከኣ ውጽኢቱ ዕንወት እዩ። ዕንወት ከኣ ኣይኮነንዶ ኣብ ርእስኻ ክውዕል ብጥቃኻ ክሓልፍ እውን ኣይበሃግን። ነቲ ቅኑዕ ግና ከተተግብሮ ዘይከኣልካዮ ኣተሓሳስባ፡ ምናልባት ነብስኻ ወኪልካ  “ኣይክእሎን እየ” ምባል ይከኣል ይኸውን። ለኻኺምካ ንምጥሓል “ኣይከኣልን እዩ” ምባል ግና ግጉይ እዩ።

ወዲ ሰብ ክፍጠር እንከሎ ተፈጥሮኣዊ ናጽነት ከም ዘለዎ ርዱእ እዩ። እዚ ናጽነት እዚ ግን ካብታ ናቱ ድሌት ወጻኢ ከይዱ ንኻልኦት ክዕምጽ ወይ ሰላም ክኸልእ ኣይተዋህቦን። ዝኾነ ይኹን ፍጡር ምስ ከባቢኡ ተወሃሂዱ ክኸይድን፥ ምስቲ ሕብረተሰቡ ከኣ ክከባበርን ናጽነት ሓድሕድ ክሕሉን ቀንዲ ተደላዪ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ግን ግርጭታት፡ ዘይምስምማዕን ዘይምትእምማንን ክፍጠር ይኽእል።

ኤርትራ ምስ ገለ ሃገራት ብስፍሓትን ብዘለወን ባህርያዊ ሃብትን ጸጋታትን ክትወዳደር እንከላ ምናልባት ገሊኣን ብስፍሓት ብሰለስተ ዕጽፊ ዝነኣሳ እየን። ንኣብነት ክልተ ኤውሮጳውያን ሃገራት በልጅዩምን ሆላንድን ንውሰድ። ብመሰረት ሓበረታ ጉጉል፥ በልጂዩም ብስፍሓት መሬታ 30,528 ኪሎሜተር ትርብዒት እያ። ሆላንደ ከኣ 41,543 ኪሎሜተር ትርብዒት እያ። ኤርትራ ከኣ 117,600 ኪሎሜተር ትርብዒት እያ። ናይ ነፍሲ ወከፈን ብዝሒ ህዝቢ ከኣ ከምዚ ዝስዕብ እዩ። በልጂዩም 10,438,353: ሆላንድ 16,730,632: ኤርትራ ድማ 6,086,495። ካብዚ ምናልባት እቲ ኣብ ባሕርን ምደረበዳን ዝጠፍአን ዝጠፍእ ዘሎን ምስ ዝጐድሎ ብዝሒ ህዝቢ ኤርትራ ትሕቲኡ ከኸውን እዩ።

ኤርትራ ነዘን ክልተ ሃገራት ብስፍሓት መሬታ ዳርጋ ንኽልቲኤን ብሰለስተ ዕጽፊ ትተዓጻጸፈን። ብብዝሒ ህዝባ ከኣ ዳርጋ ክልቲኤን ይተዓጻጸፋኣ እየን። ይኹን እምበር ንህዝበን ይኹን ንኣዕቊበነኦ ዘለዋ ህዝቢ ካብቲ ህዝቢ ኤርትራ ዝነብሮ ዘሎ ከርፋሕ ናብራ ኣዝዩ ብዝሓሸ ኣገባብ የመሓድረኦ ኣለዋ። ኮታ ንህይወቱ ዘድሊ ነገራት የማልኣሉ ኣለዋ። እዘን ሰለስተ ዝተጠቕሳ ሃገራት ነፍሲ ወከፈን ዝመሳሰል ናይ ትሕተ ባይታውን ልዕለ ባይታውን ጸጋታትን ባህሪያዊ ሃብትን ይውንና። ኩለን ኣብ ሕርሻ፥ ማዕድን፥ (ሓጺንን ዚንክን) ዓሳ፥ ጋዝ፥ ነዳዲ ዘለወን ኢየን። ኣብ ሰልስቲኤን ሃገራት ዝበቑል ኣዝርእቲ ከም ዕፉን፥ ድንሽ፥ ከምኡ እውን ፍረታትን ኣሕምልትን .. ወዝተ፡ ክህልወን እንከሎ እተን ክልተ ሃገራት ዘይብለን ግን ከኣ ኤርትራ ዘለዋ ከም ወርቂ፡ ፖታሽ፥ ብሩር፥ እምነ-በረድ ,,, ወዘተ ኢዮም። ካልእ ዘይተዳህሰሰ ባህሪያዊ ሃብቲ እውን ኣብ ኤርትራ ክህሉ ይኽእል እዩ። ብዘይካ’ዚ ኤርትራ ክልተ ወደባት እትውንን ሃገር እያ። እዚ ኩሉ ተደማሚሩ ብቑጠባዊ ዓይኒ ምስ እንርእዮ ነዚ ኣዝዩ ውሑድ ህዝባ ይትረፍ ንካልእ’ውን መኾነት። ምኽንያቱ ከም ኣብነት ነዘን ክልተ ሃገራት ምስ ኤርትራ ምስ እነወዳድረን ካብ ናይ ኤርትራ ሃብቲ ዝያዳ ዘለወን ኣይኮናን። ግን እዘን ሃገራት እዚአን ሰላም፥ ቅሳነት፥ ቅኑዕ ምሕደራ፥ ሓድነት፥ ከምኡ እውን ኣእምሮ ማለት ፍልጠት ስለ ዘለወን፡ ነቲ ውሑድ ሃብተን ብግቡእ ሰሪዐን ነዋርሕ ዘይኮነስ ንዓመታት ኣቐዲመን ተሊመን ዝጐድለን፡ ካብ ካልኦት ሃገራት እናተክኣ ህዝበን ብጽቡቕ የናብራ ኣለዋ።

ሽግር ናይ ኤርትራ እምበኣር፡ ቀዳማይ ዘይብቕዓት መራሕቲ፥ ካልኣይ ከኣ ኣርሒቑ ዝሓስብ መንግስትን ምሕደራን ዘይምህላው እዩ። ባህሪ ናይቲ ኣብ ስልጣን ዘሎ መላኺ ስርዓት ንሃብቲ ሃገር ክጉሕጉሕ ወይ እውን ብካልኦት ሃገራት ንኽምዝመዝ ዘፍቅድ ምዃኑ ከኣ ካልእ ጸገም እዩ። እዚ ንዛረበሉ ዘለና ስርዓት ንህዝቢ ክንዲ ፍረ ኣድሪ ተገዳስነት የብሉን። እዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ስርዓት እቲ ህዝቢ ናይ ፖለቲካ ድሕረት ስለዘለዎ ኣንጻር ረብሓኡ ክኸይድ ናይ ግድን እዩ። እዚ ከይኣክል ገለ ተበለጽትን ኣድሓርሓርትን ነቲ ቀንዲ ሃገራዊ ጉዳይን ንሃገራዊ መንነትን ዘህስስ ጉዕዞ ተተሓሒዞሞ ንርእን ንዕዘብን ኣሎና። እዞም ብስም ሃይማኖት፥ ብሄርን፥ ዓሌትን ከይተረፈ ካብ ሃገርነት ንታሕቲ ወሪዶም ክጠራነፉ ህርዲግ ዝብሉ ዘለዉ ጽባሕ ንግሆ ናይ ታሪኽ ተሓተትቲ ምዃኖም ክዝንግዑ የብሎምን።

ሎሚ ኣብ ምዕቡል እንዳማትካ ሃገር ኰንካ፡ ነቲ ኣብ ዲቕ ዝበለ ደልሃመት ዘእተወና ፍልልያት ዳግማይ ምግፋሕ ከሳብ ክንደይ ብጉዳይ ሃገርን ህዝብን ንሓሊ ቀንዲ መለለዪና እዩ ክኸውን። ኣብ ኣርበዓታትን ሓምሳታትን ገዛእቲ ሓይልታት ዝተጻወቱልና ምዝንጋዕ ከኣ ሎሚ’ውን መጻወቲ ጓኖት ክንከውን እዩ ኣፍደገ ዝኸፍት። ኤርትራ በዚ ጭካንን ስድን ስርዓት ተመሪሓ፥ ከም ሃገር ናብ ምፍሻል ገጻ ትጐዓዝ ኣላ። ትሕቲ ሃገራዊ ውደባ ገዲፍካ ንኹልኻ ብዘይጥርንፍ ኣገባብ ምትእኽኻብ ነቲ ጨቋኒ ስርዓት ዘገልግል እምበር ንህዝብናን ሃገርናን ዘድሕን ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኣብ መንጎ ሓቢርካን ሰሚርካን ምእንቲ ሃገርን ህዝብን ክትቃለስን ክትሓስብን ኣብ መንጎ ንውሱን ሕብረተሰብ ጥራሕ ብምጥርናፍን ምሕሳብን ዘሎ ፍልልይ ዘምጽኦ መዘዝን ኣጸቢቕና ክነለልዮ ይግበኣና። እዚ ግና ባህልኻ፡ ልምድኻን ቋንቋኻን ደምስስ ወይ ከኣ ኣይተማዕብል ከስምዕ ኣይግባእን።