ኣብ ኤርትራ ከም ሓድግታት ምምሕዳር ኢጣልያ ዝውሰዳ ብዙሓት ትካላትን ፋብሪካታትን ነይረን። ወያ ሎሚ ኸፊእዋ ዘሎ ውቅብቲ ዋና ከተማ ሃገርና ኣስመራ ብዓባያ እውን ኣብዚ ዝርዝር ሓድግታት መግዛእቲ እያ እትጥቀስ። ኩሎም ድሕሪ ኢጣልያ ኣብ ኤርትራ ዝመጹ ምምሕዳራት ከኣ ኣብ ምዕናውን ምድኻምን ናይዘን ትካላት ነናቶም ኣሉታዊ ግደ ነይርዎም። ንኣብነት ምምሕዳር መንግስቲ እንግሊዝ ምስቶም ሽዑ ኣብ ኤርትራ ዝነበሩ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኢትዮጵያ ተመሳጢራ ነቲ ካብን ናብን ኣስመራን ባጽዕን ብስሉጥ ንብረት ዘመላልስ ዝነበረ ተለፍሪካ ከም ዝሸጠት ብሰፊሑ ዝዝንቶ እዩ። ካብ ግዜ መንግስቲ ሃጸይ ሃይለስላሴ ጀሚርካ ኣዕኑድ ተለፎን ከይተረፈ፡ ብዙሓት ትካላት ካብ ኤርትራ ናብ ኣዲስ ኣበባን ካልእ ከባብታት ኢትዮጵያን ተወሲደን እየን።

ካብቲ ካብ ምምሕዳር ኢጣልያ ዝተረፈ ሓድጊ እሞ ድሕሪኡ ምርኡይ ኣገልግሎት ዝህብ ዝነበረ፡ ትካላት ትምህርቲ ብኣብነት ዝጠቀሳ እየን። እታ ኣብ ኤርትራ “ሓንቲ ከም ሓሙስ” ትበሃል ዝነበረት ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ከኣ ናይዚ ኣብነት እያ። እንተኾነ ብዘይመተካእታን ብዘይቅቡል ምኽንያትን ብ2003 ካብ እትዕጾ እነሆ 17 ዓመታት ኮይኑ፡ ኤርትራ “ዩኒቨርስቲ ዘየብላ እንኮ ሃገር” እናተባህለት ትጥቀስ ኣላ። ኣብዚ ለንቅነ ከኣ  ቤት ትምህርቲ ጥልያን  ኣስመራ ፈቓዳ ብምምሕዳር ህግዲፍ ከም ዝተመንዘዐ ዝሕብር ዜና ብሰፊሑ፡ ዋላ ኣብተን ምስ ህግዲፍ ዝዳናገጻ ማሕበራዊ ሚድያታት ተዘርጊሑ ኣሎ።

ምምሕዳር  ቤት ትምህርቲ ጣልያን ኣስመራ ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት ጉንበተ-ሰነ 2020 ብምኽንያት ለበዳ ሕማም ኮቪድ-19 ከም ኩለን ኣብያተ-ትምህርቲ ምስ ተዓጸወት፡ ወዮ ህዝባዊ ኣገልግሎት ምዕጻው ዝለመደን ምስ ናይታ ቤት ትምህርቲ ምምሕዳር ኣብ ቀጨውጨው ዝጸንሐን ህግዲፍ፡ ኣብ ክንዲ ነቲ ጉዳይ ብሓላፍነት ሒዝካ ምእላዩ፡ ንፈቓድ ናይታ ን103 ዓመታት ኣገልግሎት ክትህብ ዝጸንሐት ቤት ትምህርቲ ስሒብዎ። ብሓቂ ምምሕዳር ህግዲፍ ምናልባት እውን ኣብ መስርሕ’ቲ ኣተዓጻጽዋ ናይታ ቤት ትምህርቲ ዕቃበ እንተዝነብሮ’ውን ሓላፍነት ወሲዱ ከጻርን እቲ ኩነታት ናብ ንቡር ክመልስን መተገብኦ እምበር፡ ኣብ ህልኽ ኣይመኣተወን። እንተኾነ ጉዳይ ህዝቢ ጉዳዩ ስለ ዘይኮነ፡ ነቲ ምዕጻው መሊሱ ረጊጥዎ። ናይ ብዙሓት ናይ ጽባሕ ሰብ ተስፋ ህጻናት ናይ ትምህርቲ መኣዲ ከኣ ዓጽዩ። ነቲ ኩነታት ብቕረባ ዝተኸታተልዎ ከም ዝገልጽዎ፡ እዛ ለንቅነ ፈቓዳ ዝተሳሕበ ቤት ትምህርቲ ጣልያን ኣስመራ ኣብ ግዜ ምምሕዳር እንግሊዝ፡ ፈደረሽን፡ ሃይለስላሴን ደርግን ምስ ኩሉቲ ኣብ ኤርትራ ዝነበረ ጸገማት ብዘይምቁራጽ ኣገልግሎት ክትህብ ጸኒሓ እያ። ሎሚ ኣብ ግዜ ህግዲፍ ግና ተረጊጣ።

ኣብዚ እዋንዚ ብኣዋጅ ደኣ ኣይዘረብ እምበር፡ እተን ኣብ ዝተፈላለየ ከባብታት ኤርትራ ዘለዋ ናይ ካለኣይ ደረጃ ኣብያተ-ትምህርቲ እውን ነናይ ከባቢአን መንእሰያት ናይ ምስትምሃር ሓላፍነተን ካብ ምዕጻው ብዘይትሕት ተገፊፉ፡ ኤርትራውያን ተመሃሮ ኣብ ሓንቲ ኣብ ሳዋ እትርከብ፡ 2ይ ደረጃ ቤት ትምህርቲ ካብ ምባላ መዳጐኒት ክትብላ ዝቐልል ማሕዩር እዮም “ዝመሃሩ” ዘለዉ። ኣብ 2019 ካብ 20 ንላዕሊ ዝተፈላለየ ደረጃ ሕክምናዊ ኣገልግሎት ዝህባ ዝነበራ ብካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ኤርትራ ዝመሓደራ ኣብ ሓያለ ኩርነዓት ኤርትራ ዝርጋሐ ዝነበረን ትካላት ምዕጻወን እውን፡ መግለጺ ሕዱር ዓጻዊ ባህሪ ናይቲ ጉዳም ጉጅለ እዩ። ናብ ህልዊ ኩነታት ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያ እንተነቋምት እውን ዓጻዊ ባህሪ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ዘላግጽ ዘሎ ጉጅለ ኢና እንርዳእ።

እዚ ምስ መንግስቲ ኢጣልያ ዝምድና ዘለወን ግና ድማ ህዝቢ ኤርትራ ክግልገለለን ዝጸንሐ ትካላት ምዕጻው ዲፕሎማስያዊ ትሕዝቶ እውን ኣለዎ። ተዓዘብቲ ከም ዝብልዎ እቲ ብ1991 ምስ ዓብይ ተስፋ ዝተጀመረ ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ኤርትራን ኢጣልያን ብሰንኪ ገታር፡ ስሱዕን ዘይውሕሉልን ዲፕሎማስያዊ ኣተሓሕዛ ጉጅለ ህግዲፍ ድሕሪ 2001 ንቁልቁል ክንቆት ምስ ጸንሐ እዩ ሎሚ መሬት ዘቢጡ ዘሎ። ብፍላይ ከኣ ካብ 2002 ጀሚሩ ብዙሓት ናይ ኢጣልያ ናይ ዲፕሎማሲ ክኢላታት ነቲ ዝምድና ከዕርይዎ ብዝተፈላለየ ኣገባብ ኣብ ዝተፈላለየ ግዝያት ፈቲኖም እዮም። ናይ ኢጣልያ ናይ ወጻኢ ጉዳይ ምክትል ምኒስተር ላፖ ዲስተሊ ብ2014 ናብ ኤርትራ ዝገበርዎ እሞ ተስፋ ተነቢርሉ ዝነበረ ዑደት  ኣካል ናይቲ ጻዕሪ ነይሩ። እንተኾነ እዚ ዑደትዚ ድሕሪቲ ብ3 ጥቅምቲ 2013 ኣብ ደሴት ላምፓዱዛ ልዕሊ 350 ኤርትራውያን ኣብ ባሕሪ ጥሒሎም ዝሃለቕሉን እሞ ዓለምና በቲ ተረኽቦ ኣዝያ ክትሓዝን እንከላ፡ መንግስቲ ህግዲፍ ዘይተገደሰሉ ተረኽቦ ዝተኻየደ ስለ ዝነበረ፡ ከምቲ ትጽቢት ዝተገብረሉ ውጽኢት ኣየመዝገበን።

ጉጅለ ህግዲፍ ረብሓ ህዝቢ ዘቐድም ውሕሉል ዲፕሎማስያዊ ዝምድና ክምስርት ባህሪኡ ስለ ዘይፈቐደሉ ምስ መንግስቲ ኢጣልያ  ኣብ ምትህልላኽን ምጽብጻብን እዩ ኣትዩ። ናቱ ግናይ ግብሪ ኣቐሚጡ፡ ንጉጅለ 15ን ጋዜጠኛታትን ክኣስር እንከሎ እውን፡ ካብቶም ኢድ ብምእታው ዝኸሰሶም ሓደ ኤምባሲ ኢጣልያ ኣብ ኣስመራ እዩ። ካብዚ ተበጊሱ እዩ ከኣ ንኢጣልያዊ ኣንበሳደር  ኣንቶኒዮ ባንዲኒ ኣብ 2001 ዝሰጐጎም። ነቲ ኣቡናት ካቶሊካዊት ቤተክርስትያን ኤርትራ ኣብ 2014 “ሓውኻኸ ኣበይ ኣሎ” ብዝብል ንዘቕረብዎ ናይ ብዙሓት ቀልቢ ዝሰሓበን ሓያል ሃወርያዊ መልእኽቲ እውን “ኢድ መንግስቲ ኢጣልያ ኣለዎ” ብዝብል ኣቖጢዕዎ እዩ።

ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተገልጸ፡ እቲ በተን ዝተዓጸዋ ትካላት ትምህርቲ ኮነ ሕክምና ክጥቀም ዝጸንሐ ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ጉጅለ ህግዲፍ ሕውየት ህዝቢ ሕውየቱ፡ ፍልጠት ህዝቢ ከኣ ፍልጠቱ ነይሩ እንተዝኸውን ንዝምድናኡ ናይ ህዝቢ ተጠቃምነት ብዘይጐድእ መንግዲ መሓዞ። ኣይኮነንዶ ዝጸንሓ ትካላት ጥዕናን ትምህርትን ክዓጹ፡ ሓደስቲ ትካላት ዝኽፈተሉ ኩነታት ክፈጥር መጸዓረ። እንተኾነ ከምቲ “…….. ሓጋዚኣ እንተረኣየትስ መዲዳ ትሓብእ” ዝበሃል፡  ጉዳይ ህዝቢ ጉዳዩ ስለ ዘይኮነ ተመኩሮኡ ብገበርቲ ሰናይ ዝድገፋ ህዝቢ ዝግልገለለን  ትካላት ኣብ ምዕጻው እምበር ኣብ ምኽፋት ሓደስቲ ከምዘይኮነ ባዕሉ የመስክር ኣሎ። 

ኣግእዞ ጓል ኣንስተይቲ

Tuesday, 15 September 2020 05:03 Written by

ኣብ ልዕሊ ደቂ-ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽ ኣብዚ ግዜ እዚ; ኣብ ገለ ክፋል ዓለምና ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ ዝፍጸም ዓመጽን፡ ኣሰቃቒ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰልን፥ ይሕባእን ይዕበጥን ኮይኑ እምበር ደው ኣይበለን።

ብር ኢትዮጵያ ተቐይሩ፤ ናይ 200 ሓዲሽ ናይ ወረቐት ገንዘብ ተኣታትዩ

ሓድሽ ባጤራ ኢትዮጵያ

መንግስቲ ኢትዮጵያ ሓድሽ መተዓዳደጊ ብር [ባጤራ] ኢትዮጵያ ከም ዘተኣታተወ ቐዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ሕመድ ብትዊተር ኣፍሊጡ።

በዚ መሰረት ናይ 10፣ 50ን ሓደ ሚኢቲ ብርን ክቕየሩ እንከለው፡ ሓድሽ ናይ 200 መተዓዳደጊ ናይ ቀረቐት ገንዘብ ከም ዝሓተመ ገሊጹ።

እቲ ሓድሽ ቅርሺ /ጤራ ዘይሕጋዊ ዝውውር ገንዘብ፣ ብልሽውናን ኮንትሮባንድን ኣብ ምቁጽጻር ክሕግዝ እዩ ኢሉ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ኣገልግሎት ዝርከብ ናይ ወረቐት ብር ቅድሚ 23 ዓመት ብ1990 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ድሕሪ ኢትዮ-ኤርትራ ተቐይሮም ናብ ስራሕ ከም ዝኣተው ይፍለጥ።

ካብ ስርዓት ሃይለስላሰ ጀሚሩ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ስራሕ ዝነበሩ ናይ ወረቐት ኖታት ኣብ ዝተፈላለዩ ጊዜያት ዝተቐየሩ ኮይኖም፡ ናብ 50 ዓመታት ኣብ ዝጽጋዕ ናይ ስልጣን ግዜ ኣርባዕተ ግዜ ተቐይሩ'ዩ።

ወተሃደራዊ ስርዓት ደርግ ነቲ ሃጸያዊ ስርዓት ኣወጊዱ ስርዓት ምስ ሓደ ብ1969 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኢትዮጵያ] ምስሊ እቲ ንጉስ ዝነበሮ ቅርሺ ክቕሩ ገይሩ።

ብተመሳሳሊ ኢህወደግ ናብ ስልጣን ምስ መጽአ ንሸውዓተ ዓመታት ኣብ ስራሕ ዝጸንሐ ገንዘብ ድሕሪ ኲናት ኢትዮ- ኤርትራ ኣብ ዝሓጸረ ግዜ ክቅየሩ ምግባሩ ይፍለጥ።

ባጤራ ምቅያር ኣብ ብዙሓት ሃገራት ዝርአ ኮይኑ፡ ኤርትራ ነቲ ኣቐዲማ ትጥቀመሉ ዝነበረት ባጤራ ኣብ 26 ታሕሳስ 2015 ከም ዝቐየረቶ ዝዝከር እዩ።

ብዝለዓለ ዝቕባበ ዋጋ ዝተሃሰየት ሃገረ ቬነዝወላ'ውን፤ ኣብታ ሃገር ኣጋጢሙ ዘሎ ቑጠባዊ ቅልውላው ንምፍዃስ ን2017 ዓ.ም [ኣቆጻጽራ ኤውሮጳ] ስማዊ ባጤራ ዕላዊ ገይራ'ያ።

እቲ ሓድሽ ብር፡ ብጸጋታት ነዳዲ፣ ጋዝ፣ ወርቅን ኣልማዝን ከም ዝሕገዝ'ዩ ተገሊጹ ነይሩ።

ኣብ ኤዥያ'ውን ህንዲ ኣብታ ሃገር ዘሎ ዘይሕጋዊ ምክዕባት ገንዘብን ብልሽውናን ንምቅላስ ናይ 500ን ሓደ ሽሕን ሩፒ ኣብ ሓደ ለይቲ ክቅየር ምግባራ ይዝከር።

ኣብ መወዳእታ 2019 ኬንያ'ውን ኣብ ዕዳጋ ዝነበረ ሽሊንግ ብምእካብ፡ ናይ 50፣ ሓደ ሚኢቲን ሓደ ሽሕን ባጤራ ቐይራ'ያ።

ሓዲሽ ዓመት ብሓዲሽ ተስፋ

Sunday, 13 September 2020 13:26 Written by

ኣብ መላእ ዓለም ዝተፈላለየ ቋንቋ ዝዛረብን ዝተፈላለየ እምነታት ዝኣምንን ሕብረተሰብ ከም ዘሎ ንኹልና ብሩህ እዩ። እዚ ኣህዛብ ናይዛ ዓለምና ብዓለማውን መንፈሳውን ሕጊ ተገዚኡ ዝኸይድ ከም ምዃኑ መጠን፥ ኣብ ኣተገባብራኡ፡ ምእዙዝነቱን ተኣማንነቱ ኣብቲ ሕግን ምስቲ ዘለዎ ባህልን ልምድን ክፈላለ ይኽእል እዩ። ንኣብነት ሓደ ካብቲ መንፈሳዊ በዓላት ሓዲሽ ዓመት ዝብል ክንወስድ ንኽእል።

ኣብ ዓለምና እምበኣር ብመጠን እቲ ባህልን ልምድን መንፈሳዊ ሕግን ናይቲ ሕብረተሰባት (societies) ክቑጸር ይኽእል።ኩሉ ህዝቢ ሓዲሽ ዓመት ክዝከር ከሎ ኣብ ኣእምርኡ ብዙሕ ተዘክሮታት ክህልዎ ይኽእል እዩ። ስለዚ በቲ ዝሓለፈ ዓመት ናብቲ ዝሰጋገርዎ ዘለዉ ሓዲሽ ዓመት ገሊኡ  ሓሚሙ፥ ካብ ሞት፥ ድሒኑ ብጥዕንኡ ምጽንሑ ከመስግንን ንዝመጽእ ዓመት ድማ ብሩህ ተስፋ ክኾነሉ  ይምነን ይጽልን።

ሓዲሽ ዓመት ኣብ መላእ ዓለም ኩሉ ኣብ ሓደ ዕለትን ወርሕን ኣይኮነን ዘብዕሎ። እንታይ ደኣ ኣብ ዝተፈላለየ ዕለትን ወርሓትን ኢዩ ዘብዕሎ። እተን ኣዋርሕ ከኣ ጥሪ (Jamuary) ለካቲት- ውይ መጋቢት፥(February or March) ሚያዝያ (April) መስከረም (September) እየን። ኩሎም ዝተፈላለየ ወግዕታት (traditions) ልምድን (customs) ስለዝውንኑ ከከም እቲ ልምዶምን ወግዕታቶምን ኣብ ዝተፈላለየ ዕለትን ወርሓትን ሓዲሽ ዓመት ከብዕሉ ከለዉ ምኽንያት ክህሉ ናይ ግድን እዩ። እዚ ከኣ ወይ ካብ ወለዶ ንወለዶ ክሰጋገር ዝጸንሐ ወይ እውን ካብ ካልእ ባህልታት ዝተወርሰ ክኸውን ይኽእል።

ብዝኾነ ግን ሓዲሽ ዓመት ካብቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ዓመት ዝሓሸ ክኸውን እተዘኻኽረሉን፥ ሓዲሽ መደባት እትትልመሉን፥ ከምኡ እውን ብሃይማኖታዊ ሸነኽ ካብ ልቢ ዝነቐለ ይቕረ ክትብህሃልን ዝደፋፍእ ዕለት እዩ። ወዲ ሰብ ግን ስሱዕ ስለዝኾነ በቲ ዝሓለፈ ክቕጻዕን ካብ ሕማቕን ክፉእን ተግባራት ክቑጠብን ስለዘይክእል ናብታ ሓዳስ ዓመት’ውን ተመሊሱ ናብ ጭቃ ኢዩ ዝጎዓዝ። ንኣብነት ንሕጊ ትራፊክ ተኸተል ማኪናኻ ብናህሪ ኣይትኺድ ንዝበሃል ናብታ ሓዳስ ዓመት’ውን  በቲ ዝተባህሎ ገዲፉ ብፍጥነት ክኸይድ ይጅምር። ኣብታ ዝሓለፈት ዓመት ናይ ምቅትታል ይኹን ንደቂ ሰባት እንተስ ብዓሌት ወይ ብሃይማኖት ወይ እውን ብፖለቲካዊ ጸጊዒነት ኣሳቢብካ ዝግበር ግፍዒ ተመሊሱ ክደግሞ ኢኻ ትዕዘብ።

ሓዲሽ ዓመት እምበኣር ኩሉ  ግዜ ናይ መዘኻኸሪ፡ ምስ ነፍኻ እትመራመረሉን ካብቲ ዝሓለፈ ፍለይ ዝበለ እንታይ ክገብር ኣሎኒ ኢልካ እትሓስበሉን ኣጋጣሚ እዩ ክኸውን ዝግበኦ። እዚ ማለት ካብቲ ትሓስቦ ዝነበርካ ሕማቕ ሓሳባት ይኹን ናይ ተንኮል ስራሓት ንምስትውዓልን ምብርባርን ዝሕግዝ ናይ ሰዓት ደውል እዩ እንተተባህለ ሓሶት ኣይኮነን። ንሓዲሽ ዓመት ክነብዕሎ ከሎና ዝኾነ ይኹን ስምዒት ይሃልወና ብዘየገድስ ነቲ ዓለማውን መንፈሳውን ሕግታት ክንክተል ናይ ግድን እዩ። ግን ስለምንታይ ኢና እነብዕሎ ዝብል ሕቶ ክምለስ ኣለዎ።

እቲ ቀንዲ ንሓዲሽ ዓመት ምኽባር ብእምነት ወይ ባህሊ ተደሪኽና ዲና ወይ ዕላማ ኣሎና ንዝብል ውን ኣገዳሲ ጉዳይ እዩ። ብዝኾነ ግና እቲ ንሓዲሽ ዓመት ክነብዕሎ ከሎና ዋላ እኳ ንድሕሪት ምልስ ኢልና እንታይ ከምዝነበረን እንታይ ከምዘሕለፍናን ኩሉ ጽቡቑን ሕማቑን ምናልባት ኣብታ ሰዓት  ካብ ኣረጊት ዓመት ናብ ሓዲሽ ዓመት እንሰጋገረላ ደቒቕ ኣይንዝክሮን ንኸውን። ምኽንያቱ ኩሉ ሓሳባትና ናብቲ ዝመጽእ ሓዲሽ ዕለት ኢዩ ክኸውን። ይኹን እምበር ነቲ ሓዲሽ ዕለት ቅድሚ ምቕባልና ይኹን ምስግጋርና እቲ ዝሓለፈ ዓመት ከመይ ነርና፥ ምስ መን ተዃሪና፥ ምስ መንከ ተጻሊእና፥ እንታይ ሽግር ኣሕሊፍና፥ ንካልኦት ሽጉራትን ዝተጻገሙን ናይ ምሕጋዝ ይኹን ምዕንጋል እንታይ ኣስተዋጽኦን ምትሕብባርን ገርና ዝብሉ ገምጊምና፡ ንብድሕሪ ሕጂ ዝመጽእከ እንታይን ዝሓሸን ተግባራትን ባህሪያትን ናይ ምምሕያሽ ውሳኔ ምግባር ኣድላዪ ኢዩ።

ንዝመጽእ ዓመት ኩሉ ሕልናና ንጽቡቕን ሰናይን ተግባራትን ኣብ ምፍጻም እንተዘይወጊንናዮ ነቲ ዝሓለፈ ጉድለታትናን ጌጋታትናን ደጊምና ክንፍጽሞ ኢና ማለት እዩ። ስለዚ ለውጢ ኣይገበርናን ከስምዕ ኢዩ። ምኽንያቱ ካብቲ ዝሓለፈ ኣረጊት ዓመት ናብ ሓዲሽ ዓመት ክንሰጋገር ከሎና ንኣተሓሳስባና ካብቲ ዝነበረ ከነመሓይሽን ክንቅይርን ኣብ ነፍስና ለውጢ ክንገብር እንተዘይክኢልና ነፍስና ንጥብር ኣሎና ኢዩ ዘስምዕ።ሓደ ወዲ ሰብ ኣብ ነፍሱ እንታይ እንታይን ለውጢ ክገብር ከም ዝግበኦ ነቲ ዝሓለፈ ህይወቱን ትግባሬኡን ክምርምሮን ዘጓነፎ ጸገማትን ዝፈጸሞም ጉድለታትን ክፍትሽ ከሎ ኢዩ ዝረኽቦ። ንኣብነት እዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ጨቋኒ ስርዓት፥ ብምኽንያት እዚ ቀዛፊ ዝኾነ ሕማም ለበዳ ንህዝብና ኣደዳ ጥምየትን፥ ስራሕ ኣልቦነትን ኣቃሊሕዎ እንከሎ፥ ሃገርና ንቕድሚት ትግስግስን ትምዕብልን ኣላ እናበልካ ዓይኒ ዘውጽአ ሓሶት እናነዛሕካ ዝሓለፍካዮ ንኽንደይ ሰባት ከም ዝልክምን፥ ከምዝፈላልን ዘንጊዕካ ዝግበር ለውጢ የለን።

 እወ! ኩሉ እቲ ጽቡቕ ንምግባር እንሓስቦን ክንኮኖ ንደልዮን ብምሉኡ ኣይንፍጽሞን ንኸውን። ምኽንያቱ እቲ ንኹልና ዝገዝኣና ናይ ምንባር ሕቶ፡  ንናይ ውልቅኻ ምንባር ሓሳብ ስለ ዝዕብልል እዩ። እዚ ከኣ ነቲ ንመላእ ሕብረትሰብ ዝሃስን ዝደቁስን ሸነኽ፡ ምስቲ ናይ በይንኻ ረብሓ ብምትእስሳር ንናይ ካልኦት ወጽዓን፥ ግፍዕን መከራን ከምዘይስማዕ እዩ ዝገብር። እዚ ምእንቲ ንናይ ውልቅኻ ረብሓ ክትብል ኣብ ልዕሊ ካልኦት ግፍዕን መከራን እናተፈጸመ ከምዘይተፈጸመ ጌርካ ምቕራብ፡ ኣብቲ ውጹዕ ሕብረተሰብ ሕማቕ ኣሰራት ኢዩ ዝገድፍ። ስለዚ ረብሓኻን ድሌታትካን ንምርዋይ፥ ንጌጋታትን ሕማቕ ተግባራትን ዓገብ ክትብል ዘይትኽእል ፍጡር እንተዀንካ ሓዲሽ ዓመት ነዓኻ’ውን ኣይንታይካን እዩ።

ምምሕዳር ትራምፕ፡ ኣብ ኣመሪካ ንዝነብሩ ኤርትራውያንን ኢትጵያውያንን ከመይ ጸልዩዎም?

ዶናልድ ትራምፕ
3  መስከረም 2020

ፕረዚደንታዊ መረጻ ኣመሪካ ዝመጽእ 3 ሕዳር 2020 ክካየድ እዩ፡፡ እቲ መረጻ ብቐንዱ ጉዳይ ኣመሪካውያን ይኹን እምበር ውጽኢት መረጻ እታ ኩለመዳያዊ ጸብለልታ ዘለዋ ሃገር፡ ዳርጋ ንመብዛሕተአን ሃገራት ዓለም ስለዝጸሉ ኣቓልቦ ማሕበረ ሰብ ዓለም ዝወስድ ጉዳይ እዩ፡፡

ብምኽንያት ኣንጻራዊ ናይ ፖሊሲ ፍልልያት፡ ኣብታ ኣብ ዓለም ዝበዝሑ ስደተኛታት ዝነብሩላ ኣመሪካ ዝካየድ መረጻ፡ ነቶም ስደተኛታት አዐርዩ እዩ ዘገድሶም፡፡

ከም ጸብጻብ ትካል ፖሊሲ ስደት (ኤምፒኣይ) ኣብ 2018 ኣቆጻጽራ ፈረንጂ፡ ኣብ ኣመሪካ ቁጽሪ ስደተኛታት 44.7 ሚልዮን ነይሩ፡፡ እዚ ድማ ኣስታት 15 ምኢታዊት ካብ ብዝሒ ህዝባ ኣመሪካ እዩ። ፡

ኣብ ተመሳሳሊ እዋን ቁጽሪ ኣብታ ሃገር ዝነብሩ ኢትዮጵያውያን 278 ሽሕ ክበጽሕ እንከሎ 45 ሽሕ ኤርትራውያን ከምዘለው ጸብጻብ ይሕብር፡፡

ቅድሚ ኣርባዕተ ዓመታት ካብ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ መንበረ ስልጣን ዝተረከበ ኣባል ውድብ ሪፐብሊካን ፕርዚደንት ዶናልድ ትራምፕ፡ ኣብዚ እዋን ንኻልኣይ እብረ ኣብቲ ጻዕዳ ቤተ-መንግስቲ ዘጽንሖ ድምጺ ንምርካብ ምስ ሕጹይ ዲሞክራት ጆ-ባይደን ብድምጾ ይጠማጠም ኣሎ።

ስደተኛታት ኢትዮጵያን ኤርትራን ንዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ምሕደራ ትራምፕ ከመይ ይገልጹዎ?

ኢትዮጵያዊ ኪሮስ ኣርኣያ ኣብ ግዝኣት ካሊፎርንያ ንነዊሕ ዓመታት ዝተቐመጠ ኣብ ዓውደ ፋይናንስ ዝነጥፍ ሞያዊ እዩ፡፡

ፕረዚደንት ዶናልድ ትራምፕ ኣብ ልዕሊ ስደተኛታት ኣወንታዊ ኣረኣእያ ከምዘይብሉ ዝገልጽ ኣቶ ኪሮስ፡ ገና ፕረዚደንት ቅድሚ ምዃኑ፡ ኣብ ልዕሊትውልዲ ባራክ ኦባማ ዘልዕሎ ዝነበረ ሕቶታት ከም ኣብነት ይጠቅስ፡፡

''ኦባማ ኣብዚ ኣይተወለደን፤ ኣብዚ ዓዲ ተወሊዱ እንተኾይኑ ከርኢ ኣለዎ እናበለ የንበድብድ ነይሩ፡፡ ሓደ ጊዜ ኣብ ኬንያ ሓደ ጊዜ ኣብ ኢንዶኔዥያ ተወሊዱ እናበለ ክሲ የቕርበሉ ነይሩ'' ዝብል ኣቶ ኪሮስ፡ ፕረዚደንት ኦባማ ኣብ ኣመሪካ ግዝኣት ሃዋይ ከምዝተወለደ ዘረድእ ወረቐት ከቕርብ ተገዲዱ ከምዝነበረ ይዝክር፡፡

ኪሮስ ኣርኣያ

ዶናልድ ትራምፕ ፕረዚደንት ኮይኑ መስተመረጸ ድማ ግዜ ከይወሰደ ስደተኛታት ዝኣትዉሎም ኣፍደገታት ናብ ምዕጻው ከምዝኣተወ ይገልጽ፡፡

''ምስ ሜክሲኮ ዘሎ ዶብ፡ ሳውዝ ቦርደር ኢሎም ዝጽውዕዎ ዶብ ክጸብብ፡ ናብ ሓሙሽተ ሽሕ ዝኾኑ ሓደሽቲ ሓለውቲ ዶብ ቖጺሩ '' ይብል፡፡

ብተወሳኺ እቲ ፕረዚደንት ዋሕዚ ዘይሕጋውያን ስደተኛታት ንምቕናስ ምስ ሜክሲኮ ኣብ ዘዋስን ዶብ ኣመሪካ ኣስታት ክልተ ሽሕ ማይል ሓጹር ንምስራሕ ዝገበሮ ምንቅስቓስ፡ ኣብ ስደተኛታ ዘለዎ ኣመለኻኽታ ሓደገኛ ምዃኑ መረጋገጺ ከምዝኾነ ኣቶ ኪሮስ ኣርኣያ ይገልጽ፡፡

ኣብ ህጻንነታ ምስ ኤርትውያን ወለዳ ናብ ኣመሪካ ዝመጽአት ኣድያም ሃይለሩፋኤል፡ ንዝሓለፉ ዓሰርተ ዓመታት ተሓላቒት መሰል ስደተኛታት ብፍላይ ከኣ ንኤርትራውያን ስደተኛታት ኮይና ክትንቀሳቐስ ጸኒሓ፡፡

መንግስቲ ኣመሪካ፡ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እትርከበን ሃገራት ዘንበሮ ናይ ጉዕዞ እገዳ ልክዕ ከምዘይኮነ እትገልጽ ኣድያም፡ ''እዚ እገዳ ብኣብዝሓ ካብተን ሃገራት ንዝመጽኡ ምሁራት እዩ ጽልዋ ዘለዎ'' ትብል፡፡

እቲ ዝኽፍአ ናይቶም ብሊብያ ካልኦት ሃገራትን ኣቢሎም ብዶብ ሜክሲኮ መጺኦም '' ዕቑባ ንምርካብ ዝሳቐዩ ዘለዉ ስደተኛታት ኣሕዋትና እዩ'' ትብል፡፡

ብኣቆጻጽራ ኣውሮጵያውያን ዝሓለፈ 1 ለካቲት፡ መንግስቲ ኣመሪካ፡ ንሃገራት ኤርትራ፣ ኪርጊስታን፣ ማንያማር፣ ሱዳን፣ ታንዛንያን ናይጀርያን ናይ ጉዕዞ እገዳ ከምዝገበረን ኣፍሊጡ፡፡

ኣብቲ እዋን፡ መንግስቲ ኤርትራ ብዘይ ስሩዕ ሰነድ ኣብ ኣመሪካ ዝብሩ ዜጋታቱ ናብ ሃገሮም ንምውሳድ ኣይተሓባበረን፣ እታ ሃገር ኣብ ጉዳያት ድሕነትን ጸጥታን ንምስራሕ መንግስቲ ኣመሪካ ንዘንበሮ መምዘኒ ኣየማለአትን ዝብሉን ምኽንያታት ብመንግስቲ ኣሜሪካ ቐሪቦም ነይሮም፡፡

መንግስቲ ኤርትራ ብወገኑ፡ ነቲ ኤርትራውያን ኣብ ኣሜሪካ ብቐዋምነት ክነብሩ ዘኽእል ቪዛ ከይረኽቡ ዝኽልክል እገዳ ዘይኮነስ ነቶም ዝቐረቡ ምኽንያታት እዩ ተቓዊሙ፡፡

ምሕደራ ፕረዚደንት ባራክ ኦባማ ምስ ዶናልድ ትራምፕ ክነጻጸር እንከሎ፡ ምሕደራ ኦባማ ንስደተኛታት ዝሓሸ ከምዝነበረ እያ ተጣባቒት መሰል ሰደተኛታት ኣድያም ሃይለ ሩፋኤል እትገልጽ፡፡

''ብርግጽ ባራክ ኦባማ እዩ ዝሓይሽ፡፡ እቲ ናይ ዲሞክራት ፖሊሲ ኣብ ስደተኛታት ትኹረት ይገብር እዩ፡፡ ደሞክራት፡ ነቲ ኩነታት ዝርድኡን ኩሉ ጊዜ እናማዕበሉዎ ዝኸዱን እዮም'' ትብል፡፡

ኣድያም ሃይለ ሩፋኤል

ብተወሳኺ መንግስቲ ባራክ ኦባማ ኣብ ኤርትራ ንዝበረ ጸገም ምሕደራ እውን እንተኾነ ኣቓልቦ ሂቡ ይሰርሓሉ ከምዝነበረ ትሕብር፡፡

ማዕከን ዜና ኤቢሲ፡ ቁጽሪ መንግስቲ ኣመሪካ ናብ ሃገሮም ዘባርሮም ኤርትራውያን እናወሰኸ ይመጽእ ከምዘሎ ኣብ ወርሒ ግንቦት ሓቢሩ ነይሩ፡፡

ካብ ወርሒ ሚያዝያ ክሳብ ጉንበት ኣስታት 936 ኤርትራወያን ናብ ሃገሮም ክባረሩ ከምዝተወሰነ ግን ገና ኣብ ቁጽጽር ከምዘይወዓሉ ዝገልጽ ጸብጻብ ኤቢሲ፡ ካብ ወርሒ ጥቅምቲ ክሳብ ግንቦት ጥራሕ ልዕሊ ዓሰርተ ኤርትውያን ናብ ሃገሮም ከምዝተሰጉ ይሕብር፡፡

''ቀዳምነት ንኣመሪካ'' ዝብል ፖሊሲ ዶናልድ ትራምፕ፡ እታ ሃገር ምስ ካልኦት ሃገራት ንዝህልዋ ምሕዝነት ከምዘጉደሎ ዝገልጽ ኣቶ ኪሮስ ኣርኣያ ኣብ ልዕሊ ኢትዮጵያ እውን ዝተፈለየ ከምዘይነበረ ይገልጽ፡፡

ብተወሳኺ '' ናይ ኣመሪካ ስርዓት ብዛዕባ ትራምፕ ጥራሕ እውን ኣይኮነን'' ዝብል ኣቶ ኪሮስ፡ ናይ ኣመሪካ ጥቕሚ ይሕሉ እዩ ኣብ ዝበሃል ኩሉ ኢድካ ምእታው ንነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ኣካል ፖሊሲ ወጻኢ እታ ሃገር ከምዝኾነ ብምግላጽ፡ ''ድኽመት መንግስቲ ኢትዮጵያ ተሓዊስዎ'' ኣብ ጉዳይ ህዳሰ ዝተርኣየ ነገር ከም ኣብነት የልዕል፡፡

መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ መንግስቲ ኣመሪካን ዓለማዊ ባንክን ኣብ ሰሉሳዊ ድርድር ግድብ ህዳሰ ክሕወሱ ምስምምዑ፡ ብደገን ውሽጥን ቀሊል ናብ ዘይበሃል ፖለቲካዊ ጽዕንቶ ኣእትይዎ እዩ፡፡

ቅድሚ ስምምዕ፡ ሰለስቲአን ሃገራት እቲ ግድብ ማይ ከይመልእ ብወገን ኣመሪካ ዝቐረበ ተደጋጋሚ መጠንቀቕታን፡ ብተቓወምቲ ኣብዪ ኣሕመድ ''ነቲ ግድብ ሸይጥዎ'' ዝብል ክስን፡ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ተወሳኺ ሕማም ርእሲ ፈጢሩሉ እዩ፡፡

ኣብ ኣመሪካ ዝነበሩ ኢትጵያውያን ንምትእትታው መንግስቲ ዶናልድ ትራምፕ ብምቅዋም ሰልፊ ኣካይዶም እዮም፡፡

ኮይኑ ግና ንጉዳይ ግድብ ህዳሰ ነኺሱ ሒዙ ዘሎ መንግስቲ ኣመሪካ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ስምምዕ ብዘይ ምቕባላ፡ ካብ መንግስቲ ኣመሪካ ዝግበረላ ሓገዝ ክሳብ 130 ሚልዮን ዶላር ክቕነስ ከምዝኽእል ኣብ ቀረባ መዓልታት ተገሊጹ ኣሎ፡፡

ካብ ቀጻሊ መረጻ ኣመሪካ እንታይ ይጽበዩ?

ትራምፕን ጆ ባይደንን

ኣብ ዝሓለፈ ሕዳር፡ ጸለምቲ ኣባላት ኮንግረንስ ውድብ ዲሞክራቲክ፡ ናብ ሳንድያጎ መጺኦም፡ ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ከምዘዘራረብዎም እትገልጽ ኣድያም ሃይለ ሩፋኤል፡ ኣብ መንጎ ሜክሲኮን ኣመሪካን ዘለዉ ስደተኛታት ዘለውሉ ኩነታት ምስረኣዩ ኣዝዮም ከምዝሓዘኑ ትዛረብ፡፡

''ገሪሙዎም፡ ክንድኡ ኣፍሪቃዊ ስደተኛ ከምዘሎ፡ ከምኡ ዓይነት ቅልውላው ከምዘሎ ኣይፈልጡን ነይሮም'' ትብል፡፡

ኣባላት ውድብ ዲሞክራት ብተነጻጻሪ ንስደተኛታት ዝሓሸ ምድንጋጽ ከምዘለዎም እትገልጽ ኣድያም፡ ኩሎም ኣባላት ሪፐብሊካን ብፖሊሲ ደረጃ ኣንጻር ስደተኛታት እዮም ምባል ከምዘይከኣልን ብዙሓት ንጉዳይ ኣፍሪቃውያን ስደተኛታት ብኣወንታዊ ከምዝጥምትዎን ትዛረብ፡፡

ኣቶ ኪሮስ ኣርኣያ፡ ኣብ ዝሓለፈ ኣርባዕተ ዓመታት ኣብ ኣመሪካ ክፍጸሙ እዮም ኢሉ ዘይሓሰቦም ነገራት ከምዘረኣየ እዩ ዝገልጽ፡፡

''ቤተ ሰብ ምስደቆም ክፈላሊ ጀሚሩ፤ 10 ሽሕ ዝኾኑ ሓደሽቲ ተቖጻጸርቲ ቆጺሩ ገዛ ንገዛ እናዘሩ፡ ሰባት ደቆም ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ኣብጺሖም ክምለሱ እንከለው ጨውዮምዎም ይኸዱ'' ብምባል ብዙሓት ካብ ኣባላት ስድረኦም ተፈላልዮም ከምዝተባረሩ ይዛረብ፡፡

ብተወሳኺ ፕረዚደንት ትራምፕ፡ ኣብ ጉዳይ ኮሮናቫይረስ ዝተኸተሎ ፖሊሲ ነታ ሃገር ብዙሕ ዋጋ ከምዘኽፈላ ዝገልጽ ኣቶ ኪሮስ፡ ብዙሓት ደገፍቱ ዝነበሩ ኣባላት ሪፐብሊካን ይርሕቕዎ ከምዘለዉን ኣብዚ ሕጂ ዝካየድ መረጻ ናይ ምስዓር ዕድሉ እናጸበበ ይመጽእ ምህላው ይገልጽ፡፡

ኩሉ ሳዕ ሓበራዊ ጻዕሪ ነበርቲ ኣመሪካ ስደተኛታት፡ ኣብ ፖሊሲ ስደተኛታት ኣመሪካ ጸቕጢ ንምፍጣር ከምዝሕግዝ ኣቶ ኪሮስ ኣርኣያን ኣድያም ሃይለ ሩፋኤልን ይሕብሩ፡፡

ሃገርና ኤርትራ ብዙሕነታዊት እያ። ብዙሕነታ ብብዙሕ መልከዓት ይግለጽ። ሃይማኖት፡ ቋንቋ። ብሄር፡ ዕድመ፡ ጾታ፡ መልከኣ ምድራዊ ኣቀማምጣን ኩነታት ኣየርን ኩሎም ናይ ብዙሕነታ መግለጺታት እዮም። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ኣተሓሳስባ  እውን ኣብቲ ኤርትራዊ ብዙሕነት ቦታ ኣለዎዩ።

ኩሉዚ ብዙሕነት ካብ ሕቑፊ ኤርትራውነት ክሳብ ዘይወጸን ብምክእኣል ክሳብ ዝተመሓደረን መልክዕናን ጸጋናን ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ብግብሪ እውን እዚ ብዙሕነትና ኤርትራ ብግብርን ብሕግን ልኡላዊት ክትከውን ናይ ዘኽኣለና ዓቕሚ ምንጭን ምስጢርን እዩ። “ሓድነትና ከም መርዓት ዓይንና ይተሓሎ” ክንብል እንከለና እዞም መርኣያ ብዙሕነትና ኣብ ክሊ ሕቑፊ ኤርትራውነት ብማዕረ ክመሓደሩ ኣለዎም ማለትና እዩ። “ሓድነት ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ከይወድቕ እሞ መፍቶ እቶም ብሓድነትና ዘይሕጐሱ ወገናት ከይንኸውን” እንጥንቀቕ ከኣ ወይ ሓደ ካብዞም መግለጺ ሓድነትና ካብ ሕቑፊ ምዕሩይ ኤርትራውነት ወጺኡ ጸብለል ክብል ክፍትን እንከሎ፡ ወይ ድማ ሓደ ወገን ነቲ መግለጺ ብዙሕነትና መዝሚዙ ምክብባር ኣህሲሱ “መን ከማይ” ብዝብል ኣብ ጸቢብነት ከኹድድ ክፍትን እንከሎ እዩ።

ነቲ ኣብ ሕቑፊ ኤርትራውነት ኣሳንዩ ክመሓደር ዝግበኦ ሃይማኖት፡ ቋንቋ፡ ብሄርን ዝኣመሰለን መጢጥካ ዝፍጠር እሞ ብሚዛናዊ ምክእኣልን ምጽውዋርን ዘይምሓደር ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ምርባሕ ኣብ ፖለቲካዊ ተመኩሮና ኣብ ዝተፈላለዩ  እዋናት ክረአ ከም ዝጸንሐን ሎሚ እውን ጌና ምሉእ ብምሉእ ቦታ ከምዘይለቐቐን ኩልና እንፈልጦ እዩ። ኣብ ግዜ ቃልስና ምእንቲ ናጽነት ብሰንኪ ዘይውሕሉል ኣተሓሕዛ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ክሳብ ክንዳይ ዘይኣድላይን  ኣዝዩ ክቡርን ዘኽፈለን ምንባሩ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። እቲ ዝተኸፍለ ዋጋ ዝያዳ ዝኸበደ ዝኸውን ከኣ ሎሚ’ውን ነቲ ናብኡ ዘብጸሐ ተመኩሮቲ ክንመሃረሉ እንተዘይክኢልና እዩ።

ከምቲ “እታ ኣደ ትብል ንጐይበይ፡ እታ ጓላ ከኣ ንገዝመይ” ዝበሃል፡ ብዘይካ ውሱናት ሕድሪ ህዝቦም ዝጠለሙ፡ ኩልና ኤርትራውያን፡ እንውደቦ፡ እንቃለሶ፡ እንውስኖ፡ እንእውጆ ኮነ እንጭረሖ፡  ምእንቲ ኤርትራን ህዝባን እዩ። ናይቶም ተወዲብና እንቃለስ ዘለና ረብሓ እውን ኣካል ናይ ህዝቢ ኤርትራ ረብሓ   እዩ። እዚ መሰረታዊ ዕማም ዝዕወትን መሰረታውን ቀጻልን ራህዋ ህዝቢ ኤርትራ ዝረጋገጽን ከኣ እቶም ኣብ መስርዕ ቃልሲ ንለውጢ ተሰሊፍና ዘለናን መላእ ህዝብናን “ንሕና ሓቢርና ንህዝብናን ሃገርናን” ዝብል ዘይኣግላሊ መትከል ኣብ ሕቑፊ ኤርትራውነት ኣብ ጽኑዕ መሰረት ክትከል እንከሎ እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ኣብ መስርዕ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ቃልሲ፡ ምብዛሕ ውድባት፡ ሰልፍታት፡ ማሕበራትን ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ንህዝቢ ኤርትራ ካብ ዘሰክፍዎ ተረኽቦታት ሓደ እዩ። ቀንዲ ምኽንያት መሰከፊኡ ከኣ እቲ ሓቢሩ ለውጢ ከምጽእ ዝግበኦ ዓቕሚ ተኸፋፊሉ ንከይደክም እዩ። ብውዳበ ደረጃ ምብዛሕና ጌጋን ናይ ምድካምና መሰረታዊ ጠንቅን ክኸውን ናይ ግድን ኣይኮነና። ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰለት ሃገር ካብቲ ብዙሕነት ዝነቅል ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ክፍጠርን እዚ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነት ዝፈጥሮ ብዝሒ ውዳበታት ክረአን እምብዛ ዘሰክፍ ኣይመኾነን። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና እቲ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ብዝሒ ውዳበታት ርትዓዊ እዩ ንምባል ኣይኮነን።  እምበኣር እቲ ቀንዲ ዘሰክፍስ እቲ ናይ ኣተሓሳስባ ኮነ ናይ ኣወዳድባ ብዙሕነት ካብ ሕቑፊ ኤርትራውነት ምስ ዝወጽእን ኣብ ምክእኣልን ምትሕልላይን ዘትከለ ዝምድና ክበኩርን እንከሎ እዩ። ካብ ሓደ ውደባ ንላዕሊ ምዃንን በዚ ኣገባብዚ ተቓሊስካ ምዕዋት ከም ዝከኣልን ብናይ ብዙሓት ሃገራትን ህዝብታትን ተመኩሮ ዝተረጋገጸ ምዃኑ ምስትውዓል እውን ኣገዳሲ እዩ።

ተኸኣኢልና ብሓባር እንተዘይሰጒምና ናይ ዝተወሰነ ውዳበ ኣተሓሳባ ወይ ዓቕሚ ዘይኮነ፡  ናይ ኩልና ኤርትራዊ ዓቕሚ ከም ዝደክም ምስትውዓል የድሊ። በዚ መስረት ኢና ከኣ ኣብዚ እዋንዚ ብሓባር ምቅላስ ናይ ምርጫ ዘይኮነ ናይ ህልውና ጉዳይ እዩ እንብል። ብሓባር ዘይምስጓምና ዓቕምና ዘዳኽም ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቶም ካብ ምፍልላይና ዝዕንገሉ ኣፍረስቲ ኣካላት ዕድል ዘስፍሕ እዩ። ሎሚ ሃገርና ኣይኮነንዶ እንዳተመናጨትናን እንዳተነዓዓቕናን እንዳሳነናን እንዳተኸኣኣልና እውን ምብድሁ ኣብ ዝኸብደና ወጥሪ እያ ዘላ። እቲ ሎሚ እውን ንድሕሪት ዘይምለስ፡ ግና ካብ ውሽጥን ወጻእን ተጻባእቲ ዝበዝሕዎ ዘለዉ ልኡላውነትና ናይ ምሕላው ሓላፍነትና፡ ምስቲ ለውጢ ናይ ምምጻእ ዕማምና ተደሚሩ ኣብ ቅድሜና  ተገቲሩ ንዘሎ ብደሆ የኽብዶ።

ብሰንኪ ኢሳያስን ገለ ካብ ተለኣኣኽቱን በብግዜኡ “ኢስያስ ኣፈወርቂ፡ ናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምፍልላይ ይድግፍ እዩ ዝብል እንተልዩ ኣትሪረ ክካተዖ ድልዊ እየ (ኣቶ ካሳ ከበደ ሓደ ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ኢትዮጵያ ኣብ ግዜ ደርጊ)፡ ኣቶ ኢሳይስ ካብ ቀደም ጀሚሮም ሓንቲ ኢትዮጵያ ክትህሉ እዮም ዝድግፉ ነይሮም (ኣቶ ለንጮ ለታ ሓደ ካብ ነባራት መራሕቲ ግንባር ናጽነት ኦሮሞ)፡ ድሕሪ ሕጂ ህዝቢ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዩ ዝብል ነቲ ሓቂ ዘይፈልጥ ጥራይ እዩ …….. ኣነ ብተደጋጋሚ ኢለዮ ኣለኹ፡ ድሕሪ ሕጂ ንስኻ ዶር ኣብይ ኢኻ ትመርሓና፡ እዚ ዘረባ ከጸብቕ ኢለ ዝብሎ ዘለኹ ኣይኮነን።. ኣነ ከኣ ኣብ ጐኑ ኣለኹ (ኢሳያስ ኣብ ብሄራዊ ቤተመንስቲ ኣዲስ ኣበባን ኣዳራሽ ሲዳማ ኣዋሳን)፡ ንሕና ክልተ ህዝቢ ዘይኮነ ሓደ ህዝቢ ኢና …….. ዶር ኣብይ ኣሕመድ ከኣ ምቕሉል መራሒ ረኺብና ኣለና። (ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ኤርትራ ዑስማን ሳልሕ ኣብ ኣዲስ ኣበባ)” ዝብሉ ኣበሃህላታት ንዘስተውዓለ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ብደሆ ክሳብ ክንደይ ከቢድን ውሁድ ናይ ሓባር ስጉምቲ ዝሓትትን ምዃኑ ምርዳእ ኣይጽገምን። ናይ ኣግኣዝያንን ካለኦት ሓድነት ህዝብን መሬትን ኤርትራ ክቖራርሙ ዝደልዩ ወገናትን ጠልቆምቆም እንተወሲኽካሉ ከኣ መሊሱ ይኸብድ። እንተኾነ ኣብ ክሊ “ኩሉ ኣብ ሕቑፊ ኤርትራውነት” ክሳብ ዝጸናዕና ንኹሎም ክንስዕሮም ናይ ግድን እዩ።

ጉጅለ ህግድፍ ኣብ ዝምድናዊ መዳይ ካብ ዝልለየሎም ተግባራት፡ ኣብ ሓጺር ግዜ ስልጣኑ ምስ ኩለን ጐረባብቲ ሃገራት ኣብ ውግእ ምእታዉ እዩ። ምስ ገሊአን ካብተን ጐረባብትና ሃገራት፡ ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ከም ዝተዋግአ ኩልና ዘይንርሰዖ እዩ። እዚ ጉጅለ ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ምስ ኩለን እዘን ዝተዋግአን  ሃገራት ናይ ሓጺር ግዜ ፍቕሪ ከም ዝነበሮ ኣብ መስርሕ ዝተዓዘብናዮ እዩ። ካብ ናይቲ ምስ ጐረባብቲ ሃገራት ዝተኻየደ ውግኣት ጠንቅታት፡ እቲ ቀንዲ ናይቲ ጉጅለ ኣደልዲሉ ዘይረገጸ መሕደሲ ግዝያዊ ጠቕሚ ዝቕርም ስንኩፍ ዲፕሎማሲያዊ ስልቲ እዩ።

ብግብሪ ክንርእዮ ከም ዝጸናሕናን ዘለናን፡ ዝምድና ጉጅለ ህግዲፍ ምስ ናይ ርሑቕ ይኹን ናይ ቀረባ ሃገራት ቀልጢፉ ዝፈሽል፡ ክስረት እንከሎ እውን፡ ብትዕግስትን ኣርሒቕካ ምርኣይን  ዘይተነድቀ፡ ናይ ህዝቢ ረብሓ ዘየቐድም ስለ ዝነበረ እዩ ዘበርዕን። እዚ ጉጅለ ዝምስርቶ ዝምድናታት ኩሉ እንተተዓዚብና ኣብ ኣዝዩ ጸቢብ ናቱ ረብሓኡ ዝተሰረተ እዩ። ኣብቲ መጀመርያ ግዜ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ ምስ የመን ጽቡቕ ዝምድና ነይርዎ። እቲ ጉጅለ ነዚ ተጠቒሙ ሓያሎ ኣብ ቤተመንግስቲ ዘገልግላ ዘመናዊ ተሽከርከርቲ ካብ መንግስቲ የመን ከም ዝረኸበ ኣብቲ ሽዑ እዋን ዝዝረብ ዝነበረ  እዩ። እዚ “ዝበለዓሉ ጻሕሊ ዝሰብር”  ጉጅለ ጸቢብ ረብሓኡ ምስ ጐደሎን ዓቕሉ ምስ ጸበቦን ከኣ ነቲ ዝምድና ኣዳኺምዎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ናብ ውግእ እውን ኣትዩ። ደሓር ኣብ ቅድሚ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ተረቲዑ ንደሰታት ሓንሽ ኣረኪቡ መልሓሱ ሓይኹ።

ጉጅለ ህግዲፍ ምስ ኢህወደግ ካብ ግዜ ቃልሲ ኣንጻር ደርግ ዝነበሮ  ዝምድና መዝሚዙ፡ ምስ ኢትዮጵያ ህዝቢ ኤርትራ ዘይርበሓሉ፡ ዘይፈልጦን ዘይሕጋውን ዘይትካላውን ንግዲ (ኮንትሮ ባንድ) የካይድ ነይሩ። ከም ውጽኢት ናይዚ ከኣ ናይ ኢትዮጵያ ቡን፡ ሰሊጥን ወርወር ቀላሚጦስን ናይ ኤርትራ ኣምሲሉ ናብ ዝተፈላለያ ሃገራት ልኢኹ ካዝናኡ የሰውድ ነይሩ። እዚ ኣብቲ እዋኑ ኣብ ኢትዮጵያውያን ዝፈጠሮ ቅርሕንቲ ቀሊል ኣይነበረን። ምንቅስቓስ እቲ ጉጅለ ኣብ ኢትዮጵያ፡ ምስ ረብሓን ራኢን ህዝቢ ኤርትራ ዘይከይድ፡ ኣብ ህልኽን ሕነ ምፍዳይን ዝተመርኮሰ ምንባሩ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊ ብዙሓት ንመሰል ህዝቢ ኤርትራ ዝቃለሱ ዝነበሩ ተጋደልትን ንጹሃት ኤርትራውያንን ናይ ቅንጸላ ስጉምቲ ወሲዱ እዩ። ብሰንክዚ ናይ ህግዲፍ ዕንደራ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተኣስሩ፡ ዝተቐትሉ፡ ዝተጨውዩን ዝተሰጉን ብዙሓት እዮም። ነፍሰ-ሄራት ተስፋሚካኤል ጆርጆ፡ ገብረብርሃን ዘርኣን ዝካርያስ ንጉሰን ከኣ ናይዚ ግዳይ ኣብነት እዮም።

እዚ ጥራይ ኣይኮነን፡ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብቲ ብናይ ኢትዮጵያ ገንዘብ ብር ዝጥቀመሉ ዝነበረ ግዜ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ሓደ ዶላር ብ5 ብር ክሽረፍ እንከሎ፡ ኣብ ኤርትራ ከኣ ከምቲ “ብዕራይሲ ዝበልዖ ሳዕሪ እምበር ዝጽበዮ ገደል ኣይርእን እዩ” ዝበሃል፡ ሳዕቤኑ ብዘይምስትውዓል፡ ሓደ ዶላር ብ7 ብር ይሽረፍ ነይሩ። ብዘይካዚ ናይ ኤርትራ ገንዘብ ናቕፋ ተሓቲሙ ኣብ ዕዳጋ  ምስ ኣተወ “ክልቲኡ ናቕፋን ብርን ብማዕረ ሚዛን ኣብ ክልቲኡ ሃገራት ክሰርሕ ኣለዎ” ዝብል በይናዊ መደምደምታ በጺሑ፡ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ክቕበሎ ከገድዶ ፈቲኑ። “እዚ ኣይከውንን እዩ” ምስ ተባህለ ከኣ ነቲ ተረኽቦ ጸይሩ፡ ብናይ “እሂን ምሂን” መስርሕ ክፈትሖ ዘኽእል ትዕግስቲ ስለ ዘይነበሮ፡ ናብቲ ዝለመዶ ዕብድብድን ንፍልልይ ብጐንጺ ናይ ምፍታሕን ጽላለኡ ኣትዩ፡ ውግእ ከፊቱ ተሳዒሩ ከኣ። እዚ ኩሉ ተደሚሩ ዘርኣየና እምበኣር፡ ናይ ኩሉቲ ውግኣት ጠንቂ ጸቢብ ረብሓ ናይቲ ጉጅለ ኮይኑ፡ እቲ ክዋጋእን ክሳራ ውግእ ክስከምን ዝጸንሐ ግና ህዝቢ ኤርትራ እዩ። ኢሳያስ ግና እቲ ናይ ህዝቢ ክሳራ ክሳራኡ ስለ ዘይኮነን፡ ነዚ እውን ኣብ ማእከል ኣዲስ ኣበባ ደጋጊሙ ኣፍልቡ እንዳወቐዐ “ኣይከሰርናን” ኢልዎ።

 ድሕሪቲ ህዝቢ ኤርትራ “ከምዚ እዩ” ኢልካ ክትጽብጽቦ ዘጸግም ዝኸሰረሉ፡ ኢሳያስ ግና ኣይከሰርናሉን ዝበሎ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን፡ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ኣብ መንጎ ዲክታቶር ኢሳያስን ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድን ኣዝዩ ውዕዉዕ ዝመስል ዕርክነትን ወደኽደኽን ተራእዩ። ንሓያሎ ተጋላባጢ ባህርያት ኢሳያስ ክከታተሉ ዘይጸንሑ ወገናት እውን ኣዕሽይዎም እዩ። እዚ ናይ ቅድሚ ክልተ ዓመታት ናይ ኢሳያስ ተበግሶ፡ ከምቲ ልማዱ ረብሓን ክብርን ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ዘበገሶ ከም ዘይነበረ ብግብሪ ዝረአ ዘሎ፡ ፈሊሑ ዝገረረ ሓቂ እዩ። ከም ውጽኢት ናይዚ ዳንኬራ ዝተወቕዓሉን ንሕና ግና “ኣየ እንቀዓ መሸላ ዘይውደኣ ይመስላ” ዝበልናዮን ዝምድና ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ኩሉ መዳይ ህይወቱ ዘይተጠቕመሉን ተዓጽዩ ዝነበረ ኣፍደገታት ሕጂ’ውን ዕጽዊ ምህላዉን ግብራዊ ምስክር እዩ። ኢሳያስ ቀንዲ ነዚ  ዝምድና ምስ ዶ/ር ኣብይ ዝጐየየሉ ምኽንያት፡ ነቲ ኣብ መንጎ ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ዝተፈጥረ ኢትዮጵያዊ ውሽጣዊ ምስሕሓብ መዝሚዙ ናይ ውልቁ ዝናን ሕነ  ምፍዳይን ህንጡይነቱ ንምርኣይ ጥራይ እዩ ነይሩ። እሞ ሰሚርሉዶ ኣይሰመረሉን፡ ውጽኢቱ እዚ ንዕዘቦ ዘለና ናይ ኢሳያስ ቀንፈዘው’ዩ።

ኣብቲ ዝምድና ዝፈጠረሉ እዋን መሪሕ ጭረሖ ንቕሎ ኢሳያስ ናብ ኢትዮጵያ “ናይ ወያነ ጸወታ ተወዲኡ (game is over)“ ዝብል ምንባሩ ጥራይ ክሳብ ክንደይ እቲ ደፋኢ ምኽንያት ቅርሕንቲ፡ ኣብ ዘይጉዳይካ ምእታውን ሕነ ምፍዳይን እምበር፡ ረብሓ ህዝቢ ኤርትራ ምዕቃብ ከምዘይነበረ ምርዳእ ይከኣል። ከምቲ “ተጋግዮም የጋግዩኻ” ዝበሃል፡ ኢሳያስ ንርእሱ ግጉይ መንገዲ መሪጹስ፡  ነቲ ጥዑይ ሰብ መሲልዎ ምስኡ ዝተዓራረኸ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ እውን ኣጋግዩ፡ ኣብ ዘይምልከቶ ጉዳይ ኤርትራ ዘይዝረብ ኣዛሪብዎን ዘይክተም ኣኸቲምዎን። እዚ ከይኣክል ብኣዝዩ ዕሙት ኣመዛዝና “ኢሳያስን ምምሕዳሩን ናይ ልምዓትን ሰላምን’ዩ” ክሳብ ምባል ግጉይ ምስክርነት ኣብጺሑ ኣብ ትዕዝብቲ ብዙሓት ንኢሳያስ ዝፈልጡ ኣውዲቕዎ። ከምቲ “ደድሕሪ ኣድጊ ዝኸደስ ህላ እንተዘይለመደ …… ለመደ” ዝበሃል፡ ወዮ ኢሳያስ ደኾን በቲ ኣብ ግዜ ዕርክነቶም ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበረ ገለ ለውጥታት ይጽለው ዝበሃል ዝነበረ ግምት፡ ብግልባጡ ኮይኑ ዶ/ር ኣብይ ብኢሳያሳዊ ኣበሳ ናይ ምጽላው ምልክት ምርኣዩ ዘገርም ኮይኑ ኣሎ።

ኣብዘን ዝሓለፋ ክልተ ዓመታት፡ ቀንዲ ኣዕሩኽ ኢሳያስ ካብ ዝጸንሑ መንግስታት፡ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ብኣብነት እትጥቀስ እያ። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ብማዕከናት ዜና ይስማዕ ከም ዘሎ፡ መንግስቲ ሕቡራት ኢማራት ዓረብ ኣብ ከባቢ ወደብ ዓሰብ ብዓጸቦ ይልለዉ ንዘለዉ ዜጋታትና ሓገዝ ልኢኻስ፡ ምምሕዳር ህግዲፍ ነቲ ሓገዝ ከምቲ እኩይ ልማዱ ተሓሲምዎ። ወያ ሓገዝ ዝጸዓነት መርከብ ከኣ ተመሊሳ ዝብል ወረ ይናፈስ ኣሎ። እዚ ከኣ ሓድሽ ናይ “ጥዕም ግድፍ ዝምድና ህግዲፍ“ ኣብነት እዩ።