ውግእ ሰላም ከምዘየምጽእ ብተግባርን ብተመኩሮን ዝተረጋገጸ’ዩ። ምኽንያቱ ኣብ ውግእ ናይ ሰዓራይን ተሰዓራይን ውጽኢት ስለ ዝምዝገብ። ውግእ ኣብ መወዳእታ ብሰላም እንተዘይተሰንዩ ውዒሉ ሓዲሩ ጐነጽ ክወልድ ምዃኑ ድማ ክሰሓት ኣይግባእን። ምኽንያቱ እቲ ተሳዒሩ ዝጸንሐ ዕድል ረኺቡ ምስ ሓየለ ተመሊሱ ናብ ናይ ሕነ ምፍዳይ ውግእ እዩ ዝኣቱ። በዚ ምኽንያት እየን ድማ ክልቲአን ሃገራት ኤርትራን ኢትዮጵያን ድሕሪ መሪር ውግእ ናብ ናይ ፍታሕ መገባእያ ከይደን ብሕጋዊ መስርሕ ንዝተበጽሐ ውዕል ኣልጀርስ ከቲመናሉ

ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ዳሕረዋይ ውግእ ጠንቁ ብዘየገድስ ሕጋዊ መዕለቢ ክግበረሉ ናይ ግድን እዩ። ምኽንያቱ ንሓያለይ ዓመታት ሰላም ዝተሓረሞ ህዝብታት ቀሲኑ ክነብርን ናብ ምዕባሌ ገጹ ከድህብን እንተኾይኑ ንዝኾነ ይኹን ፍልልያት ብትርጉም ሓይሊ ዘይኮነ ብዘተ ወይ ድማ ኣብ ሕጋዊ ቦታ ብብይን ክፍታሕ እዩ ይግበኦ።

እቲ ጠንቂ ጉዳይ ዶብን ባድመን ኣይኮነን ይባህል እዩ። እሞ ከምኡ እንተተባሂሉ ደኣ፥ ስለምንታይ ክልቲኡ መንግስታት ናብ ክንድዚ ዝኣክል ደማዊ ውግኣት ኣትዩ ዝብል ንገዛእ ርእሱ ሕቶ ዘልዕል እዩ። እንተኾነ እቲ ዝተኻየደ ውግእ ጌና ክሳብ ሕጂ ጉዳይ ዶብ ይኹን ጉዳይ ባድመ ኣይኮነን እናተባህለ እዩ ዝዝረብ። እሞ እንታይ ደኣ እዩ እቲ ጠንቂ ኢልካ ምስ እትሓትት ድማ መልሲ ኣይትረኽበሉን። እንተደኣ ጉዳይ ዶብን ባድመን እንተዘይኮይኑ በቲ ውዕል ናይ ኣልጀርስ መሰረት መንግስቲ ኢትዮጵያ ካብቲ ሒዛቶ ዘላ መሬት ብዘይቅድመ ኩነት ክትለቅቕ ኢዩ ዝግበኣ ነይሩ። ብዝኾነ ግን ኣብዚ ጉዳይ እዚ ገለ ዝተሓብአ ወይ ድማ ግዜ ተጺብዩ ቦሎኽ ዝብል ሓቀኛ ምኽንያት ይስዕብ ይኸውን ዝብል ምናልባት ኣሎ።

መንእሰይ ኤርትራ ንሃገሩ ገዲፍዋ ምስ ወጸ፥ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ደምበ ተቓውሞ ምትእምማን ስኢኑ በበይኑ ምኻዱ፥ ሕጂ እቲ ምኽንያት ዝቕልቀል ዘሎ ይመስል። ንሱ ድማ ኪኖ ምሕንጻጽ ዶብ ዝኸይድ ጉዳይ ኣፍደገ ባሕሪ ተደጋጊሙ ዝጥቀስ ዘሎ እዩ። ናብዚ ኩሉ መዓት ክንኣቱ ዝገበሩ ከም በዓል ኣሜሪካ ዝኣመሰሉ ሓያላን መንግስታት ከኣ ኣብ ሓደ ናይ ታሪኽ ኣጋጣሚ ምእንቲ ጽጥታዊ ረብሓኦም ክብሉ “ኢትዮጵያ ብዘይ ኣፍደገ ባሕሪ ተዓጽያ ንኸይትተርፍ ንኤርትራ ብዘይድሌት ህዝባ ምስኣ ቆሪነምዋ ነይሮም እዮም።”
ኢትዮጵያ ከምተን ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ዝተሓንጸጸ ዶባት እዩ ዶባት እዩ ዘለዋ። ኤርትራ’ውን ከምኡ ኣብ ግዜ መግዛእቲ ከም ዝኾነት ኣፍሪቃዊት ሃገር ተፈሊጣ ዶባታ እውን ብወግዒ ተፈሊጡ። ኢትይጵያ ካብተን ዓሰርተ ሽዱሽተ ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብለን ሃገራት ኣፍሪቃ ሓንቲ እያ። እዘን ሃገራት ኣፍደገ ባሕሪ ስለዘይብለን ካብ ጎረባብተን ብሓይሊ ዘይኮነስ ብስምምዕ ኣፍደገ ባሕሪ ይጥቀማ ኣለዋ።

ኣብ ዝሓለፉ መግዛእታዊ ግዝያት መንግስታት ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ንምጥቃም ዝግበር ልዝብን ስምምዕን ዘይኮነስ እንታይ ደኣ “ዓሰብ ናትና’ያ” ብምባል እዮም ክብገሱ ጸኒሖም። ልክዕ እዩ ኢትዮጵያ ሓደ ሚእቲ ሚልዮን ህዝቢ ኣለዋ። ኡጋንዳ እውን ሓንቲ ካብተን ኣፍደገ ባሕሪ ዘይብለን ሃገራት ኣፍሪቃ ኮይና፡ ኣስታት ኣርበዓን ሓሙሽተን ሚልዮን ህዝቢ ኣለዋ። ኡጋንዳ ግን ብዝሒ ህዝቢ ኣሎኒ ኢላ ንኣፍደገ ባሕሪ ብዝምልከት ምስ ዝኾነት ጐረቤታ ሃገር ካብ ስምምዕን ልዝብን ወጻኢ ኣይከደትን።

ኡጋንዳ ኣብ ከኒያ ዝርከብ ወደብ ሞምባሳ እያ ትጥቀም። ካብኡ እትጓዓዞ ርሕቀት 1,238 ኪሎሜተር እዩ። ኢትዮጵያ ንወደብ ጅቡቲ እንተተጠቒማ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ እትጎዓዞ ርሕቀት 770 ኪሎሜተር ክኸውን እንከሎ፡ ንዓሰብ ክትጥቀም እንተኮይና ድማ ክሳብ ኣዲስ ኣበባ 951 ኪሎሜተር እዩ። ምስዚ ኩሉ እዮም ኣምበኣር ኣብዚ እዋንዚ ገለ ኢትዮጵያውያን ምሁራት ንወደብ ዓሰብ ምእንቲ ብናጻ ክንግልገለሉ ዋንነቱ ስለዝድልየና ዓሰብ ብፍሉይ መንገዲ ንኢትዮጵያ ክወሃብ ክብሉ ዝስምዑ ዘለዉ። ኢትዮጵያ እዚ ብዝሒ ህዝቢ ሒዛ ከመይ ኢላ ብዘይኣፍደገ ባሕሪ ክትነብር ትኽእል ዝብል መጎተ ክቐርብ ኣይግባእን። ብስምምዕ ምጥቃም ግና ንኽልቲኡ ሃገራት ዘርብሕ እምበር ንሓደ ዝጠቅም ነቲ ካልእ ከኣ ዝህሲ ኣይኮነን።

ስለዚ ኢትዮጵያ ኣብ ክንዲ ልኡላዊ መሬት ኤርትራ ብሓይሊ ተቖጻጺራ ናይ ውረድ ደይብ ኣገባብ ክትጥቀም ትፍትን፥ ንሰላምን ሰናይ ጉርብትናን ክትዕድም እዩ ዝምረጽ። ከምቲ ሕጂ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣርእይዎ ዘሎ ቅሩብነት ናብ ምትእምማን ደረጃ ንምብጻሕ፥ ብናይ መንግስቲ ኤርትራ ቅልጡፍን ቀጥታውን መልሲ ዘይምሃብ ክኹለፍ ኣይግበኦን። መንግስቲ ኤርትራ ክንዲ ቀጥታ መልሲ ዝህብ ኣነ “ቅድሚ 16 ዓመታት መርገጸይ ንጹር እዩ” ዝብል መልሲ እዩ ዝህብ ዘሎ። ምናልባት እውን ኣብቲ ክመጽእ ዝድለ ዘሎ ሰላምን ድሕሪኡ ዝስዕብን ስለ ዘይርባሕ ይሃድም ይኸውን። ብግብሪ ግና እቲ ብሕጋዊ መንገዲ ዝረጋገጽ ሰላም ንረብሓ ክልቲኡ ወገናት እዩ።

ባድመ መሬት ኤርትራኳ እንተኾነት፤ ኢትዮጵያውያን እውን ዝርከብዋ ዓዲ ኢያ፤ ሎሚ ኩሎም ተቐማጦ ባድመ ዜግነቶም ብዘየገድስ፥ ከም ቀደሞም ብሕውነትን ብሰላምን ሓቢሮም ምንባር ክቕጽሉ ይግባእ(ስዉእ መልኣከ ተኽለ፤)

ኣብ መጀመርያታት 1981ኢዩ ነይሩ፤ ድሕሪኡ ድሕሪ ሓሙሽተ ወይ ሽዱሽተ ኣዋርሕ ይኸውን ውድበይ (ተሓኤ) ብወተሃደራዊ ሸነኹ ብህግን ወያነን ተደፊኣ ንሱዳን ኣተወት።

ውግኣት ኣብ ዝተባርዓሉ እዋናት፥ እቲ ውግኣት ኣብ ሳሕልን ደንከልን’ኳ እንተነበረ፤ ሓይልታት ወያነ ተቐዳዲሞም ንባድመ ካብ ጀብሃ ከምዝመንጠሉ ተሰምዐ፥ ኣብ ውሽጢ ውሑዳት መዓልትታት ግን ሚሊሻ ባድመን ሰራዊት ተሓኤን ንባድመ ኣብ ኢዶም ኣእተዉዋ። ነዚ ንምብዓል ድማ ሃገርዊት ክፍሊ ሙዚቃን ባህልን ተሓኤ ንባድመ ክትከይድ ተወሰነ። ኣብ ፖለቲካዊ ቤት ጽሕፈት ይኹን ኣብቲ ሽዑ ብብጻይ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ ዝምራሕ ዝነበረ ጊዝያዊ መሪሕነት ኣብ ፖለቲካዊ ስራሓት ተመዲበ ስለዝነበርኩ ንባድመ ንክኸይድ ስለ እተመደበ ነታ ድሮ ጉዕዞኣ ጀሚራ ዝነበረት ሃገርዊት ክፍሊ ሙዚቃን ባህልን ኣርከብኩዋ። ስዉእ መልኣከ ተኽለ እውን በዚ ዝጠቐስኩዎ ምኽንያት፤ ናይታ ጊዝያዊት ናይ ውግእ ህጹጽ ኩነታት መሪሕነት ኣባል ብምንባሩ፤ ኣብ ባድመ ተረኺቡ ነበረ። ኣብ ባድመ ዝተባዕለ በዓል ፍጹም ካብ ሓንጎልካ ዘይድምሰስ ነይሩ። ስዉእ መልኣከ ተኽለ፤ ነቲ ተኣኪቡ ዝነበረ ብዝሒ ዝነበሮ ህዝቢ ባድመ፤ ኩሉ ጊዜ ዘዕልላን ቅንዕቲ ኮይና ዝተሰመዓቶን ዘረባ ተዛረበ፤ ባድመ መሬት ኤርትራኳ እንተኾነት፤ ኢትዮጵያውያን እውን ዝርከብዋ ዓዲ ኢያ፤ ሎሚ ኩሎም ተቐማጦ ባድመ ዜግነቶም ብዘየገድስ፥ ከም ቀደሞም ብሕውነትን ብሰላምን ሓቢሮም ምንባር ክቕጽሉ ይግባእዝትሕዝቶኡ ተዛረበ፤ ህዝቢ እውን ብሓጎስን ጥቕዒትን ተቐበሎ።

ኣብቲ እዋንቲ ዝሰምዖ ዝነበርኩ ታሪኽ ባድመ ከምዚ ኢዩ። ቅድሚኡ ባድመ ዝፈልጣ፤ ከብቲ ናይ ስድራይን ካልኦት ሰብ ዓሊግድርን ክረምቲ ሓሊፉ ሳዕሪ ምንቃጽ ኣብ ዝጅምረሉ እዋናት፤ ተጓስየን ዝኸዳሉን ክሳብ ወርሒ 6 (ሰነ) ዝጸንሓሉ ቦታ ከምዝነበረ ኢዩ። ኣብ ሜዳ ምስ ተሰለፍኩ ግን፤ ተቓለስቲ ትግራይ ክንቀሳቐሱ ኣብ ዝጀመሩሉ እዋናት፤ ሽራሮን ባድመን ናትና ስለዝኾና ግደፉልና ከም ዝበሉ፤ ጀብሃ ድማ ነዘን ቦታታት እዚኣተን ካብ ጸላኢ ናጻ ኣውጺኣ ዝሓዘተን ከምዝኾና፤ ግን ሽራሮ ናይ ትግራይ ምዃናን:ክወስድዋ ከም ዝኽእሉ ግናኸ ብዙሓት ኤርትራውያን ስለ ዝነብርዋ ብኸመይ ምስ ሰውርኦም ከም ዝቕጽሉ ምዝርራብ ከምዘድሊ፤ ንባድመ ብዝምልከት ግን መሬት ኤርትራ ከምዝኾነትን ንዓኣቶም ከምዘይትምልከትን ከም ዝገለጸትሎም ኢየ ዝፈልጥ። ህዝባኣዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ብቐጻልነት ምስ መሪሕነት ተሓኤ ብጉዳይ ባድመ ኣብ ሜዳ ኤርትራ ኣኼባታት ተካይድ ምንባራ እፈልጥ። ካብቶም ናይቲ ኣኽIአባ ተሳተፍቲ ብወገን ተሓኤ ብህይወቶም ዘለዉ ብጻይ ኢብራሂም መሓመድ ዓሊ፤ ብጻይ ተስፋይ ወ/ሚካኤል (ደጊጋ) ከምኡ’ውን ኢብራሂም ቶቲል (ኣብ ማእሰርቲ ህግደፍ ዝርከብ) ኢዮም። ብተንታን ካብቶም ክርከቡ ዝኽእሉ ክምለሽን ክግለጽን ዝከኣል ኢዩ። ኣብ 1979ዝተገብረ ናይ መወዳእታ ይመስለኒ ርክብ ድማ፥ ተሓኤ ከምዚ ዝስዕብ ሓሳብ ኣቕሪባ ተሰማሚዖም ከኣ፡ ንባድመ ንሕና ናህና ንብላ ንስኻትኩም ድማ ናህና ትብልዋ ኣለኹም፥ ሎሚ ክልቴና ሓደ ናይ ሓባር ጸላኢ ደርጊ ኢዩ ዘለና፥ ነዚ ጸላኢ ምስ ሰዓርና፤ ነዚ ብባዕዳውያን ዝተሓንጸጸ ዶባትና ብዓለምለኻዊ ሕጊ ደረጃ ብሓባር ሓቲትና ፍታሕ ንረኽበሉ።” ዝትሕዝቶኡ ነበረ። ኣብ 1981ሕወሓት ንባድመ ዝሓዘትሉ ኣገባብ ከኣ ነዚ ውዕል ዝጠሓሰ ኢዩ ነይሩ። ሽዑ ግን እንታይከ ዘይተገብረ?

 

ዶ/ር ዳንኤል ረዘነ ናይ ሕጊ ምሁርን ኣብ ጉዳይ ተቓውሞ ኤርትራ ንጡፍ ተሳታፍን ብ16 ሰነ 2018 ኣብ መድረኽ ዘተ (ፓልቶክ) ቤት ጽሕፈት ጉዳይ መንእሰያት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ተዓዲሙ ኣገዳስቲ ኣስተምህሮ ሂቡ። ዶ/ር ዳንኤል ኣብቲ “ህልዊ ኩነተ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ብነቐፈታዊ ዓይኒ” ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ዝሃቦ ኣስተምህሮ፡ ነቲ ቀጻሊ ዘሎ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ብምዕራፋት ከፋፊሉ ኣቕሪብዎ። ንሱ ጉዳይ ተቓውሞ ኤርትራ ብስምዒት ዝንገር ዘይኮነ፡ ዕቱብ መጽናዕቲ ከም ዘድልዮ ጠቒሱ፡ ንተመኩሮ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ በብመድረኹ ንምርኣዩ ንክሕግዞ ኣብ ሰለስተ ምዕራፋት ከፋፊሉ ኣብሪህዎ። በቲ ኣጠማምታኡ፡ ቀዳማይ ምዕራፍ ካብ 1991 ክሳብ 2001፡ ካለኣይ ምዕራፍ ካብ 2001 ክሳብ 2011፡ ሳልሳይ ምዕራፍ ከኣ ካብ 2011 ክሳብዚ ሕጂ ዘለና ሃለዋት ብዝብል ዘርዚርዎ።

ኣብዚ መግለጺኡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ምዕራፍ በቲ ሓደ ወገን እናዛየደ ዝመጸ ግፍዕታት ህግደፍ በቲ ካልእ ወገን ድማ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ዝነበረ ተሳትፎን ምዕብልናን መምስ ምኽንያቱ ዘርዚሩ። ዶ/ር ዳንኤል ረዘነ እቲ መስርሕ ተቓውሞ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ክምዕብል ምስ ጸነሐ፡ ኣብዚ እዋንዚ ግና ድኽመታት የርኢ ከም ዘሎ ጠቒሱ፡ ናይቲ ምድኻም ምኽንያታት’ውን ኣብሪሁ። ንሱ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ንክዳኸም ከም ምኽንያት ካብ ዘቕረቦም። ነቲ እትሰማመዓሉ ኣቐዲምካ ኣብኡ ብሓባር ክትሰርሕን ነቲ ዝፈላልየካ ከኣ ኣወንዚፍካ ንቕድሚት ክትስጉም ዘይምብቃዕ፡ ግጉይ ኣጠቓቕማ ማሕበራዊ ሚድያ ዘሕድሮ ዘሎ ናይ ምርሕሓቕ ተጽዕኖ፡ ናይቶም ኣብቲ ቃልሲ ዝሳተፉ ኣካላት ገለን ዓቕሚ እንዳሃለዎም ግዜ ምስኣን ገለን ድማ ግዜ እንዳሃለዎም ዓቕሚ ምስኣን፡ ከምኡ እውን ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ዘመዝገብካዮ ዓወት ከተቐጽል ዘይምብቃዕ፡ ዕንቅፋት ይፈጥሩ ከም ዘለዉ ብኣብነታት እንዳሰነየ ገሊጹ። እዚ ዝረአ ዘሎ ኩነታት ከም’ዚ ዘለዎ እንተቐጺሉ ተስፋ ምቑራጽን ከም ናይ ሶማልያ ተመኩሮ ዝኣመሰል ምብትታን ከየስዕብን ዘለዎ ስኽፍታ’ውን ጠቓቒሱ።

እዚ ኩነታት ነቲ ስቕ ኢሉ ዝዕዘብ ዘሎ ሓፋሽ ናይ ለውጢ ተጠቃሚ ኣብቲ ስቕታኡ ንክቕጽል ከም ዘተባብዖ ዝገለጸ ዶ/ር ዳንኤል ረዘነ፡ ከምዚ ናይ ኤርትራ ዝኣመሰለ ካብ ህዝቢ ርሒቕካ ዝካየድ ተቓውሞ ጸገም ከጋጥሞ ናይ ግድን ምዃኑ ምስ ጠቐሰ፡ ነዚ ሃጓፍ ንምምላእ ነቲ ኣብ ወጻኢ ዘሎ ኤርትራዊ ጐስጒስካን ወዲብካን ዲያስፖራዊ ኮሚኒቲ ብምፍጣር ክምላእ ከም ዝግበኦ ጠቒሱ። ኣብዚ መዳይዚ ዝካየድ ቃልሲ ኣዕጋቢ’ኳ እንተዘይኮነ ካብ ከባቢ ናብ ከባቢ ዝፈላለ ናይ ምምዕባሉ ተኽእሎ ከምዘሎ ገሊጹ።

ዶ/ር ዳንኤ ብዛዕባቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘሎ ኩነታት ብዝምልከት ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ይረአ ብዛዕባ ዘሎ ናብ ሰላም ዝወስድ ምብርባር እውን ንእገረ መንገዱ ጠቒሱ። ነዚ ብዝምልከት ኣብ ዝሃቦ ርኢቶ፡ እቲ ተበግሶ ሓጋዚ ስለ ዝኾነ ምስዓቡ ከምዘድሊ ጠቒሱ መንግስቲ ኢትዮጵያ በቲ ጀሚርዎ ዘሎ ናብ ግብራዊ ስጉምቲ ንክቕጽል ዘለዎ ተስፋ ኣስፊሩ። መንግስቲ ኤርትራ ግና ኣብ ሰላም ስለ ዘይርባሕ ክሕግዝ እትጽበዮ ኣይኮነን ኢሉ።

ኣብ መወዳእታ ከኣ ብተሳተፍቲ ንዝቐረብሉ፡ ጉዳይ ተሳትፎ ምሁራት፡ ጉዳይ ኣድላይነት ዕርቂ ኣብ ኤርትራ ካብ መጀመርትኡ፡ ጉዳይ ተሳትፎ መንእሰያት ኣብ ቃልሲ፡ ጉዳይ ንቃልሲ ህዝቢ ኤርትራን ሰማእታቱን ዘነውሩ ወገናት ብዝምልከት ንዝቐረብሉ ሕቶታት ኣዕጋቢ መልስታት ሂቡ።

ኣብ መንጎ ሰባት ብውልቂ ይኹን ብእኩብ ፍልልያት ክፍጠር ንቡር እዩ። እዚ ፍልልያት ጉድኣት ከየውረደ ብዓንተቦ ክፍታሕ ወይ ድማ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ በጺሑ ከቢድ ጉድኣት ከውርድ ልሙድ እዩ። እቲ ፍልልይ እንተ ብዓንተቦ ብሰላም ክፍታሕ ወይ ፍልልያት መፍትሒ ስኢኑ ከቢድ ጉድኣት ከውርድ ዝውስኑ ብዙሓት ረቛሕታት ኣለዉ። ዘይሩ ዘይሩ ግና ኣብ ባህርያት ናይቶም ናይቲ ፍልልይ ተዋሳእቲ ዝጠቓለል እዩ።

እቲ ምስሕሓብ ካብ ኣብ መንጎ ውልቀሰባት ጀሚርካ ክሳብ ኣብ መንጎ ብዝተፈላለዩ መልከዓት ዝግለጹ እኩባት ዝፍጠር ምዃኑ ርዱእ እዩ። ክሳብ ኣብ መንጎ ሃገራት ከም ዝበጽሕ ከኣ ርሑቕ ከይከድና ኣብዚ እዋንዚ ዓለምና ዘላቶ ሃለዋት ምርኣይ ይከኣል። ሃገርና እውን ከምዚ ዓይነት ዘየቕስን ነባር ተመኩሮ ዘለዋ እያ። እቲ መንቀሊ ናይዚ ከም ኣካል ህይወት ሰባት ዝፍጠር ምስሕሓባት ብባህሪኡ ኮነ ብኽብደቱ ዝተፈላለየ ይኸውን። ካብ ናይ ውልቀ ሰባት ናይ ጠቕሚ ፍልልይ ጀሚርካ ክሳብ ናይ ሃገራትን ህዝብታትን ናይ መሬትን ሃብትን ምስሕሓብ ዝዝርጋሕ እዩ። እቲ ዘስዕቦ ጉድኣት ከኣ ከከም ክብደት ናይቲ ምስሕሓብ ይኸብድን ይፈኩስን። ሎሚ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራት ካብ ሶርያ ክሳብ የመን፡ ከምኡ እውን ኣብ በዓል ደቡብ ሱዳንን ሶማልያን ዝርአ ዘሎ ዘይዛሪ ህውከት ናይዚ ኣብነት እዩ። ኣብዚ ክረአ ዘለዎ ኣብ ሓደ ኩርናዕ ፍልልይ ስለ ዝተፈጥረ ጥራይ ዕንወት ኣየስዕብን እዩ። እቲ ናብ ዕንወት ዝወስድ ጸገምን ፍልልይን ምግጣሙ ዘይኮነ ኣተሓሕዛኡ እዩ።

ቅድሚ ሒደት ዓመታት ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጠንቁ ከምቲ እንብሎ፡ ዶብ ድዩ ካልእ ብዘየገድስ ምስሕሓብ ተፈጢሩ። ናይ “ድራረይ ድራርክ” ምስሕሓብ እንተዝፍጠር ዝተባባዕን ዘሕጉስንኳ እንተዘይኮነ እምብዛ ዘስክፍ ኣይመኾነን። እቲ ናብ ዘስክፍ ጥራይ ዘይኮነ ናብ ኣዝዩ ዘሕዝን ደረጃ ዝዓረገ ግና እቲ ጸገም ብምፍጣሩ ኣይነበረን። ዘይሓላፍነታዊ፡ ዘይጸዋርን ኣርሒቕካ ዘይምርኣይን ኣተሓሕዛ ምስ ኣሰነዮ እዩ ባህሪኡ ዝተቐየረ። ኣብቲ ግዜቲ ዝተፈላለዩ ወገናት ብዓይኒ ሓልዮት ርእዮም ዝህብዎ ዝነበሩ፡ ግና ሰማዒ ዝሰኣነ ሓሳባት “ቅድም ባዕልኻትኩም ርኣይዎ፡ እንተዘይከኣልኩም ከኣ ሳልሳይ ናይ ክልቴኹም ፈታዊ ወሲኽኩም ርኣይዎ፡ ኩሉ እንተዘይሰሪሑ ከኣ ናብ ሕጋዊ መድረኽ ውሰድዎ” ዝብል ነይሩ። እንተኾነ እዚ ኩሉ ደም ዘየፋስስ ናይ ፍታሕ መማረጽታት ከምቲ ዝድለ ጸንቂቕካ ከይተሰርሓሉ ኣብ ውግእ ተኣትዩ፡ “ናይ ዘመና ዝኸፈአ ውግእ” ዝብል ኣሉታዊ ቅጽል ናብ ዝተዋህቦ ደረጃ በጺሑ። ኣብ መወዳእትኡ ድማ “ሰዓራይን ተሰዓራይን ዘየብሉ” ዝብል ስም ተዋሂብዎ ማእለያ ዘየብሉ ንብረት ኣዕንዩ፡ ናይ ብዙሓት መንእሰያት ህይወት በሊዑ ኣማኢት ኣሸሓት ሰባት ኣመዛቢሉ ተወዲኡ። ዳግማይ ንከይለዓል መህድኢ ስምምዕ ኣልጀርስ ተገይርሉ። ቀጻሊ መፍትሒ ንክረክብ ከኣ ክልቲኡ ወገናት ብዝተሰማማዓሎም ክኢላታት ናብ ዘቖምዎ ዓለም ደረጃኡ ናብ ዝሓለወ መገባእያ ተበጺሑ።

ነቲ ጉዳይ ንሓዋሩ ሕጋዊ መልክዕ ከትሕዝ ዝቖመ ናይ ብይን ኮሚሽን ብናይ ክልቲኦም ውገናት ካብ ዝተዋህብዎ ሓላፍነታት ሓደ “እቲ ብይን ቀያድን ናይ መወዳእታን” ንክኸውን ዝብል ነይሩ። እዚ ከምቲ ኣብ ናይ ባህሊ ዕርቂ “ኩዒትካ ቅበር” ዝበሃል ዘየነቓንቕ ሽምግልና ነይሩ። ብናተይ ተረድኦ ቀያዲ ዘብሎ፡ ዘይንጸግ ምዃኑ እዩ። ናይ መወዳእታ ዘብሎ ከኣ “ይግባይ” ዘይበሃሎ ብምዃኑ እዩ። ኩልና ከምዘይንዝንገዖ ኣብቲ ቅድሚ ውግእ ክስረሓሉ ዝግበኦ ዝነበረ ናይ ዕርቂ ዕድል ክልቲኦም ወገናት ረታዕቲ ናይ ምዃን ዕድል ነይርዎም እዩ። ኣብ ፍርዲ ግና ሓደ ረታዒ ሓደ ተረታዒ ናይ ምዃን ግድነት ኣሎ። ስለዚ እቲ ዝተረትዐ ነቲ ዝተረትዓሉ ብይን ተቐቢሉ ምትግባር ወይ ዘይምትግባር ዝፍተነሉ እዩ።

ኣብቲ ኣዛራቢ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ዝገበረ፡ ሕጂ ድማ ከም እንደጋና ተሓዲሱ ዘሎ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ብዝምልከት ጉዳይ “መንዩ ረቲዑ?” ዝብል ሕቶ ከነቕርብ እንከለና እቲ መልስታት ዝተፈላለየ እዩ። ገለ ወገናት እታ ኣሰሓሒባ ናብ ፍርዲ ዝቐረበት ባድመ ጥራይ ከም ዝኾነት ገይሮም ይወስዱ’ሞ ኤርትራ ረቲዓ ኢሎም ይድምድሙ። እንተኾነ ነቲ ልዕሊ 900 ኪሎ ሜተር ዝኾነ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ወሲድካ ክረአ እንከሎ ኣፍካ መሊእካ “ኤርትራ እያ ረቲዓ ወይ ከሲባ” እትብለሉ ኣይኮነን። ኣብ ከባቢ ባድመ ነታ ከተማ ገዲፍካ ካብ ጐላጉል ባድመ ዝሰፈሓ፡ ኣብ ከባቢ ጾረና ገሊኦም 7 ገሊኦም ድማ 12 ዝብልወን ዓድታት፡ … ወዘተ ናይ ኤርትራ ክበሃል ጸኒሑ ናብ ኢትዮጵያ ከም ዝኸደ ዝንገረሉ ዘሎ እዩ። ስለዚ እቲ ኣብ ከባቢ ባድመን ኢሮብን ንዝነብሩ ሓዲርዎም ዘሎ ናይ “ኢትዮጵያውነትና ተተንኪፉ” ስምዒትን ሻቕሎትን ኣብቶም ኣብ ከባቢ ጸሮና ዘለዉ ኤርትራውያን እውን ከምዘሎ ክሰሓት ኣይግበኦን። እንተኾነ ከምቲ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ ኣብ ፍርዲ እንዳመረረካ ምእንቲ ልዕልና ፍትሒ ክትውሕጦ ዝግበኣካ ከም ዘሎ ምስትብሃል የድሊ። ከምቲ “ሰብእይን ደሊኽን ጭሕምን ጸሊእክን” ዝበሃል ፍትሕን ደሊኻ ብፍርዲ ምምእዛዝ ጸሊእካ ኣይከውንን እዩ።

እቲ ውሳነ ንገለ ካብቲ ሕጂ ዝንጸባረቕ ዘሎ ስግኣታት ኣብ ግምት ኣእትይዎ እዩ። እቲ ፍርዲ ሃሳዪ ኮይኑ እንተረኺበምዎ ክልቲኦም ወገናት ተሰማሚዖም ከመሓይሽዎ ከም ዝኽእሉ ኣስፊሩ ኣሎ። መሬቶም ዝተፈርደ ወገናት፡ ካብ መሬት ዝነበሮም ዜግነት ኣብሊጾም፡ ክቕይሩ እንተዘይደልዮም፡ እቲ ዜግነቱ ዝመረጹ መንግስቲ ኣብ ውሑስ ቦታ ክስፍሮም ግዴታ ኣለዎ። ካብ መሬተይ ኣይለቅቕን ዝበለ ኣካል ከኣ ናይቲ ብፍርዲ መሬቱ ዝወነነ መንግስቲ ዜግነት ይወስድ ዝብሉ ሓሳባት ኣብቲ ብይን ኣለዉ። ነዚ ኩሉ ገዲፍካ በቲ ይምጻእ በዚ “እምቢ ንፍርዲ” ምባል ግና ኣጸጋሚ እዩ ዝኸውን። ናይቶም ኣብ ዶብ ዘለዉ ወገናት ስምዒት ክትጥርር እንከለኻ ኣብ ግምት ምእታው ዝጽላእ ኣይኮነን። እንተኾነ እቲ ናይ ውሱን ከባቢ ህዝቢ ድሌትን ስምዒትን ክሳብ ክንደይ ኣብ ቅድሚ እቲ ቀያዲ ፍርዲ ናይ ምቕያር ጉልበትን ተሰማዕነትን ይህልዎ ምርኣይ የድሊ። ደሓር ክንጽር ዝግበኦ ዝደባለቕ ጉዳያት ኣሎ። ገሊኡ ካብ ንስምምዕ ኣልጀርስ ምቅዋም ይጅመር። ገሊኡ ከኣ ነቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳነ ክሳብ ምቕባል ይሰማማዕ እሞ ደሓር ኣብቲ ኣተገባብራ ፍልልይ የርኢ።ገሊኡ ከኣ ንምጥራር ዶብ ምስ ኣፍደገ ባሕሪ የዛምዶ። ኣነ ብወገነይ ኣብቲ ከባቢ ምስ ዘሎ ህዝቢ ምዝራብ ኣይጸልእን። እቲ ውሳነ ብናይ ከባቢ ነበርቲ ስምዒት ክቕየር ይኽእል እዩ ዝብል ሓሳብ ግና ኣየሰማምዕን’ዩ። ምኽንያቱ “ድሕሪ ስጋ ዓጽሚ፡ ድሕሪ ነገር ከኣ ፈጽሚ!” ስለ ዝኾነ።

መሪሕነት ዞባ ኤውሮጳ ሰዲህኤ ኣብ መጀመርታ ቀዳማይ ሰሙን ናይ ወርሒ ሰነ 2018 ዘካየዶ ስሩዕ ኣኼባ፣ ኣብዝሓለፈ ክልተ ዓመታት ዘካየዶ ስራሕት ድሕሪ ምግምጋም፣ ብቕዋም ሰልፊ መሰረት ዝተዋህቦ ናይ ምምራሕ ዕድመ ኣብ ግዝይኡ ንዝመረጾ መሰረታት ንምርካብ 4ይ ጉባኤ ክግበር ኣገዳሲ ምዃኑ ብምግንዛብ ኣብ ምድላው ምህላዉ ዝበጻሓና ሓበሬታ ኣመልኪቱ ኣሎ። መሪሕነት ዞባ ኣብ ኣኼባኡ 5 ዝኣባላታ፣ ን4ይ ጉባኤ ዞባ እተሰናድእ ሽማግለ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ መሪጹ፡ እቲ ጉባኤ ኣብ መጀመርታ ወርሒ ነሓሰ 2018 ክሰላሰል ከምዝኮነ እውን ካብ ኣቦ-መንበር ዞባ ዝበጻሓና ሓበሬታ ኣረጋጊጹ።

በዚ መሰረት፡ ኣሳናዳኢት ሽማገለ 4ይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ.... ብዕለት 08/06/2018 ዓ.ም.ፈ. ኣሳናዳኢት ሽማገለ 4ይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ብኤሎትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሓን ኩሎም ኣባላት ዝተረኽብሉ ስሩዕ ኣኼባኣ ኣካይዳ። ሽማገለ ንነብሳ ኣብ ናይ ስራሕ ሽማገለታት ምምቅቃል ማለት፡ ኣቦ ወንበር፡ ዋና ጽሓፊ፡ ናይ ሎጂስቲክን ናይ ሰነዳትን ጉጂለ ኣቊማ። ቀጺላ ንጉባኤ ኣድለይቲ ዝኾኑ ሰነዳት ካብ መሪሕነት ዞባ ኤውሮጳ ተረኪባ መደባታ ስሪዓ ናይ ምስንዳእ ስርሓ ከም ዝጀመረት ተፍልጥ። 4ይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ቅድሚ ታሪኻዊ ሰፊሕ በዓል ኤርትራ 2018 ፍራንክፎርት ምክፋቱ ዕለት 03 ነሓሰ 2018 ቅድሚ ቀትሪ ክካየድ ቀዳማይ ቦታ ሒዙ ዘሎ እዩ። 4ይ ጉባኤ ዞባ ኤውሮጳ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. ኣብ ነፍሲ ወከፍ 2ተ ዓመት ዝሳላሰል ኮይኑ ኣገዳስነት ስሪዒታዊ ርዝነቱ እምነ ኩርናዕ ዓወት ሰልፍን ንጥፈታቱን ብምዃን፡ ሕጂ እውን ከም ትማሊ ንዝተራእዩ መሰናኽላት ብጽኑዕ ሓድነትን ንቁሕ ዲሞክራስን ትግባረ ግዝኣተ ሕጊ ብምምካት ዘመስክረ ተባዕ መሰረታት ዝውንን ዞባ እዩ። መሪሕ ጭርሖ ጉባኤ ዞባ ከኣ እቲ ብንግሁኡ ዝተበገሰሉ መትከላዊ ዕላማ ሓቢርና ንስራሕ ከነድምዕ፡ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ !!! ከምዝኮነ ብድርብ ኣስሚሩሉ።

                                                                        

ኣብዚ ቀረባ እዋን ፈጻሚ ኣካል ናይቲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ ግንባር ኢህወደግ ንናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ብዝምልከት፥ ስለ ሰላምን ጉርብትናን ምዕብልናን ክልቲኣቱ ሃገራት፥ ነቲ ስምምዕ ከምዘለዎ ተቐቢልና ከነተርጉሞ ኢና ዝብል ቅድመ ኩነት ዘይሓዘ መልእኽቲ ኣመሓላለፈ። ነዚ ውሳነ ተኸቲሉ ዝተፈላለየ ነቓፊን ኣመስጋኒን ርእይቶታት ክበሃልን ክጸሓፍን ጸኒሑን ኣሎን። እቲ ቀንዲ ትጽቢት ዝነበረ ዘሎን ድማ ንመልሲ መንግስቲ ኤርትራ ምስማዕ ኢዩ ጸኒሑ። ከምዚ ኢሉ እንከሎ ድማ፤ ናይ ሕወሓት ሓዲሽ ኣተረጓጉማ ናይቲ ብዕሊ በቲ ግንባር ዝተዋህበ መግለጺ ዝጻባእ ንሰምዕ ኣለና፤ ማለት፥ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕ ንምትግባር ጥራይ ዘይኮነስ፥ ምስኡ ዝኸዱ ንማሕበራውን ምጣኔሃብታውን ኩነታት ዝምልከቱሞ ዘተ ዘድልዮም ስለዘለዉ፤ ሓደ ፓኬት ኢዩ ዝብል ኢዩ። ነዚ ክትሰምዕ እንከለኻ መበገሲኡ እንታይን ካበይን ኢዩ ኢልካ ክትመራመር ግድን ይኸውን።

ኢሳያስ ነቲ ናይ ዶ/ር ኣብይ ዕድመ ቀልጢፉ ዘይምምላሱ፥ ማናልባሽ እውን ዘደናጒ መልሲ ብምምላሽ፤ነታ ዳርጋ ኣብ ኢድና ክትኣቱ ቀሪባ ዝነበረት መሬት ከይተመልሰት ክትደናጐ፤ እቲ ዝኸፍአ ድማ ሓዲሽ ኩነታትን ምዕባለታትን ተፈጢሩ ኣብ ናይ ቀደም ኩነታት ከይምለስ እናሰጋእኩ እንከለኹ፤ ናይ ሕወሓት መግለጺ ወጸ። ሕወሓት ድኣ ነቲ ውሳኔ ከይተረድእዎ ድዩ ዶ/ር ኣብይ ዘውጽኦ ኢልካ ንነፍስኻ ትሓትት፤ ዘይመስል ድማ ኢዩ። ከምዚ ዝመስል ሕቶ ንነፍሰይ ዝሓተትኩሉ እዋን ይዝከረኒ፤ እዚ ድማ ግዳይ ባድመን ሕቶ ጉዳይ ዶባትን ምስ ተላዕለ፤ ዋእ፦ ናጽነትና ከነዕልል ከለና ድኣ ነየነይቲ ኤርትራ ኢዩ ነይሩ? ዶባት ንዝምልከት ከይተዘረበሉ ነታ ኤርትራ እትብል ስም ጥራይ ዲና ተቐቢልና? ብዝብል ተገረምኩ። ብካልእ ሸነኽ ድማ እቲ ክሳብ ሕጂ መልሲ ዘይመለሰ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፤ ብፍላይ ድማ ባዕሉ ኢሳያስ፤ ንሱ ከይተዛረበ ብካልኦት ብኢድ ኣዙር ዘሕልፎ ዘሎዶ ይኸውን ድማ ትብል። ኢሳያስ ንባድመ ብቐደሙ ካብ ልቡ፤ ብናቱ ጽቡቕ ድልየት፤ ካብ ጀብሃ መንጢሉ ንወያኔ ገዲፉሎም ነይሩ ኢዩ። ባዕላቶም ኣባላት ህዝባዊ ግንባር ዝነበሩ ከምዝበልዎ፤ መሬትና ኢዩ ኢሎም ክጓነጹ ዝተቐራረቡሉ እዋን ከም ዝነበረን፤ ንኢስያስ ምስ ሓተቱ ግን ደሓን ግደፍዎም ብቐደሙ ናይ መን ምዃኑ ዘይተረጋገጸ ኢዩ ስለዝበሎም ከምቲ ልሙድ ኣፎም ከምዝዓጸዉ ኢዩ። ተንኮል ድዩ ዕሽነት ብዘየገድስ`ውን ናጽነትና ኣብ ዝኣወጅናሉ ጊዜ ዶባትና ኣየናይ ከምዝኾነ ከይተነጸረ ምንባሩ ምዝካሩ ዘሕፍር ኢዩ። ተንኮል ዝሓዘለ ኔሩ ክኸውን ድማ ይኽእል ነይሩ። ሕቶ ባድመን ኩሉ ንኤርትራን ህዝባን ንምድቋስ ዝካየድ ዘሎን ዝነበረን፤ ምስቲ ኢሳያስ ጥራሕ ዝፈልጦ መደምደምታ ተተሓሒዙ ዝኸይድ ዘሎ ጥራሕ ኢዩ ክኸውን ዝኽእል።

ምቅልቓል ናይ ኣግዓዝያንን ደለይቲ ኣንድነትን ዘረግቲ ሓድነት ተቓውሞን ወዘተ፤ ለኣኺ ዘይብሉ ካብ ሃዋህው ዝነቐለ ኣይኮነን ኢለ ኢየ ዝግምት። እቲ ነዚ ተላዒሉ ዘሎ ሕቶን፤ ካልእ ምስ ኢትዮጵያ ዘሎ ሕልኽልኻትን ምድኻም ህዝቢ ኤርትራን ምድቋሱን፤ ውዒሉ ሓዲሩ ንህዝቢ ኤርትራ ዘዳኽም`ሞ ካልእ ምርጫ ንከናዲ ንምግባር (ብኣፉ: ኢትዮጵያ ትሕሸና ንክብል ንምድፍፋኡ) ይመስል:: ከምኡ እንተደኣ ኮይኑ ድማ ናይ ሓደ ግኑን መራሒ ኣብ ኢትዮጵያ ምምጻእን፥ ነቲ ኢሳያስ ክጥቀመሉ ዝጸንሐ ናይ ጽልኢ ”ዝመስል” ሕቶ ባድመ ንምፍታሕ ዝህቅን ንናይ ኢሳያስ ናይ ስልጣንን ዝናን ሕልሚታት ዝጻባእ ስለዝኾነ፤ ከም ልማዱ ካብ ሃገሩ ሓሊፉ ኣብ ኢትዮጵያ ሕንፍሽፍሽ ንክፈጥር ክጽዕር ከምዝኾነ ኢየ ዝግምት። እነሆ ድማ ድሮ ክቀላቐል ጀሚሩ።

ህዝቢ ትግራይ ብሰንኪ ዘይህዱእ ዶብ ምስ ኤርትራ መነባብሮኡ ሕማቕ ኮይኑ ኣሎ፤ ጉዳይ ባድመ ተፈቲሑ ኣብ ናይ ቀደም ኩነታትና ክንምለስ ኢና ንደሊ፤ ትግራይ መዓስከር ወተሃደራት ብምዃና ብዙሕ ሕማቕ ንርኢ ኣለና ኢዮም ክብሉ ክንሰምዕ ዝጸናሕና። ሕጂ፥ ድሕሪ ብዕሊ፥ ኢትዮጵያ ንስምምዕ ኣልጀርስ ምሉእ ብምሉእ ምቕባላ ኣብ ትግራይ ወይ ብኣባላት ሕወሓት ምስቲ ውሳኔ ዝጋጮ ርኢቶታትን ኣተረጓጉማኡን ከበግሱ ምርኣይ ኣሰካፊ ኮይኑ ኣሎ። ሰላማዊ ሰልፍታት ኣብ ባድመን ኢሮብን ከኣ ናይዚ ኣብነት’ዩ። ንኢሳያስ ናይ ምድንጓይ ዕድል ዝኸፍት ድማ ኢዩ፤ ኢሳያስ ንመንእሰያት ኤሪትራ ኣብ ዶባት ገቲሩ መንፈሳዊ ርግኣት ዘይብሉ ናብራ ከሕልፉን ንእስነቶም ከሕርሩን ክገብሮም ዳግማይ ዕድል ይኽፈተሉ እነሀ።

ብካልእ ሸነኽ ድማ፤ ጉዳይ ዶብ ንዝምልከት ብዘይቅድመኩነት ብመሰረት ውሳን ኣልጀርስ ንቕበሎ ኢሉ ብዕሊ ንዘኣወጀ መንግስቲ፤ ከም ዝኾረየ: ቆልዓ ኮፍ ኣይብልን! ኣይላዘብን! ምሉቕ ኢልኩም ውጹ! ምባል ናይ ጥዕናን ግቡእ ናይ ፖለቲካ ኣሰራርሓን ኣይመስልን። እንተወሓደ ትኣምኖም መንጎኛታት ጌርዝከኣልንካ ንምትግባሩ ብዝምልከት ክትራኸብ ዘይከኣል ኣይኮነን። እቶም ደድሕሪ ኣበሃህላ ኢሳያስ ጎተት ንብል ዘለና ኣብ ልብና ተመሊስና ነቲ ክኸውን ዝግብኦን ነቃልሕ ኢለ እየ ክምዕድ ዝፈቱ።

ከም መደምደምታ፤ ኣብ ፖለቲካዊ ዓለም ሓደ ካብቲ ናብ ቅኑዕ መስመር ከምርሕ ዝኽእል ጉዳይ እንተሎ፤ ካብ ልብኻ ንህዝብኻን ንካልኦት ኣህዛብን ከተኽብርን ክትፈቱን ጽቡቕ ክትትምነየሎም ምስ እትበቅዕ ኢዩ። ኣብ ሃገራት ዝካየድ ፖለቲካ ብፖለቲካውያን ዝውሰንን ዝካየድን ስለዝኾነ፤ ብዘይንሕስያ ክትገጥሞን ወይውን ክትድግፎን ምብቃዕ ቅኑዕ ኢዩ። ካብዚ ብምብጋስ፤ ብሰንኪ መራሕትና ኣብ ልዕሊ ጎረባብቲ ኣህዛብ (ሓሓንሳብ እውን ኣብ ሓደ ክፋል ሕብረተሰብካ) ኣብ ጽልኢ ዝተሞርኮሰ ሚዛንን ኣረኣእያን ክህሉ ግጉይ ፖለቲካ፤ ሓደገኛን ፍታሕ ዘየምጽእ ወዘተ ብምዃኑ፤ ክስትብሃለሉ ዘለዎ ኢዩ። ህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ መግዝእትን ስደትን ምስ ኩሉ ጎረቤት ዘበለ ህዝቢ ተቐሚጡን ተፋሊጡን ክሳብ እውን ተዋሲቡ ኢዩ። ምስ ገረባብቱ ድማ ከም ናጻ ሃገርን ህዝብን ብሰላምን ምክብባርን ምንባር ፍጹም ከጸግሞ ኣይክእልን ኢዩ። ከምኡውን ኣብ ጎረባብቲ ሃገራት ዝምዝገብ ምዕባሌያዊ ዓወት ከም ዓወትካ ርኢኻ ክትከስበሉን ከተኽስበሉን ብምትሕብባርን ምስምማዕን ንምስራሕ ካብኡ ሓሊፉ፤ ብክልቲኣቱ ሸነኻት ናይ ኣሉታዊ ቅንእን ኣሉታዊ ውድድራትን መንፈስ ምስ ዝኽተል፤ ንኩሉ ሸነኻት ዘየርብሕን: ንናይ ወጻኢ ጸላኢ መንግዲ ዝኸፍትን ኢዩ ክኸውን ዝኽእል። ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ነዚ ብዘይካ ምግጫውን ክፍኣትን ጥዑይ ስነምግባር ዘይብሉ ጨካን መላኺ ኣወጊዱ፤ ኣብ ሃገሩ ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ተኺሉ ሰላምን ምዕብልናን ኣረጋጊጹ፤ ምስ ጎራባብቱ ተሓባቢሩ ክነብርን ዘኽእሎ ኩነታት ክፈጥር ክቃለስ ይግበኦ እብል።

 

UNHCR

ዋሽንግተን

ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት፡

ኮሚተ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዲግ ንስምምዕ ኣልጀርስ ንብይን ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ንምትግባሩ ከምዝወሰነ ዝሃቦ መግለጺ ከምዘሓጎሶም ወሃቢ ቃል እቲ ትካል ስቴቨን ዱኻርክ ሓቢሮም።

እቶም ዋና ጸሓፊ ኣብ ዝሓለፈ ሓሙስ ኣብ እዋን ዕለታዊ ጋዜጣዊ መግለጺ ኣብ ዝሃብዎ መርብሂዮም ነዚ ተዛሪቦም።

ዋና ጸሓፊ /ካብ ኮሚተ ፈጻሚ ስራሕ ኢህወዲግ ዝተዋህበ ንስምምዕ ኣልጀርስን ብይን ኮሚሽን ዶብን ንምትግባር ዝተዋህበ መግለጺ ተሓጉሶምዮም ክብል እኽእል።

እቶም ወሃቢ ቃል ብተወሳኺ እቲ ውሳነ ንቕድሚት ንኽከይድ ድልየት ሕቡራት ሃገራት እውን እዩ ኢሎም።

 


ብዙሓት ወገናት “ሓበረታ ምንጪ ናይ ጽልዋን ስልጣንን’ዩ” ይብሉ። ብርግጽ ድማ ሓቂ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ዝንቡዕ ሓበሬታን ሓሶትን ንደቂ ሰባት ካብ ቅኑዕ መስመር ከዘንብሎምን ሚዛናዊ ዝኾነ ምርጫን ንኸይውስዱ ይዓግቶምን እዩ። ወረ ዝንቡዕ ሓበሬትን ሓሶትንሲ ንብዙሕ ጉድለታትን ግጉይ ውሳኔታትን ከቃልዕ ስለዝኽእል ብዙሕ ሓደጋታት ዘስዕብ እዩ። ከምኡ’ውን ኣብ ዘየድሊ ግርጭትታትን ምስሕሓባትን ዝነቁት እዩ።

ንኣብነት ኣብ ዝማዕበላ ሃገራት ዘሎ መስመራት ባቡር ንተዓዘብ። እቲ ናይ ግዜ ስሌዳ፥ ገለ ተክኒካዊ ጉዳያት ወይ ጸገም እንተዘየጋጢሙ ብሓንሳብ ናይ ምሉእ ዓመት መደብ እዩ ዝስራዕ። ኣብዚ ነፍሲ ወከፍ ተሳፋራይ ኣብታ ሰዓቱ እንተበጺሑ ኣብ ዝደለዮ ክበጽሕ ይኽእል። ነቲ ሰዓታት ዝተዋህቦ ሓበረታ ብጌጋ እተ ተረዲእዎ ግና ከኽስሮ ምዃኑ ብሩህ እዩ። በቲ ሓደ ወገን ድማ እቶም ዘወርቲ ባቡራት ኣብ ልክዕ ግዜ ዘጋጥሞም ሓበረታ ብቕልጡፍ እንተዘየመሓላሊፎም ናይ ብዙሓት ሰባት ህልቂት ዘስዕብ ሓደጋታት ከጋጥም ይኽእል። ኣብ ፖለቲካዊ መስርሕ ይኹን ኣብ ወተሃደራዊ ተግባር እውን እንተርኣና፥ ቅኑዕ ሓበረታ እንተዘየልዩ ካብ ዓወቱ ውድቀቱ ይበዝሕ።

ኣብ ፖለቲካዊ ጉዳያት ምትእምማን ዘበራትዕ ኣሰራርሓ ንኽንክተል ቅኑዕ ሓበረታ ኣዝዩ ኣድላዪ እዩ። እዚ ማለት ከም ኣብነት ኣብ ደምበ ተቓውሞና ዘጋጥም ዘሎ ኩነታት ቅድሚ እቲ ቅኑዕ ሓበረታ እቲ ዝንቡዕ ሓበሬታን ሓሶትን እዩ ዝወናጨፍ። እቲ ዝንቡዕ ሓበረታ ኣቐዲሙ ክወናጨፍ እንከሎ ድማ ንህዝቢ የደናግርን ዘይቅኑዕ ውሳኔ ክወሰድን ተጽዕኖ የሕድርን እሞ እቲ ምፍልላያት ወይ ምፍንጫላት ዝፍውሶ ይስእን። ምኽንያቱ እቲ ቀንዲ መፈላለዪ ነጥቢ ንኽትርዳእ ዘተኣማምን ሓቀኛ ሓበረታ ስለዘይርከብ እዩ።

ኣብዚ ቀረባ ግዜ ንምስሕሓብ ምስ ኤርትራ ብዝምልከት ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝወጸ መግለጺ ነቲ ቅድሚ ሎሚ ንናይ ውዕል ኣልጀሪስ ኣብ ግበሪ ንኸይውዕል፡ ቅድሚ ምትግባሩ ንዛተ ብዝብል ሓሳብ ደው ኢሉ ዝነበረ ተሪፉ ነቲ ብይን ምሉእ ብምሉእ ምትግባር ኣብ ዝብል ውሳኔ ተበጺሑ። እዚ ሓድሽ ውሳኔ’ዚ ቅድም ክብል መንግስቲ ኤርትራ ነቲ እግባይ ዘይብሉ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ብቐጥታ ኣብ ምትግባር ንእቶ ዝብል መርገጽ እዩ ሒዙ። ልክዕ እዩ ኣብ ልዕሊ ፍርዲ ካልእ ፍርዲ የለን። ኣብዚ መንግስቲ ኤርትራ በቲ ዝተወሰነ ብይን ተማእዚዝና ኣብ ግብሪ ነውዕሎ ምባሉ ዝተጋገየ ኣይመስለንን። እቲ ውሳኔ ሽዑ ንሽዑ ተተግቢሩ ነይሩ እንተዝኸውን ከኣ እዚ ኹሉ ዓዱ ገዲፉ ሃጽ ዝብል ዘሎ መንእሰይ ብኸምዚ ንዕዘቦ ዘለና ደረጃ ኣይመተሰደን። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ንዘራጊ ባህርያት ጉጅለ ህግደፍ ብምዝንጋዕ ኣይኮነን።

ሕጂ እውን እንተኾነ ብሸነኽ ገለ ኢትዮጵያዊ ወገናት ነቲ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕን ውሳነ ኮሚሽን ዶብን ኣብ ክንዲ ምትግባር ስለምንታይ ጓል ነገር ይፈጥሩ ኣለዉ ሕቶ ዘልዕል እዩ። ኣብዚ ስለምንታይ ውዕል ኣልጀርስ ዘይተተግበረ ዝንቡዕ ሓበረታ እዩ ዝወሃብ ዘሎ። እዚ ኸኣ ንስርዓት ኢሰይያስ ንህዝቢ ኤርትራ በዚ ናይ ዶብ ኣመሳሚሱ ጅሆ ንኽሕዞ ምኽንያት ኮይንዎ ኣሎ። ሕጂ ውን እቲ ባዕሉ ውዕል ኣልጀሪስ ይተግበር እናበለ ዝጭርሕ ዘነበረ ከይተረፈ ከምዘይቅበል ብስቕታ ክሓልፎ እዩ ዝፍትን ዘሎ። ነዚ ስቕ ኢሉ ዝሓልፎ ዘሎ እውን ክሳብ ሕጂ ሓቀኛን ዘተኣማምንን ሓበሬታ የብሉን። ስለዚ ሰርዓት ኢሰይያስ እቲ መንእሰይ ዓዱ ገዲፉ ሃጽ ንኽብለሉ መገዲ እዩ ዘጋፍሕ ዘሎ።

ገለ ወገናት ካብ ህዝቢ ኢትዮጵያ እንተርኢና እምበኣር ነቲ ናይ ኢሰይያስ ኣተሓሳስባ ዘራጉድ ዝንቡዕ ሓበሬታን ሓሶትን ኣብ ምዝርጋሕ እዮም ዝዋፈሩ ዘለዉ። ኣብቲ ውሳነ ዝተወሰነሉ እዋን ህዝቢ ቅኑዕን ሓቀኛን ሓበረታ ሰኒቑ ነቲ ውዕል ኣልጀርስ ኣብ ግብሪ ኣውዒልዎ ክብል ዝግበኦ ዝነበረ፥ ሎሚ ሰላማዊ ሰልፊ ብምግባር ነቲ ሰላም ይዕንቅጾ ኣሎ። ኣብዚ ምናልባት እቲ ህዝቢ ብክልቲኡ ሸነኽ መሬተይ ተወሲዱ ኢሉ ካብ ዝጣራዕ፥ ካብ ቅድሙ ሓቀኛን ርትዓውን ሓበረታ ክሰንቕን ክዳለውን ምተገበአ እምበር፡ ናይ ቅድሚ 3000 ዓመታት ዘመበን ጸብጺብካን ኢትዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ተመንዚዓ እናበልካን ግጉይን ዝንቡዕን ሓበረታ ምዝርጋሕ ንሰላም ዝዕንቅጽ እዩ። ኤርትራን ኢትዮጵያን ደጊም ክልተ ነጻን ልኡላውነተን ዘኽበራን ሃገራት እየን። ዶባተን ተነጺሩ ዝተፈልጠሉ ከኣ ከም ናይ ኩለን ሃገራት ኣፍሪቃ ድሕሪ ኤውሮጳዊ መግዛእቲ እዩ። እዚ እንተዘይተኸቢሩ ንኢትዮጵያ እውን ናብቲ ክሳብ የመንን ካርቱምን ይገዝእ ነይረ እትብለሉ ናይ ነበራያ ነበረ ኣተሓሳስባ ክወስዳ እዩ። ስለዚ ሓበረታ ብቕንዕናን ህዝቢ ብዝርደኦን ኣብ ክንዲ ዝቐርብ፥ እቲ ንግዝያዊ ረብሓኻ ክትብል እተቕርቦ ዝንቡዕ ሓበሬታን ሓሶትን ንሰላም ካብ ምዕንቃጽ ሓሊፉ ፋይዳ የብሉን።

ኣብ ቅድሜና ዘሎ ቃልሲ ብዙሕ መልከዓትን ብደሆታትን ዝሓቖፈ ኮይኑ፡ ብሓጺሩ ድርብ እንተበልናዮ ዝገልጾ ይመስለና። በቲ ሓደ ወገን ከም ኤርትራውያን ናይ ሃገርና ልኡላውነትን ክብርን ምሕላውን ምውሓስን ሓላፍነት ኣለና። ገለ ወገናት ኣብዚ እዋንዚ ጉጅለ ህግደፍ ንመስዋእትን ዘይሕለል ቃልስን ህዝብና ጨውዩ በይኑ ይዕንድረላ ስለ ዘሎ፡ ናይ ኤርትራ ልኡላውነትን ክብርን ምሕላው ከም ንዓኡ ጥራይ ዝምልከት ገይሮም ክወስድዎ ንዕዘብ ኢና። እቲ ጉጅለ’ውን ከምኡ ዓይነት ስሱዕ ተረድኦ እዩ ዘለዎ። እቲ ቅኑዕ ኣረዳደኣ ግና ኤርትራ ናትና’ውን ስለ ዝኾነት ናይ ምዕቃባ ጉዳይ ይምልከተና እዩ። ክትሻቐል እንከላ ሓቢርናያ ክንሻቐል፡ ክትቀስን እንከላ ከኣ ምስኣ ክንቀስን ባህርያዊ እዩ።

ካብዚ ሓሊፉ ኤርትራ፡ ዘተኣማምን ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ዝዓሰላ ሃገር ክትከውን ኣብ ዝካየድ ቃልሲ ከም ተቓወምቲ ቀንዲ ሰብ ጉዳይ ኢና። ተቓውሞና ከኣ ኣንጻር ኤርትራን ክብራን ዘይኮነ ኣንጻርቲ ዝሕምሳ ዘሎ ዘይህዝባዊ ራእይ ዝውንን ጉጅለ ህግደፍ እዩ። እቲ ንኤርትራ ብዘይካ ጸጋታታ ህዝባን መሰላቱን ዘየድልዮን ዘየገድሶን ዓመጸኛ ስርዓት ከንበዓ እንከሎ ንብዓታ ናይ ምሕባር ሓላፍነት ኣለና። ኤርትራ ብሰንኪቲ ዓመጸኛ ጉጅለ ልሳና ተዓጽዩ፡ “ኣብዚተይ የሕምመኒ ኣሎ፡ መድሃኒተይ ከኣ ከምዚ እዩ” ከይትብል ጐረሮኣ ኣብ ዝተዓጽወሉ ድምጻ ከነስመዓላ ናይ ግድነት እዩ። እዚ ኩሉ ክንገብር እምበኣር ኤርትራ ብዓባያ ክትህልው ናይ ግደን ስለ ዝኾነ ኢና ህልውነኣ ምዕቃብ ካብ ቀንዲ ዕማማትና እዩ ንብል ዘለና። ዝያዳ ንምብራህ ክብራን ልኡላውነታን ኣብ ዘየውሓሰት ኤርትራ፡ ብዛዕባ ሰላማ፡ ልምዓታ፡ ዲሞክራሲኣ፡ ዕቤታን ብዙሕነታን ምሕሳብ ኣጸጋሚ እዩ ዝኸውን።

ናይ ኤርትራ ልኡላውነት በቲ ጉጅለ ህግደፍ ንጉጅላዊ ረብሓኡ ክብል ብሓፈሻ ምስ ኩለን ጐረባብቲ ሃገራት ብፍላይ ከኣ ምስ ኢትዮጵያ ብዝኣጐዶ ሓዊ ክጽለው ከም ዝጸንሐን፡ ከም ዘይዕወቱ’ኳ ፍሉጥ እንተኾነ ዝተፈላለዩ ወገናት ንልኡላውነት ኤርትራ ናብ ዋጋ ዕዳጋ ከውርዱ፡ ዝሓልሙ ወገናት ኣፍደገ ንክረኽቡ ተናኻሲ ባህርያት ጉጅለ ህግደፍ ኣፍደገ ኣይከፈተን ዝበሃል ኣይኮነን። ሎሚ ነቲ ንድሕሪት ከምዘይምለስ ኣብ ድልዱል ሕጋዊ ባይታ ዝተሰረተ ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ንምፍትታን ዝተፈላለየ ኣስማት ሒዞም ዝትንስኡ ወገናት ብዙሓት እዮም። ኣግኣዝያን፡ ተጠቃምነት ዶባት፡ ኮንፈደረሽን/ፈደረሽን … ዝብሉ ቃናታት ናይቲ ሸታሕታሓት ኣብነታት እዮም።

ስለዚ ከምቲ “ክንብርኩት ዘይክንብርኩት ኣብ ማይ ንብጻሕ” ዝበሃል፡ ኣትሪርካ ምዕቃብ ልኡላውነት ኤርትራ ቅድመ-ኩነት ንምትካል ህዝባውን ዲሞክራስያውን ስርዓት ምዃኑ ምርዳእ ከድሊ እዩ። ንልኡላውነት ኤርትራን ምእንታኡ ዝተኸፍለ መስዋእትን እንዳስተነዓቕካ፡ ብዛዕባ መጻኢ ዲሞክራስን ህዝባውነትን ኤርትራ ምሕሳብ እምበኣር ኣብ ሑጻ ከም ዝተሰረተ ህንጻ እዩ ክኸውን።

ኣብዚ ቀረባ መዓልታት እቲ ነዊሕ ግዜ ስለ ዝወሰደ ደስኪሉ ዝነበረ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ከም ሓድሽ እዋናዊ መዘራረቢ ዛዕባ ኮይኑ ኣሎ። ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተፈጥረ ምስሓሓብ መንቀሊኡ ዶብ ከምዘይኮነ ናይ ብዙሓት እምነት እዩ። ናትና ግምት’ውን ከምኡ እዩ። እንተኾነ እቲ ኣብ ዓለም ለኻዊ መድረኽ ጐሊሑ ዝመጸ መግለጺኡ ናይቲ ምስሕሓብ ስም “ጉዳይ ዶብ” ስለ ዝተባህለ ንሕና’ውን “ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን” ኢልና ክንገልጾ ዝሓሸ እዩ። ፈጻሚ ኣካል ናይቲ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝመርሕ ዘሎ፡ ኢትዮጵያዊ ህዝባዊ ወያናይ ዲሞክራስያዊ ግንባር (ኢህወዲግ) ነቲ ናይ ኣልጀርስ ስምምዕን ቀያድን ናይ መወዳእታን ውሳነ ኮሚሽን ዶብ ኤርትራን ኢትዪጵያን ምሉእ ብምሉእ ተቐቢልና ከነተግብሮ ኢና ዝብል መግለጺ ኣውጺኡ ኣሎ። ዝተፈላለዩ ወገናት ገለን እዚ ኣበሃህላ ሓድሽ ኣይኮነን፡ ክብሉ እንከለዉ ገሊኦም ከኣ የለን ካብቲ ነዚ ብዝምልከት ክሳብ ሕጂ ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ክበሃል ዝጸንሐ ዝማዕበለን ተስፋ ዘሕድርን እዩ ዝብል ግምት ብምሃብ ይከራኸርሉ ኣለዉ። እቲ ሚዛን ግና ናብቲ ከም ናይ ቀደም ዘይኮነስ ዝያዳ ናብ ምትግባር ዝዛዘወ ምዕቡል ኣበሃህላ እዩ ናብ ዝብል ግምት ዝዛዘወ እዩ።

ወዮ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘይምውድኡ ከም ናይ ኩሉ ህዝባዊ ናይ ለውጢ ጠለባት ዓንቃጺ መመኽነይታ ገይሩ ክወስድ ዝጸንሐ ጉጅለ ህግደፍ ኣብዚ እዋንዚ ድምጺ መንግስቲ ኢትዮጵያ በሪኹ ክስማዕ ምስ ጀመረ ደሃዩ ኣጥፊኡ ኣሎ። ናይ ብዙሓት ወገናት ትጽቢት ነቲ ክቃልሖ ዝጸንሐ “ቅድም ጉዳይ ዶብ ይወዳእ” ጠለብ ዘተባብዕ ድምጺ ስለ ዝኾነ ህግደፍ ኣውንታዊ መልሲ ክህበሉ’ዩ ዝብል ነይሩ። እቲ ጉጅለ ግና ብኣንጻሩ ክሳብ ሕጂ ብስቕታ መሊስዎ ኣሎ። ኣብቲ ቀንዲ ጉዳይ ክንመጽእ እንከለና ጉጅለ ህግደፍ ምኽንያት ፈጢሩ ክኸንብ ስለ ዝደለየ እንተዘይኮይኑ፡ በቲ ሓደ ወገን ጉዳይ ዶብን ካልእ ዲፕሎማሳዊ ተግባራት እንዳተኸታተልካ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ፡ ከም መስርሕ ምርጫን ምቕራጽ ሕግመንግስትን ዝኣመሰሉ ዘቤታዊ ተግባራት ማዕረማዕረ ምዕማም ዘይከኣል ኣይነበረን። ንኣብነት መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ ናይ “ኣይውግእ ኣይሰላም” ኩነት እንዳሃለዋ ምርጫታቱ ብስሩዕ ካብ ምክያድ ኣየቋረጸን። ግብጽን ሱዳንን ናይ ዶብ ምስሕሓብ ስለ ዘለወን ውሽጣዊ ጉዳያተን ካብ ምርኣይን ምዕማምን ዓዲ ኣይወዓላን። ህግደፍ ምስዚ ሕጂ ምጽቃጡ ደሚርካ ክረኣይ እንከሎ እምበኣር፡ ዒራ ኢትዮጵያ ኣይትቕበሎን ትኸውን ኢሉ “ካብ ክሳድ ንላዕሊ” ድምጺ ከስምዕ ዝጸንሐ እምበር ብውሽጡስ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ መወዳእታ መዕረፊኡ ምርካብ ምስቲ ኣብ ስልጣን ናይ ምቕጻል ሕሳቡ ከም ዘየሳንየሉ ዝተረደአ እዩ ዝመስል። ብሓቂ ከኣ ጉዳይ ዶብ እንተተወዲኡ ንምስምሳት ህግደፍ ኣድሪቑ ዕድመ ስልጣኑ ዘሕጽር ምዃኑ ካብ ቀደም ዝገመትናዮ እዩ። ካብቶም ብዙሓት ናይዚ ስቕታ ትርጉማት ሓደ እምበኣር ንዕቀት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ እዩ።

ስለምንታይ ንሃገርና ነፍቅር ኢልና ንዝኾነ ሰብ ምስ እንሓትት፡ ዝተፈላለየ መልስታት ምተረኽበ። ገሊኡ ፍቕሪ ሃገር ማለት ሃገርካ ምፍታው ክብል ከሎ፡ ገሊኡ ከኣ መዳሕንተይ ኣብኣ ስለ ዝተቐብረ ወይ ኣብኣ ስለ ዝተወለድኩ፥ ወይ ብዘይክኣ ካልእ ሃገር ስለ ዘየብልይ ዝብሉ መልስታት ክኸውን ይኽእል። ኣብዚ ክዝከር ዝግበኦ፡ ፍቕሪ ሃገር ብፖለቲካዊ ጽልኢ ይኹን ብቑጠባዊ ድኽነት ዘቋርጽ ከምዘይኮነ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ማለት ፍቕሪ ሃገር ንምሕደራ ይኹን ንስርዓት ጸሊእካ ወይ ፈቲኻ ዝተኣሳሰር ኣይኮነን። ነቲ ስርዓት እናጸላእካ ነታ ሃገርካ ተፍቅራ እንተዀንካ ነቲ ስርዓት ኣብ ምቕያርን ካብኡ ዝሓሸ ስርዓት ንምትካልን ምጽዓር እዩ። ምኽንያቱ ነታ ተፍቅራ ከተድሕን እምበር ንረብሓኻን ግዙእ ንክትከውን ኣይኮነን።

ልክዕ እዩ፥ ሓንቲ ሃገር ነቶም ኣብኣ ዝቕመጡ ሕብረተ ሰብ ናቶም ስለ ዝኾነት ሓደ ነቲ ሓደ ከይተነፋፈጉ ተሰማሚዖምን ተኸባቢሮምን ክነብሩ ናይ ግድን እዩ። ዋላእ’ኳ ብዝሑነት ቋንቋታትን ሃይማኖታትን እንተሃለዎም ናይ ሓንቲ ሃገር ስድራ ቤት ምዃኖም ኣይተርፍን እዩ። ብዝኾነ ግን ኣኽብሮትን ፍቕሪ ሃገርን ምስ ዝህሉ ደቂ ሰባት ተሰዓዒሮም ወይ ተነጻጺጎም ዘይኮነስ ተደጋጊፎም ህይወት ብሓብር ክሕልፉ እዩ ዝግባእ። ነታ ዘፍቅርዋ ሃገሮም ድማ ከዕቅብዋ፡ ክከናኸንዋን ክከላኸሉላን ይኽእሉ። ፍቕሪ ሃገር ማለት ግን ንካልኦት ሃገራት ዘነኣእስ ወይ ንሃገርካ ልዕሊ ካልኦት ኣተዓባቢኻ ምርኣይ ዘይኮነ ስም ኣህዛብ ካለኦት ሃገራት እውን ተፋቒርካን ተሳኒኻን ናይ ምንባር ኣምር እውን ዝሓቘፈ እዩ።

ሃገርና ኤርትራ እምበኣር፡ ብደምን ሓቢርካ ብምቅላስን ዝተረኽበት፡ ወናኒኣ ከኣ ንዕቤታ፡ ብልጽግንኣን ምዕባሌኣን ዝሓስብ ኩሉ ዜገኣ እዩ። እዚ ከኣ ካብ ሃገራዊ ፍቕሪ ዝተላዕለ ንኹሉ እቲ ብዙሕነት ከም ኣካላት ናይ ሓደ ሰብነት ኮይኖም ስለ ዝተበጀውላ እዩ። እዚ ልክዕ ከምቲ ጓሳ ንጥሪቱ ካብ ተጻባእቲ ኣራዊት ዝከላኸለላን፥ ፍቕሪ ሃገር ዘለዎ ዜጋ ከኣ ካብ ኣፍ ሓራግጽ መግዛእቲ ክከላኸለላ ናይ ግድን እዩ።

እዚ ፍቕሪ ሃገር እዚ ብመሰረቱ ካብ ሓርበኝነታዊ ስምዒት ዝነቅል እዩ። ንሃገርና ነፍቅራ ወይ ንፈትዋ ክንብል ከሎና ልዕሊ ነፍስና፥ ወለድና፥ ሃይማኖትና፥ ብሄርና ወይ ኣውራጃና ነፍቅራ ማለት እዩ። ስለዚ ሃገርና ሕማቕ ከጋጥማን፥ ደጋዊ ይኹን ውሽጣዊ መጥቃዕቲ ከጓንፋን፥ ህዝቢ ፍትሒ ስኢኑ ክሳቐን ክጋፋዕን ክጭቆንን፥ ሰብ ሓሚሙ ፈውሲ ክስእንን፥ ተኣሲሩ ብሕጊ ዘይፍረድን፥ ብገንዘቡ ድላዩ ከይሽምት ከይጥቀምን፥ ቅኑዕ መሕደራ ስኢኑ መሰሉ እናተገፈ እንከሎ፥ ንሱ ስለ ዝጠዓሞ፥ ወይ ንውልቃዊ ረብሓኡ ክብል፥ ህዝብናን ሃገርናን ጽቡቕ ኣለዉ እናበለ ዘዳኽር ዜጋ፡ ንሃገረይ የፍቅራ እየ እንተበለ ካብ ክሳድ ንላዕሊ እዩ።

ነፍሲ ወከፍ ፍቕሪ ሃገርን ተወፋይነትን ክህልዎ ብገዛእ ሕልንኡ ዘይብገስ ዜጋ፥ ንሃገርን ህዝብን ክከላኸል ይኹን ከድሕን ኣይክእልን እዩ። ኣብ ክንድኡ በብኣውራጃኻ፥ ብሄርካ፥ ሃይማኖትካ ተጠርኒፍካ ምቅላስ ንፍቕሪ ሃገር ዝሕግዝ ኣይመስለንን። ብኣንጻሩ እኳደኣ ኣድልዎ እዩ ዘንግስ። እቲ “ቅድም ንኣውራጃይ ምስ ኣኽበርኩ እየ ንሃገረይ ዘኽብር” ዝብል ፍቕሪ ሃገር ክሓድሮ ኣይኽእልን እዩ። ምኽንያቱ እቲ ወጽዓን ጭቆናን ክሳብ ናብ ኣውራጅኡ ዝመጾ ናይቲ ካልእ ኣውራጃ ወጽዓን ቁስልን ኣይንታዩን ስለ ዝኾነ።

ስለዚ ካበየናይ ኣውራጃ፥ ሃይማኖት፥ ዓሌት፥ ብሄር ብዘየገድስ ንዝተጨቆነ ኣካል ደው ዘይብል እንተኾይኑ ሓደ ዜጋ፥ ናባይ ጥራሕ ኣይምጻእ ዝብል እዩ። ኣብ ናተይ ናትካ ዝተመርኮሰን ልዕሊ ሃገር ንኣውራጃይ ወይ ንሃይማኖተይ ወይ ንብሄረይ ዝብል ብምቕዳም ፍቕሪ ሃገር ክተጥሪ ዝከኣል ኣይኮነን። ከመይሲ ካብ ግጉይ መገድን ግጉይ ሓሳብን ልምዓት ይኹን ብልጽግና ወይ ሓድሕዳዊ ስኒት ይኹን ፍቕሪ ኣይርከብን እዩ። መን ኣሎ ልዕሊ ወለዱ ንኣውራጅኡ ወይ ንብሄሩ ኣብሊጹ ዘፍቅር? ንሃገር ግና ንኹሉ ዝፈትዎ ዘበለ እንተላይ ንኣዝዩ ዝፈትዎም ወለዱ ራሕሪሑ ነታ ዝፈትዋ ህይወቱ እውን ከይበቐቐ በጃ ክሓልፍ ምውሳን ምልክት ፍቕሪ ሃገርን ህዝብን እዩ።

“ንህዝቢ ኢና እንቃለስ ትብሉስ ኣበይ ትፈልጥዎ ነቲ ህዝቢ” ዝብሉ ገለ ስንኩፋት ኣይሳኣኑን ኢዮም። ኣብዚ ከኣ እዩ ዘሎ እቲ ግጉይ ተረድኦ። ማለት እቲ ህዝቢ ብኣውራጃታት፥ ብሄራት ዝፍለጥ እንተኾነ፥ኣብ ሓንቲ ሃገር ክም ምህላው መጠን ነጻጺልካ ዝረአ ኣይኮነን። እዚ ሓደ ብዘይካእቲ ካልእ ምልኣት ክህልዎ ከምዘይክእል እዩ ዝእምት። ስለዚ ነቲ ህዝቢ መላእ እታ ሃገር ከም ደቂ ሓንቲ ስድራቤት ምዃና ብምእማን ምእንቲ ራህዋ ህዝብን በጅኡ ምሕላፍን ኢና ንቃለስ ዘለና። እዚ ንገዛእ ርእሱ ካብቲ ሓርበኛዊ ስምዒት ዝፍለ ኣይኮነን እሞ ብዘይካ ፍቕሪ ሃገር፥ ንሃገርን ህዝብን ዘድሕን የለን።