ዋሺንግቶን ዲሲ ለካቲት 8, 2020

መእተዊ

እዚ ጽሑፍ’ዚ ኣብ ኮንፈረንስ ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ሰሜን ኣሜሪካ ለካቲት 8 ዝቐረበ እዩ። ብምኽንያት ሕጽረት ግዜ፡ ሓሳበይ ኣስፊሐ ክገልጽ ኣይከኣልኩን። ሕጂ ኣብ EPDP TV ከምኡ’ዉን ኣብ harnnet,org ክቕርቦ ከለኹ ናይ ግዜ ገደብ ስለዘይብለይ ገለ ነጥብታት ብሓደ ምሉእ ሓሳባት ጥራሕ ኣቕሪበዮ ዝነበርኩ ኣስፍሕ ኣቢለዮ ኣለኹ።

ዝኸበርክን ኣሓት ኣዳለውቲ ኮንፈረንስ፡

ዝኸበርክን ኣሓት ተሳተፍቲ፡

ዝኸበርኩም ዕዱማት ብሓበራ፡

እንቋዕ ናብቲ ኩሉ ግዜ ንሓልሞን ንብህጎን ዝነበርና ጉዕዞ ምጥርናፍ ኤርትራውያን ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ሰሜን ኣሜሪካ ዝጅምር ኮንፈረንስ ኣብቀዓና እናበልኩ ሰላምታይ አቕርብ።

ኣስዒበ ደቂ-ኣንስትዮ ዲሲን ከባቢኣን ኣብ’ዚ ህዝቢ ኤርትራ ብነድሪ ይኣክል ንምልኪ፡ ይኣክል ንምብትታን ዝብለሉ ዘሎ እዋን ከም ደቂ-ኣንስትዮ ክንዉደብን ኣብ ሓርነታዊ ቅልስና ዝለዓለ ተራ ክክንጻወትን ተበግሶ ወሲድክን ሎሚ ከምንጋባእ ዝገበርክን ምስጋና ይብጻሕክን። ሓሳበይ ክገልጽ ዕድል ዝሃብክናኒ ድማ ብልቢ አመስግን።

ተዋሂቡኒ ዘሎ ኣርእስቲ “ዉደባ ደቂ-ኣንስትዮ ስለምንታይ የድሊ” ዝብል ኮይኑ ተፈቒዱለይ ዘሎ ግዜ ግን 10 ደቓይቕ ጥራሕ እዩ። እሞ ከምቲ ዝደልዮ ጌረ ክገልጾ ኣይክእልን ምዃነይ ይርዳኣኒ እዩ። ብዝተኻእለ መጠን ግን እቶም ክንሓስበሎም ዘሎና ነጥብታት ጸሚቐ ከቕርብ ክፍትን እየ።

ነስወከፍና ብፍላይ ከኣ ደቂ-ተባዕትዮ ኣሕዋትና “ኣነ ንፍትሒ እቃለስ ኣለኹ እየ ዝብል እሞ ኣብ ገዛይ ከ ምስ በዓልቲ ቤተይን ደቀይን ፍትሒ የተግብር ዶ ኣለኹ” ኢልኩም ነብስኹም እንተሓቲትኩም ሕጉስቲ እየ።

ሕቶና ሕቶ መሰል ደቂ-ኣንስትዮ ናይ ሰብኣዊ መሰል ሕቶ እዩ። ስለዝኾነ ድማ ኣብ ዶባት ሃገርና ዝድረት ኣይኮነን። ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ዝሃሎና ንሃሉ ወጽዓና ሓደ እዩ። ስለዚ’ዩ ኸኣ ቃልስና ኣህጉራዊ ዝኸውን። ጸገምና ተባዕታዊ ትምክሕቲ እዩ። ጠንቂ ትምክሕቲ ድማ ድንቁርናን ድሑር ባህልታትን እዩ።

ፍርቂ ሕብረተሰብ ክነስና ተባዕታዊ ትምክሕቲን ድንቁርናን ከም ድኹማት፡ ዘይበላሕቲ፡ ማዕረ ወዲ ተባዕታይ ክነፍሪ ዘይንኽእል ጌሩ ይርእየና። ኣደ ዓንዲ ስድራቤት ክነሳ ኣብቲ ባህሪ ዘሰከማ ሓላፍነት ማለት ኣብ ምፍራይን ምዕባይን ቆልዑት ጥራሕ ትድረት።ብዘይካዚ ግዳይ ናይ ዘቤታዊ (Domestic Violence)፡ ኣካላዊ (Physical Violence)፡ ስነኣእሙራዊ (Psychological Violence) ከምኡውን ጾታዊ (Sexual Violence) ዓመጻት ትኸውን።

ወጽዓ ጓል ኣንስተይቲ ክኣቱን ባህሊ ኮይኑ ክሰርጽን ወሎዶታት ዝወሰደ እዩ።ሕብረተሰባት ዓለም ነቒሑ ማዕርነት ጓል ኣንስተይቲ ክረጋገጽ’ውን ከምኡ ናይ ወሎዶታት ቃልሲ ክሓትትት’ዩ። ኣምበኣር ደቂ-ኣንስትዮ ካብ’ዚ ባህሊ ኮይኑ ዘሳቕየና ዘሎ ጭቆና ክንላቐቕ ተወዲብና ክንቃለስ የድልየና። ከም ዜጋታት ኣብ ቁጠባውን ፖለቲካውን ሕብረተሰብኣውን ንጥፈታት ሃገርና ተራና ክንጻወት ዉዱብ ቃልሲ የድልየና። ንመሰልና ንበይንና ደቂ-ኣንስትዮ ንቃለስ ማለት ኣይኮነን። ኣብ ዝኾነ ሕብረተሰብ ፍትሒ በቶም ንፍትሒ ዝቃለሱ ሓይልታት እዩ ዝረጋገጽ። እኳ ድኣ ገለ ካባና ኣንጻር ጥቕመን ደው ክብላ ይኽእላ እየን። ንሪኦ ዶ ኣየለናን። ወላዲት ወላድ መኻን ኮይና ብመላኺ ስርዓት ህግዲፍ ደቃ ተመንዚዓ፡ ዝተረፉ ድማ ጭቆና መሪሩዎም ኣብ ፈቐድኡ ንስደትን ዉርደትን ተሳጢሖም ኣብ ዝሃለዉሉ ግዜ ገለ ደቂ-ኣንስትዮ “ንሕና ንሱ፡ ንሱ ንሕና” እናበላ ንመላኺ ከምልኻ ንርኢ ኣሎና። እዚ ተርእዮ’ዚ ኣንጻር ጥቕሙ ደው ዝብል ጭቁን ክህሉ ከምዝኽእል’ዩ ዝምህረና።

ብመሰረቱ መሰል ፍርቂ ኣካሉ ዝጓዕጸጸ ሕብረተሰብ ፍትሓዊ ክኸውን ኣይክእልን። ፍርቂ ሰብኣዊ ዓቕምታቱ ዘይጥቀም ሕብረተሰብ ብቑጠባ ክምዕብል ኣይክእልን።

ምዕባለ ሓደ ሕብረተሰብ ብሃለዋት ደቂ-ኣንስትዮ እዩ ዝምዘን። ማዕረ ዕድል ኣብ ትምህርቲ፡ ማዕረ ዕድል ኣብ ስራሕ፡ መሰላት ኣደ ኣብ ግዜ ጥንሲን ሕርስን፡ ካብ እትወልዶም ክንደይ ይዓብዩ (Child Mortality) መዐቀኒ ምዕባለ ናይ ሓደ ሕብረተሰብ እዩ።

ቅርጻ ሕብረተሰብ ካብ ሰድራቤት እዩ ዝጅምር። ኣቦኣ ንኣዲኣ ክሃርማ እናረኣየት ትዓቢ ህጻን ብሰብኣያ ዓመጽ ክወርዳ ንቡር ይመስላ። ኣቦኡ ንኣዲኡ ክሃርማ እናረኣየ ዝዓቢ ህጻን ንሰበይቱ ክሃርም ነውሪ ኣይመስሎን። መሰል ኣደ ዘይሕሉ ስድራቤታት ጥዕና ዘለዎ ሕብረተሰብ ክሃንጽ ኣይክእልን። ብሓጺሩ ብነንሕድሕዱ ዘይከባበር ስድራቤታት ዝቖመ ህዝቢ፡ ዲሞክራሲ ተኺሉ ክጠጥዕ ኣይክእልን። ዝለ’ዚ እምበኣር ፍትሒን ዲሞክራሲን ኣብ ስድራቤት እዩ ዝጅምር። መሰሎምን መሰል ኣዲኦምን ተሓልዩ ዝዓብዩ ቆልዑ፡ ኣብ ደገ መሰሎም ክገሃስ ኣይፈቕዱን እዮም። ኩሉ ደላይ ፍትሒ ንጨቆንቲ ስርዓታት ምንቃፍ ጥራሕ ዘይኮነ ፍትሒን ዲሞክራሲን ኣብ ስድራቤቱን መዓልታዊ ሂወቱን ከተግብር ይግባእ። ሽዑ እዩ ሓድነትን ጥርናፈን ናይ ዉጹዓት ህዝቢ ዝረጋገጽ። ሽዑ እዩ ሰላምን ፍትሒን ክሰፍን ባይታ ዝጥጥሕ።

ከም ኤርትራኣውያን ደቂ-ኣንስትዮ ናብ ፍሉይ ኩነታትና ክምለስ። ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ ኣብ ብረታዊ ተጋድሎና ዘበርከተቶ ዘደንቕ ግደ ንኹሉ ብሩህ እዩ። ኣብ ገጠራት እንተ ግዒታ እንተ ሰንኪታ ተጋዳልቲ ዝዓንገለት፡ ደም ዉጉኣት ዝሓጸበት፡ ኣብ ከተማታት ውሽጣዊ ስርሒታት ክዕወት ዝገበረት፡ ኣብ ስደት ከዲማ ሰውራ ዝዓንገለት፡ ብዓቢኡ ኣብ ጎድኒ ኣሕዋታ ተሰሊፋ ብረት ዓጢቓ ዝተሰወአትን ዝሰንከለትን፡ ዉላዳ ንሃገር ዝወፈየት ታሪኻ ነባሪ ሓወልቲ እዩ። ድሕሪ እዚ ኹሉ መስዋእቲን ተወፋይነትን ግን ተጠሊማ እያ። ክንደይ ካብተን ሃገር ዘውሓሳ ጀጋኑ እየን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝማስና ዘለዋ? ክንደይ ንእስነተን ንሃገር ዝወፈያ እየን ኣብ ክንዲ ተኸቢረን ዝዓርፋ ዝስደዳ ዘለዋ? ዋላ እታ ስውእቲ ሓድጊ ክትገድፍ ዕድል ዝረኸበት ደቃ ኣበይ ኣለዉ? ክንደይ ደቂ ስዉኣት እዮም ኣብ ፈቐዶ ስደት ንዉርደትን ሕስረትን ተሳጢሖም ዘለዉ? ክንደይ ዉልዶ መንእሰያት እዮም ኣብ ባሕሪ ዝጥሕሉ ዘለዉ? ክንደይ መንእሰያት ደቅና እዮም ከም ኣቕሓ ዝሽየጡ ዘለዉ። ክንደይ መንእሰያት ደቅና እየን ንሓደጋ ተሳጢሐን ክሳብ ነብሰን ኣብ ምሻጥ ወዲቐን ዘለዋ? ክንደይ መንእሰያት ደቅና እዮም ድሕሪ’ቲ ኹሉ መሪር ተመኩሮ ኣብ ምዕቡላት ሃገራት ምስበጽሑ ነፍሰ ቅትለት ዝፍጽሙ ዘለዉ? ክንደይ ኤርትራውያን እዮም ኣብ ፈቐድኡ ብጭንቀት ዝመጸ ናይ ሓንጎል ሕማማት ዝሳቐዩ ዘለዉ። ወሪዱና ዘሎ መከራ ጸብጺብካ ዝውዳእ ኣይኮነን።

እሞ ህሉዊ ሃለዋትና እዚ ካብ ኮነ፡ ጸገምና ክንፈትሕ፡ ኣብ ሃገርና ሰላምን ቅሳነትን ነጊሱ ስደትን ዉርደትን ክብቅዕ እንታይ ንገብር ኣሎና?

እወ ልክዕ’ዩ ብኹሉ ኩርናዓት ዓለም ከም ህዝቢ ይኣክል ንብል ኣሎና። ይኣክል ንምልኪ፡ ይኣክል ንምፍንጫል፡ ይኣክል ንምንጽጻግ፡ ይኣክል ንትምክሕቲ፡ ንጠርነፍ ሓደ ኰና ንፍትሒ ሓቢርና ንቃለስ ንብል ኣሎና። እዚ ክቕጽል ኣለዎ። ብፍላይ ንሕና ደቂ-ኣንስትዮ ባህሪ ዝሃበና ጸጋታት ተጠቒምና ኣብ ምጥርናፍ ህዝብና ዓቢ ግደ ክንጻወት ኣለና። ሓብሓብቲ፡ ጸወርቲ፡ ፈቃራት ኢና። ግን ይኣክል መድረኻዊ ጭርሖ እምበር ህዝባዊ ዉደባ ኣይኮነን። ድሕሪ ዉድቀት መላኺ ስርዓት ሃገርና፡ ኣብ ምንቅስቓስ ይኣክል ዘሎ ህዝብና ነናብ ፖለቲካዊ ዝምባሌኡ ክኸይድ እዩ። ምስ ህዝብና ይኣክል እናበልና ተወዲብና ናይ ዝኾነ ይኹን ፖለቲካዊ ሓይሊ መሳርሒ ከይኮና ንመሰልና ባዕልና ክንቃለስ ይግባእ። ሕጂ እንምስርቶ ጥርናፈ ደቂ-ኣንስትዮ ኪኖ ዉድቀት ህግዲፍ ዝቕጽል እዩ። ኣብ ጎድኒ ኣሕዋትና ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ሓደጋ ኣትዩሉ ኣብ ዘሎ እዋን ምእንቲ ፍትሒ ደው ክንብል ኢና። ለበዋ ስዉኣት ነኽብሮ ኢና። ልዑላውነት ሃገርና ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ኣያቱን’ዩ። ፍሉይ ጉዳይ ግን ኣሎና። ንሕና እቲ ጭቁን ዝጭቁነና ኢና። ንዕቐትን ትምክሕትን ብኣሕዋትና፡ ብሰብኡትና፡ ብደቅና፡ ብኣኮናን ሓውቦናን ብሓፈሻ ብወዲ ተባዕታይ እዩ ዝወርደና። ብቐደሙስ ዘይሓዉና ኣበይ ረኺቡና። ትምክሕትን ጽቕጠትን እንከላይ በቶም ንፍትሒ ዝቃለሱ ኣሕዋትና እዩ ዝወርደና። ስለ’ዚ ንመሰልናን ማዕርነትናን ነብስና ወዲብና ብኣእጋርና ድው ኢልና ንቃለስ። ንኽእል ኢና። እወ ንኽእል። ከመይ ዘይንኽእል?

ዓላማና ክንዐውት ኣተሓሳስባናን ቋንቋናን ክቕየር ኣለዎ። ሰላም ናቱ ቋንቋ ኣለዎ። ዉግእ ናቱ ቋንቋ ኣለዎ። ናይ ሰላም ቋንቋ እና ተጠቐመ ዝተኻየደ ዉግእ የሎን። ብመንጽሩ ድማ ናይ ዉግእ ቋንቋ እና ተጠቐመ ዝተተኽለ ሰላም የሎን። ክንመሃረሉ እንኽእል ተመኩሮ ሕብረተሰባት ዓለም ብዙሕ እዩ ዘሎ። ርሑቕ ከይከድና ኣብ ሩዋንዳ ካብ ሚያዝያ ክሳብ ሓምለ 1994 ዝተፈጸመ ዘስኻሕክሕ ህልቂት ብናይ ዉግእ ቋንቋ እዩ ጀሚሩ። ሁቱን ቱትሲን (ክልተ ኣሕዋት ዓሌታት ሩዋንዳ) ብፋስ ክፈላለጹ ከለዉ ረድዮ ሩዋንዳ ብዝዘርገሖ ናይ ጽልእን ቂምን ቋንቋ እዩ ተበጊሱ። ፋሕ ኢልና ዘሎና ክንጥርንነፍን እቶም ንመላኺ ዘገልግሉ ዘለዉ ተረዲኡዎም ክጽንበሩናን ቋንቋና ዓዳሚ፡ ሓቛፊ፡ ኣሳታፊ ብሓጺሩ ናይ ፍትሒን ሰላምን ይኹን። ናይ ምፍንጫልን ቆዮቛን ቋንቋ ኔው ንበሎ። ፍትሒን ዲሞክራሲን ብናይ ቂምን ምንዕዓቕን ምንጽጻግን ቋንቋ ኣይህነጽን እዩ። ይኣክል ንብሎ ዘሎና ንኹሉ እቲ ድሑር ዝኾነ ኣተሓሳስባን ባህልን ትምክሕትን ይኹን። መሰል ደቂ-ኣንስትዮ ክኽበርን ፍትሒ ክነግስን ናይ ተባዕታዊ ትምክሕቲ ቋንቋ ብምውጋድ ንጀምር። ንኽእል ኢና! እወ ንኽእል። ከመይ ዘይንኽእል?

ኣብ ሕብረተሰብና ደቂ-ኣንስትዮ ዘቋናጽብ ኣዘራርባ ልሙድ እዩ። ንዝሓመቐ ሰብኣይ ሰበይቲ ኢሉ ይጽውዕ። ሕጂሞ ኸኣ ንመላኺ ሰርዓት ሃገርና ኢሳያስ ኣፈወርቂ ክዳን ሰብይቲ ዝኸድን ስእልታት ኣብ መራኸቢ ብዙሃን ዝዘውር ኣሎ። ሰብኣይ እንተሓመቐ ሰበይቲ ድዩ ዝኸውን? ጨካን፡ ተንኮለኛ፡ መቃልስቱ ዝኣስርን ዝቐትልን፡ ሰብኣዊ መሰላት ህዝና ዝገሃሰን ስለዝኾነ ጓል-ኣንስተይቲ፡ እታ ኣደ፡ ፈቃር፡ ጽዋር፡ ሓብሓቢት ደቃ ይኸውን ማለት ድዩ? ንሕና ደቂ-ኣንስትዮ ኸ ሰብኡት ኔሮም ዝሓመቑ ዲና? ብኣንጻሩ ኸኣ ጓል-ኣንስተይቲ እንተ ነፊዓ ሰብኣይ ድያ ትቕየር? ዝነፍዐት “ሰብኣይ እያ” ትበሃል። እዚ ኣበሃህላታት እዚ ጓል-ኣንስተይቲ ሕማቕን ድኽምቲን እያ ካብ ዝብል ድሑር ኣተሓሳስባ ዝብገስ እዩ። ክነወግዶ ኣሎና። ብቛንቛና ንጀምር።

ሕብረተሰብና ኣብ ፖለቲካዊ ንጥፈታት ጓል-ኣንስተይቲ ኣይርእይን’ዩ። ስለዝኾነ ኸኣ ኩለን ዉድባት ሓይልታት ተቓዉሞ ሕጂ ቁሩብ ይመሓየሽ እኳ እንተሃለወ ብደቂ-ተብዕትዮ ተዓብሊሉ ጸኒሑን ኣሎን። ዉሑዳት ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ናይ ምምራሕ ደረጃ ክበጽሓ ንርኢ ኣሎና። ኣወንታዊ ምዕብልና እዩ። ንኣብነት ኣነ ኣብ ዘለኹሉ ሰልፊ፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ ሾመንተ ደቂ-ኣንስትዮ ኣብ ማእከላይ ባይቶ ሓንቲ ድማ ኣብ ፈጻሚት ሽማግለ ኣለና። ኣብ ካልኦት ዉድባት’ውን ሓደ ሓደ ኣለዋ እየን። ግን ካብኡ ንላዕሊ ክንከይድ ኣሎና።

ጓል-ኣንስተይቲ ኣብ ፖለቲካዊ ቓልሲ ክትሳተፍ ድሑር ባህልና ዘይንቡር ይወስዶ። በዚ ምኽንያት’ዚ እዩ ዋላ’ዉን ኣብ ደምበ ፍትሒ ዝተፈልየ ርእይቶ ንዘለዋ ኣብ ክንዲ ንሓሳባ ምግጣም ጸርፍታት ብዛዕባ መልክዓን ስርሓታን ዝወርዳ። ኣገልገልቲ መላኺ ኤርትራ ዝኾኑ ደቂ-ተባዕትዮ ሓንኳላት፡ ሸውራራት ክበሃሉ ሰሚዕና ኣይንፈልጥን። ንሕና ግን ብመልክዕና ንምዘን። ብቐንዱ ኸ ንመሰልና ክንቃለስ ጽቡቓት ክንከዉን ቅድመኩነት ድዩ? ሰብኣዊ መሰላት ንጽቡቓት ጥራሕ ድዩ ዝግባእ። እወ ልክዕ ከም ደቂ-ተባዕትዮ ጽቡቓት፡ ክፉኣት፡ ሓጸርቲ፡ ነዋሕቲ፡ ቆርጫጫት፡ ዛውያታት፡ ሓንኳላትን ዘይ ሓንኳላትን ኢና። መሰልና ኸኣ ብቓልስና ክነረጋግጽ ኢና። ንኽእል ኢና።

ንሕና ደቂ-ኣንስትዮ’ዉን ኩሉ ጸገማትና ን ደቂ-ተባዕትዮ ክነሰክሞም የብልናን። ድሕረት ካብ ነብስና ክንድምስስ ክንቃለስ ይግባእ። ድኹማትን ጎደሎን ከምዘይኮና ብተግባር ነርኢ። ኣብ ናይ ምምራሕ ደረጃ ክንበጽሕ ክንሳተፍን ተመኩሮ ክንድልብን ይግባእ። ብመሰረቱ መሰል ብቓልሲ ዝረጋገጽ ኣምበር ህያብ ዝወሃብ ኣይኮነን። ስለዚ ንለዓል፡ ንቃለስ፡ ተፈጥሮኣዊ ጸጋታትና ተጠቒምና ኣብ ሓርነታዊ ቃልስና ኣድማዒ ተራ ንጻወት። ነብስና ወዲብና ንመሰልና ንቃለስ። ንኽእል ኢና። ከመይ ዘይንኽእል?

ጽን ኢልኩም ዝሰማዕኩምኒ የቐንየለይ።

ብዘይተሳትፎ ደቂ-ኣንስትዮ ዝትከል ዲሞክራሲ የሎን!

ምልኪ ይፍረስ!

ፍትሒ ይንገስ!

ኣስገደት ምሕረትኣብ ካብ ካሊፎርኒያ

2-8-2020

ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራዊ ናይ ለውጢ ደንበ “ንመጻኢ እንታይ ይሕሰብን ይበሃልን ኣሎ” ዝብል ሕቶ እንተ ኣቕሪብካ እቲ ቅድሚት ዝስራዕ እዋናዊ መልሲ “ንዝፈላልዩና ኣመሓዲርና፡ ነቲ ዘሰማመዓና ኣበሪኽና፡ ንምዕቃብ ልኡላውነት ኤርትራን ክብሪ ህዝባን፡ ንማዕረ ተሳትፎ ህዝቢ ኤርትራን ምኽባር ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላትን፡ ብሓባር ክንምርሽ ድሉዋት ኣለና” ዝብል ምዃኑ ኣብ ኩሉ መድረኻት ክቃላሕ ንሰምዖን ንዕዘቦን ዘለና እዩ።

ከም ውጽኢት ናይቲ ከነካይዶ ዝጸናሕና ብዘገምታዊውነቱ እንነቕፎ ብውረድ ደይብ ዝተሰነየ፡ ናይ ቃልሲ ጉዕዞና ኣብዚ ምብጻሕና ሓደ ስጉምቲ ንቕድሚት ምዃኑ ዝከሓድ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ዘለናዮ ኩነታት በዚ ዓጊብና እንዛነየሉ ዘይኮነ፡ ካብ ተመኩሮና ተማሂርና፡ ኣብቲ ወሳኒ ሸቶ ንምብጻሑ ቅልጡፍን ወሳንን ቃልሲ ይጽበየና ከም ዘሎ ወርትግ ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን። ነዚ ዘለናዮ ህዱእ ናይ ምርድዳእ ኩነታት ከም ሓደ ተስፋ ዝህብ ኣውንታዊ ስጉምቲ ወሲድካ፡ ናብቲ ቀጻሊ ዕማም ሮማዕ ኢልካ ትጐዓዘሉ ዘይኮነ፡ ሓደ ድሕሪ ሓደ ናይ ጣማጣማ ስጉምትታት ምውሳድ ዝጠልብ እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ብፍላይ ኣብ ቀዳመ-ሰንበት ለይትን መዓልት ክበሃል ብዝኽእል ኣብ ኩሉ ኤርትራውያን ናይ ለውጢ ሓይልታት ዘለዉዎ ኩርነዓት ዓለም፡ ብዙሓት ኣኼባታት ይካየዱ ኣለዉ። እዞም ኣኼባታት ብብዝሒ ተሳተፍቲ እናሓደሩ ዝስስኑ ጥራይ ዘይኮኑ ናይቲ ዝዝረበሉ ዛዕባታት ብስለትን ናይቶም ተሳተፍቲ ሓልዮትን ሓላፍነትን እውን እንዳሓደረ ይዓቢ ከም ዘሎ ምዕዛብ ይከኣል። እቲ ኣብቲ በበዓይነቱ ርክባትን ኣስተምህሮታትን ዝዝረበሉ ዛዕባታት ናይ መልክዕን ኣቀራርባን እንተዘይኮይኑ፡ ብትሕዝቶ ዘይፈላለ፡ ኣብ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ሓቢርካ ምቅላስ ዝማእከሉ እዩ። ኣብ መወዳእታ ናይዞም ርክባት ዝወጹ፡ መግለጽታት፡ ኣዋጃትን ጋዜጣዊ ዋዕላታትን ከኣ ቅሩብነትን ድሉዉነትን ተሳተፍቲ ነቲ ዘይተርፍ ለውጢ ዘንጸባርቑ እዮም። ኣብዚ ቀረባ መዓልታት ኣብ ዋሽንግተን ዝተኻየደ ርክብ ኤርትራውያን ደቂ ኣንስትዮን ኣብቲ ጋዜጣዊ መግለጺኡ ዘስፈሮ መልእኽትን ከኣ ነዚ ከም ኣብነት ዝጠቀስ እዩ። ኣብዚ ምስትውዓል ዘድልዮ ጉዳይ ኣብ ሓደ ጉዳይ መርገጺ ክንሕዝን ነዚ መርገጺ ክንእውጅን እንከለና፡ ናይቲ ቅድሚኡ ዝተኼደ መንገዲ መሊሱ ዘረጉድ ምዃኑን ዘይምዃኑን ምስትብሃል እዩ። ከምኡ እንተዘይኮይኑ እቲ ምምልላእ ክረጋገጽ ኣይክእልን እዩ። ምኽኝያቱ እዚ ዘለናዮ እዋን፡ እንተሃላለዀሉ ዘይኮነ እንመላለኣሉን እንደጋገፈሉን እዩ።

ናይ ክሳብ ሕጂ ትዕዝብትታትናን መጽናዕትታትናን ምስዚ ናይ ቀረባ ግዜ ቃለ-መጠይቕ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣዛሚድና ክንመምዮ እንከለና፡ ኣብ ድሮ ናይቲ ዘይተርፍ ለውጢ ኢና ዘለና። እቲ ጉጅለ ህግዲፍ ብኹሉ መለክዒ ተረቲዑ ክነሱ፡ ኢሳያስ ግና ናብ ግዳም እንዳማዕደወ፡ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ዝፈጥሮ ዘሎ ብደዐን ጭቆናን ምዝያዱ፡ ከም ናይ ኣጋ ወጋሕታ ድቕድቕ ጸልማት ክምሰል ዝኽእል እዩ። እዚ በጺሕናዮ ዘለና ኣብ ናይ ሓባር ጉዳይና ናይ ምስምማዕ ኣንፈት፡ ብትብዓትን ብሓላፍነትን እንተሒዝናዮ፡ ከድምዕ ዝኽእል ኩነታት፡ ኢሳያስ ፈትዩ ዝተኾበልና ዘይኮነ፡ ውጽኢት ቃልሲ ናይቲ ደላይ ሰላም፡ ልምዓትን ዲሞክራስን ህዝቢ ኤርትራን ውዱብ ናይ ለውጢ ኣካላቱን እዩ። እቲ መንገዲ ሎሚ ሒዝናዮ ኣለና፡ ምእንቲ ከነድምዕ ከኣ በቲ መንገዲ ንቕድሚት ብናህሪ ክንስጉም ይግበኣና።

ጉዳይ ኢሳያስ፡ ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርናን ህዝባን ከነልዕል እንከላና ምጥቃሱኳ ዘይተርፍ እንተኾነ፡ ደጊም ናቱ ሃተፍተፍ ወሲኽካ ክንድቲ ዝኣኽሎ ተቓሊዑ ስለ ዝኾነ፡ ከም ዓብይ ጉዳይ ንሻቐለሉን ካብ ግዜና ብዙሕ ንስለዓሉን ኣይኮነን። ዕንጸይቱ ከም ዝወደአ መጋርያ ሓዊ እንዳሓደረ ዝቕህም ዘሎ እዩ። ናይዚ ቀረባ ግዜ ዓዘፍዘፉ ከኣ ናይዚ ምልክት እዩ። ሎሚ ኢሳያስ፡ ጸረ-ልኡላውነት ኤርትራ፡ ጸረ-ክብርን መሰልን ህዝቢ ኤርትራ፡ ኣብ ጉዳዩ ዘየድመዐ ኣብ ጉዳይ ካለኦት ኢድ ኣእትዩ ሓዊ ምእጓድ ዝመረጸ፡ ብዘይ ህውከትን ዕግርግርን ክነብር ዘይክእል፡ ብድምሩ ከኣ ብኣሉታ ዝተላዕጠጠ፡ ሃሰስ ኢልካ ቅንጣብ ኣውንታ ዘይትረኽበሉ ኣዕናዊ ምዃኑ ኣብ ቅድሚ ኤርትራውያን ናይ ሓባር ተረድኦ ዝተታሕዘሉ እዩ።

ኢሳያስን ኣተሓሳስባኡን ክሳብ ክንድዚ ኣብ ዕዳጋ ወሪዱ ዓዳይ ምስኣኑ፡ ዓወትና ዘቀላጥፍ እምበር፡ ባዕሉ ዓወትና ከም ዘይኮነ ንስሕቶ ኣይኮነን። ዓወትና ዝረጋገጽ ካብዚ ዓዳጋይ ዝሰኣነ ጨቋኒ ኣካይዳ ዲክታተር ዝበረኸን ኣርሒቑ ዝጥምትን ኣተሓሳስባ ተዓጢቕና ኣብ ተግባር ክንበልጽ እንተበቒዕና ኢና ተዓዊትና እንብል። እቲ ኣብ ንመጻኢ እንታይ ክግበር ከም ዝግበኦ ምስምማዕና፡ ሓደ ኮይኑ ነዚ ብግብሪ ትካላውን ሓባራውን መልክዕ ኣትሒዝና ከነውሕሶ ክንበቅዕ ይግበኣና። እሞ ከኣ ንጽባሕ ከይበልና ሎሚ ከነመዝግቦ ንብቃዕ። ናብዚ ንምብጻሕ እቲ መተካእታ ዘየብሉ መንገዲ ብመትከል “እንካን ሃባን” ዝምራሕ ዘይስልኪ ዘተን ዘተን ጥራይ እዩ። እነካይዶ ዘተ ነቲ እንእምሞ መዋጸኦ ሓሳብ ዘህብትም ጥራይ ዘይኮነ፡ ሓያል መተግበሪ ዓቕሚ እውን ዝፈጥረልና እዩ። ዘተታትና ግልጽነትን ሓላፍነትን ዘለዎ፡ ዘይተደላይ ግዜ ዘየባኽን ክኸውን ይግበኦ።

International- Frauentag 2020

ኣብ ዳርምሽታት ንቀዳም ዕለት 07.03.2020  ሰፊሕ ሰሚናር መዲብና ከምዘለና 

ንሕብር።  

Womenspic

 

ዓይነታት ዓመጽ ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮ

ዝምልከት ትንተናን ኣስተምህሮ ሓዘል ክቀርብ ተመዲቡ ይርከብ። ኣብዚ ሰሚናርዚ ኩሉ  ተሳታፋይ ሓሳቡን ርእይቶኡ ክህብ ንሰፊሕ ተሳትፎ  ንዕድምን ነተባብዕ።ድሕሪ ስሚናር ናይ ዕላል ምዝንጋዕ መደብ ክቅጽል ኣዩ።ንኩሉ   ዳርምሽታትን ከባቢኡን ትርከቡን/ባን ብክንሪ ንዕድም።   

 ሰሚናር ዝካየደሉ ኣዳራሽ።

Im Frauenzentrum

Emilstr, 10

64289 Darmstdt

ሰዓት :ካብ 15፡00 ክሳብ 22:00

ካልኣይ ክፋል

ብብርሃነ ኣብርሃ

ቲቪ ኤረ ነቲ ምስ ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ዝገበሮ ቃለ-መሓትት ብ7 ለካቲት 2020 ዓ.ም ከምዝዘርግሖ ዝዝከር ኢዩ። እዚ ኣብ ክንዲ ብዘቤታዊ ብናይ ግዳም ወይ ብዞባዊ ደረጃ ዝጀመረ ቃለ-መሓትት ከም ቀዳማይ ኣጀንዳኡ ዘልዓሎ፡ ጕዳይ ዶብ፡ ጕዳይ ባድመን ጕዳይ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን (ህወሓት) ምንባሩ እውን ዝዝከር ኢዩ።

ፕረሲደንት ኢሳያስ ኣፍወርቂ፡ ጠንቂ ናይ ውግእ ኤርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ወይ ናይ ባድመ ዘይኰነስ፣ ናይ ወያነ ጸቢብ ኣተሓሳስባ ብሓፈሻ፡ እቲ መሰል ርእሰ-ውሳኔ ክሳብ ምግንጻል ዝብልን ኣብ ኤቲንክ ዝተሰረተ ፈደራላዊ ስርዓትን ዝብል ስነ-ሓሳብን ድማ ብፍላይ ምዃኑ ክገልጽ ተሰሚዑ። እዚ ቅድሚ ሕጂ ሰሚዕዮ ዘይፈልጥ ሓድሽ ጠንቂ፡ ሓድሽ ክስን ሓድሽ ምስምስን ኢዩ።

እቲ ብ1998-2000 ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተባርዐ ውግእ፡ ጠንቁ ወያነ ንባድመ ምውራሩ፡ 6 ሓለፍቲ ሰራዊት ኤርትራ ክዛተዩ ኢሎም ምስ ከዱ ምቕታሎም፡ ሰራዊት ኢትዮጵያ ንልዑላውነት ኤርትራ ጥሒሶም ዓዲ ምሩግ ምእታዎም …ወዘተ ዝብል ኢዩ ንህዝቢ ኤርትራ ክንገሮ ዝጸንሐ።

እዚ፡ ከም ነፋሒቶ ኣብ ዝዓለበሉ ሕብሪ ዝቀያይር ውልቀ-መላኺ፡ ብ1992 ዓ.ም ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝተኻየደ መሰጋገሪ ኮንፈረንስ፡ …እዚ ኮንፈረንስ’ዚ፡ ነቲ ክሳብ ሕጂ ብገዛእቲ ሓይልታት ኢትዮጵያ ዘይተራእየን ዘይተዘርበሉን ጕዳይ ብሄራትን ጕዳይ ርእሰ-ውሳኔ ኤርትራን ኣልዒሉ ምዝርራቡን መፍትሒ ምግባሩን ዓቢ ለውጢ ኢዩ ክብል ናእዳኡን ኣድናቆቱን ገሊጹ ምንባሩ ዝዝከር ኢዩ። ካብ’ዚ ሓሊፉ፡ ኣካል ናይ’ቲ ሽዑ ዝቐውም ዝነበረ መሰጋገሪ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክኸውን ድሌት ከምዝነበሮ እውን ሎምስ ኣሉታ ክህበሉ ዘይክእል ጽሓይ ዝወቕዖ ሓቂ ኰይኑ ኢዩ።

ኣብ ርእስ’ዚ፡ ብ1981 ዓ.ም ህዝባዊ ግንባር ምስ ህወሓት ብምትሕብባር ኣብ ልዕሊ ተሓኤ መጥቃዕቲ ከካይዱ ከለዉኸ፡ ህወሓት ንናጽነት ናይ ትግራይ ዝቃለስ ውድብ’ዶ ኣይኰነን ነይሩ? ህዝባዊ ግንባር ምስ ህወሓት ተሓባቢሩ፡ ንሰራዊት ደርግ ካብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክጸራርግ እንከሎ፡ ህወሓት ዝኽተሎ ስነ-ሓሳብ እቲ ብ1987 ዝሓንጸጾ ፕሮግራሙ’ዶ ኣይነበረን። ከምኡ’ውን፡ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ (ኦነግ) ንናጽነት ናይ ህዝቢ ኦሮሞ ዝቃለስ ውድብ ምዃኑ፡ ዘይፈልጥ ኤርትራዊ ይኹን ኢትዮጵያዊ ዘሎ ኣይመስለንን። ህዝባዊ ግንባር ድማ፡ ካብ ሰብዓታት ኣትሒዙ ክሳብ ትማሊ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ ኣብ ስልጣን ዝመጽእ ንግንባር ሓርነት ኦሮም (ኦነግ) ኵሉ መዳያዊ ደገፍ ክገብረሉ ምጽናሑ ዝፍለጥ ኢዩ። እቲ ንህወሓት መዀነኒ፡ እቲ ኣብ መትከል ርእሰ-ውሳኔ ክሳብ ምግንጻል ምእማን ወይ ንዓንቀጽ 39 ኣብ ቅዋም ኢትዮጵያ ምቕባል እንተዀይኑ፡ ኦነግ እውን ክዅነን ኣይግብኦን ድዩ!!!?

ናይ ኢትዮጵያ ቅዋም፡ ዝቕበልዎን ዝጻረርዎን ኢትዮጵያውያን ምህላዎም ኵልና ንከታተሎ ዘሎና ጕዳይ ኢዩ። ኣብ ኤትኒካዊ ፍልልይ ዝተሰረተ ፈደራላዊ ስርዓት ዝድግፉ ኢትዮጵያውያን ካብ ኵሉ ብሄራት ኣለዉ። ንሓንቲ ኢትዮጵያ ዝብሉ እውን ከምኡ። ስለ’ዚ፡ ንወያነ ፈሊኻ ከተጥቅዕ ምፍታን፡ ካብ ቂምን ቅርሕንትን ዝተበገሰ፡ ሸርሒ ምዃኑ ዝሰሓት ኣይኰነን።

እቲ ዝያዳ ሓደገኛ ግን፡ ስርዓት ኢሳያስ፡ ኣብ ውሽጣዊ ጕዳያት ናይ ኢትዮጵያ ኣትዩ፡ እዚ ይሕሸኹም እዚ’ባ ክብል ምፍታኑ ኢዩ። ነዚ ድማ ተሓቢኡ ዘይኰነስ፡ ብጋህዲ ኢዩ ዝዛረቦ ዘሎ። እቲ ሓደጋታት ናይ’ዚ ስነ-ሓሳብ ካብ ንኤርትራ ንኢትዮጵያ ኢዩ ብዝያዳ ንሓደጋ ምብትታን ዘቃልዓ ዘሎ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝፍጠር ምብትታን ንኤርትራ እውን ሓደገኛ ስለዝዀነ፡ ምስ መንግስቲ ኣብዪ ኣሕመድ ምሕዝነት ፈጢርና ክንሰርሕ ኣሎና። ጕዳይ ዶብ ሕጂ ካልኣይ ቦታ ዝሕዝ ንእሽቶ ጕዳይ ኢዩ ብምባል ንህዝቢ ኤርትራ ሓባቢሉ ካብ ሕቶ ልዑላውነቱ ክኣልዮን ኣብ ዳግማይ ውግእ ክሸሞን ኢዩ ዝፍትን ዘሎ። ኣብ’ዚ ወርሒ’ዚ፡ ኣብ መንጐ መራሕቲ ክልቲኡ ሃገራት ዝርከብዎን ናይ ኢትዮጵያ ሚኒስተር መከላኸሊ፡ ኦቦ ለማ መገርሳ ዝተሳተፎን ኣኼባ ኣብ ኣስመራ ምክያዱ ነዚ መደብ’ዚ ዝእምት ርክብ’ዩ።

ጐንጺ አርትራን ኢትዮጵያን ናይ ዶብ ጐነጽ’ዩ ተባሂሉ፡ ናብ ኣህጕራዊ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ፡ ናይ መወዳእታን ቀያድን ብይን ተዋሂብሉ ኢዩ። በዚ ብይን’ዚ መሰረት ባድመ ናይ ኤርትራ ምዃና ተረጋጊጹ ኣሎ። ስርዓት ኢሳያስ ድማ፡ ናይ ዶብ ውግእ ብምጅማሩ ኤርትራ ካሕሳ ክትከፍል ተወሲኑላ ኢዩ። ሕጂ ኣብ ጓል ነገር ብምኻድ ንልዑላውነት ኤርትራ ኣብ ዋጋ ዕዳጋ ምእታው ዘይኰነ፡ ነቲ ብይን ከምዝትግበር ምግባር ኢዩ ዝድለ። ሕጂ ነዚ ብይን’ዚ ክትግብር ሓላፍነት ዘለዎ ድማ ወያነ ዘይኰነ፡ እቲ ስልጣን ፈደራላዊ መንግስቲ ጨቢጡ ዘሎ ብዶር. ኣብዪ ኣሕመድ ዝምራሕ ኣካል ኢዩ። ንሱ’ዩ ተሓታቲ፡ ንሱ’ዩ ነቲ ውሳኔ ብዘይ ቅድመ-ኵነት ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ኢየ ዝበለ።

ይቕጽል…….

ብቐደሙስ ብፖለቲካ ምጥላዕ መወዳእትኡ  እንትርፎ ኪሳራ ዓወት ኣየጎናጽፍን እዩ።  እቲ ከሎ ጋና ንሃገራዊ ረብሓ ዝጠቅም ከይሓሰብካ ንግዚያዊ ጥቕምኻን ስልጣን ንምብሓትን ዝግበር ሽርሓዊ ጸወታ እነሆ ካብ ውግእ ናብ ወረ ውግእ ደጊሙ የቀራርበና ኣሎ። ሎሚ መንእሰይ ኤርትራ ኣብ ሃገሩ ኣስተርሕዩ ክነብርን ንጉዳይ ሃገሩ ክከላኸልን ከማዕብልን ዝግበኦ ዝነበረ፡ ብሰንኪ ዘይምስምማዕ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን፥ ካብ ሃገሩ ሃጽ ኢሉ ከምዝጠፍእ ኮይኑ ኣሎ። እቲ ጠንቂ ድማ ከምቲ “ክልተ ጎራሓት ሓሙዂሽቲ ስንቆም” ዝበሃል፡ ክልቲኣቶም መንግስታት ግጉይ ኣገባብ   ብምኽታሎም ዘምጸኦ መዘዝ እዩ።

እቲ ናይ 1998 ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝተኻየደ ኣኽሳሪ ውግእ፡ ኣብ መወዳእትኡ ብናይ ሰላም ውዕል እዩ ተዛዚሙ። እቲ ብኣልጀርስ ዝፍለጥ ናይ ሰላም ውዕል  “ቀያድን እግባይ ዘይባሃሎ ናይ መወዳእታን” ብይን ተዋሂብዎ እዩ። ይግባይ ዘይብሃለሉ ከበሃል ከሎ፡ ብዘይካ ኣብ ግብሪ ምውዓል ካልእ ምኽንያታዊ ሓሳብ ዘይቀርበሉ ማለት ምዃኑ ኩልና ንርደኦ ኢና።  ነዚ ብይን እዚ ከኣ ክልቲኣቶም መራሕቲ፥  ኢሰያስ ኣፈወርቅንን ነፍሰ ሄር መለስ ዜናውን ተመሊሶም ዕጻይ ምጻጻይ ከይበሉ ከቲመምሉ እዮም።

እዚ  ዝኸተምሉ  ስምምዕ ግን ሓደ ብሰዓርነት እቲ ካልእ ካኣ ብተሰዓርነት መንፈስ እምበር፡ ብልቢ ተኣማሚኖም እዮም ነቲ ብይን ኣብ ግብሪ ክውዕል ኣሚነምሉ እንተልና፡ ነናቶም ፈንጂ ኣጻዊዶም ኢዮም ነቲ ብይን ዝተቐበልዎ። ኢሰያስ ነቲ ኣብቲ ውግእ ዝኸሰሮ ንኽዓብጥን ተመሊሱ ግዜ ንምኽሳብን ተቐላጢፉ ነቲ ናይ ሰላም መጸዋዕታ ተቐቢልዎ። መለስ እውን እቲ ውግእ ኣብ ጥቕሙ ተደምዲሙ ብምዕዋቱ  ነቲ ብይን ናብ  “ኣይሰላም ኣይውግእ” ክቕይሮ ከምዝኽእል ብምትእምማን እዩ ፈሪሙ።

ኣብዚ ክለዓል ዝኽእል ሓደ ሕቶ እንተሎ፡ እንተደኣ ክልተ ልኡላውያን ሃገራት ምዃነን ተኣሚኑ፥ እቲ ድሕሪ እቲ ውዕል ኣልጀርስ ክግበር ዝነበሮ ቀዳምነት ጉዳይ እቲ ዶብ ኣብ ባይታ ምምልካት እዩ። እዚ ከኣ ክልቲኣቶም መራሕቲ ነቲ ፖለቲካዊ ጸዋታት ክቕጽልዎ ምዃኖም ደጒሎም ዝሓለፍዎ ምዃኑ ዘጠራጥር ኣይኮነን። ምኽንያቱ ኢሰያስ ንስልጣኑ ክብል ክሳብ ሕጂ ንናይ ዶብ ዘይምሕንጻጽ ወይ ድማ እቲ ብይን ኣብ ግብሪ ዘይምውዓል ምኽንያት ተጠቒሙ ንህዝቢ ኤርትራ ጅሆ ንኽሕዞ መጻወቲት ካርትኡ ንሳ ኢያ። ዶብ ከይተሓንጸጸ ዝግበር የለን ኣይትሓዙኒ ኢሉ ከምዘይፈከረ፡ ተመሊሱ ነታ ትማሊ ዝተጋገያ ኢዩ ሎሚ’ውን መሊሱ  ዝደግማ ዘሎ።  ምኽንያቱ ስምምዕ ከበሃል ከሎ ግዜን ኣተገባብራን ወሲንካ ኢኻ ትሰማማዕ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ ድማ ነቲ ውዒሉ ሓዲሩ ዘይተርፍ ዝመስል ውግእ ዘቐመጦ ስትራተጂ ነይርዎ  ከብሃል ይከኣል። ንሱ ድማ  እቲ ብይን ተቐቢልናዮ ኢና እንተኾነ እቲ ምሕንጻጽ ንቤተ-ክርስትያንዶ ንመሬትዶ ኣብ ክልተ ዝኸፍል ስለዝኾነ ኢልካ፡ ህዝቢ ምስ ህዝቢ ኣራኺብና ክንዝትየሉ ምባል ንገዛእ ርእሱ ነቲ እግባይ ዘይበሃሎ ዝፈረምሉ ውዕል ምጥሓስ እዩ ዘመልክት። ምኽንያቱ እቲ ውዕል ኣብ ግብሪ ንኸይውዕል  ማሕለኻታትን ንዓኡ ክዕንቅጽ ዝቐረበ በዓል ሓሙሽተ ነጥብታት ህያው ምስክር እዩ። እቲ ውጽኢት  ድማ ናብ “ኣይ ሰላም ኣይ ውግእ” ኣምረሐ፥ ክሳብ ሕጂ ድማ መሬት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ መሬት ኢትዮጵያ ከኣ ኣብ ምቁጽጻር መንግስቲ ኤርትራ እዩ  ዘሎ። ናይዚ ኩነታት ኣይሰላም ኣይ ውግእከ መን ተረቢሑሉ እንተበልና ብቐንዱ ስርዓት ኢሰያስ ኣብ ስልጣን ተኾይጡ ንኽነብር ምኽንያት ኮይንዎ። በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ መንእሰይ ኤርትራ ሃገሩ ገዲፉ ክስደድ እታ ሃገር ብዘይ መንእሰይ ክትተርፍ ገይርዋ ኣሎ። በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ እቲ መንእሰይ ኤርትራ ካብ ሃገሩ ጸንቂቑ ክወጽእ ከሎ  እቲ ነቲ ዘይተረፍ ውግእ  መደብ ዘለዎ  ንጥቕሙ ኢዩ።

እዚ ኹሉ ብሰላማዊ መገዲ ማለት እቲ ቅድም ውግእ መን ጀሚርዎ ብሕጊ ሓላፍነት ዝስከመሉ ኣካል ዝተፈልጠ ኮይኑ፡  እቲ ናይ ህዝቢ ምስ ህዝቢ  ምርኻብን ምዝታይን ዝበሃል ቅድሚ እቲ ውግእ ክካዘድን ክቅጽልን ዝነበሮ ኢዩ። ሎሚ ውን እቲ ጉዳይ ዶብ ጠንቂ ናይ መጽነቲ ክልቲኡ ኣህዛብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክኸውን የብሉን። ምኽንያቱ ብዛዕባ ናይ ዶብ ዝምልከት ክልቲኡ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ነቲ ውዕል ኣልጀሪስ ተቐቢሎም ዝኸተምሉ ስለ ዝኾነ።

ሎሚ  እቲ ኣብ ትግራይ ብገለ ወገናት ብጉልባብ ኣግኣዝያን ዝበሃል ዘሎ፡ ተጋሩ  ክንስና  ኣብ ክልተ ተመቒልና፥ ምስኡ  ድማ ዓሰብ ናትና ኢያ ክንብል ኣሎና ዝብል ዝቕልቀል ዘለዉ ናይ ገለ ወገናት ወስታታት ንርእን ንሰምዕን ኣሎና። እዚ ምስቲ  ናይ ካልኦት ኣህዛብ ኢትዮጵያ ብጉዳይ ባድመ ይኹን ኣፍደገ ባሕሪ ብምስኣን ዝተበጽሐ ውዕል ጉዳይ ልኡላውነት ኢትዮጵያ ስለዝኾነ፡ ፈጺምና ኣይንቕበሎን ዝበሃለሉ ዘሎ እዋን ንሓዋሩ እንታይ ክፍጠር እዩ። እዚ ጥራይ ዘይኮነስ ኩሉ ሸነኻት በቲ ዝዝረብ ዘሎ ዘረባታትን ብጋህዲ ይኹን ብስውር ዝካየድ ዘሎ ናይ ኣጽዋር ምኹማርን ደማሚርካ ህዝቢ ኤርትራን ህዝቢ ኢትዮጵያን ዘጽንት ጐስጓስ ኢዩ። እዚ ከኣ ነቲ ናይ ሰላም መንገዲ ገዲፍካ፡ ዝካየድ ዘሎ ናይ  ቃላት ውግእን ምድላዋትን ኣህዛብ ክልቲኡ ሃገራት ንምኽሳር እምበር፡ እቶም ብህዝቦምን መንእሰያቶምን ዝጣልዑ ዘለዉ ዋላ ሓንቲ ኣይክኾኑን ኢዮም። እቲ ሽግር ግን እዘን ክልቲአን ሃገራት ሰላምን ምርግጋኣን ተሓሪምወን ህዝበን ካብ ምምዕባል፡ ምብልጻግን ስልጣኔን ርሒቖም ንዘልኣለም ክተፋነኑ ክነብሩ ኢዮም።

በዚ መሰረት እቲ ድርቅናን እቲ ብዓለም ለኻዊ ሕጊ ኣይንግዛእን ዝዓይነቱ እምቢታ፡   ምልክት ናይ ብሓይልኻ ምጥቃም እዩ ትርጉሙ። ምኽንያቱ እቲ ብይን ንኸይትግበር ብኹሉ ሸነኻት ሽርሒታት እዩ ዘንጸላልዎ ዘሎ ። እዚ ከኣ እቲ ሓደ ቅድሚ ምሕንጻጽ ዶብ ክንዛተ ዝብል ዝነበረ ሕጂ ዶብ መዛረባ ኣይኮነን ብዝብል ምስምስ ጃላ ክገድፎ ከሎ፡ እቲ ሓደ ድማ ጉዳይ ዶብ ንኢትዮጵያ ብምልእታ ዝምልከት’ዩ ዝብል መናቖቲ ምልክት ምዃኑ ዘይተርፍ እዩ። ስለዚ ድማዩ ጉዳይ ብይን ዶብ ኣብ ተግባር ንኸይውዕል እቶም ንስልጣኖም ክከላኸሉ ዝደልዩ ከም ካርታ ናይ መን ተዓወተ ዝጥቀሙሉ ዘለዉ። እዚ ማለት ብርኢቶይ እቲ ውግእ ብቐሊሉ ሸጠጥ ከምዝብል ናይ ግዜ ሕቶ እምበር  ዘጠራጥር ኣይኮነን።

 ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ እዚ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ዘንጸላሉ ዘሎ ናይ ውግእ ደመና፥ ንህዝብና ዘጥፍእን ንልኡላውነት መሬትና ድማ ኣብ ሓደጋ ዘሳጥሕ ከምዝኸውን ተረዲእና ነዚ ንምግታእ ኩሉ ዝካኣለና ክፍጽም  ንሕተት ኣለና። ሃገርና ክነድሕና እንተዀና ብናይ ጥዑም ቃላት ዝወሃብ ወይ እውን ንልብና ዘረሳርስ ዘረባ ሰሚዒና ክንህመል ኣይግባእን። እዚ ስለዝኾነ ንሕና ኤርትራውያን ቅድሚ ሕጂ ሃገርና ስለ ዝበልና፡ ትምክሕታውያን ተባሂልና ኢና። ይኹን እምበር ሎሚ  ነዛ ሃገር ክንሓስበላ ዲና  ወይ  ኢድና ሂብና  ስቕ  ክንብል ኣብ ክልተ ምርጫታት  ንርከብ ኣሎና። በዚ እንኸዶ ዘሎና ድማ እንተዘይ ተጠርኒፍና ተዛሪብና ይኹን ጽሒፍና ክነስምዕ ኣይክንክእልን ኢና፥ ሃገራዊ መንነትናን ሓድነትናን  ድማ ኣብ ከቢድ ሓደጋ ክወድቕ ምዃኑ ጥራይ ዘይኮነ፡ እታ ሃገር ውን ከይንስእና ኣብ ዘሰክፍ ኩነት ኢና ንነብር ዘሎና።  

ቀዳማይ ክፋል

ብብርሃነ ኣብርሃ

ኣደ ዘለዋ ትበኪ፡ ነደ ዘይብላ ከተብኪ

ኣብ ኢትዮ 360 (Ethio 360) ዝብሃል መስኮት ተለቪዥን ክሰምዕ ከለኹ፡ ኤርምያስ ለገሰን ሃብታሙ ኣያለውን ዝተባህሉ ክልተ ኢትዮጵያውያን ጋዜጠኛታት፡ ኣባላት ፓርላማ ኢትዮጵያ ናብ ቀዳማይ ሚንስተር ዘቕርብዎ ሕቶታት ብብዙሕ ናይ ምጽራይ መስርሕ ሓሊፉ’ዩ ናብ ቀዳማይ ሚኒስተር ዝበጽሕ ዝብል ነቐፌታ ክገብሩ ተዓዚበ። ቀዳማይ ሚኒስተር ከኣ ምስ በጽሖ፡ ነቲ መልሲ ዝኸውን መጽናዕትን ሓበሬታን ካብ ሚኒስትሪታቱን ክኢላታትን ሰሚዑን ኣንቢቡን’ዩ ኣብ ቅድሚ ፓርላማ መልሲ ዝህብ። ብሃውሪ ዝሕተትን ዝምለስን ነገር የለን ኢሎም ብምስቍርቋር ክምድሩ ሰሚዐ። እዚ ምሰማዕኩ ናብ ኣእሙሮይ ዝመጸ ሓሳብ “ኣደ ዘለዋ ትበኪ፡ ነደ ዘይብላ ከተብኪ” ዝብል ምስላ ነበረ።

ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኣገባብ እንተዝሰምዑ’ኸ እንታይ ኰን ምበሉ!!!? ኣብ ኤርትራ፡ ካብ ሚኒስተራት፡ ኣባላት ናይ’ቲ ነዊሕ ዕድመ ዘይነበሮ ፓርላማን ጋዜጠኛታትን ንዝቐርበሉ ሕቶታት፡ በቲ ናይ ጸጥታን ቍጽጽርን ትካላት (ከም በዓል ኣብርሃ ካሳ፡ ተስፋልደት ዝኣመሰሉ ኣማኸርቱ) ኣቢሉ ኢዩ ናብ ፕረሲደንት ኢሳያስ ዝበጽሕ። ንሳቶም ነቲ ክተርፍ ኣለዎ ዝብልዎ ኣትሪፎም ናብ ኢሳያስ ይልእክዎ። ኢሳያስ ግን፡ ከም’ቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዝገብሮ፡ ናብ ሚኒስተራትን ክኢላታትን ሰዲዱ ርእይቶታቶም ክፈልጥ ኣይፍትንን ኢዩ። ኢሳያስ፡ ነቲ ክምልሶ ዝደሊ ሕቶታት ባዕሉ ኣዳልዩ ኢዩ ነቶም ሓተቲ ሕቶታት ዝህቦም። ምኽንያቱ ንሱ ኵሉ ዝከኣሎ ሰብ ኢዩ፡ ብዛዕባ ኵሉ’ዩ ዝፈልጥ መታን ክበሃል ዝገብሮ ተዋስኦ ኢዩ። ኢሳያስ፡ መምህር ኢዩ፡ ሳይንቲስት ኢዩ፡ ናይ ጠፈር ተመራማሪ ኢዩ፡ ናይ ሕርሻ፡ ሃብቲ ዓሳ፡ ቍጠባ፡ ሕብረተ-ሰብ፡ ሕጊ፡ ውግእ፡ ዲፕሎማሲ፡ መካኒክ፡ ኢንጂኔር ….ኮታ ኵሉ ዝፈልጥ ኰይኑ ክቐርብ ስለዝደሊ፡ ካብ ስራሕ መካኒክ ኣትሒዝካ ክሳብ ናይ ጠፈር ምርምር ዘሰልቹ ዝርዝር መግለጺ ክህብ ኢና ንሰምዖ። ከም’ዚ ስለዝዀነ፡ ሚንስተራት ብዛዕባ ዝመርሕዎ ቤት ጽሕፈት ተሓቲቶም መልሲ ክህቡ ኣይስምዑን ኢዮም። ባዕሉ’ዩ ፕረሲደንት ባዕሉ ኢዩ ሚኒስተር። ሚኒስተራት፡ ዝተባህሎም ምግባር እምበር፡ ቤት ጽሕፈቶም ዝጠልቦ ስራሕ ይኹን ክእለቶምን ትምህርቶምን ኣብ ግብሪ ንምውዓል ኣይክእሉን ኢዮም። ንበዓል ኤርምያስን ሃብታሙን ድማ ካብ ናትኩም ዝኸፍአ ናትና ኣሎ’ሞ፡ ካባና የድሕንኩም ጥራሕ ኢየ ክብሎም ዝኽእል!!!

  1. ተክኒካዊ ትዕዝብተይ፡ ብዛዕባ’ቲ ፕ/ኢሳያስ፡ ብዕለት 7 ለካቲት 2020 ምስ ጋዜጠኛታት ሱሌማን ዑስማን ዓበን ጳውሎስ ነታባይን ዝገበሮ ቃለ መሓትት፡-

እቲ በዞም “ጋዜጠኛታት” እዚኣቶም፡ ዝቐረበ ሕቶታት ናቶም ዘይኰነስ፡ ብፕ/ኢሳያስ ክትሓትዎ ኣለኩም ተባሂሎም ዝተዋህቦም ሕቶታት ምዃኖም ኢየ ካብ ዝሓለፈ ተመኵሮታተይ ዝርዳእ። ምኽንያቱ ድማ፡ ሓንሳብ ሕቶ ምስ ኣቕረቡ፡ ድሕሪኡ ኣብ መንጐ ኣትዮም ካልእ መስቀላዊ ሕቶ ክሓቱ ኣይትርእዮምን ኢኻ። ሓንቲ ሕቶ ኣቕሪቦም ምስ ወድኡ፡ ፕረሲደንት ኢሳያስ ከም ድላዩ ዝሩብን ዘይዝሩብን ኣምጺኡ ክዕንድር እንከሎ፡ ጽን ኢሎም ኢዮም ዝሰምዕዎ። እቶም ጋዜጠኛታት ኢሳያስ ክሳብ ዝውድእ ብዘይካ ኣዒንቶም ካልእ ክንቀሳቐስ ኣይትርእን ኢኻ። ንቃለ-መሓትት ኢሳያስ ኣፍወርቂ ኣብ ቲቪ ኤረ ሰሚዑ/ርእዩ ዘይፈልጥ ጋሻ ተዓዛባይ፡ “እዚኦም ሰብ ድዮም ወይስ ባምቡላ” ክሳብ ዝብል ናይ ምጥርጣር ሕቶ ከቕርብ ዝደፋፍእ ምርኢት ኢዩ። ናይ ኣባታዊ መምህርን ተመሃራይን ዝምድና’ዩ ዝመስል። ኢሳያስ ይምህር፡ እቶም ጋዜጠኛታት ድማ ይሰምዑን ይምሃሩን። ንምዃኑ’ኸ ብናይ ጋዜጠኝነት ትምህርቲ ይሓልፉ’ዶ ይዀኑ? ወይስ ደይ ዝተባህልዎ ኢዮም ዝገብሩ፡ እንታይ ትምህርቲ ኣድልይዎም ተባሂሎም ዝምረጹ ምእዙዛት ሰባት ኢዮም።

ካብ’ዚ ሓሊፉ፡ ፕረሲደንት ኢሳያስ፡ ባዕሉ ዝሃቦም ሕቶታት ምዃኑ ንምፍላጥ ብዙሕ ምምርማር ዘድልዮ ኣይኰነን። ኣብ ኵሉ ዝገብሮ ቃለ-መሓትት “ብዛዕባ’ዚ እኳ ድሓር ክንመጾ እንዲና” ዝብል ዘረባ ክደጋግም ኢና ንሰምዖ። ሎሚ እውን ከምኡ ኢዩ ኢሉ።

ካልእ ዝተዓዘብክዎ ጕዳይ እቲ ቃለ-መሓትት ቅድሚ’ቲ ዝተፈነወሉ ዕለት ማለት ቅድሚ ዕለት 7 ለካቲት 2020 ዝተቐርጸ ምዃኑ ኢዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ እቲ ቃለ-መሓትት ህያው ወይ ሽዑ ኣብ’ቲ ናብ ህዝቢ ዝፍነወሉ ዝነበረ እዋን (Live) ብቐጥታ ዝተመሓላለፈ ኣይኰነን ነይሩ።

ናብ’ዚ መደምደምታ ዘብጽሓኒ፡ ኣብ ምቕራጽ ወይ ምስጃል ናይ’ቲ ቪድዮ፡ ንገለ ዝተባህለ ግን ክወጽእ ዘይተደልየ ቃል ወይ ሓሳብ ንምስራዝ ተባሂሉ ዝግበር ዝነበረ ምቍርራጽ ምንባሩ፡ ኵሉ ነቲ ፈነወ ዝተኸታተለ ሰብ ክሰምዖን ክርድኦን ዝኸኣለ ጕዳይ ኢዩ። ገለ ካብ ቃላት ኢሳያስ ከይሰማዕናዮም ተቖሪጾም ወይ ተዋሒጦም ከምዝተረፉ ብዘየካትዕ መንገዲ ተዓዚብና። ብሞያውያን ዝተቐርጸ ቪድዮ ድማ ኣይመስለንን። ስለ’ዚ እቲ ቪድዮ ህያው (Live) ኣይኰነን፤ ኣቐዲሙ ዝተገብረን ዝተመስርሐን ቃለ-መሓትት ኢዩ ናብ ህዝቢ ዝመሓላለፍ ዝነበረ።

እቲ ናይ መወዳእታ ትዕዝብተይ ድማ፡ ብዛዕባ ውሽጣዊ ሃለዋት ኤርትራ ዘዛርብን መዓት ህዝቢ ኤርትራ ክፈልጦን ክሓተሉን ዝደሊ ማእለያ ዘይብሉን ጕዳያት እንከሎ፡ ንዘቤታዊ ጕዳያት ካልኣይ ቦታ ሂብካ፡ ብናይ ወጻኢ ጕዳያት ምጅማር ዝዀነ ይኹን ዘዕግብ ምኽንያታት ክውሃቦ ኣይክእልን ኢዩ።

ኣብ’ቲ ስዒቡ ከነስምዓኩም ኢና ዝበሉና ዘቤታዊ ጕዳያት ዝምልከት ቃለ-መሓትት፡ እቲ ቅድሚ ሕጂ ዝብሃል ዝነበረ ከምዝድገም ኣይጠራጠርን ኢየ። ብዙሕ ዝተሳለጠ የለን፡ ግን እዚ ኣኪብናዮ ዘሎና ተመኵሮ፡ ኣብ ዝመጽእ ዓመት ከም መንጠሪ ክዀነና’ዩ ዝዓይነቱ መልስታት ኢና ክንሰምዕ።

ይቕጽል ……..

ሃየ’ባ፡ ኢደይ ኢድካ ንበል

Saturday, 08 February 2020 11:33 Written by

ሎሚ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ውጽዓ ኣብ ዝባን ኩልና ዝተጻዕነ ማዕረ ዘቐንዝወና ዕዳ እዩ። ካብዚ ቃንዛዚ ንምሕዋይ ከኣ ናይ ኩልና ተቐንዘውቲ ድሌትን ባህገን ምዃኑ ብዝተፈላለዩ ኣገባባትን መድረኻትን ክንገልጾ ዝጸናሕና እዩ። እዚ ኣብ ግብሪ ንምውዓል ከኣ ናይ ኩልና፡ ኩነታት በብዝፈቐደልናን በብዘለና ዓቕምን ምብርካት ዘይስገር ሓለፍነትና እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ ኤርትራዊ ኣተሃላልዋና ብበበዓይነቱ፡ ኣብ ዓዲ ዘለናን ኣብ ውጻኢ ካብ ኤርትራ ዘለናን፡ ተቓወምቲ ናይቲ ምረት ወጽዓኡ ካብ ሃገርና ሓሊፉ ኣብ ዓለምና’ውን ዝገነነ ጉጅለ ህግዲፍ ደገፍትን፡ ዝተወደበን ዘይተወደበን፡ ኣካል ፖለቲካዊ ውድባትን ሰልፍታትን በቲ ሓደ ወገን፡ ኣባላት ሲቪላዊ ማሕበራትን ውልቀ ባእታታትን ከኣ በቲ ካልእ ወገን፡ ተባሂልና ኣብ እንግለጸሉ ደረጃ ኣለና። ዝያዳ ዝርዝር እንተድልዩ እውን መንእሰያትን ዓበይትን፡ ኣብ ቃልሲ ሓደስትን ነባራትን፡ ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን …… ወዘተ፡ እንበሃሃለሉ እውን ኣሎ። እዚ ምስቲ ናይ ሃይማኖት፡ ቋንቋን ባህልን ብዙሕነትና ወሲኻ ክረኣይ እንከሎ ኣዚና ሕብራዊ ኢና። እዚ ሕብራውነት ከኣ ብመትከል ብዙሕነታዊ ሓድነት ክቃነ ይግበኦ ዘይኮነ ናይ ግድን እዩ።

እቲ ንኤርትራዊ ብዙሕነትና ዝገልጽ ዝርዝር ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ደቂ ክቡር ዋጋ ዝተኸፍላ፡ ልኡላዊት ኤርትራ ምዃና፣ ዲሞክራሲ፡ ሰላም፡ ልምዓት፡ ፍትሕን ምኽባር መሰረታዊ ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላትን ኣብ ዝሰፈና ኤርትራ ተረባሕቲ ምዃና ከኣ ካብቲ ንኹልና ውጽዓ ዝመረረና ኤርትራውያን ሓደ ዝገብረና እዩ። ነዚ ንብዙሕነትና ዝገልጽ መንነትና ብግቡእ እንተዘየመሓዲርናዮ ናይቲ ኩልና ንርበሓሉ ዕድል ተጠቀምቲ ክንከውን ኣይንኽእልን ኢና። ምኽንያቱ ነቲ ናይ ብዙሕነትና ገላጺ መንነታና እንተዘይ ኣመሓዲርናዮ ምፍልላይና እዩ ዝሰፍሕ። ኣብ ምፍልላይ ከኣ ሓቢሩ ወፊሩ ከድምዕ ዝግበኦ ዓቕምን ጉልበትን እዩ ዘምክን። ስለዚ ካብዚ ንምድሓን ዓቕምና ኣሕይልና፡ ንዘፈላልን ዘሰማምዕን ኣሳኒና፡  ኢደይ ኢድካ  ክንበሃሃል ይግበኣና።

ኢደይ ኢድካ ዘይምብህሃል፡ ዓቕምና ዘዳኽም ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ምድኻምና ዝረብሕን ከፋፊሉ ክገዝኣና ንዝሕልንን ከም ህግዲፍ ዝኣመሰለ እኩይ ኣካል ኣፍደገ ዝኸፍት’ውን እዩ። ንሕና እቶም ልኡላውነት ሃገርና ዓቂብና ካብ ወጽዓ ክንወጽእ እንቃለስ ዘለና ኢደይ ኢድካ ክንብል ኣብ ዘይበቓዕናሉ ጉጅለ ህግዲፍ ኣብ መንጐና ኣትዩ ንናእሽቱ ፍልልያትና ከተዓባቢ ከም ዝሰርሕ፡ ንኤርትራዊ ከም ሓድሽ ዝንገሮ ዘይኮነ፡ ካብ ዝሓለፈ ተመኩሮኡ ዝግንዘቦ እዩ። ካብዚ ሓደገኛ ፈላላይ ተግባራት ህግዲፍ ሓራ ክንወጽእ ከኣ፡ ብዛዕባ እንታይነቱ ብሱል ናይ ሓባር ተረድኦ ክንሕዝ ይግበና። ኣብዚ እዋንዚ ኣፍና መሊእና፡ ህዝቢ ኤርትራ፡ ኢሳያስን ጉሒላ ጉጅለኡን ናቱ ከምዘይኮኑ፡ ኣብ ዝተረደኣሉ ደረጃ በጺሑ እዩ እኳ እንተበልና፡ ሳሕቲ ከምቲ “ካብ ብሱል ጥረ” ዝበሃል፡ ኣብዚ ተረድኦዚ ዘይበጽሑ ዝተደናገሩ ኤርትራውያ ወገናትና የለዉን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ክልቲኡ ጫፋት ረጊጾም “እዚ ሳብኣይ ጸይቅስ ጸይቂ እዩ፡ እንታይሞ ክንገብር ናትና’ዶ ኮይኑ” ዝብሉ፡ ነዚ ሓላፊ ዲክታተር ኢሳያስ ካብታ ነባሪት ልኡላዊት ኤርትራ ፈሊኻ ምርዳእ ዝተጸገሙ፡ ሓሓሊፍካ ምስማዕ ሎሚ እውን ኣሎ። እዚ ግና ንግዜኡ እምበር ዲጊም ኢሳያስ ኩለንተናኡ ህዝቢ ዘይስዕቦ ኣግላሲ መንገዲ መሪጹ ስለ ዘሎ ብኹሉ ፎእ ከም ዝበሃልን እቶም ቁንጣሮ ዘይቀበጽዎ’ውን ናብ ኣረዳድኣ ናይቶም ብዙሓት ከም ዝጽንበሩ ውሁብ ኡዩ።

እንተተዓዊቱ ኩልኻ እትጥቀመሉ፡ ግና ድማ በይንኻ ክትዓሞ ዘይከኣልካ ብደሆ ከጋጥመካ እንከሎ፡ እቲ መተካእታ ዘየብሉ መዋጸኦ፡ በበይኑ ዝተበተነ ዓቕምኻ ኣራኺብካ ንኩልኻ ኣብ ዘርብሕ ውጽኢት ምብጻሕ እዩ። እዚ ኣብዚ ንዛረበሉ ዘለና ዘመናዊ ፖለቲካዊ ዛዕባና ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ማእቶታዊ ባህልና እውን ሓሓደ ብዕራይ ዘለዎም ሓረስቶት ኣብዑሮም ኣላፊኖም በብታራ ሓሪሶም ክሓፍሱ ልሙድ እዩ። እዚ ኣብ ንናይ ሓባር ረብሓ ሓቢርካ ምስራሕ ኣብነታዊ  እዩ። ካለኦት ባህላዊ ናይ ኢደይ ኢድካ  ወፈራዊ ስረሓት እውን ኣለዉና።  

ኣብቲ መስርሕ ኢደይ ኢድካ፡ እቶም ኣቐዲምና ዝጠቐስናዮም ተዋሳእቲ፡ ነናቶም ኣበርክቶ ኣለዎም። ኣብቲ ምውሳእ ክውገዱ ካብ ዝግበኦም ከኣ ሓደ ከበርክት እንከሎ እቲ ካልእ ተዓዛባይ ናይ ምዃን ዝንባለ እዩ። ኣብቲ ኣበርክቶ  ኩሉ ድልድል ከም ስኒ ኣድጊ ማዕረ ዓቕሚ ይህልዎ ማለት ኣይኮነን። እቲ ሓደ ካብቲ ካልእ ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ጸብለልታ ክህልዎ ይኽእል። ንኣብነት ኣብዚ ዘለና ኣተሃላልዋ እቶም ኣብ ወጻኢ እንነብር ኤርትራውያን ተቓለስቲ ካብቲ ኣብ ውሽጢ፡ ዳርጋ ማሕዩር ክበሃል ኣብ ዝኽእል ኩነታት ዝነብር ዘሎ ህዝብና ዝሓሸ ዓው ኢልካ ናይ ምዝራብን ብጋህዲ ናይ ምውዳብን ዕድል ኣለና። በቲ ካልእ ወገን ከኣ እቲ ወለዶታት ናይ ምስግጋር ሓላፍነት ዘለዎ ውዑይ ዓቕሚ ዝውንን መንእሰይ፡ ነቲ ቃልሲ ንቕድሚት ኣብ ምስጓም፡ ዝዓዘዘ ሓላፍነት ኣለዎ። መንእሰይና ዝያዳ ኩሉ ኣብ ኩሉ መዳያት፡ ናይ ትምህርትን ሓዳር ምምስራትን ዕድላቱ መኺኑ፡ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ኮነ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ዝሓልፎ ዘሎ ምክልባት ንኹልና ብሩህ እዩ።

ስለዚ መንእሰይና ዝያዳ ዝውጻዕ ዘሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብዚ ወጽዓዚ ንምውጻእ ኣብ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ  ዝያዳ ቀላሲ ናይ ምዃን ሓላፍነት ኣለዎ። መንእሰይ በዓል ሓድሽ ራእን ኣተሓሳስባን ስለ ዝኾነ፡ ኣብ ርጡብን ትካላዊ መስርዕን ረጊጹ ፈንጢሱ ንቕድሚት ክሓልፍ እምበር፡ ምስቲ ካልእ ክጸባጸብ ወይ ክተሃላለኽ ግዜኡ ከባኽን ኣይግበኦን። ኩልና ከም እንፈልጦ ኣብ ዝሓለፈ መድረኻት እቲ መንእሰይ ነቲ ነባር፡ እቲ ነባር ከኣ ነቲ መንእሰይ ዝኸሰሉ፡ ልኡም ምስሕሓብ ጸኒሑ እዩ። ሎሚ ግና ክልቲኡ ወገናት ተማላላእን ኣውራስን ወራስን ምዃኑ ስለ ዝተገንዘበ፡ ኣብ ህዱእ ኩነታት እዩ ዘሎ። ኤርትራዊ መንእሰይ ዘተኣማምን ሰላምን ዲሞክራስያዊ ስርዓትን፡ ወለዶታት እቲ ሓደ ኣብ ዘንበሮ እምነመሰረት እቲ ዝስዕብ እንዳወሰኸሉ ዝበርኸሉ መስርሕ ምዃኑ ስለ ዝተገንዘበ፡ ነቲ ናይ ኣያታትቱ ኣበርክቶ ኣፍልጦ ይህቦ ምህላዉ ብኣውንታ ክምዝገብን ክተባባዕን ዝግበኦ እዩ።  እዚ ህድኣትዚ ከኣ ንዝሓየለ እሂንምሂንን ኢደይ ኢድካን መንጠሪ ክኸውን ይግበኦ።

ደቂ ሃገረይ ኤርትራ፡  ሃገርና ኣብ ቀንዲ ክሳዳዊ ቦታ ተደኲና ብምርካባ ቆላሕታ መላእ ዓለምና ኣትያ ትርከብ። ነዚ ካብ ነዊሕ  ዓመታት ኣትሒዙ ንሃብታን ነቲ ክሳዳዊ ኣቀማምጣኣን እምበር ንህዝቢ ዝሓሊ መግዛእቲ ኣይነበረን። በስንኪ እዚ ድማ ነቲ ኣብ ልዕሊ ይኹን ኣብ ትሕቲ መሬት ዝርከብ ሃብታ ንምጉሕጓሕ ወይ ነቲ ህዝቢ ተደንቁር ወይ  ነቲ ህዝቢ ተጽንት ወይ ድማ ብዓሌት ብሃይማኖት ብኣውራጃ ትኸፋፍል። መግዛእቲ ከበሃል ከሎ ባዕዳዊ ይኹን ወዲ ሃገር ንኹለን እዩ ዝጥቀም።

ኣብ ሃገርና ኤርትራ ዘሎ ስርዓት መጀመርያ ህዝቢ ዝመረጾ መንግስቲ ከምዘይኮነ ኩልና ንፈልጦ ጉዳይ እዩ። ሓዳስ ውልዶ ሃገር ብምንባራ ግና ነቲ ግዝያዊ መንግስትነት ምቕባልና ቅኑዕ እምበር ጌጋ ኣይነበረን። ዝተጋገናዮ ነጥቢ እንተነበረ ግን እቶም ገባብል ልጓም ስለዘይገበርናሎምን በቲ ግብሪ ዘይብሉ ናይ ዘተስፉ ቃላት ብምምብርካኽናን እዩ። እቲ ትማሊ ንሃገርና ኤርትራ ሲንጋፖር ክገብራ ኢየ ክብል ከሎ፥ ህዝቢ ብተስፋ ሃንቀው ክብል ነይሩ ለካስ ንምጥፋእ መንእሰይ ኤርትራ ምዃኑ ተጋሂዱ። ናይ እቶም ኮለነላት፥ ጀነራላትን ካልኦት ሰብ መዓርግ ሕልና ድማ ቀንዲ ተግበርቲ እቲ እከይ ስራሓት ኢዮም ነይሮምን ኣለውን። ብፍላ ድማ እቶም ሚንስትራት ዝበሃሉ ስሉባት ልቢ፡  ሃገርና ናብ ጥፍኣት ገጻ ዘሕምብብ ውሳኔታት እናተዓዘቡ  ህዝብና እናተሳቐየ ከምዘይረኣዩ ምጽቃጦም  እዩ። ሃገርና ኤርትራ ሲንጋፖር ክትከውንስ ይተረፍ፡ ነቲ ዝነበረ ምዕብልናኣ’ኳ ክትዕቅብ ኣይከኣለን።  

ሃገርና ኣብ ክንዲ ትህነጽ እናባደመት፥ ኣብ ክንዲ ንቕድሚት ትስጉም እናንቆልቆለት፥ ኣብ ክንዲ ትብልጽግ እናደኸየት፥ መንእሰይ ከይመሃር እናኣደንቆረ ትጎዓዝ ዘላ ሃገርሲ እምበርዶ ንዕዘባ ኣሎና። ካብዚ ሓሊፉ ነንዝተወልዱ ዕሸላት ኣብ ወግሐ ጸብሐ ዝጽሕተር ውግኣት ብምእታው መንእሰይ እንዳጽነተ ዓይንና ሰም ኣቢልና ኣእዛና ውን ሓቲምና ንርኡይ ዝኾነ ከምዘይተገብረ ክንደፍን ከሎና ኣየሕዝነናንዶ። እዝስ ይትረፍ ደቅና ኣብ ቅድሚ ዓይንና ክርሸኑን፥ ክምቑሑን፥ ሃገሮም ጠንጢኖም ከርተት ዝብሉ ዘለዉኸ እንታይ ኮይኖም እዮም ኢልና ብደቅናኸ ዘይምሕሳብናን ምስትንታናን እንታይ ስለዝተረኽበ ኮን ይኸውን።

ኣብቲ ቀደም ወለድና ከምዚ ዓይነት ህዝቢ ኤርትራ ዘለዎ እኩይ ምሕደራ ክዝክሩ ከለዉ  ”ግዝኣት ቱርኪ” ብዝብል ኢዮም ዝገልጽዎ ነይሮም። ኣብ ኤርትራ ዘሎ ግዝኣት ግን ንበይኑ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ዓለም ውን እንተኾነ መዳርግቲ የብሉን። ወረ! ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ እንታይ ዝበለ ጽልኢ ኣለዎ እዩ ክሳብ ክንድዚ ዘጋፍዖን ብኣፉ ዝሕዞን።  ከምነዚ ናይ ኤርትራ ኣየብልዕ ኣየምህር፥ ክቐትል እምበር ዘይምሕር፥ ሰብ ክጭነቕን ክሳቐን ደስ ዝብሎ ስርዓት እሞ ተራእዩ ኣይፈልጥን እዩ።

ካብ ኩሉ ኣዝዩ ዘስደምምን ዘደንጹን ናይ ዕለት 07-02-2020 መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ዝገበሮ ቃለ-መሓትት እዩ። ትማል ዶብ እንተዘይተሓንጸጸ ኢሉ ዘራፍ ዝብል ዝነበረ፥ ብዶብ ክንሓስብ ዘይኮነ ብኪኖ ዶብ ኢና ክንሓስብ ብምባል ጉስይዎ ሓሊፉ። ሎሚ ከኣ ንጉዳይ ሃገሩን ህዝቡን ዝሳቐዮን ዝዋረዶን ዘሎ ገዲፉ ጎረባብትና ከይረሃወን ሰላም ከይረኸባ ኤርትራ ውን ኣይርህዋን እዩ ብምባል ዳርጋ ኤርትራስ ክትፍለ ኣይነበራን ካብ ዝብል ዘይፍለ ገለጻ ምግላጹ እዩ። ኩነታት ሃገሩን ህዝቡን ኣብ መዓሙቚ ረቕሪቑ ፍታሕ ዘይብሉን፥ ንሱ ንገዛእ ርእሱ ቅዋም ዘይብሉን ዕላዊ መንግስቲ ዘይኮነንሲ ብዛዕባ ሽግር ኢትዮጵያን ሱዳንን ክፈትሑ እንታይ ክኽተሉ ከምዘለዎም ምሂሩን መምርሒ ሂቡን። 

እዚ ስርዓት እዚ ክሳብ ክንድዚ ዲዩ ንህዝቢ ንዒቑ። ንሕና ህዝቢ ኤርትራኸ ኣብ ደገ ዘሎና ይኹን ኣብ ውሽጢ፡ ነዚ ኩሉ ስቓይን መከራን ከም መዓርን ጸባን ዲና ቆጺርናዮ ወይ ዘይሕመናን ዘይርደኣናን እዩ ኮይኑ። በዚ ንሕስያ ዘይብሉ መላኺ ስርዓት ንዕስራን ትሽዓተን ዓመታት ዝኣክል ዓመት መጸ ናይ ሓሶትን፥ ምድንጋርን ኣጉል ተስፋ ክዝህቦ ዝጸነሐ ዲና “ሎምዘበንስ ክሓልፈልና እዩ” እናበልና ንጥበር። ነዚ ኩሉ ግፍዒኸ ብደሓን ካብኡ ኣይኽፋእ ዲና ክንሓልፎ። ካብዚ ዝኸፍእ ብትዕግስቲ ክንጽበ ማለት ድዩ። ኤርትራዊ  ስደተኛ ሃገር ከምዘይብሉ ክሳቐን ክእሰርን ክቕተልን ከሎ ዝሓተሉ መንግስቲ ዘየለ እንታይ መንግስቲ ክበሃል ይከኣል። ወረ! እንታይ ዓዚሙና ኢዩ ካብዚ ንላዕሊ መከራን ኣደራዕን ፍትሒ ኣልቦን ኣሽካዕላልን ክሳብ መኣስ ኢና እንጽመሞ ዶስ ዘይሕመና ወይ ዘይርደኣና ኢዩ ኮይኑ?

  

6 ፌብሩወሪ 2020

ጀነራል ኣብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን Image copyright Getty Images ናይ ምስሊ መግለጺ ጀነራል ኣብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን

ዳይረክተር ጉዳያት ወጻኢ ሱዳን ኣምባሳደር ራሻድ ኣልፋራጅ፡ መራሒ ልኡላዊ ቤት ምኽሪ ሱዳን ጀነራል ኣብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃን ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር እስራኤል ቤንጃሚን ነታንያሁ ምርኻቦም ብምቅዋም ስልጣኑ ገዲፉ።

ኣምባሳደር ራሻድ ኣልፋራጅ፡ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ኡጋንዳ ታሪኻዊ ዝተብሃለሉ ዝርርብ ምስገበሩ፡ ነቲ ርክብ ብምቅዋም ናይ ስራሕ ምግዳፍ ደብዳበ ከምዘእተወ ኣል-ኣንቲባሃ ዝተብሃለ መርበብ ሓበሬታ ገሊጹ።

ንፈጣሪኡ ተኣማኒ ከምዝኾነ ከረጋገጽ ከምዝደሊ ዝጠቐሰ እቲ ዳይሬክተር፡ ኣብ ምብራቓዊ እየሩሳሌም ዝርከብ እስላማዊ ቅዱስ ስፍራ መስጊድ ኣል-ኣቅሳ ምስ ዝወረረት ሃገር መራሒ ዝተገበረ ርክብ ተቓዊምዎ።

መስጊድ ኣል-ኣቅሳ ኣብ መንጎ እስራኤልን ፍልስጤምን መልዐሊ ጎንጺ ካብዝኾኑ ጉዳያት ሓደ እዩ።

ሓላፊ ሚኒስትሪ ሓበሬታ ሱዳንን መራሒ እቲ ውድብ ዝነበሩን 'ውን ንርክብ ጀነራል ቡርሃንን ኔታንያሁን፡ ሱዳናውያን ከምዘይደልዩዎ ብምግላጽ ነቒፎምዎ እዮም።

ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ዓብደላ ሃምዶክ ግን፡ ርክብ እቶም መራሕቲ ብዘየገድስ፡ ሱዳን ኣብ ጉዳይ ፍልስጤም ዘለዋ መርገጺ ከምዘይቅየር ሓቢሩ ኣሎ።

Source=https://www.bbc.com/tigrinya/51400845