ትካል ፕረሲደንት ሚካየል ዊልያም
ኤምባሲ ሱዳን ኣብ ኣሜሪካ፡ ዊልያምስ (TWG) ዝበሃል ትካል; ብመንጎኝነት ምስ መንግስቲ ኣሜሪካ ከም ዝቖጸረ እቲ እምባሲ ካብ ዋሽንግተን ብዝዘርገሖ ዜና ኣፍሊጡ። እቲ መንጎኛ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ክፍሊ ፍትሒ ኣሜሪካ ብዘሎ ስምዒት፡ ኣብ መንጎ መንግስቲ ሱዳንን ኣሜርካን ብዛዕባ ስትራተጅያዊ ቆንስላዊ ዝምድናን ምትሕግጋዝን ኩነታት ናይ ምጥጣሕ ሓላፍነት ከም ዝህልዎ ኣብቲ ዜና ሰፊሩ።
እቲ ውዕል ካብ 1 ጥሪ ክሳብ 31 ታሕሳስ 2026 ጸኒዑ ዝጸንሕ ከም ዝኾነን እቲ ኤምባሲ ነቲ ትካል ኣብ ወርሒ 60ሺሕ ዶላር ከም ዝኸፍሎን እውን ተሓቢሩ። በቲ ስምምዕ መሰረት እቲ ኣሜሪካዊ ትካል፡ ብስም ሱዳን ተክኒካዊ ትልሚ ከም ዘውጽእን ኣብ ቅድሚ መንግስቲ ኣሜሪካ፡ ባይቶን ጉጅለ ሓሰብትን ንድሌታት ናይቲ ኤምባሲ ከም ዝውክልን ተሓቢሩ።
እቲ ኣብ ትሕቲ ናይ ወጻእተኛታት ምዝገባ ሕጊ፡ እቲ ምስቲ ኤምባሲ ዝተሰማመዐ ትካል፡ ኣብ መንጎ መንግስቲ ሱዳንን ኣካላት ፈደራል መንግስቲ ኣሜሪካን ዝምድና ናይ ምህናጽ ተግባራት ክህልዎ እዩ። ነቲ ስምምዕ ካብ ኣንበሳደር ሱዳን ኣብ ኣሜሪካ መሓመድ ዓብደላ እድሪስ ብዝበጸሖ ደብዳበ መሰረት፡ ናይ ትካል ፕረሲደንት ሚካየል ዊልያም እዩ ፈሪምዎ። እቲ ስምምዕ ምስጢራዊ ዓንቀጻት ዝሓዘ ኮይኑ፡ ክልቲኦም ወገናት ናይ 30 መዓልታት ናይ ጽሑፍ ቅድመ-ስምዕታ ብምቕራብ ክስርዝዎ ይኽእሉ ዝብል ዓንቀጽ ይርከቦ።
ኣሜሪካ፡ ምስ መንግስታት ግብጺ፡ ስዑዲ ዓረብን ኢማረትን ኮይና፡ ጉዳይ ሱዳን ናይ ምፍታሕ ኣጀንዳ ሒዛ ከም ዘላ ዝፍለጥ እዩ። ትልሚ ሰላም ኣሜሪካ ብናይ ሰለስተ ኣዋርሕ ሰብኣዊ ምቁራጽ ተኹሲ ኣቢልካ ናብ ቀጻሊ ውግእ ምውጋድን ምምስራት ሲቪላዊ መንግስትን ምብጻሕ ዝብል እዩ። ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ መንግስቲ ሱዳን ኣብ ህልውና ኢማራት ኣብቲ ሽምግልና ዕቃበኡ ከስምዕ ምጽንሑ ዝዝከር እዩ።
ወዲ 56 ዓመት ወዲ ኣያቱላህ ዓሊ ካመኒ፡ ሞጅታባ ካመኒ፡ ኣብኡ ብምትካእ ላዕለዋይ መንፈሳዊ መራሒ ኢራን ኮይኑ ንክመርሕ ብቤት ምኽሪ ሊቃውንቲ ናይታ ሃገር ከም ዝተመርጸ፡ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ዓለም ኣፍሊጠን። እዚ ምርጫ ኣብኡ ብናይ ኣሜሪካን እስራኤልን ናይ ሓባር መጥቃዕቲ ምማቱ ድሕሪ 9 መዓልታት እዩ ተኻይዱ።
እዚ ሓድሽ ተመሪጹ ዘሎ ተካኢ ኣብኡ፡ ቅድሚ ሕጂ መንግስታዊ ስልጣን ዘይነበሮ፡ ኣብ መድረኻት ክዛረብ ዘይተሰምዐ፡ ብዘይካ ውሱናት ስእልታት ብህዝቢ ዝፍለጥ ብዛዕብኡ ዝሕብር ምልክታት ዘይጸንሖ ምዃኑን ጽልውኡ ድሩት ምዃኑን ኣብቲ ንድሕረ-ባይትኡ ዝምልከት ዝወጸ መግለጺ ተጠቒሱሎ።
ሞጅታባ ካመኒ፡ ድሕሪ ምምራጹ ነቲ 47 ዓመት ዝዕድመኡ እስላማዊ ረፑብሊክ ኢራን ከቐጽል እዩ ብዝብል፡ ፕረሲደንት መስኡድ ፐዘሽኪኣን ወሲኽካ ብናይታ ሃገር ጸለውቲ ፖለቲካዊ ባእታታትን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ተቐባልነት ከም ዝረኸበ ኣልጀዚራ ሓቢራ።
መራሕቲ ቻይና፡ ሩሲያ፡ ዑማንን ዒራቕን ድሕሪቲ ምርጫ ናይ ሓጐስ መልእኽቲ ካብ ዝሰዳዱ ኮይኖም፡ ብፍላይ መራሒ ሩሲያ ብላድሚር ፑቲን ኣሰር ኣብኡ ንክሕዝ ዘለዎ ትጽቢት ገሊጹ፡ ኣብ ጐኑ ከም ዝስለፍ ኣፍሊጡ። ፕረሲደንት ፑቲን ብወገኑ ኣብ ምምራጽ መራሒ ኢራን ግደ ክህልወኒ ነይርዎ ብዝብል ነቲ ምርጫ ዓብይ ጌጋ ምዃኑ ጠቒሱ ዝቕጽል ኣይኮነን ኢልዎ።
10ይ መልቱ ሒዙ ዘሎ መጥቃዕቲ ኣሜሪካን እስራኤል ኣብ ልዕሊ ኢራን፡ ብሓፈሻ ኣብ ሓያሎ ሃገራት ናይቲ ከባቢ ብፍላይ ከኣ ኣብ ኢራን ኣዝዩ ከቢድ ጉድኣት ኣውሪዱ ናበይ ገጹ ከም ዝምዕብል ኣብ ዘይፍለጠሉ ደረጃ ኮይኑ ዓለም ዘሻቕል ዘሎ እዩ።
في هذه الوقفة الفكرية نتأمل علاقتنا بالماضي، وكيف يمكن أن تتحّولَ من مصدرِ حكمةٍ إلى عبءٍ يقيّد الحاضر، إذا لم نستخلص منها الدروسَ والعبرَ
يُعدّ الماضي، بكل ما يحمله من أحداث وتجارب ووقائع، مرجعاً أساسياً تستند إليه الأفعال في الحاضر، كما يشكّل أساساً للتطلّع إلى المستقبل. ومن الطبيعي أن نستحضر ذكريات الأمس ونحن نعيش يومنا، لأن التذكّر في حد ذاته ليس مشكلة، بل قد يكون ضرورة لفهم ما نحن عليه اليوم
لكن تذكّر الماضي لا يعني أن نُحبسَ داخله أو نصبح أسرى له ذهنياً. إنما المقصود هو أن نأخذ منه العِبر، وأن نتعلّم من إيجابياته كما من أخطائه. فالمجتمعات التي تتعلّم من تاريخها تستطيع أن تتجنب تكرار الأخطاء، وتبني حاضراً أكثر توازناً، ومستقبلاً أكثر استقراراً
إنّ مواءمة الجوانب الإيجابية من الماضي مع واقع الحاضر، مع تجنّب التكرار الأعمى للأخطاء، هو الطريق الأجدى لأي شعب أو دولة. أما الإصرار على اجترار الماضي دون فهم أو تعلّم، فهو نهج غير مجدٍ، لأنه يعيد إنتاج المآسي ذاتها ويمنع التقدّم
وفي المقابل، فإن استحضار التجارب السلبية بشكل دائم قد يتحول إلى عقبة أمام الأفراد والجماعات وحتى الأطر السياسية، فيعيق قدرتهم على التطلع إلى المستقبل. ولهذا يتطلب التحرر من إرث الماضي السلبي جهداً كبيراً، ونضالاً فكرياً مستمرّين
إذا نظرنا إلى التجربة الإرترية، نجد أن التاريخ ترك بصماته العميقة على الواقع. فقد شهدت إرتريا خلال مراحل كفاحها الوطني تجاربَ قاسية، وما يزال بعض أثر تلك التجارب حاضراً حتى اليوم. لقد كلّفت الشعب الإرتري الكثير من طاقاته وموارده، بل وأسهمت في إطالة أمد معاناته عندما أعادت إنتاج أنماط الماضي بدل تجاوزها والتوجه إلى بناء الدولة ومعالجة سلبيات الماضي
إن الكفاح الطويل الذي خاضه الشعب الإرتري عبر عقود، بل عبر قرون، لا يمكن إنكار ما فيه من صفحات مؤلمة يصعب حتى استعادتها. لذلك فإن المطلوب اليوم ليس نسيان التاريخ، بل الحذر من تكرار أخطائه، وتجنّب البُنى الفكرية القديمة التي تعيق التقدم
ولا شك أن خيبة الأمل التي شعر بها المواطن الإرتري تجاه ممارسات الجبهة الشعبية للديمقراطية والعدالة تعكس كيف يمكن للتمسك بفكر سلطوي متجذّر في تجارب الماضي أن يقود إلى الابتعاد عن تطلعات الشعب وتضحياته
وفي كثير من الأحيان، يسكن الماضي الذاكرة الجماعية بكل تعقيداته، صعوداً وهبوطاً، فيتحول إلى عبء مستمر على العمل السياسي ويجعل الخروج من دائرته أمراً صعباً
وعلى الجانب الآخر، تظهر العلاقة المتشابكة بين إرتريا وإثيوبيا كيف يمكن للتاريخ أن يظل حاضراً بقوة في السياسات المعاصرة. ودوماً ما تعود بعض الخطابات السياسية في إثيوبيا إلى أساطير الماضي وتصوراته القديمة عند الحديث عن إرتريا وموانئها، وكأن التاريخ لم يُطوَ بعد
ولا يمكن تجاهل أن تصريحات القيادات السياسية، والمفكرين الإثيوبيين، ومنهم رئيس الوزراء آبي أحمد، تعكس استمرار هذا الجدل التاريخي، في ظل علاقات معقدة تشكّلت بفعل الاستعمار والتداخل الاجتماعي والثقافي والجغرافي بين البلدين
لقد حقق الإرتريون استقلالهم بعد نضال مرير استمر ثلاثين عاماً، وتوّج باستفتاء شعبي بمراقبة دولية أعاد للبلاد سيادتها. وكان اعتراف الجبهة الديمقراطية الثورية للشعب الإثيوبي بهذه السيادة خطوة تاريخية ساهمت في تجنيب الشعبين مزيداً من الخسائر
ولو جرى الالتزام التام باحترام السيادة والحدود وفق القوانين والأعراف الدولية، لكان ذلك أساساً متيناً لعلاقات مستقرة تخدم مصلحة الشعبين. لكن استمرار الخطابات التي تستحضر أوهام الماضي، مثل الحديث عن حدود تاريخية أو طموحات توسعية، يهدد بإعادة التوترات التي لا تحدد بأي حال من الأحوال مصلحة الشعبين والبلدين
إن الدعوات التي تتجاهل القانون الدولي أو تقلّل من شأنه تعكس مدى خطورة الغرق في الماضي، لأن تجاهل الإتفاقيات والحدود المعترف بها دولياً لا يؤدي إلا إلى مزيد من النزاع وعدم الاستقرار
ومن المهم التذكير بأن انتهاك سيادة أي دولة لا يضر بالآخرين فحسب، بل ينعكس سلباً على من يقوم به أيضاً، لأن احترام السيادة هو أساس العلاقات الدولية الحديثة
إرتريا اليوم دولة ذات سيادة براً وبحراً وجواً، وحماية هذه السيادة مسؤولية وطنية وقانونية. وأي محاولة للمساس بها تُعد عملاً عدوانياً يحمل مخاطر كبيرة على الاستقرار الإقليمي
وفي المقابل، فإن الحكمة تقتضي أن تدرك جميع الأطراف أن المستقبل لا يُبنى بالأوهام ولا بإحياء صراعات الماضي، بل بالحوار والاحترام المتبادل والالتزام بالقانون الدولي
إن الدرس الأهم الذي يمكن أن نتعلمه هو أن الماضي يجب أن يكون معلّماً لا سجناً. نستحضره لنفهم، لا لنتقوقع. نتعلم منه لنمضي إلى الأمام، لا لنعود إلى الوراء
فالشعوب التي تنجح هي تلك التي تملك شجاعة مواجهة تاريخها بصدق، ثم تمتلك الجرأة لفتح صفحة جديدة تبني فيها مستقبلاً أفضل لأجيالها القادمة.
يبقى الأمل دائماً في أن تتحول ذاكرة التاريخ من عبء ثقيل إلى مصدر حكمة، وأن يصبح الحاضر مساحة للعمل المشترك على مبدأ حسن الجوار والتكامل الاقتصادي ، وأن يكون المستقبل أفقاً مفتوحاً للسلام والاستقرار
ካብ ኩባንያ ሰላም-ባስ ዝተወስደ ምስሊ
ቤት ጽሕፈት ትራንስፖርት ክልል ትግራይ፡ ዋጋ ህዝባዊ ትራንስፖርት ካብ 5 መጋቢት 2026 ጀሚሩ ብ100% ከም ዝወሰኽ ኣፍሊጡ። እቲ ወሰኽ ነቲ ምስርሕ ህዝባዊ ምጉዕዓዝ መልክዕ ኣትሒዝካ ንምቕጻልን ኤለክትሮኒካዊ ኣሰራርሓ ክፍሊት ንምትእትታውን ዝተወሰነ ምዃኑ እቲ ቤት ጽሕፈት ብተወሳኺ ሓቢሩ። እቲ ውሳነ ንክውሰን ዘገደደ ቀንዲ ምኽንያት ስእነት ጥረ ገንዘብን ዋሕዲ ነዳድን ምዃኑ እውን እቲ ቤት ጽሕፈት ብመንገዲ ማሕበራዊ መዲያ ብዝዘርገሖ ዜና ኣፍሊጡ።
ኣብቲ ቤት ጽሕፈት ትራንስፖርት ሓላፊ መንገድታትን መደበር መጐዓዝያታትን ኣብቲ ምጉዕዓዝ ካብን ናብን ከተማታት ትግራይ’ውን ምስቲ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ናይ ጥረ ገንዘብ ሕጽረት ብባንክ ኣቢልካ ምቁራጽ ትኬት ከም ዝከኣል ኣፍሊጡ። በዚ መሰረት ተጓዓዝቲ ኤለክትሮኒካዊ ክፍሊት ንምክያድ ክዳለዉ ኣፍሊጡ። ወነንትን ኣመሓደርትን መጓዓዝያታት ብወገኖም ነቲ ሓድሽ ኣገባብ ኣከፋፍላ ንክዳለዉ እቲ በዓል መዚ ሓቢሩ።
እቲ መግለጺ ከምቲ ቤት ጽሕፈት ንግድን ሰደድን ክልል ትግራይ ኣቐዲሙ ኣጠንቂቕዎ ዝነበረ፡ ዋሕዲ ነዳዲ ኣብ ትግራይ መመሊሱ ይገድድ ከምዘሎ ብምጥቃስ፡ ኣብ ካልኦት ኣገልግሎታት እውን ተጽዕኖታት ይፈጥር ከም ዘሎ ሓቢሩ። ብሓበሬታ ናይቲ ቤት ጽሕፈት መሰረት፡ ቅድም ኣብ ወርሒ ካብ 12 ክሳብ 15 ሚልዮን ሌትሮ ነዳዲ ናብ ትግራይ ዝኣቱ ዝነበረ ምዃኑ ብምሕባር፡ ድሕሪኡ ግና እናነከየ ኣብ መወዳእታ 2025 ናብ 850 ሺሕ ሌትሮ ጥራይ ከም ዝወረደን ኣብ መወዳእታ ከኣ ምሉእ ብምሉእ ከም ዘቋረጸ ተፈሊጡ።
እቲ ዋሕዲ ነዳዲ ንመጐዓዝያ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንመዳያት ኣገልግሎት ጥዕና፡ ሰብኣዊ ተግባራትን ካለኦት ወሰንቲ ኣገልግሎታትን እውን ኣብ ሓደጋ ኣውዲቑ ዘሎ ምዃኑ ናይቲ ትካል ወሃቢ ቃል ኣፍሊጡ። ኣብ ርእሲኡ ብሰንክ’ቲ ስእነት ነግዳዲ ዋጋ ኩሉ መሰረታዊ ኣቕሑት ከም ዝኸበረ ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ። ኣስታት 93 መዕደሊ ነዳዲ ኣብ ዳርጋ ናይ ምዕጻው ሓደጋ በጺሐ ከም ዘለዋ ድማ ተጠቒሱ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ቤት ጽሕፈት ፕረሲደንት ግዝያዊ ምምሕዳር ትግራይ ብሰንኪ ሕጽረት በጀት ንሰራሕተኛታት መንግስቲ ደሞዝ ምኽፋል ከም ዘቋርጽ ክገልጽ እንከሎ፡ ቤት ጽሕፈት ጥዕና ናይታ ክልል ብወገና ብሰንኪ ሕጽረት ዝተፈላለዩ ቀረባት ትካላት ጥዕና ክልል ትግራይ ኣብ ናይ ምፍራስ ሓደጋ ከም ዘለዋ ናይታ ቤት ጽሕፈት ሓላፊ ዶር ኣማኑኤል ብዝሃቦ መግለጺ ኣጠንቂቑ’ሎ።
ባህግና Eri Bahgna Media 08 03 2026 ሓቢርካ ናይ ምዕዋት ባህልና ንኽዓቢ፡ ህዝብና ርእሱ ንኸቕንዕ፡ ዲክታቶርነት የብቅዕ
Written by Eri Bahgna MediaMedia
ባህግና Eri Bahgna Media 08.03.2026 ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ኣንጻር ድርብ ወጽዓ፡ንዝኽሪ 8 መጋቢት 2026
Written by Eri Bahgna MediaMedia
“ደቂ ኣንስትዮ ፍርቂ ሕረተሰብ ስለ ዝኾና ብዘይተሳትፎአን ዝዕወት ሰውራ የለን”፡ ዝብል ጭረሖ ግደ ጓለንስተይቲ ኣብ ምቕያር ሕብረተሰብ ክሳብ ክንደይ ብተመኩሮ ዝተረጋገጸ ወሳኒ ምዃኑ ዘመልክት’ዩ። ኣብ ርእሲዚ፡ ኣብ ህዝባዊ ዕብየትን ቃልሲ ኣንጻር ድርብ ወጽዓን ብጽሒት ከም ዘለዋ ዘመልክት’ውን እዩ። እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ኣብ ድሮ’ቲ “ ንኸተትርፍሲ ሃብ” ኣብ ትሕቲ ዝብ ኣህጉራዊል ጭረሖ ዝዝከር 8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 2026፡ ንርከብ ስለ ዘለና “እንኳዕ ኣብጸሓክን ኣብጸሓና”።
ኣብዚ እዋን’ዚ ብሳላቲ ነዊሕ መዋእል ንዝወሰደ ቃልስን ተሳትፎን ጓለንስተይቲ፡ ኣፍልጦ ዝህቡ ስርዓታት በብኩርናዑ ምምስራቶም፡ ብደረጃ ዓለም ክንርኢ እንከለና፡ ተሳትፎኣ ይብርኽ ምህላዉ ምርዳእ ይከኣከል። በመንጽር ተሳትፎ ኣብ ፓርላማ ኣብነት ንምጥቃ ፡ ኣብ ሩዋንዳ 61.3%፡ ኩባ 53.1%፡ ቦልቪያ 53.1%፡ ሜክሲኮ 48.2%፡ ደቡብ ኣፍሪቃ 42.7%፡ ኡጋንዳ 34% ወንበራት ብደቂ ኣንስትዮ ዝተታሕዘ እዩ። ኣብ ወተሃደራዊ መዳይ ከኣ ብደረጃ ዓለም ብማእከላይ ገምጋም ኣብ ሓይሊ ኣየር 24.1%፡ ኣብ ሓይሊ ባሕሪ ድማ 21.3% ደቂ ኣንስትዮ ምዃነን መዛግቲ የርእዩ። እዚ ዝተጠቕሰ ኣሃዛት እኹልዩ ማለት ዘይኮነ፡ ኣብ ዝበረኸ ንምብጻሕ እቲ መንገዲ ተታሒዙ ከምዘሎ ዘርኢ እዩ።
ኣብ ኤርትራ’ኳ ፓርላማ ስለዘየለ ብዛዕባ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ዝለዓል ኣይኮነን። ካብታ ማዕረ ደቂ ተባዕትዮ ጀግንነት ብምፍጻም እትምጎስ ጓለንስተይቲ ሓንቲ’ኳ ኣብ ወተሃደራዊ መዓርግ ጀነራልነት ዘይምብጸሓ፡ መርኣያ ኤርትራዊት ጓለስተይቲ ክሳብ ክንደይ ካብ ውጽኢት ናይቲ ኣብ ቃልሲ ዝኸፈለቶ ዋጋ ተነፊጋ ከም ዘላ ዘርኢ እዩ። ህግደፍ ሎሚ እውን ንጓለንስተይቲ ኣብ ልዕልቲ ድርብ ወጽዓ፡ ወጽዓ ኣብ ብዝድረብ ኣገባብ ካብ ምስታፍ ዓዲ ኣይወዓለን። ኤርትራዊት መንእሰይ ኣብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ኣብ እትጸንሓሉ ዘጋጥማ ሓሳረ መከራ ከኣ ናይዚ ኣብነት እዩ።
ኤርትራዊት ኣብ ግዜ ሰውራ ንወሳኒ ተሳትፎ ጓለንስተይቲ ተግቢራቶ እያ። ኣብ ሃገርና ንዝነበረ ባህላውን ሃይማኖታውን ዕንቅፋታት ፈንጺጋን ንኩኹ ተፈጥሮኣዊ ተጽዕኖታት ክኢላን ንትርጉም ማዕርነት ብንቕሓት ተገንዚባ ምስ ወዲ ተባዕታይ ብቑጽሪ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ባይታ’ውን ተግቢራቶ እያ። ወዲ ተባዕታይ ዝኸኣሎ ክኢላ ጥራይ ዘይኮነ፡ ጸብለልታ ዘርኣየትሎም ተመኩሮታት ምንባሮ’ውን ዝርሳዕ ኣይኮነን። እቲ ሓቂ ከምዚ ክነሱ፡ ብናይ ሓሶት ናይ “ዋዕሮ” መዝሙር ንምዕሻዋ ዝግበር ሸርሒ ህግደፍ ግና ዘተዓዛዝብ’ዩ።
መላእ ህዝቢ ኤርትራ እታ ብቃልሱ ዘረጋገጻ ሃገሩ፡ ከመይ ክትኮነሉ ከም ዝደሊ ዘማዕድዎ ራኢ ነይርዎ እዩ። እንተኾነ ኤርትራ ድሕሪ ናጻነት፡ ብሰንኪ ህግደፍ ኣንጻር ትጽቢቱ ከም ዝኾነት ብግብሪ ዝረአ ዘሎ እዩ። ስለዚ እያ ድማ ኤርትራ ድሕሪ ነጻነት ኣንጻር ትጽቢት እቲ ዝተቓለሰላ መላእ ህዝባ ጥራይ ዘይኮነ፡ ብዓለም ደረጃ እውን ናይ ድሕረትን ጥሕሰት መሰላትን ኣብነት ኮይና እትጠቀስ ዘላ። ኤርትራዊት ጓለንስተይቲ እውን ከም ውጽኢት ናይቲ ኣብ ግዜ ሰውራ ዘካይደቶ ድርብ ቃልሲ ኣብ መጻኢት ኤርትራ ድርብ ኣውንታ ትጽበ ከም ዝነበረት ብዝተፈላለዩ ኣገባባት፡ ኣብ ዘዝተወደበቶ ኮይና ዘንጸባረቐቶ ነይሩ። እንተኾነ ብሰንኪ ጥልመት ናይቲ ጨካን ጉጅለ ኣብታ ብቃልሳ ነጻ ዘወጸት ኤርትራ፡ ካብቲ ናብ ቃልሲ ክትወፍር እንከላ ዝነበራ ወጽዓ ብዝገደደ ተደራራቢ ወጽዓታት፡ ኣብ ሃገራ ኮነ ኣብ ስደት ብብዙሓት ምጥቃሶም ዘሰክፉ ሕማቕ ተርእዮታት እትሳቐ ዘላ እያ።
ህግደፍ ብዘሕፍር ሸፈጥ፡ ብኣጻብዕ ብዝቑጸራ፡ ሕድሪ ሓርበኛታት ኣደታተን፡ ኣሓተንን ደቀንን ዝጠለማ ባእታታት ሰብ ፍሉይ ሓለፋ ኣሳቲፉ ክወራዘ’ዩ ዝፍትን። ኤርትራዊት ጓለንስተይቲ እቲ “ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ኣንጻር ድርብ ወጽዓ” ዝብል እምነት ወትሩ ካብ ሕልነኣ ከምዘይወጽእ ርዱእ ኮይኑ፡ 8 መጋቢት ዓለምለኸ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ክትዝከር እንከላ ብፍላይ እቲ ካብ ኤርትራ ወጻኢ ብዝተፈላለዩ ውዳበታት ተካይዶ ዘላ ናይ ቃልሲ ሕራነኣ ዝያዳ ከም ዝብርኽ ፍሉጥ እዩ።
ኤርትራዊት ጓለንስተይቲ ኣብ ቅነ 8 መጋቢት ኮይና፡ “ከመይ ኔይረ ኣብ ከመይከ ኣለኹ?” ኢላ ክትሓትት ባህርያዊ እዩ። መልሳ ከኣ “ተሳትፎይ ካብ ዝነበሮ ብራኸ ኣንቆልቊሉ” ዝብል ከም ዝኸውን ህልዊ ኩነታታ ዝምስክሮ እዩ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ዝኽሪ ብዛዕባ ብኽመይ ናብቲ ኣብ ግዜ ሰውራ ዝነበራ ብራኸ፡ ነዚ ህልዊ ኩነታትና ብዝምጥን ትምለስ ክትሓስብ እምበር፡ ስለ ዝጠተልመት ብዘካየደቶ ቃልሲ ክትጠዓስን ተስፋ ክትቆርጽን ኣይግበኣን። ከምቲ ዝተጠልመ ሓርነት ህዝቢ ንምምላስ ዝካየድ ዘሎ ቃልሲ፡ ኣንጻር ድርብ ወጽዓ ጓለንስተይቲ ንዝካየድ ቃልሲ’ውን ብዘይካ ምሕዳሱን ምሕያሉን ካልእ መተካእታ የለን። ደቂ ኣንስትዮ ዘካይዳኦ ዘለዋ ቃልሲ ንተሳትፎ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ናብ “ማዕረ ክፍሊት ንማዕረ ስራሕ” ዝዓለመ ክኸውን እንከሎ፡ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ዝረአ ዘሎ ግና ንኣገልግሎት ጥራሕ ከም ዝድለያል ክኸውን እንከሎ፡ የሕዝን።
ኣብዚ ምእንቲ ሓርነት ህዝቢ ኤርትራ እንቃለሰሉ ዘለና መድረኽ፡ ድሩትነት ተሳትፎ ጓለንስተይቲ ካብ ዘሻቕሉ ዓበይቲ ብደሆታት ሓደ ኮይኑ፡ እምብዛ ተስፋ ዘቑርጽ ግና ኣይኮነን። “ብዘይተሳትፎ ጓለንስተይቲ ዝዕወት ሓርነትን ዲሞክራሲን የለን” ዝብል ናይ ብዙሓት እምነት ካብ ኮነ፡ በቲ ብኩራት እትሻቐል ጓለንስተይቲ ጥራይ ዘይኮነት፡ ናይ ኩሉ “ናይ ህዝባ ዝኾነት ኤርትራ” ዝብህግ ሻቕሎት እዩ። ብፍላይ እተን ሰብ ድርብ ወጽዓ ኤርትራውያን መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣርማን መተካእታን ናይተን ሰብ ቅያ ኣደታተን ምዃነን ተረዲደን ኣብ ምብርታዕ’ቲ እቲ ተተይ ዝብል ዘሎ ውዳበታት ደቂ ኣንስትዮ ንክሳተፋ፡ ኣብዚ ቅነ 8 መጋቢት ነዘኻኽረን።
ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ፍሉይ ግምትን ቆላሕታን ዝወሃቦ እምበር፡ ካብቲ ቃልሲ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ተፈልዩ ዝረኣይ ከምዘይኮነ፡ ብፍላይ ኣብዚ ልኡላውነት ናይ ምዕቃብን ጸረ ዲሞክራሲ ናይ ምውጋድን ቃልሲ ኣብ ቅድሜና ድርብ ብደሆ ኮይንሉ ዘሎ ወሳኒ እዋን፡ ዝተወሃሃደ ኣበርክቶ ኩሉ ደላይ ለውጢ ኤርትራዊ ከም ዘድልዮ ክዝንጋዕ ኣይግበኦን።
8 መጋቢት ስለምንታይ ከም እትዝከር ኣብ በበይኑ ኩርናዕ ዓለም ዘለዋ ደቂ ኣንስትዮ ዝረደኣኣ ኮይና፡ ግና ድማ ኣብቲ ኣዘኻኽራ፡ ነናብቲ ዝነብራሉ ዘለዋ ሃለዋት ከም ዝቓንይኣ ፍሉጥ እዩ። ብመንጽርዚ ኤርትራዊት ጓለንስተይቲ ንጭረሖ “ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ኣንጻር ድርብ ወጽዓ” ምስቲ ኤርትራን ህዝባን ዝሓልፍዎ ዘለዉ ህይወት ኣገናዚባ እትበራበረሉ ከም ዝኸውን ርዱእ እዩ።
ኣምኒስት ብሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ዝተፈጸመ ጾታዊ ዓመጽ ክምርመር ጸዊዑ
Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ
ኣምኒስት ኢንትርናሽናል (amnesty international)፡ ብ6 መጋቢት 2026 ኣብ ዝዘርግሖ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ብሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ (OLA) ኣብ ልዕሊ ደቂ ኣንስትዮን ዝተፈላለዩ ክፍልታት ሕብረተሰብን ዝተፈጸመ ገበናት ንክጻረ ጸዊዑ። መግለጺ ኣምኒስት እቲ ሰራዊት ብፍላይ ንደቂ ኣንስትዮ ብጾታዊ ዓመጽ ጅሆ ክሕዝ፡ ንሓዋሩ ክጨውን ክቐትልን ከም ዝጸንሐን ንብረት ህዝቢ ክዕንውን ክዘምትን ምጽንሑ’ውን ገሊጹ።
መግለጺ ኣምኒስት ኢንተርናሽናል፡ እቲ ገበን ዝተፈጸመሉ ኢሉ ካብ ዝጠቐሶም ከባብታት፡ ሳዮን ኣንፊሎን ዝተባህሉ ኣብ ዞባ ቀሌም ወለጋ ዝርከቡ ወረዳታት ይርከብዎም። እቲ መግለጺ ኣብዚ እዋንዚ’ኳ እንተወጸ ንዝሓለፈ ሸውዓተ ዓመታት ኣብ ክልል ኦሮሞ ብሰንኪ ውግእ ሓበሬታ ኣብ ዘይነበረሉ ዕጽዊ ኩነታት ዝተፈጸመ ተግባር ምዃኑ ኣስፊሩ። ነዚ መግለጺ ዝሃበን መንግስቲ ኢትዮጵያ ንከጻርዮ ዝሓተተን ቲገር ቻጉዝ ዝተባህለ ዳይረክተር ኣምኒስት ኣብ ደቡባውን ምብራቓውን ኣፍሪቃ እዩ። እቲ ወኪል ኣተሓሒዙ ኩሎም ነቲ ገበን ዝፈጸሙ ኣካላት ናብ ሕጊ ቀሪቦም ተሓተቲ ንክኾኑ እዩ ጸዊዑ።
እቲ መግለጺ ናብ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ብቐጥታ ኣብ ዘመሓላለፎ መልእኽቲ ድማ፡ ብመጀመርያ ናይ ዓለም ለኻዊ ሰብኣዊ ሕግታት ምእዙዝ ክኸውን ይግበኦ ኢሉ። ኣብ ርእሲዚ ድማ ብገበን ንዝሕተቱ ኣባላቱ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ኣቕሪቡ ክቐጽዖም ይግበኦ ዝብል ሓሳብ ኣስፊሩ። ኣብ ክልል ኦሮሞ ካብ ነዊሕ ግዜ ጀሚሩ ዝካየድ ዘሎ ውግእ ናይ ብዙሓት ህይወት ከም ዘጥፈአን ንብረት ከም ዘዕነወን ድማ ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ።
ኣምኒስት ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ መደምደምታ ንምብጻሕ፡ 10 ካብኣተን 7 ትሕቲ 18 ዓመት ዝዕድመአን ናይቲ ጾታዊ ዓመጽ ግዳያት ዝኾና መንእሰያት ደቂ ኣንስትዮ ከም ዘዘራረበን ካብ ትካላት ጥዕና እውን መሰኻኽር ከም ዝተወከሰን ኣፍሊጡ። በቲ ዝረኸቦ ሓበሬታ ወተሃደራት መንግስቲ ኢትዮጵያ እውን ኣብቲ ዓመጽ ኢድ ኣለዎም ኢሉ እቲ ጋዜጣዊ መግለጺ። ኣምኒስት ኣዝዩ ዘሕዝን ኢሉ ዝጠቐሶ ከኣ እተን ግዳይ ዝኾና ደቂ ኣንስትዮ፡ ኣባላት ስድራቤትክን ደገፍቲ መንግስቲ እዮም ብዝብል ሰበብ ዝተዓመጻ ምዃነን ኣብቲ መግለጺኡ ኣስፊሩ።
More...
ኤውሮጳዊ ልኡኽ ኣብ ጀነቫ ኣብ መጀመርያ ወርሒ መጋቢት 2026 ዝተኻየደ መበል 61 ርክብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት፡ ንህልዊ ኩነታት ኢትዮጵያ ብዝምልከት ብስም 40 ሃገራት ናይ ሓባር መግለጺ ምውጽኡ ናይቲ ልኡኽ ክፍሊ ፕረስን ሓበሬታን ኣፍሊጡ።
እቲ መግለጺ ኢትዮጵያ ብሓፈሻ ኣብ ርክባት ሰብኣዊ መሰል፡ ብፍላይ ድማ ኰነታታ ኣብ ኣተሓሓዛ ሰብኣዊ መሰል ኣብ ከመይ ደርጃ ከም ዝርከብ ንምግምጋም ኣብ ዝተከፍተ መድረኽ ምስታፋ ኣመስጊኑ። ኣተሓሒዙ ድማ ኣብ ቀጻሊ ነዚ ዛዕባ ኣብ ዝምልከት መድረኻት ክትሳተፍ ከም ዝጽበ ገሊጹ።.
ኣብ መስርሕ እቲ ኣብ መጻኢ ወርሒ ስነ 2026 ከተካይዶ መዲባቶ ዘላ 7ይ ዙርያ ምርጫ ኢትዮጵያ፡ መሰል ሓስብካ ምግላጽን ነጻነት ናይ ማሕበራትን ምእካብን ክወሓስ ትጽቢትና እዩ ኢሉ እቲ መግለጺ። እንተኾነ በቲ ኣብታ ሃገር ሎሚ ዝካየድ ዘሎ ጃምላዊ ምእሳርን ምክልባትን ምእንቲ ሲቪላዊ መሰል ዝቃለሱ ወገናት ወሲኽካ፡ ኣብ ልዕሊ ናይ መሰል ተጣበቕትን ናይ ብሕቲ መዲያታትን ዝፍጸም ዘሎ ቀጻሊ ምትዕንቓፋት ነተን መግለጺ ዝውጽኣ ሃገራት ከም ዘሻቕለን ዘርዚሩ። ብሰንክ’ዚ ተግባራት ብዙሓት ካብ ሃገሮም ክወጹ ከም ዝተገደዱ’ውን ጠቒሱ።
መሰል ሲቪላዊ ኣካላት ምሕላውን ንመዲያታት ምቹእ ኩነታት ምፍጣርን ፍትሓዊ ምርጫ ንምክያድ ኣገዳሲ ቀድመ-ኩነት እዩ ዝበለ እቲ መግለጺ፡ ኢትዮጵያ ብዓለም-ለኻዊ ሕግታት ሰብኣዊ መሰላት ክትቅየድ ድማ ብትሪ ጸዊዑ። ኣተሓሒዙ፥ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ዝረአ ዘሎ ወተሃደራዊ ምፍጣጥ ከም ዝከታተሎ ኣብቲ መግለጺ ኣስፊሩ። ነቲ ኩነታት ብኹሎም ዝምከቶም ኣካላት ምህዳኡ፡ ኣብ ልዕሊ ሲቪል ሕብረተሰብን ዞባዊ ምርግጋእን ሓደገኛ ሳዕቤን ከኸትል ዝኽእል ሓዲሽ ውግእ ከይፍጠር ዝዓግት ወሳኒ ምዃኑ ኣተሓሳሲቡ።
መንግስቲ ኢትዮጵያን ካለኦት ተዋሳእቲ ኣካላትን እቲ ኣብ ክልላት ኦሮሞ፡ ኣምሓራን ትግራይን ዝረአ ዘሎ ወጥርን ምግሃስ መሰላትን ንክቋረጽ ኣድላይ ዘበለ ስጉምቲ ንክወስዱ ንጽውዕ እውን ኢሉ እቲ መግለጺ። ኣተሓሒዙ ድማ ውዕል ፕሪቶርያ እምነ-ኩርናዕ ሰላምን ምርግጋእን ኢትዮጵያን እቲ ዞባን ምዃኑ ኣዘኻኺሩ፡ ከም ኣገዳሲ መንጠሪ ናብ ሰላማዊ ዘተ ንክውሰድ ከኣ ጸዊዑ።
ኩሎም ወገናት ካብ ጥሕሰትን ዓመጽን ክዕቀቡ ይግበኦም ብምባል፡ ሰብኣዊ መሰል ምኽባር ጥራይ ዘይኮነ ብዛዕባቶም ዝፍጸአሙ ጥሕሰታት ተሓታትነትን ፍትሕን ከረጋግጹ’ውን ተማሕጺኑ። ብምትሕሓዝ ከኣ ንግደ ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኢጋድን ካለኦት ዞባዊ ትካላትን ኣብ ዘተን ምርግጋእን ኣፍልጦ ከም ዝህብ እቲ ብስም 40 ሃገራት ኣብ መበል 61 ርክብ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ዝወጸ መግለጺ ጠቒሱ።
ኣብ ዝሓለፈ ኣዋርሕ እውን ኣስታት 42 ሃገራት ብዛዕባ ኩነታት ሰብኣውን ዲሞክራስያውን መሰላት ኢትዮጵያ ተመሳሳሊ ትሕዝቶ ዘለዎ መግለጺ ኣውጺአን ከም ዝነበራ ዝዝከር እዩ።
ብኢትዮጵያ ብዝኣተዋ ዝተወቕዐ ተባሂሉ ኣብ ማሕበራዊ መዲያ ዝተዘርገሐ ምስሊ
መንግስቲ ሱዳን ሰብ መዚ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ድሮናት ካብ ግዝኣቶም ናብ ግዛኣታ ኣትየን ክድብድባ ስለ ዘፍቀዱ፡ ብ2 መጋቢት 2026 ብዘውጸኣቶ ጋዜጣዊ መግለጺ ብወግዒ ምኽሳሳ ኣዲስ ስታንዳርድ ኣፍሊጣ። ሱዳን ምኽሳስ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንልኡላውነታን ግዝኣታዊ ሓድነታን ክትብል ስጉምቲ ስለ እትወስድ፡ ሳዕቤኑ ሓደገኛ ክኸውን’ዩ ዝብል መጠንቀቕታ እውን ኣቕሪባ።
ኣብቲ ናይ 2 መጋቢት ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይን ዓለምለኻዊ ምትሕብባርን ሱዳን፡ መንግስቱ ነቲ ኩነታት ክትቆጻጸሮ ከም ዝጸንሐ ጠቒሱ፡ ኣብ ወርሒ ለካቲትን መጀመርታ መጋቢትን 2026 ምእታው ድሮናት ናብ ሱዳን ካብ ኢትዮጵያ ከም ዝተረጋገጸ ኣፍሊጡ።
መንግስታዊ ማዕከን “ኣገልግሎት ዜና ሱዳን” ብወገና፡ እተን ድሮናት ኣብ ውሽጢ ሱዳን ዒላማታት ናይ ምውቃዕ መደብ ከም ዘለወን ኣረጋጊጸ ኢላ። እቲ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ነቲ ተርእዮ “ህውከተኛ ባህሪ’ዩ” ኢሉ፡ ግጉይን ዘይቅቡልን ድሕሪ ምባል፡ ኮነ ኢልካ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ሱዳን ንምግሃስ ዝተኣልመ እዩ ከም ዝበሎ እውን እቲ ዜና ኣፍሊጡ። ከምኡ’ውን መንግስቲ ሱዳን ግዝኣታ ንምሕላው ስጉምቲ ናይ ምውሳድ መሰላ ሕልዊ እዩ ኢሉ።
እቲ ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ መንግስቲ ሱዳን፡ ኣብዚ ንሳልሳይ ዓመት ዝካየድ ዘሎ ውግእ ንኢትዮጵያ ነቲ ብጀነራል ሕሚቲ ንምሕጋዝ ኢድ ምእታዋ ብኸምዚ ብወግዒ ክኸሳን ከጠንቅቓን ናይ መጀመርታኡ እዩ። ጸሓፊት ወጻኢ ጉዳይ ዓባይ ብሪጣንያ ብወገና ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ርክብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ኣብ ሱዳን ተኹሲ ጠጠው ምባል ዘይተኻእለሉ ምኽንያት ክልቲኦም ወገናት ብናይ ወጻኢ ሓይልታት እናተሓገዙ “ኣነ ክስዕር እየ፡ ኣነባ ክስዕር” ዝብል ምትህልላኽ ስለ ዘለዎም’ዩ ክትብል ጠቒሳ ነይራ እያ።
ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ብዛዕባቲ ክሲ ወግዓዊ መልሲ ዘይሃበ ኮይኑ፡ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ሱዳንን ዘሎ ኩነታት ከም ኣካል ናይቲ ኣብ ዞባና ዘሎ ኣሰላልፋ ናብ ቅሉዕ ውግእ ከይምዕብል ናይ ብዙሓት ስግኣት ኮይኑ ዘሎ እዩ።
ብ1896 ኣብ መንጎ ሰራዊት ዳግማዊ ምነሊክን ኢጣልያን ውግእ ተኻይድሉ ዝበሃል ጎቦታት ሶሎዳ
መበል 130 ዓመት ውግእ ዓድዋ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባን ትግራይን ብ2 መጋቢት 2026 ተዘኪሩ። ኣብቲ ዝኽሪ ምስቲ ኣብ መንጎኦም ዘሎ ወጥሪ፡ ኣብ ክልቲኡ ወገናት ናይ “መጻእኩኻ” ምፍኽኻር እዩ ክንጸባረቕ ውዒሉ። ፈኸራ ላዕለዎት መራሕቲ ብልጽግና፡ ናብ ትግራይ ጥራይ ዘተኮረ ዘይኮነ፡ ዝያዳ ናብ ኤርትራ ዘቕነዐ እዩ ነይሩ። ኣብቲ ኣብ ኣደባባይ ኣዲስ ኣበባ ዝተዘከረሉ፡ ኩሉ’ቲ ጭረሖታት ከምቲ ኣብዚ እዋን’ዚ ኣብ ኢትዮጵያ ከም ባህሊ ተወሲዱ ዘሎ፡ ልኡላውነት ኤርትራ ጥሒስካ ቀይሕ ባሕርን ወደብ ዓሰብን ንምውናን ዘቕነዐ ጃህራን ፈኸራን ዘንጸባርቕ ነይሩ።
ኣብ ኣደባባይ ኣዲስ ኣበባ መደረ ዘስምዑ፡ ፕረሲዳንት ታየ ኣጽቀስላሰ፡ ፊልድ ማርሻል ብርሃኑ ጁላን ከንቲባ ኣዳነሽ ኣበቤን እዮም። ኩሎም ዘንበብዎ ጽሑፋት ከኣ ሓደ ሰብ ጽሒፉ ኣባዚሑ ከም ዝሃቦም ብዘምስል ልኡላውነት ኤርትራ ምግሃስ፡ ከም ናይ ዓወት ዓድዋን ምህናጽ ሓጽቢ ህዳሰን ከነረጋግጾ ኢና ዝብል ህርፋን’ዩ ኣቃሊሑ።
ከም’ቲ ሓቁ ግና ናይ ግዜ ውግእ ዓድዋ ንጉስ ኢትዮጵያ ዝነበረ ዳግማዊ ምነሊክ፡ ድሕሪ ውግእ ዓድዋ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሩባ መረብ ከይተሳገረ ሰራዊቱ ሒዙ እዩ ዝተመልሰ። ንናይ ሚነሊክ ሩባ መረብ ሰጊሩ ናብ ኤርትራ ዘይምእታው ዝተፈላለዩ ምስምሳት ክህብሉ ዝፍትኑ’ኳ እንተለዉ፡ እቲ ሓቀኛ ምኽንያት ግና ምነሊክ ንኤርትራ “ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ኢጣልያ ዝነበረት ጐረቤት ኢትዮጵያ ሃገር” ምዃና ኣፍልጦ ብምሃብ፡ ናብ እንዳማቱ ግዝኣት ንዘይምእታው ዝወሰዶ ስጉምቲ እዩ። እዚ ከኣ ምነሊክ ነቲ ሎሚ ንዝተወሰኑ ላዕለዎት መራሕቲ ብልጽግና ምውሓጥ ኣብዩ ዘዕገርግሮም ዘሎ “ሃገርነት ኤርትራ” ኣፍልጦ ዝሃበሉ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ።
ብዛዕባ ኲናት ዓድዋ ካብ ተላዕለ ኢትዮጵያውያን፡ ካብቶም ምስ ኢጣልያ ተሰሊፎም ኣስታት 8,000 ኤርትራውያን፡ ኣብ ኢዶም ካብ ዝወደቑ ዝተፈላለዩ ሰነዳት ብዝተፈላለየ ኣሃዛት ዝገልጽዎም ናይ ኣስታት 400 ክሳብ 800 ዝበጽሑ ሰባት የማናይ ኢድን ጸጋማይ እግርን ቆሪጾም ኣዝዩ ኣሰቃቒ ዘይሰብኣዊ ተግባር ዝፈጸምሉ እዩ። ነቶም ኣብ ኢዶም ዝወደቑ ኢጣልያውያን ወተሃደራት ግና እግሮም ሓጺቦም እዮም ብሰላም ኣፋንየሞም።
ዳግማዊ ሃጸይ ሚነሊክ ብ2 ጉንበት 1899፡ ምስ ኢጥልያ ውዕል ውጫለ ክፍርም እንከሎ’ውን እቲ ዘፋለሶምን ናብ ዳግማይ ውግእ ዘእተዎምን ናይ ኤርትራ ሃገርነት ዘይኮነ፡ ካልእ ናይ ዓንቀጽ 17 ናይ ኣተረጓጉማ ሽፈጥ ምዃኑ መዛግብቲ ታሪኽ ዝሰነድዎ እዩ።
ስለዚ ውግእ ዓድዋ ነቲ ንኤርትራ ዝገዝእ ዝነበረ መንግስቲ ኢጥልያ’ኳ ስዕረት እንተነብረ፡ ብዛዕባ ሃገርነት ኤርትራ ግና ባይታ ዘንጽፈ እዩ ነይሩ። ንዝኽሪ ዓድዋ ከም መንጠሪ ንምውራር ኤርትራ ክትገብሮ ከኣ ዘሳኒ ኣይኮነን። ኢጣልያ እንደጋና ብ31 መጋቢት 1936 ኣብ ማይጨው ተዋጊኣ ብምስዓር ንኢትዮጵያ ንሓሙሽተ ዓመታት ዝገዘአታ ከኣ፡ ነቲ ቅድሚኡ ዝነብረ ውዕላት ኣፍሪስካ፡ ንኤርትራን ኢትዮጵያን ንምሕዋስ ዘይኮነ፡ ከምቲ ብግብሪ ዝተራእየ፡ ኣብ ምብራቕ ኣፍሪቃ ካልእ ግዝኣት ኢጥልያ ንምውሳኽ እዩ ነይሩ።
