http://ascenteq.com/project/epdp

ብፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ዝለዓለ መዝነት ተዋሂብዎ ክሰርሕ ዝጸንሐ ኣሜሪካዊ፡ ነቲ ብሃገሩ ኣብ ኢራን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ብምቅዋም ሃንደበት ካብ ስልጣኑ ከም ዝለቐቐ ማዕከን ዜና ሲኤንኤን (CNN) ሓቢራ።  እቲ ጆሴፍ ካንት ዝተባህለ፡ ኣብ ጸጥታ ኣሜሪካ ላዕለዋይ ሓላፊ ጸረ ራዕዲ ኮይኑ  ክሰርሕ ዝጸንሓ፡ ብ17 መጋቢት 2026 ኣብ ናይ X ገጹ ከም ዘስፈሮ ነቲ ውግእ ክዕዘቦ ከም ዝጸንሐን ቅኑዕ ከምዘይኮነ ምስ ተረደአ ካብ መዝነቱ ክወርድ ከም ዝወሰነን ምሕባሩ እታ ማዕከን ዜና ኣረዲኣ።

እቲ  ኣሜሪካዊ በዓል መዚ፡ ኢራን ንኣሜሪካ ስግኣት ኣይነበረትን ኢሉ ስለ ዝኣምን ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣሜሪካ ኣብ ልዕሊኣ ዝኸፈተቶ ውግእ ዝድግፍ ሕልና ከም ዘየብሉ ምስተገንዘብ፡ ካብ ስልጣኑ ክወርድ ከም ዝወሰነ ኣፍሊጡ። ኣተሓሒዙ ከኣ ኣሜሪካ ብሓያል ጐስጓስ እስራኤል ናብቲ ውግእ ተደፊኣ ከም ዝኣተወት ኣብቲ መሰናበቲ ደብዳበኡ ኣመልኪቱ።

ካንት ኣቐዲሙ’ውን ነቲ “ኣሜሪካ እንደጋና ዓባይ ምግባራ (MAGA-Make America Great Again)” ዝብል፡ ፖሊሲ ትራምፕ ዘይድግፍ  ኮይኑ፡ ትራም ንካለይ ዙር ናብ ፕረሲደንትነት ኣሜሪካ ካብ ዝመጽእ ካብ መዝነቱ ዝለቅቕ ዘሎ ቀዳማይ ላዕለዋይ ሓላፊ ኮይኑ ኣሎ። ምስዚ ከኣ ብዙሓት ኣባላት ሓጋጊ ኣካል ኣሚሪካ’ውን ኣብቲ ናብ ውግእ  ኢራን ኣእትዩ ኣናተባህለ ክግለጽ ዝጸንሐ መርተዖታትን ኣሰራርሓ ምምሕዳር ስለያን  ዘይዕጉባት ምዃኖም ክጠቕሱ ጸኒሖም እዮም። ጆ ኬነት ኣባል ፍሉይ ሰራዊት ኣሜሪካ ኮይኑ 11 ግዜ ኣብ ውግእ ዝተሳተፈን በዓልቲ ቤቱ ኣብ ውግእ ዝሞተቶን ምዃኑ ድማ ድሕረ-ባይትኡ የመልክት።

ፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ብወገኑ፡ ንስንብታ ጆ ኬንት “ጽቡቕ እዩ” ድሕሪ ብምባል፡ ኣብ ስለያ ድኹም ምንባሩ ዘመልክት እዩ ኢሉዎ። ምሳና እናሰርሑ ኢራን ስግኣት ኣሜሪካ ኣይነበረት ዝብሉ ዘይብቑዓትን ኣርሒቖም ዘይርእዩን ብምዃኖም ኣየድልዩናን እዮም ከም ዝበለ እውን እቲ ዜና ጠቒሱ።

ኢሳያስን መለስን ኣብ ኣልጀርስ 2000፡ ኢሳያስን ኣብይን ኣብ ጅዳ 2018

ኣብ መንጎ ኤርትራን ኢትዮጵያን ብ1998-2000 ዝተኻየደ ምኽንያቱ ዘይግሉጽ፡ ደሓር ግና ናይ ዶብ መልክዕ ሒዙ “ውግእ ባድመ” ተባሂሉ ዝተጸውዐ ንክልተ ዓመታት ቀጺሉ። እቲ ውግእ ብኸምቲ ዘርኣዮ ቅድሚ ምስፍሑ፡ ብዘተ ንክፍታ ብተበግሶ ኣሜሪካን ሩዋንዳን ዝጀመረ ብዙሕ ጻዕርታት’ኳ እንተተገብረ፡ ስለ ዘይተዓወተ ካብ ክልቲኡ ወገናት ኣሽሓት ህይወት ሰባት በሊዑ፡ ምግማቱ ዘጸገም ንብረት ኣብሪሱ፡ ብዙሓት ዜጋታት ኣመዛቢሉ ብስምምዕ ሰላም ኣልጀርስ ኣዩ ተቛሪጹ።

ኣብቲ እዋን’ቲ ኣቦመንበር ሕብረት ኣፍሪቃ ብዝነበረ ፕረሲደንት ኣልጀርያ ማእከልነት ኣብ ኣልጀርስ እዩ ተኸቲሙ። እቲ ምኽታም ብመጀመርያ ብ18 ሰነ 2000 ብወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተራት ክልቲአን ሃገራት፡ ደሓር ድማ ዝተፈላለዩ ተዓዘብቲ ኣብ ዝተሳተፍዎ ብ12 ታሕሳስ 2000 ብኢሳያስ  ኣፈወርቅን መለስ ዜና’ውን እዩ ቅድሚ 25 ዓምታት ተኸቲሙ። ነዚ ንምዝካር እዮም ድማ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ሕብረት ኣፍሪቃን ብዙሓት ጸለውቲ ሃገራትን ናይቲ ስምምዕ መበል 25 ዓመት ምኽንያት ብምግባር ኣብቲ እዋኑ መግለጽታት ዘውጽኡ።  መግለጽታቶም ድማ እቲ ስምምዕ መሊኡ ክትግበርን ክልቲአን ሃገራት ናይ ሕድሕደን ልኡላውነት፡ ናጽነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ከኽብራ ብኣጽነኦት ዝምሕጸን’ዩ።

ስምምዕ ኣልጀርስ ሰፊሕን ዓሚቕን ትሕዝቶ ዝሓቖፈ ኮይኑ፡ ኣብ ጉዳይ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዝህብ ኮሚሽን ምቛም ካብቲ ቀንዲ ትሕዝቶኡ ነይሩ። “ናይቲ ኮሚሽን መሰረታዊ መወከሲታት፡ ኣህጉራዊ ስምምዓት 1900፡ 1902፡ 1908ን ተዛመድቲ ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ይኸውን” ዝብል ከኣ ኣካል’ቲ ኣብ ኣልጀርስ ዝተኸተመ ስምምዕ እዩ። እቲ ኮሚሽን ዶብ፡ ንክልተ ዓመታት ዝኣክል ጽዕጹዕ ጻዕርን ምጽራይን ድሕሪ ምክያድ፡ ልዕሊ 100 ገጻት ዝሓዘ ውሳነኡ ብ13 ለካቲት 2002 ብወግዒ ኣፍሊጡ።

ኣብ መእተዊ እቲ ነቲ ሰፊሕ ናይ ውሳነ ሰነድ ኣመልኪቱ በቲ ኮሚሽን ዝወጸ መብርሂ ቁጽሪ 2፡ “ክልቲአን ሃገራት ዶባተን ብመሰረት መግዛእታዊ ውዕላትን ቅቡላት ተዛመድቲ ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ዝምራሕ ኮሚሽን ብይን ኣቚመን እየን። በዚ ድማ እቲ ኮሚሽን ዝውስኖ ዶብ ምኽላልን ኣብ መሬት ምልክት ምንባርን ቀያድን ናይ መወዳእታን ክኸውን ክልቲኦም ዝተሰማምዓሉ  እዩ። በቲ ብይን ኣፍልጦ ንዝረኸበ ዶብ ኣኽቢረን ክምእዘዛ ዝብል’ውን ኣካል’ቲ ስምምዐን’ዩ” ዝብል  ዘስፈሮ ሓሳብ ይርከብ።

እዚ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ምስተኣወጀ፡ ክልቲኦም መንግስታት ብዘይዕጻይ ምጻጻይ ከም ዝቕበልዎ ክእውጁ ግዜ ኣይወሰደሎምን። ብፍላይ ብወገን መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ “ኣይኮነንዶ ዝሓተተናዮ ንከተማ ባድመ ወሲኽካ ዘይተጸበናዮ መሬት እውን ረኺብና” ብዝብል ቅኒት፡ ጽባሕ’ቲ ዝተኣወጀሉ ሰፊሕ ናይ ደገፍ ሰልፊ ተኻየደ። እንተኾነ ግዜ እናነውሐ፡ ብፍላይ ባድመ ንኤርትራ ከም ዝተወሰነት ተረጋጊጹ፡ ኣብ መሬት ምልክታት ናይ ምንባር ምድላዋት ምስ ጀመረ ብወገን መንግስቲ ኢህወደግ ናይ ጣዕሳ ምልክታት ተቐልቀለ። “እቲ ብይን ፍትሓዊ ስለ ዘይኮነ፡ ብመትከ’ኳ እንተተቐበልናዮ፡  ከም ዘለዎ ምትግባሩ ግና ንረብሓና ኣይኮነን”  ዘስምዕ ድምጺ ክቃላሕ ጀመረ።

እዚ ጥራይ ዘይኮነ፡ ነቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ኢሎም ዝተቐበልዎ በይናዊ ምምሕያሽ ብዝመስል፡ “በዓል 5 ነጥብታት ፖሊሲ” ዝብል ቅዲ ኣምጽኡ። መሰረታዊ መልእኽቱ ከኣ “ኣብቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዳግመ-ርኢቶ እንተዘይተገይሩ ኣይንቕበሎን” ዘስምዕ ነይሩ። ህግደፍ ሽዑ ናብ ተግባር እንተዝእቶ ክሳብ ክንደይ መተገሀ ካልእ ኮይኑ፡ ናይ ምትግባሩ ደጋፊ መሲሉ ብምቕራብ ነቲ ናይ ኢትዮጵያ መርገጽ ብምምዝማዝ ከም መናውሒ ዕድመ ስልጣኑ ተጠቕመሉ። እዚ እዩ ድማ ናብቲ ናይ ኣስታት 16 ዓመታት  “ኣይሰላም ኣይኲናት” መድረኽ ዘእተወ።

ኣብ ኢትዮጵያ ፖለቲካዊ ለውጢ ተፈጢሩ፡ ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ ስልጣን ምስ ሓዘ፡ ተቐዳዲሙ ካብ  ዝወሰዶ ስጉምቲ “ነቲ ቀያድን ናይ መወዳእታን ብይን ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምሉእ ብምሉእ ተቐቢለ ከተግብሮ ቅሩብ እየ” ኢሉ ብምእዋጅ፡ ምስ ህግደፍ ዘይግሉጽ ዝምድና ምምስራቱት’ዩ። በዚ መሰረት ድማ ክልቲኦም መራሕቲ ኣብ ኣስመራ ብ9 ሓምለ 2018፡ ኣብ ጅዳ ድማ ብ16 መስከረም 2018 ስምምዓት ከተሙ።  ኣብቲ ስምምዖም “ክልቴና ወገናት፡ ንውሳነ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክንትግብሮ ኢና”  ንዝብል 4ይ ዓንቀጽ፡ ኣብይ ኣሕመድ ብሓሙሽተ ኣጻብዕቱ ፈሪምሉ እዩ።

ኣብቲ መኻን ስምምዕ ብምኽታሞም  ክልቲኦም መራሕቲ ካብ ስዑድያ ወርቂ መዳልያ ተሰሊመምሉ፡ ኣብይ ኣሕመድ እቲ ደሓር ኣዘራራቢ ዝኾነ ሽልማት ሰላም ኖቤል ተቐቢልሉ።  ኣብይ ነዚ ኣቐሚጡ እዩ እምበኣር፡ “ኤርትራ ሃገር ዝኾነትሉ ሰነድ ኣይረኸብናን” ብምባሉ እዩ  “መስሓቕ ሸራፋት” ኮይኑ ዘሎ። ኣብ ርእሲቲ ሰራዊት ኤርትራ ኣብ ውግእ ትግራይ ብምስታፉ ዘገልጸሉ ዝነበረ ምስጋናታት፡ ኣብ ከም ባድመ ዝኣመሰለ ቦታታት ንዝዓረደ ሰራዊት ኤርትራ ድማ “ኣብ መሬቱ እዩ ዘሎ” ዝብል ምስክርነት ዝሃበሉ’ውን ነይሩ’ዩ።

ኢሳያስ ኣፈወርቂ ነቲ ምስ ኣብይ ዝኸተሞ ስምምዕ ተመርኲሱ፡ እቲ ኮሚሽን ዶብ ኣብ መወዳእታ ዕማሙ፡ “ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብቶም ብሰነድ ዝተነጸሩ ዶባት ሃገራት ኣፍሪቃ ሓደ ኮይኑ’ሎ። እቲ ኮሚሽን ብ2007 ኣብ ወረቐት ወሲኑ፡ ንድሕሪት ብዘይምለስ (virtually) ሓንጺጹ ሰኒድዎ እዩ። ከመይ ከም ዝሓንጸጾ ንምርኣይ ድማ ነቲ ውዱእ ሰነድ ብ45 ደገፍቲ ስእልታት (maps)፡ ብምስናይ ናብ መንግስታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ናብ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ከምኡ ድማ ናብ ክፍሊ ካርቶግራፊ ሕቡራት ሃገራት ኣረኪብዎ ኣሎ”  ተኸቲሉ ኣየተግበረን። ዘይምትግባሩ ከኣ፡ ካብ መጀመርታኡ’ውን  እቲ ውሳነ ተተግቢሩ ዶባት ኤርትራ ክፍለጥ  ድሌት ከም ዘይነበሮ ዘቃለዖ እዩ።  

ስለዚ ኣብዚ እዋንዚ’ውን፡ ነቲ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣንጻር ልኡላውነት ኤርትራ ዘርእዮ ዘሎ ዓንዳሪት ዘቃልዕ መልሲ ምሃብ’ኳ ኣገዳስን ኣድላይን እንተኾነ፡ ኣብ ክንዲ ምሉእ ብምሉእ ግዙኣት ኣጀንዳ ሰልፊ ብልጽግና ንኸውን፡ ህዝቢ ኤርትራ ኮነ ሕብረተሰብ ዓለም፡ ከምቲ ኣብ መበል 25 ዓመት ዘርኣይዎ ተገዳስነት፡ እቲ ውሳነ ኣብ መሬት ምልክታት ብምትካል ንክዛዘም ካብ ምድፋእ  ዓዲ ከይውዕሉ ነዘካኽሮም።

ብሰንኪ ውግእ ኣብ ግዝኣት ኒያላ ዝሰዓበ ዕንወት ካብ ዘርእዩ

ዓለም ለኻዊ ተሓላቒ መዲያን ሰዳናዊ ሕጋዊ ሓጋዚኡን ብጀነራል መሓመድ ዳጋሎ ዝምራሕ ዕጡቕ ተወርዋሪ ሓይሊ ሱዳን፡ ኣብ ደቡብ ዳርፎር ኣሲርወን ዘሎ ደቂ ኣንስትዮ ጋዜጣኛታትን ነጠፍትን ንክፈትሐን መጸዋዕታ ኣቕሪቦም። እዚ መጸዋዕታ ዝቐረበ ኣብቲ ከባቢ ጃምላዊ ማእሰርትን ምስዋርን ኣብ ዝሓየለሉ እዋን እዩ።

ዓለምለኸ ኮሚቲ ምክልኻል መሰል ፕረስ (CPJ)  ብወገኑ ካብ ኒውዮርክ ከም ዝገለጾ፡ እቲ ማእሰርቲ ኣብ ልዕሊ ሪፖርተራት ሬድዮ ግዝኣት ኒያላ ዝተፈጸመ  ኮይኑ፡ እተን ግዳያት ሪፖርተራት ማዋህብ ኢብራሂምን ዛህራ መሓመድ ኣል ሓሰንን ዝተባህላ እየን። ከምኡ እውን ኣቕራቢት መደብ ኢሽራቕ ዓብደራሕማን ምስኣተን ዝተኣስረት ምዃና ተጠቒሱ። እተን ጋዜጠኛታት ብዛዕባ ግደ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ጋዜጠኝነት ዝምልከት ዓውደ-መጽናዕቲ ኣብ ከተማ ኒያላ ድሕሪ ምስታፈን ከም ዝተኣስራ’ውን እቲ ዓለምለኻዊ ተጣባቒ ትካል ፕረስ ኣፍሊጡ።

ሳራህ ኳዳ ዝተባህለት ናይቲ ተጣባቒ ትካል ዳይረክተር፡ እቲ ተወርዋሪ ሓይሊ ሱዳን ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ሓደገኛ ስጉምቲ ምውሳድ ከቋርጽ ጸዊዓ፡ ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ሞያ ጋዜጠኝነት ሓበሬታ መጋደዲ ህውከት ከይከውን ኣብ ምግዳብ ግደ ከም ዘለወን ኣፍሊጣ። በመሰረት’ቲ ሓበሬታ ነበርቲ እቲ ከባቢ እተን ግዳያት ኣብ ከተማ ኒያላ ኮርያ ኣብ ዝበሃል ቤት ማእሰርቲ ብዘይ ዝኾነ ይኹን መስርሕ ሕጊ እየን ተዳጒነን።

ነቲ ጸብጻብ ማእሰርቲ ዝመዝገበ ጉጅለ ጠበቓታት ሱዳን ብወገኑ ብዘይካ ናይተን ደቂ ኣንስትዮ ሪፖርተራት ማእሰርቲ፡ ዶር ማናሀል ሙስጡፋ ኣል ሳነውሲን ኢዝደሃር ዓብደል ሞነዕምን ዝተባህሉ ፍሉጣት ሰባት ዝርከብዎም ካለኦት እሱራት ከም ዘለዉ’ውን ኣቃሊዑ። እቲ ጉጅለ ኣተሓሒዙ ኣብቲ ሰራዊት ጀነራል መሓመድ ዳጋሎ  ዝቆጻጸሮ ከባብታት መስርሕ ፍትሒ ስለ ዘየለ እቶም እሱራት ኣብ ሓደጋ ከይወድቁ ስግኣቱ ኣስፊሩ።

እቲ ዜና፡ ኣቐዲሞም ብተመሳሳሊ ኩነታት ዝተኣስሩ’ሞ ፍትሒ ዘይረኸቡ ሸውዓተ ጋዜጠኛታት ከም ዘለዉ ጠቒሱ፡ ኣብዚ እዋንዚ ሱዳን ብድሕሪ እቲ 2023 ዝጀመረ ውግእ ሕድሕድ ብደረጃ ዓለም ንጋዜጠኛታት ሓደገኛ ካብ ዝኾና ሃገራት ሓንቲ ኮይና ዘላ እያ።

ኣሰናዳኢት ሽማግለ ጉባኤ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ብዕለት 14 መጋቢት 2026 ፈላሚ ኣኼባ ኣካይዳ። ሽማግለ ብሰለስተ ኣባላት ካብ ነፍሲ ወከፍ ንፖሓኤ ዘቆማ ኣካላት ዝተወከሉ፥ ትሻዓተ ዝቁጽሮም ኣባላት ዝቆመት እያ። ከምዝፍለጥ ኣባላት ኣሳናዳኢት ሽማግለ ድሕሪ ምርቑሖም ብዕለት 26 ለካቲት 2026 ኣቦ መንበር ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ  ሓው ገብረዝጊሄር ተወልደ ሕድሕድ ናይ ምልላይን ዝተነብረሎም ሓላፍነትን ዕማማን ኣነጺሩ፥ ንኣመራርሓኣ ዝምልከት ድማ ነብሳ ባዕላ ንኽትሰርዕ መምርሒ ከምዝሃባ ዝዝከር እዩ።  ኣብዚ ናይ ሌላ ርክብዚ፥ ሽማግለ ብኡ ንብኡ ሰለስተ ናይ ስራሕ ኣማእከልቲ መዚዛ ናብ‘ዚ ናይ መጋቢት ፈላሚ ኣኼባ በጺሓ።

ኣኼባ ኣሰናዳኢት ሽማግለ፥ ብኣደ መንበርነት ሓውቲ ኣድያም ተፈራ ተመሪሑ፥ ንድፊ ሰነድ ጉባኤ፥ ናይ ስራሕ ምክፍፋል፥ ጉዳይ ዜናን ሓበሬታን፥ ኣጋይሽን ፋይናንስን ኣብዝብሉ ዛዕባታት፥ ኣብ ቅዋማዊ ዓንቀጻት ፖሓኤ ምርኩስ ዝገበሩ  ሰፊሕ ዝርርብ ኣኻይዳ። በዚ መሰረት ኣሰናዳኢት ሽማግለ ንነብሳ ኣብ ሰለስተ ንኡስ ክፍልታት ብምስራዕ፥ ንድፊ ሰነዳት ጉባኤ ቅዋም ብዘፍቕዶ መስርሕ ናብ መላእ ኣካላት ፖሓኤ ንኽበጽሕን፥ ኣብ ዝተወሰነሉ እዋኑ ተመሊሱ ክይዲ ምጽፋፍ ክግበረሉን ተሰማሚዓ። ንዜናን ሓበሬታን፥ ፋይናንስን ብዝምልከትውን ሰባታ መዚዛ ሓላፍነት ብምሃብ ወዲኣ። ኣብ ክልዚ ዝተገብረ ናይ ስራሕ ምክፍፋል ነቲ ዕማማ ብግቡእ ንምክትታል ንኽጥዕም እንተዘይኮይኑ፥ ብመሰረቱ ዕማማት ሽማግለ ናይ ሓባር ስራሕ ብምዃኑ ነቲ ናይ ምትሕግጋዝን ምምልላእን መንፈስ ዝዓግት ስለዘይኮነ ኣብዝኾነ ግዜ ናይ ምውኽኻስን ምርኻብን ዕድል ክፉት ከምዝኾነ ብምርግጋጽ፥ ናይ መጻኢ ክልተ ኣኼባታት ዕለታቶም ብምውሳን ኣኼባ 14 መጋቢት ተደምዲሙ። 

ንሓርነት ብሓድነት!!!