ባህግና Eri-Bahgna Media 05.04.2026 ክውዕየካ ብማንካ፡ ክዝሕለካ ከ ብኢድካ ኣይኮነን፡ ዘስተውዕል ካብ ውግእ ኢራን ይማሃር
Written by Eri-Bahgna MediaMedia
ኣብዚ እዋን’ዚ ንነብረላ ዘለና ዓለም፡ በይንኻ እትነብረላ ዘይኮነት፡ እቲ ሓደ በቲ ካልእ ዝያዳ ኣብ ዝጽለወሉን ዝተሓባባረሉን ዘበን ኢና እንርከብ። እቲ ምጽልላው ሰፊሕ ዝርጋሐ ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብ ጐረባብቲ ክኸው እንከሎ ድማ ዝያዳ ይዓዝዝ። ነዚ ምቅርራብ ካብ ዘማዕበልዎ ተረኽቦታት ሓደ ከኣ፡ እቲ ንዓለምና ናብ ሓንቲ ቁሸት ቀይርዋ ዘሎ፡ ዕቤት ኣብ ዘመናዊ መራኸቢ እዩ። እቲ ቅልጡፍ ምጽልላው ዝያዳ ኣብ መዳያት ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ፡ ጸጥታዊ ድሕንነት፡ ቁጠባዊ ምትሕግጋዝን ማሕበራዊ ኣገልግሎትን ዘተኩር ኮይኑ፡ ካልእ መልከዓት’ውን ኣለዎ።
እቲ ክብደት ሕድሕድ ምጽልላው ብኣተሓሕዛኡን ምምሕዳሩን ዝውሰን ኮይኑ፡ ኣውንታውን ኣሉታዊውን መልክዓት ሒዙ ዝኽሰተሉ ኩነታት ኣሎ። ኣየንኡ መልክዕ ይሕዝ ኣብ ምውሳን ከኣ ናይቶም ዝዛመዱ መንግስታት ግደ ወሳኒ እዩ። ኣብ መንጎ ሃገራት ዝፍጠር ኣሉታዊ ይኹን ኣውንታዊ ተጽዕኖታት፡ ነናቱ ስንብራት ዘለዎ እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ጐረባብቲ ዝግበር ርክብ ግና ብቐረባ ዝርአን ብዕለታዊ ምንቅስቓስ ዝግለጽን ስለ ዝኾነ፡ ኣሰሩ ሓያል እዩ።
ዝምድና ጐረባብቲ ክሳብ ክንድዚ ወሳኒ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ፡ “እንተ ክትድቅስ ጐረቤትካ ይደቅስ” ዝበሃል። ናይዚ ኣበሃህላ ትርጉም ከኣ ናይ ጐረቤትካ ጸጋ ኮነ ሕሰም፡ ኣብ ልዕሌኻ’ውን ተጽዕኖ ዘሕድር ምዃኑ ዘመልክት እዩ። እዚ ብመልክዕ ስድራቤታዊ ዝዕቀን ጥራይ ዘይኮነ፡ ብደረጃ ሃገራት እውን ዝረአ እዩ። ኤርትራን ህዝባን ከኣ ናይዚ ተጸላላዊ ጉርብትና ውረድ ደይብ መሪር ተመኩሮ ኣለዎም።
ህዝብታት መንግስታቶም ብዘውሕስዎ ሰላምን ብልጽግናን ተጠቀምቲ እዮም። ብኣንጻሩ መንግስታት ምስ ጐረባብቲ ኮነ ምስ ርሑቕ ብዝፈጥርዎ ምርሕሓቕን ህውከትን ዝህሰዩ’ውን እቶም ህዝብታት እዮም። ህዝቢ ኤርትራ በቲ ክሓልፎ ዝጸንሐን ዘሎን ህይወት ኣብዚ መዳይ’ውን መስካሪ እዩ። ኣብቲ መስርሕ ዝምድና ዝረአ ውጽኢት ከኣ መንግስታት ክሳብ ክንደይ ትርግታ ልቢ ህዝቦም ኣብ ግምት የእትዉን ኣየእትዉን ዝምዘንሉ መሰረታዊ መዕቀኒ እዩ። ኣብዚ እዋንዚ ንህዝቢ ኤርትራ ወሲኽካ፡ መንግስታቶም ካብ ባህጎም ወጻኢ ብምኻዶም፡ ድምጾም ዘስምዑን ናብ ዝሓሸ ልዕልና ንምብራኽ ዝቃለሱን ብዙሓት እዮም።
እዚ ኣብቶም ብዘይ ምርጫ ህዝቢ ብኢደወነኖም ኣብ ስልጣን ዝተወጥሑ ከም ህግደፍ ዝኣመሰሉ ስርዓታት ከም ዝገድድ ካብ መነባብሮ ህዝቢ ኤርትራ ንላዕሊ ኣብነት ዝኸውን የለን። ሳዕቤን ኢደወነናዊ ኣካይዳን ዝምድናን መንግስታት ኣብ ኩሉ ኩርነዓት ዘንጸባርቕ ኮይኑ፡ ብምዝያዳ ምስ ጐረባብቲ ኣብ ዝግበር ርክብዩ ዝንጸባረቕ። ህግደፍ በብመድረኹ ብሓፈሻ ምስ ኩለን ጐረባብትና ሃገራት፡ ብፍላይ ከኣ ምስታ ብኣስታት 1,033 ኪ/ሜት እትዳወበና ኢትዮጵያ ክገብሮ ኣብ ዝጸንሐ፡ ትካላውነትን ግሉጽ ፖሊስን ዘይነበሮ፡ ኣርሒቑ ዘይርእን ብጉጅላዊ ድሌት ጥራይ ዝተጨውየን ስንኩፍ ዝምድና፡ ክሳብ ክንደይ ንህዝብና ዋጋ ከኽፍሎ ከም ዝጸንሐን ከም ዘሎን ኩሉ ገዲፍካ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዝከላበቱ ዘለዉ ኤርትራውያን መሰኻኽር እዮም።
ዘለናዮ ዘበን፡ ዝሃለወ ይሃልው ጽልዋን ጸጋን ዝውንና መንግስታት ከይተረፋ፡ ዶባተን ዓጽየን በይነን ዝዕንድራሉ ዘይኮነ፡ መኻይዲ ዝደልያሉ’ዩ። ነቲ በይንኻ ምንባር፡ ካብ ኣሜሪካ ጀሚርካ እተን ሓያላት ኢና ዝብላ ሃገራት’ውን ኣይከኣለኦን። ናይ ዝተፈላለያ ላዕለዎት ሃገራት ሓለፍቲ፡ ካብ እስራኤል ናብ ዋሽንግተን፡ ካብ ካይሮ ናብ ርያድን ኣቡዛብን፡ ካብ ኣንካራ ናብ መቃድሾን ኣዲስ ኣበባን፡ ካብ ቻይናን ሩሲያን ናብ ኣፍሪቃ፡ ካብ ሪያድ ናብ ኣስመራ ….ወዘተ ዝረአ ምውንጫፍ ቀጻሊ ዜና ዝኸውን ዘሎ ከኣ በዚ ድርኺት እዩ። ብፍላይ ርክብ ጐረባብቲ ምክብባር፡ ናይ ሓባር ተጠቃምነት፡ ናይ ሕድሕድ ናጻጽነትን ኢድ ኣእታውነት ዘይፈቅድን እንተዘይኮይኑ፡ ውሑስ ዕቤትን ሰላምን ዘምጽእ ኣይኮነን።
ሓደ ሓያል እየ ዝብል ኣካል፡ ናይቲ ካልእ መዛምድቱ “ኢድ ጠውዩ”፡ ናይ “ሰዓርን ሰዓርን” ዘይኮነ ናይ፡ “ሰዓርን ተሰዓርን” ፖሊሲ መሪጹ፡ ብጉልበት ኣፈራሪሑ ዝምድና ክፈጥር ዝፍትን ግና ውጽኢቱ ግዝያዊ እንተዘይኮይኑ፡ ቀጻልን ዘተኣማምንን ርግኣት ዘምጽእ ኣይኮነን። ንናይቲ “ሓያል እየ” ኢሉ ዝምካሕ ስርዓት ህዝቢ ረብሓ ከምዘይከውን ከኣ ግንዛበ ክረክብ ዝግበኦ እዩ። መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋንዚ ዝምድናኡ ምስ ኤርትራ ክቓንየሉ ዝፍትኖ ዘሎ ኣብ ሓይሊ ዝምርኮስ፡ ናይ “ዓይኒ የብለይ ስኒ የበለይ” ፖሊሲ ከኣ በዚ መንጽር ዝረአ እዩ።
መንግስታት ከም ምሕብኢ ክጥቀምሉ ዝፍትኑ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኤርትራን ጐረባብታን ክደጋገም ዝስማዕ ዘሎ “ዝምድና ህዝቢ ምስ ህዝቢ” ዝብል እዩ። ብደረጃ ተረድኦ እዚ ኣምር ዝድገፍ እዩ። እንተኾነ ህዝብታት፡ “ናይ መንግስታት ጉዳይ ንዓኣቶም ይምልከት፡ ንሕና ከም ህዝብታት ንዛመድ” ኢሎም ኣብ ልዕሊ መንግስታቶም ተጽዕኖ ከሕድርሉ ዝኽእሉ ናጻነትን ዲሞክራስያዊ ዓቕምን ክህልዎም ይግባእ። እዚ ኣብ ዘይተረጋገጸሉ ዝዝመር “ህዝቢ ምስ ህዝቢ” ግና፡ ናይ መንግስታት መሕብኢ ድራማ እዩ ዝኸውን።
ህዝቢ ኤርትራ ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ኣብ ትሕቲ “እንታይ ከም ዝዛረብን እንታይ ከምዝሓስብን” ዝውስነሉ ምምሕዳር ህግደፍ እናሃለወ፡ መንግስቲ ኢድዱ ዘየንበረሉ መስርሕ ህዝቢ ምስ ህዝቢ የካይድ ኣሎ ምባል፡ ናይቶም በሃልቱ ብደዐ ዘርኢ እዩ። እዚ ማለት ግና ህዝቢ ኤርትራ ብቃልሱ ነዚ ወሳኒ ዓቕሚ ኣይከረጋግጾን’ዩ፡ ማለት ኣይኮነን።
ኣብዚ እዋንዚ ብሓደ ወገን፡ ኣብ ጐረባብትና ሃገራት ኣንጠልጢሉ ዘሎ ደበና ውግእን ስግኣትን፡ ኣባና’ውን ክዘንብ ከም ዝኽእል፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ኣብ ልዕሊ ህዝብና ኣሳፊሑ ዘሎ ጭቆናን ወጽዓን ናብ ጐረባብታና ክላባዕ ከም ዝኽእል ምርዳእ ኣገዳሲ እዩ። እታ ፖለቲካዊ ኩዕሶ ሓንሳብ ናብ ካለኦት ምስ ተቐለዐት፡ ብኡ ኣቢላ ትርሕቕ ዘይኮነት፡ ተመሊሳ ከም እትቕላዕ ምርዳእ ከኣ ኣገዳሲ እዩ።
ስለዚ ህዝቢ ኤርትራ ብዛዕባ ሰላሙ ክሓስብ እንከሎ፡ ብዛዕባ ናይ ጐረባብቱ ሰላም እውን ክሓስብ እምበር፡ ብዘይሓላፍነታዊ ጃህራን ዓንዳሪትን ህግደፍ ክስለብ የብሉን። ዝያዳ ድማ ሰላሙ ብናቱ ባህግን ናይ ቃልሲ ቅሩብነትን ተዘይኮይኑ፡ ኣማዕድዩ ብዝምርቖምን ዝረግሞምን ኣልኣት ዝውሰን ከምዘይኮነ ክርዳእ ይግበኦ።
ኣምበሳደር ሱዳን ኣብ ኢትዮጵያን ቀዋሚ ወኪል ኣብ ሕብረት ኣፍሪቃን ዝኾነ ኣልዘይን ኢብራሂም ሑሴን ሓለፍቲ መንገዲ ኣየር ሱዳን ኣብ ዝተረኽብሉ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምስ ዳይረክተር ሲቪል ኣቬሽን ኢትዮጵያ ኣቶ ዮሃንስ ኣርኣያ ተራኺቡ ከም ዝዘተየ ኣገልግሎት ዜና ሱዳን ካብ ኣዲስ ኣበባ ሓቢራ።
ኣባላት ልኡኽ ሱዳን ወከልቲ መንገዲ ኣየር ቦርድን ካርጎ ኣቬሽንን ከም ዝርከብዎም እቲ ዜና ጠቒሱ። እቶም ልኡኻት እተን መንገዲ ኣየራት ሓቢረን ብዛዕባ ዝምዕብላሉን ኣገልግሎት ሲቪላዊ መጐዓዚያ ክልቲኡ ህዝብታት ስሩዕ ብዛዕባ ዝኾነሉ ኣገባባትን ከም ዝዘተዩ ከኣ እቲ ዜና ጠቒሱ። በቲ ዝተሰማምዕዎ መሰረት ዝካየድ ካብን ናብን መጓዓዝያ ንግዳዊ ምልውውዋጥ ሕብረተሰብ ክልቲኡ ሃገራት ባዛዕባ ዝኾነሉ ምዝርራቦም’ውን ኣብቲ ዜና ተሓቢሩ።
ኣንበሳደር ኣልዘይን ኢብራሂም ሑሴን ኣብቲ ርክብ ኣብ ሱዳን ብዛዕባ ዘሎ ኣውንታዊ ህልዊ ኩነታት ክግምግም እንከሎ፡ ናይ መንግስቲ ሱዳን ምምሕዳር ካብ ፖርት ሱዳን ናብ ካርቱም ምምላስ ጠቒሱ፡ ዓለምለኸ መዓርፎ ነፈርቲ ካርቱም፡ ዓለም ለኻውን ናይ ውሽጢ ሃገርን ኣገልግሎት በረራ ይህብ ምህላዉ ገሊጹ። ኣብ መወዳእታ ድማ ክልቲኦም ወገናት ኣድላይነት ምሕያል ዝምድና ክልቲአን መንግዲ ኣየራት ተገንዚቦም ንናይ ሓባር ተጠቃምነት ክኸውን ከም ዝግበኦ ምርድዳኦም እቲ ዜና ሓቢሩ።
እዚ ኩነታት ዝፍጠር ዘሎ፡ ብሰንኪ ዞባዊ ፖለቲካዊ ኣሰላልፋ፡ ኢትዮጵያ ነቲ ብጀነራል ኣሕመድ ዳጋሎ ዝምራሕ ወገን ሱዳን ስለ እትድግፍ፡ ምስቲ ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ ወገን ኣትየምዎ ዘለዉ ምትፍናን ናብ ወግእ ከይዓርግ ኣብ ዘስገኣሉ ዘሎ ኩነታት እዩ።
ሱዳናዊ ሚኒስተርን ወከልቲ ሕቡራት ሃገራትን ኣብ መኽፈቲ እቲ ስነ-ስርዓት
ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድሕሪቲ 3ይ ዓመቱ ገይሩ ዘሎ ውግእ ሕድሕድ ሱዳን ኣብ ፖርት ሱዳን ዝጸንሐ ዋና ቤት ጽሕፈቱ ኣብ ዋና ከተማ ናይታ ሃገር ካርቱም ከም ብሓድሽ ከፊቱ። ኣብ ስነ ስርዓት ናይቲ ዳግመ-ምኽፋት፡ ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይን ዓለምለኻዊ ምትሕብባርን ሱዳን ሞሓዲን ሳልምን ኣመሓዳሪ ካርቱም ኣሕመድ ዑስማን ሓምዛን ወሲኽካ ዝተፈላለዩ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስትን ወከልቲ ዓለም ለኻዊ ትካላትን ከም ዝተሳተፉ እውን እቲ ካብ ሱዳን ትሪቡን ዝተረኽበ ዜና ሓሓቢሩ።
ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ሱዳን፡ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ስጉምቲ ምውሳዱ ኣመስጊኑ፡ ነቲ ኣጋጣሚ ንሱዳን ታሪኻዊ ዕለት እዩ ኢልዎ። ብቲ ኣጋጣሚ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ወኪሎም ኣብ ጐኒ ህዝቢ ሱዳን ናብ ዝሰርሑ ኣካላት መልእኽቲ ኣመሓላሊፉ። ሚኒስተር ሳልም ብተወሳኺ ዳርፉርን ኮርዱፉንን እውን ካብቲ በስንኪ እቲ ዕጡቕ ተወርዋሪ ሓይሊ ሱዳን ዝበጽሖም ዘሎ በደል ክድሕኑ እዮም ዝብል ተስፋኡ ገሊጹ።
ብዘይካ’ዚ እቲ ሚኒስተር ከም መንግስቲ፡ ኣባል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ስለ ዝኾና፡ እቲ ውድብ ምእንቲ ሰላም ሱዳን ኣብ ዝወስዶም ተበግሶታት ክንተሓባበር ኢና ክብል ቃል ኣትዩ። ኣተሓሒዙ ድማ መንግስቲ ሱዳን ዝኾነ ኣካል ከገድዶ ከም ዘይፈቅድ ጠቒሱ፡ በቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ኣብ ቅድሚ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዘቕረቦ እማመ ሰላም ከም ዝምእዘዙ ኣረጋጊጹ። ካብዚ ሓሊፉ ንሚሊሻ ቦታ ከምዘይህቡ ጠቒሱ፡ ኣብ ጉዳዮም ናይ ወጻኢ ኢድ ኣእታውነት ከምዘይፈቕዱ ድማ ኣረጋጊጹ።
ሚኒስተር ወጻኢ ጉዳይ ሱዳን፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣባልነት ሱዳን ኣብ ናይ ምንጥልጣል ውሳነኡ ዳግመ ርኢቶ ንክገብር ኣተሓሳሲቡ። ኢጋድ ብወገኑ ዝጭበጥ ንከባቢያዊ ምርግጋእ ዝሕግዝ ስጉምቲ ንክወስድ ኣዘኻኺሩ። ብሓፈሻ ንኣስተዋጸኦ ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ብፍላይ ከኣ ንኣበርክቶ ደኒስ ብራውን ኣተሓባባሪት ሰብኣዊ ስረሓት ኣብ ሱዳን ምስጋናኡ ኣቕሪቡ። ብዝያዳ ድማ ነቲ ምስ ኩሉቲ ኣብ ሱዳን ዝጸንሐ ውግእ፡ እንኮ ካብ ሱዳን ንዘይወጸ ኣንበሳድር ዝንባብወ ብፍሉይ ምስጋናኡ ኣቕሪቡ።
بين الخوف والخنوع لماذا تسمح الجماهير للاستبداد أن يمتطي ظهورها؟
Written by Eritrea Al Touq
ليس الاستبداد مجرد نظام سياسي مفروض بالقوة وحدها، بل هو علاقة مركّبة بين حاكم يفرض سلطته وجماهير تسمح – بصمتِها أو خوفِها أو تردٌّدِها – باستمرار تلك السلطة. فالأنظمة الاستبدادية لا تعيش فقط بالقمع، بل تتغذّى على الخنوع الجماعيّ، وعلى الانحناءِ الطويلِ الذي يتحّول مع الزمن إلى عادةٍ نفسية واجتماعية. ومن المؤلمِ أنّ الجماهير، وهي الضحية الأولى للاستبداد، تتحول أحياناً إلى شريك غير مباشر في إطالة عمره، عندما تختار الصمتَ، أو تبرّر القمعَ، أو تنكفئ إلى همومِها الفردية، تاركةً المجال مفتوحاً أمام السلطة لتزدادَ تغوّلاً.
إن الخوفَ مفهومٌ في بداياتِه؛ فالسلطة الاستبدادية تُلوّح بالعقاب، وتستعرض قوّتها، وتضربُ الأمثلة القاسية لمن يعترض. لكن ما ليس مفهوماً هو أن يتحّول هذا الخوف إلى خضوعٍ دائم، وإلى قبولٍ ضمنيّ بالذلّ. فالتاريخ يعلمنا أن الأنظمةَ الاستبداديةَ، مهما بلغت قوّتها، تبقى أقل عدداً من الجماهير التي تحكمها. ومع ذلك، تنجح في السيطرة لأنّ الجماهير تتصرف كأفراد متفرّقين، كلٌّ يخشى أن يكون أول من يرفع صوته. وهنا يتحّول الخوف من رد فعل طبيعيّ إلى عذرٍ دائمٍ، يبرر الانحناءَ ويطيل عمرَ الاستبداد؛ كما هو الحال في إرتريا.
العتاب هنا موجَّه إلى شعبنا الذي يعتقد أن الصمت يحميه؛ فالصمت لا يحمي أحداً، بل يمنح السلطةَ مساحة أكبر لتوسيع قمعها. كل خطوة إلى الوراء من المجتمع تُقابلها خطوتان إلى الأمام من الاستبداد. وكل تنازل صغير يُصبح سابقة تُبنى عليها تنازلات أكبر. وعندما تعتاد الجماهير على هذا المنطق، يتحول الخضوع إلى ثقافة، ويصبح الاعتراض استثناءً يُنظر إليه بشك أو خوف. وهكذا، لا يحتاج الاستبداد إلى فرض كل شيء بالقوة؛ فالجماهير نفسها تتكفل بتقييد ذاتها.
التأنيب هنا ليس لإدانة شعبنا، بل لتذكيره بمسؤوليته التاريخية. فالشعوب التي تنحني طويلاً تُحمّل أجيالها القادمة عبء الاستبداد. وحين يسأل الأبناء: لماذا ورثنا الخوف؟ لماذا نشأنا بلا حرية؟ سيكون الجواب المؤلم أن الصمتَ كان أطول من اللازم. إن الخنوعَ لا يُبقي الأمور على حالها، بل يجعلها أسوأ. فالسلطة التي لا تُواجه تتغوّل، والقمع الذي لا يُقاوَم يتمّدد، والحقوق التي لا يُطالَب بها تضيع.
لكن التحريض هنا ليس دعوة إلى تهور، بل إلى كرامة؛ فالجماهير لا تحتاج إلى قوة خارقة، بل إلى استعادة ثقتها بنفسها. أول خطوة في ذلك هي الاعتراف بأن الخوف، مهما كان مبرراً، لا يمكن أن يكون أساساً للحياة العامة. المجتمع الذي يحكمه الخوف يتحول إلى مجتمعٍ مشلول، لا يبدع ولا يتقدم. لذلك، على الجماهير أن تدركَ أن استمرار الصمت هو خيار، وأن كسر هذا الخيار يبدأ بأفعال بسيطة: كلمة حق، موقف تضامنيّ، رفض علنيّ للظلم، دعم للمظلومين. هذه الأفعال الصغيرة تتراكم لتصنع تحولاً كبيراً.
الأنظمة الاستبدادية تراهن دائماً على انقسام الجماهير. فهي تزرع الشكوك بين المواطنين، وتدفعهم إلى الخوف من بعضهم البعض. لكن ما يثير التأنيب أن الجماهير تنساق أحياناً وراء هذه الانقسامات، فتتناحر فيما بينها، بينما يبقى الاستبداد المستفيد الأكبر. عندما ينشغل الناس بخلافاتهم الصغيرة، ينسون أن المشكلة الأساسية تكمن في غياب نظام دستوري مؤسّساتي يحمي الجميع. وهنا يصبح التحريض موجهاً إلى تجاوز هذه الانقسامات، وإدراك أن الوحدة ليست شعاراً بل ضرورة. إنّ الواقع المرير الذي يعيشه شعبنا، من قمعٍ منظّم، وغياب الحرّيات والحقوق الأساسية، إلى جانب سياسة تفريغ الوطن من الطاقات الشبابية الفاعلة، يتطلّب تضافر الجهود من شعبنا؛ وذلك بكسر حاجز الخوف، عبر كل الوسائل النضالية المشروعة.
إن بناء نظام دستوري مؤسساتي يبدأ من رفض الخضوع. فالدستور ليس وثيقة تُمنح من الحاكم، بل نتيجة نضال مجتمعيّ يفرض حدود السلطة. والمؤسسات لا تُبنى فوق جماهير خائفة، بل فوق مجتمع واعٍ بحقوقه. لذلك، فإن الطريق إلى دولة القانون يمر عبر استعادة الكرامة الجماعية. وهذا يتطلب شجاعة تدريجية، لا قفزات مفاجئة. فكل خطوة نحو التنظيم، وكل مبادرة تضامن، وكل احتجاج سلمي، هي لُبنة في بناء نظام بديل.
من المؤلمِ أن ترى شعوباً تمتلك كل مقومات القوة البشرية، لكنها تعيش في ظل أنظمة ضعيفة أخلاقياً وسياسياً، فقط لأن الخوف يقيدها. ومن المؤلم أكثر أن يتحول هذا الخوف إلى تبرير دائم، من شاكلة: ”ليس الوقت مناسباً، أو “الظروف صعبة”، أو “القوة ليست معنا”. هذه العبارات، رغم واقعيتها الظاهرة، تصبح مع الزمن قيوداً نفسية تُبقي المجتمع في دائرة الخضوع. والحقيقة أن الوقتَ لا يصبح مناسباً إلا عندما تصنعه الجماهير نفسها.
في النهاية، الاستبداد لا يمتطي ظهور الشعوب بالقوة وحدها، بل بقدر ما تسمح له هذه الشعوب. وعندما تقرر الجماهير أن تنحني أقل، وأن ترفع رأسها ولو قليلاً، يبدأ ميزان القوة بالتغيّر. إن العتاب والتأنيب هنا ليسا غايةً، بل وسيلة لإيقاظ الشعور بالمسؤولية. فالجماهير التي تكسر خوفَها، وتستعيد ثقتها، وتنظم نفسها حول مشروع دستوري مؤسساتي، تستطيع أن تنتقل من موقع الضحية إلى موقع الفاعل. وعندها فقط يسقط الاستبداد، ليس لأنه أصبح أضعف، بل لأنّ الجماهير لم تعد تقبل أن تكون جسراً يُعبر فوقه
“ማእከል መሰልጠኒ ሕግን ምርምርን ኦሮሚያ” ዝተባህለ ትካል፡ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት “ሕጋዊ መሰረት ዘለዎ ኣተሓሕዛ ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ” ኣብ ትሕቲ ዝብል መሪሕ ቃል ናይ ምሁራት ሕጊ ኣኼባ ኣካይዱ። እቲ ነዚ ብዝምልከት ዝተዘርግሐ ዜናዊ ጸብጻብ፡ ኢትዮጵያ ዋና ኣፍደገ ባሕሪ ንምዃን እትገብሮ ጻዕሪ፡ ካብ ታሪኻውን ፖለቲካውን ዓውዲ ሓሊፉ፡ ዓለም ለኻዊ ሕጋዊ ደገፍ ክረክብ ዘኽእሎ ምምኽኻር እዩ ተኻይዱ ይብል።
እዚ ኣበሃህላ እቶም ናይ ሕጊ ምሁራት ዓለም ተማእዚዛ ትምርሓሉ ዘላ ሕጊ ናብ ረብሐኦም ንምቕያር ተላዚቦም ንምባል እንተኾይኑ፡ ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ዘይጭበጥ ናይ ሕልሚ ዓለም ይሕንብሱ ከም ዘለዉ ዘመልክት እዩ።
ካብዚ ሓሊፉ እቲ ካብቲ ኣኼባ ዝተዘርሐ ጸብጻብ፡ “ኢትዮጵያ ኣባልቲ ኣብ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኮንቨክሽን ማያዊ ሕጊ” ከምዘይኮነት ጠቒሱ፡ ልማዳዊ ሕግን ክልተኣዊ ስምምዓትን ከም ቀንዲ መከራኸሪ ብምውሳድ ኢትዮዮጵያ ኣፍደገ ባሕሪ ናይ ምውናን ድሌታ ከተረጋግጽ እትኽእለሉ ዕድላት ሰፊሕ ምዃኑ ናይቲ ኣኼባ ተሳተፍቲ ምግላጾም ይጠቅስ። ካብዚ ኣበሃህላዚ ክትውሰድ እትኽእልን ብመንጽር ዓለም ለኻዊ ሕጊ ተቐባልነት ዝህልዋን ቁምነገር ፡እታ “ብክልተኣዊ ስምምዓት” እትብል ሓረግ ጥራይ እያ።
እቲ ዜና “ወድብ ኣልባ ምዃን ቁጠባዊ ተጽዕኖ ኣለዎ፡ ንኣገልግሎት ወደብ ዝኽፈል ወጻኢ ቢልዮናት ዶላራትዩ፡ ሕቶ ኣፍደገ ባሕሪ ንትዮጵያ መሰረታዊ እዩ፡” እናበለ ይዝርዝር። እዚ ኩሉ ዘይከሓድ ሓቂ እዩ። ዋንነት ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ ናይ 130 ሚልዮን ህዝቢ ሕቶ ስለ ዝኾነ ክትግበር ኣለዎ ዝብል ድማ ይውስኽ። ኣብዚ ንምድኻም እንተዘይኮይኑ፡ ኢትዮጵያ ብዙሕ ህዝቢ ስለ ዘለዋን ቁጠበኣ ቅልጡፍ ዕቤት የርኢ ብምህላዉን ዘይናታት ኣፍደገ ባሕሪ ክትዕምጽ የኽእላ እዩ ዝብል ኣምር፡ ዝገንጸልካ መዝገብ እንተገንጸልካ ሕጋዊ ቅቡልነት የብሉን። እቲ ሓቂ ከምኡ እናሃለወ ምድግጋሙ እዩ ከኣ “ጸማምሲ ሓደ ደርፉ” ዝብል።
ካብዚ ዛዕባ ከይወጻእና፡ ነባር ኣባል መሪሕነት ህወሓት ዝነበረ ኣቶ ገብሩ ኣስራት፡ ኣብዚ ዝሓለፈ ሰሙን “ሊላይ ቲቪ” ምስ ዝተባህለ መመዲያ ኣብ ዝገበሮ ቃለመጠይቕ፡ “ናጽነት ኤርትራ ትድግፍ ዲኻ?” ተባሂሉ ምስተሓተ፡ “ናጻናት ኤርትራ እድግፎፍ እየ፡ እንተኾነ ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያ ብዘውሕስ ክረጋገጽ ነይርዎ ዝበሎ ጃላ መልሲንብዙሓት ዘገረመ ኮይኑሎ።
ምምሕዳር ፕረሲደንት ዶናልድ ትራምፕ ብዘውጸኦ ስድተኛታት ካብ ሃገሩ ናይ ምስጓግ መደብ መሰረት ግዳይ ዝኾኑ፡ ብ2 ማዝያ 2026 ናብ ኡጋንዳ ከም ዝኣተዉ፡ ጋዜጣ ዘጋርዲያን ሓቢራ። ሓደ ስሙ ክጥቀስ ዘይደለየ በዓል መዚ ኡጋንዳ እቶም ስደተኛታት ክሳብ ናብ ካልእ ሃገር ዝሰጋገሩ ኣብ ሃገር ኡጋንዳ ከም ዝጸንሑ ንሮይተርስ ከም ዝሓበረ እውን ተፈሊጡ።
ማሕበረሰብ ሕጊ ኡጋንዳ ብወገኑ፡ ብመሰረት ኣብ መንጎ ኡጋንዳን ኣሜሪካን ዝተገብረ ስምምዕ 12 መበቆላዊ ዜግነቶም ዘይጠቐሶም ስደተኛታት ካምፓላ ከም ዝኣተዉ ተኣሚኑ ነቲ ተግባር ኮኒንዎ። መንግስቲ ኣሜሪካ ንብዙሓት ሓተቲ ዑቕባ ነናብ ሃገሮም ዝሰጐጐ ኮይኑ፡ ብዝበጸሖ ስምምዓት ብዘይካ ናብ ኡጋንዳ፡ ዜጋታት ኩባ፡ ጀማይካ፡ የመን፡ ቬትናም፡ ላኦስን ሚያማርን ዝኾኑ ግዳያት ናብ ሃገራት ኣፍሪቃ ኢስዋቲኒ፡ ጋና፡ ሩዋንዳን ደቡብ ሱዳንን ዝሰጐጎም ከም ዘለዉ እውን ተጠቒሱ።
እቲ ማሕበረሰብ ሕጊ ኡጋንዳ፡ ነቲ ናይ ምስጓግ ተግባር ንምቅዋም፡ ኣብ ኣብያተ-ፍርዲ ኡጋንዳ ኮነ ዜጋዊ ትካላት ሕጊ ከም ዝምጉት ኣፍሊጡ። ኣተሓሒዙ ድማ ነቲ ተግባር ዘይሰብኣውን ክብሪ ወዲሰብ ዘይህብን፡ ኣብ ልዕሊ እንስሳ ካብ ዝውሰድ ጨካን ስጉምቲ ፈሊኻ ዘይረአ ከም ዝበሎ ድማ ጋዜጣ ዘጋርዲያ ጽሒፋ።
ኡጋንዳ ኣብ ዝሓለፈ ነሃሰ 2026 ብዛዕባ’ዚ ጉዳይ ስደተኛታት ካብ ኣሚሪካ ምስጓግ ኣብ ዝተሰማመዓትሉ ኣብ ኣሜርካ ተቐባልነት ዘይረኸቡ ዜጋታት ሳልሳይ ሃገር ክትቅበል ተሰማሚዓ ከተብቅዕ እንተኾነ ብዛዕባ ናብ መበቆል ሃገሮም ምምላስ ኣብ ዝምልከት ዝበለቶ ከምዘይነበረ ተፈሊጡ። ቁጽሪ ናቶም ካብ ኣሜሪካ ናብ ኡጋንዳ ክኣትዉ ትጽቢት ዝግበረሎም 12 ጥራይ ዘይኮኑ ብዙሓት ምዃኖም እውን ተሓቢሩ።
ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ፡ ብ1 ማዝያ 2026 ብዘውጸኦ “ደረጃ ኣርባዕተ” ዝበሎ፡ ናይ ጉዕዞ መጠንቀቕታ ዜጋታት ኣሜሪካ ከይንቀሳቐስዎም ዝበሎም ክልላት ኢትዮጵያ ዘርዚሩ። ከም ምኽንያት ናይቲ ስግኣት ኢሉ ካብ ዝዝጠቐሶም ጠንቅታት፡ ወተሃደራዊ ጐንጺ፡ ዝተፈላለዩ ገበናትን ሰባት ጠሊፍካ ምስዋርን ይርከብዎም።
ካብቶም ኣሜሪካውያን ዜጋታት ከይንቀሳቐስዎም ኢሉ ዝዘርዘሮም ናይ ዝለዕለ ስግኣት ከባብታት፡ ክልላት፡ ትግራይ፡ ዓፋር፡ ኣምሓራ፡ ጋምቤላን ቤንሻንጉል ጉምዝን ይርከብዎም። እቲ ናይ መጠንቀቕታ መግለጺ እቶም ዝተጠቕሱ ክልላት ብቕልጡፍን ግዜ ዘይህብን ወተሃደራዊ ጐንጽታት፡ ፖለቲካውን ዓሌታውን ጥሕሰታትን ይሕመሱ ከም ዘለዉ ኣስፊሩ።
ምስዚ ብምትሕሓዝ ብፍላይ ኣብ ክልላት ጋንቤላን ቤንሻንጉልን ከምኡ እውን ጐንጽታት ኣብ ዘለዎም ናይ ዶብ ከባቢታት ናይ ሰባት ጠሊፍካ ምስዋር እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ኣስጋኢ ገበን ምዃኑ ጠቒሱ። ወጻኢ ጉዳይ ኣሜሪካ እቲ “ደረጃ ኣርባዕተ” ዝበሎ ዝለዓለ ስግኣት ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ መላእ ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ “ደረጃ ሰለስተ” ስግኣት ከም እትርከብ ኣብቲ ዘውጸኦ መግለጺ ጠቒሱ። ምስዚ ብምትሕሓዝ ግና ኩነታት ዋና ከተማ ኢትዮጵያ ኣዲስ ኣበባ ብዝምድናዊ ዓይኒ ህድእቲ ኣላ ኢሉ።
ኣብ ብዙሓ ከባብታት ኢትዮጵያ ዜጋታት ኣሜሪካ ናብ ቤት ጽሕፈት ቆንስል ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ምውካስ ኣብ ዝደልይሉ ናይ ኢተርኔትን ካልእ ናይ ተሌ-ኮም ኣገልግሎታትን ስለ ዝቋረጽ ጸገም ከም ዝፍጠር ኣብቲ መጠንቃቕትኡ ሓቢሩ። መንግስታዊ ሰብ መዚ ኣሚሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ካብታ ዋና ከተማ ወጻኢ ክንቀሳቐሱ እንከለዉ፡ ፍሉይ መረጋግጺ ክሕዙ ከም ዝግበኦም ጠቒሱ፡ እቲ ኤምባሲ ነዚ ዝምልከት ኣድላይ ሓገዝ ክገብር ድልዊ ምዃኑ ገሊጹ። ኣተሓሒዙ ከኣ ከም ናይ ኢሚግረሽን ዝኣመሰሉ ሕግታት ምጥሓስ ክሳብ ምስጓግ ካብ ሃገር ከኸትል ከም ዝኽእል’ውን ኣጠንቂቑ።
ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ለካቲት 2026፡ መንግስቲ ዓባይ ብሪታንያ ብወገኑ ንኢትዮጵያ ዝምልከት ምስዚ ናይ ኣምሜሪካ ወጻኢ ጉዳይ ዝመሳሰል መጠንቀቕታ ኣውጺኡ ከም ዝነበረ ዝዝከር እዩ።
More...
ዋና ኮሚሽነር ኮሚሽን ምምኽኻር ኢትዮጵያ፡ ፕሮፌሰር መስፍን ኣርኣያ ኣብ መኽፈቲ ኣኼባ ተጋሩ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዘስመዖ መእተዊ ቃል፡ “ብዘይ ተሳትፎ ትግራይ ምሉእነት ናይቲ ሃገራዊ ዘተ ሸቶኡ ክወቅዕ ኣይክእል እዩ” ከም ዝበለ፡ ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ኣፍሊጣ። እቲ ፕሮፈሴር ኣተሓሒዙ ናይ ተጋሩ ኣብ መስርሕ ምምኽኻር ኢትዮጵያውያን ምስታፍ ኣብ ምፍታሕ ኣብቲ ክልል ዘሎ ጸገማት ብጽሒት ከም ዝህልዎን ተሳተፎ ተጋሩ ኣብ ሃገራዊ ጉዳይ ዘርእን ምዃኑ ሓቢሩ።
ምስዚ ብምትሕሓዝ ፕሮፈኤስር መስፍን፡ እቲ ኣኼባ ኣብ ትግራይ ንክጋባእ ዝተኻየደ ጻዕሪ ስለ ዘይተዓወተ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ምክያዱ ናይ ግድን ከም ዝኾነ ድማ ኣመልኪቱ። ትግራይ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ጽኑዕ ክብሪ ዘለዋ ክልል ምዃና ብምጥቃስ ከኣ ቀንዲ ዓላማ ናይቲ መድረኽ ኣብታ ሃገር ዝረኣዩ ናይ ሓባር ጸገም ብሓባር ምፍታሕ ምዃኑ ኣብሪሁ። ከምኡ እውን ብዝተፈላለየ ምኽንያት ኣብቲመድረኽ ናይ ዘይተሳተፉ ተጋሩ ሓሳብ ንምቕባል ኣብ መጻኢ ናይቲ ኮሚሽን ማዕጾ ክፉት እዩ ኢሉ።
ኣብቲ ዘተ ካብ ኩሉ ዞባታት ትግራይ ዝመፁ ተወከልቲ፡ ተጋሩ ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ተጋሩ፡ ላዕለዎት ወተሃደራዊ ኣዘዝትን ተወከልቲ ዝተፈላለያ ውድባት ናይታ ክልል ዝኾኑ ኣስታት 400 ተሳቲፎም። እዚ ቀዳማይ ዙር ኣኼባ ነቲ ኣብ መጻኢ ብደርጃ ኢትዮጵያ ክዝግበር ዝሕሰብ ኣኼባ ኣጀንዳ ዝኸውን ሓሳብ ናይ ምእካብ ኣኼባ ካብ 1 ክሳብ 3 ማዝያ 2026 ዝጸንሕ ኮይኑ፡ በቲ ኮሚሽን ምምኽኻር ዝተዳለወ ምዃኑ’ውን ኣገልግሎት ዜና ኢትዮጵያ ሓቢራ።
እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ኣቶ ኣማኑኤል ኣሰፋ ምክትል ኣቦመንብር ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ምክትል ፕረሲደንት ግዝያዊ ምምሕዳር ክልል ትግራይን፡ እቶም ነበርቲ ኣዲስ ኣበባ ተጋሩ ዝኾኑ ተሳተፍቲ ንኣዲስ ኣበባ እምበር ንትግራይ ከምዘይውክሉ ብምጥቃስ፡ ንህዝቢ ትግራይ ዝምልከት ኣኼባ ኣይኮነን ብዝብል ተቓውመኡ ብትሪ ኣስሚዑ።
