http://ascenteq.com/project/epdp

ህዝቢ ኤርትራ ሓደ ምዃኑን ካብዚ ሓድነቱ ዝምንጩ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ከም ዝውንን ፍሉጥ እዩ። ሳላዚ ካብ ሓድነቱ ዝነቅል ሓድነታዊ ኣተሓሳስባን ተግባርን ታሪኽ ዘይርሰዖ ቅያታት ዝሰርሐ ህዝቢ ምዃኑ ከኣ ዓለም ዝመስከረሉ ሓቂ እዩ። ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ካብ ዝልለየሉ መምዘንታት፡ ኣብ ጽላል ሓንቲ ብቃልሱ ዘውሓሳ ልኡላዊት ሃገር ምህላዉ፡ ኣብ ትሕቲ ናይ ሓባር ኣተሓሳስባ ተሰሊፉ ዝተዓውተ ምዃኑ፡ ሓባራዊ ኤርትራዊ ዘንጸባርቑ ናይ ሓባር ክብርታት ምውናኑ … ወዘተ እንዳበልካ ምዝርዛር ይከኣል። እዚ ሓድነታዊ ሓባራዊ ኣተሓሳስባ ዝወለዶ ሓባራዊ መንነቱ መሰረት ሓይሉን ጽንዓቱን ምዃኑ ከኣ ኣብ ቅድሚ ፈታዊ ኮነ ጸላኢ ዘመስከረ ህዝቢ እዩ።

ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ብድፍኑ ከምቲ ህግደፍ “ሓደ ህዝቢ ሓደ ልቢ” ብዝብሎ መዕሸዊ ሓረግ ዝግለጽ ዘይኮነ፡ ነቲ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባኡ ዘትርርን ዘመልክዕን ብዙሕነት እውን ኣለዎ። እዚ ብዙሕነቱ ኣብ ጀኦግራፊያዊ ኣሰፋፍራኡ፡ ሃይማኖታዊ እምነቱ፡ ብሄራዊ መንነቱ፡ ቋንቋውን ባህላውን መለለይኡ ዝስረት እዩ። እቲ ካብ ሓድነት ዝፍልፍል ሓድነታዊ ኣተሓሳስባኡ ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ካብዚ ዝተጠቕሰ ብዙሕነቱ ዝነቅል ናይ ኣተሓሳስባን ስምዒትን ብዙሕነት እውን ይውንን። ኣብ ክሳብ ናይ ሕጂ ተመክሮ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ እዞም ሓድነታውን ብዙሕነታውን ኣተሓሳስባታት እንተተናቢቦምን ተደጋጊፎምን ኣብ ዓወት ከም ዘብጽሑ ኣብ ቃልሲ ንምርግጋጽ ነጻነት ኤርትራ ተመስኪሩ እዩ። እዚ ክረጋገጽ ዝኸኣለ ከኣ እቲ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ነቲ ብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ፡ እቲ ብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ ድማ ነቲ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ብዘይጻብእሉ መንገዲ ክመሓደሩ ስለ ዝኸኣሉ እዩ። እዚ ኣተሓሕዛ ብዙሕነታዊ ሓድነት ኣብቲ ዝጽበየና ዘሎ ናይ ምውጋድ ምልክን ምህናጽ ብዙሕነታዊት ደሞክራስያዊት ሃገርን ቃልሲ እውን መተካእታ የብሉን። ብዙሕነትናን ሓደነትናን ምስ ኩለመዳያዊ ክውንነት ኤርትራ ክቃነ ከኣ ናይ ግድን እዩ።

እዞም ኣተሓሳስባታት እዚኣቶም ኣብ ሕድሕድ ዝጸላለዉ ጥራይ ዘይኮኑ፡ ሓደ ብዘይካ’ቲ ካልእ ህልውናኦም ጥዑይ ኣይከውንን። ኣብ ትሕቲ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ጸኒዕካ ቅድሚ ኩሉ ህልውና ናይታ ንኹሉ ዓይነት ብዙሕነት ሓቚፋ ዘላ ሃገር ምድሓን መተካእታ የብሉን።  ከምዚ ሕጂ ሃገርን ህዝብን ካብ መቑሕ ህግደፍ ንምንጋፍ ነካየዶ ዘሎና ቃልሲ ማለት እዩ። ኣብ ዙርያ ሓድነታዊ ኣተሓሳስባ ብሓባር ምስላፍ ናይ ግድን ዝኾነሉ፡ እቲ ካብ ብዙሕነትና ዝነቅል ጸጋታት፡ ህልውነኣ ኣብ ዘየረጋገጸት ሓድነታዊት ሃገር ክረጋገጽ ስለ ዘይክእል። ህልውነኣ ኣብ ዘረጋገጸት ሃገር ንብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ ህዝባ ዝጸውር ባይታ ምጥጣሕ ከኣ ካብ ቀንዲ መለለይታት ደሞራስያዊ ስርዓት ስለ ዝኾነ ግቡእ ዋጋ ዝኽፈለሉ እዩ።

መዓስ ኣየናይ ኣተሓሳስባ ይቀድምን ይጐልብትን፡ እቲ ምጽልላው ዝበልናዮ ህያው ኮይኑ፡ ከከም ኩነታትካ ዝስራዕ እዩ። ንኣብነት ሎሚ ኣብ ኤርትራ ኣብ ሓደጋ ወዲቑ ዘሎ እቲ ብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባታት ጥራይ ዘይኮነ፡ ብቐንዱ እታ ንኹሉ ኣታሓሳስባታት ዝሓቖፈት ሃገርን ህዝባን እዮም። ስለዚ እቲ ንዓኣ ካብ ምንጋጋ ምልክን ጭቆናን ነጻ ንምውጻእ ዝግበር ቀዳማይ ምዕራፍ ቃልሲ፡ ዋኒን ናይ ኩሎም እቶም ናይ ብዙሕነት መለለይ ዘለና ኤርትራውያን እዩ። ስለዚ ኣብዚ እዋን’ዚ ንኩልና ዝውክል ሃገርን ህዝብን ናይ ምድሓን ሓባራዊ ኣተሓሳስባ ክንውንን ብኣኡ ክንምራሕን ምርጫ ዘይኮነ ግድነት እዩ። ናይ ክሳብ ሕጂ ከምቲ እንብህጎ ብቑዓት ክንከውን ዘይምኽኣልና ምስጢር ከኣ ነዚ ክንትግብር ብዘይምብቃዕና እዩ።

እቲ ኣብ ብዙሕነታዊ ኣተሓሳስባ ዘድሃበ እሞ ድማ ትግባረኡ ነዚ ክጸውር ዝኽል ሃዋህው ምስ ተፈጥረ ዝረጋገጽ ፍልልያት ብባህሪኡ ናይ መላእ ህዝቢ ቀጥታዊ ተሳትፎ ዝሓትት እዩ። መዕረፊኡ ድማ ንኹሉ ኣተሓሳስባታት ዘማእክል ብናጻ ድሌት ህዝቢ ብዝረጋገጽ ቅዋም እዩ። እዚ ሕጋዊ፡ ሰላማውን ደሞክራስያውን ናይ ውድድር ሜዳ እውን ዘድልዮ እዩ። ኣብ ከምዚ ሕጂ ዘለናዮ እውን ከም ናይ ጽባሕ መወዳዳሪ ክቀላቐል ዝኽእል እዩ። እነሆ ከኣ ዝተፈላለየ ኣተሓሳስባታት ዝወለደን ውድባትን ማሕበራትን የንጸባርቐኦ። እዘን ውድባት ንናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነተን ከንጸባርቕ ብዝኽእል ምህላውን ሓደ ጉዳይ ኮይኑ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝሳተፎ መወዳደሪ ፖለቲካዊ ሜዳ ናይ ምፍጣር ብደሆ ኣብ ቅድሚአን ተገቲሩ ዘሎ  ምዃኑ ክዝንገዓ ኣይግበአንን። እቲ ሜዳ ናይ ሓባር መወዳደሪ ስለ ዝኾነ ብናይ ሓባር ኣበርክቶአን ጥራይ እዩ ክጽረግ ዝግበኦ። ሜዳ ኣብ ዘይብሉን ኣብ ዘይእዋኑን ተወዳዲርካ ክትስዕርን ካብ ዘይምልከቶ ኣካላት ውሕስነት ክትረክብ ምጽባይን ግና ዘስርሕ ኣይኮነን። ነቲ “ክንብርኩትን ዘይክንብርኩትን ኣብ ማይ ንብጻሕ” ዝብል ምስላ ወለዲ ከም ምዝንጋዕ’ውን ይቑጸር።

ብዛዕባ ኣገዳስነት ብዙሕነታዊ ሓድነት ክሳብ ሕጂ ዘይተባህለ ሓሳብ ከነምጽእ ኣይኮናን። ኣብዚ መዳይዚ እንተተማሂርናሉ ንዓና ኮይኑ ንኻልእ ዝተርፍ  ሃብታም ተመኩሮ ኣለና። እቲ ኣብ መጻኢ ናይ ምዕዋት ተስፋ እነንብረሉ እምበኣር ከምቲ “ልብን ሳዕርን እናሐደረ ይበቁል” ዝበሃል ንተመኩሮና ተማሂርናሉ ክንከውን እዩ። ክሳብ ሕጂ ውጽኢት ቃልስና ከምቲ ዝተጸበናዮ ናይ ዘይምዃኑ ምኽንያታት ብዙሓት ከም ዝኾኑ ርዱእ እዩ። እቲ ቀንዲ ናትና ውሽጣዊ ድኽመትን ናይ ዓቕሚ ውሱንነትን ምዃኑ ከኣ ክንሃድመሉ ዘይንኽእል እዩ። ካብ ሕጂ ንድሕሪት እንዕወት ከኣ ነዚ ድኽመትና ተመሊስና ርኢና ከነእርሞ እንተኽኢልና ጥራይ እዩ።

ኣብ ታሪኽ ኤርትራ እንተረኤና ካብ ፖሊካዊ ቃልሲ ክሳብ ብረታዊ ቃልሲ ቀጺሉ ድማ ድሕሪ ናጽነት ኤርትራ እቲ ቀንዲ ምንጪ ክሳብ ሕጂ እውን ክፍታሕ ዘይተኻእለ ፖሊቲካዊ ምሕደራን ሃይማኖትን ፈሊኻ ዘይምርኣይ ኢዩ፣ምንጪ ናይ ግርጭት ኣብ ኤርትራ ኣብ ሃገራዊ መንነት ወይ ድማ ካብ ስነ-ሓሳብ ዝመንጨወ ዘይኮነስ ኣብ ትሕቲ ሃገራዊ መንነታት ከም ሃይማኖት፣ ዓለት ቋንቋ፣ ኣውራጃ ኢዩ፣ እቲ ቀንዲ መሃንድስ ናይዚ መንነታት እቲ ኣብ ኤርትራ ነጊሱ ዘሎ ስርዓት ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኢዩ፡ ስዒቡ ድማ እቲ ሎሚ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ዝርኤ ዘሎ ኣሰዃኹዓ ኣብ ፖሊቲካዊ ይኹን በርገሳዊ ኣብ ሃገራዊ መንነት ዘይኮነ ኣብ ሃይማኖታውን፣ብሄራውን፣ ኣውራጃዉን ዝተወደበ ኢዩ፡፤ ልክዕ ኢዩ ኣብ ውሽጢ ኤርትራዊ መንነት ወይ ሃገረ ኤርትራ ብዙሓት ሕዝብታትን ቋንቋታትን ሃይማኖትን ከምዘሎ ፍሉጥ ኢዩ፣ እቲ ተሳኢኑ ዘሎ ጥበብን ኣፍልጦን ነዚ መንንታት እዚ ከመይ ተመሓድሮ እዪ። እቶም ፖሊቲካ ፈሊጣውያን ኤርትራ ነዚ መንንታት እዚ እናመዝመዙ ሕዝቢ ኣብ ሓድሕዱ እምነት ከይሕድርን ብሓንሳብ ብሰላም ዝነብረሉ ክንዲ ዘናዲ ኣብ ናይ ሓድሕድ ጽልእን ባእስን ይኣቱ እታ ሃገር ከም ሃገር ዘይኮነትስ ናይ ውግእ ጎይቶት/ War-Lords/ ዝዕንድሩላ ቦታ ኮይና ትተርፍ፣ እዚ ከይከውን እዩ ድማ ኣህጉራዊ ማሕበረ ሰብ ኣብዚ ግዜዚ ኣብ ከም ኤርትራ ዝኣመሰላ ሃገራት ዘገድሶም ደሞክራስያዊ ስርዓት ንምእትታው ዘይኮነስ ብዝኾነ ኣገባብ ኣብታ ሃገር ጸጥታን ሰላምን/ stability and security/ ንኦም ብዘገልግል ከመሓድር ዝኽእል ሓይሊ ዝመርጹ።

ሎሚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ኤርትራዊ ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓን ገኒኑ ዝርከብ ናይ ቃላት ውግእ ዝሕፍርን ዘሕንኽን ኣብ ሓቅነትን ወድዕነትን ኤርትራን ሕዝባን ኣተሓሳስባን እምነታትን ዘየሎ ካብ ጸቢብ ኣተሓሳስባ ውልቀ ሰባት ዝምንጩ ሓደገኛን ሰራምን ጸረ-ሰላምን ደምክራስያን ኣብ ኤርትራ ኢዩ። ብወገን ዓለም- ለኸ እንተረኤና እውን ፣ ሕሉፍ - ኢስላማውያንን ፣ሕሉፍ የማናውያን ሃገራውያን ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ንርኢ ኣሎና ክሊቲኦም ድማ ዕላማኦም ሓደ ኢዩ፡፤

ሕሉፍ ኢስላማውያን ይኹኑ  ሕሉፍ-ሃገራውያን ክልቲኦም ተጻረርቲ ክነሶም ናይ ሓባር ዕላማኦም ግን ኣንጻር ደሞክራስያን ኣብ ዓለም ደሞክራስያዊ ስርዓታት ንምፍራስን፣ ብኣንጻሩ ምልክነት ንምንጋስ ኢዩ፡፤ ዕላማ ናይ ኤርትራ ኣግኣዝያውያንን ናይ ኤርትራ ኢስላማውያንን እውን ዕላማኦም ንመስርሕ ደሞክራስያን ኣብ ኤርትራ ሰላምን ደሞክራስያን ከይህሉ ንምልክነት ናይ ሓደ- ውልቀ ኣብ ሃይማኖትን ዓለታትን ዝተመስረት ምሕደራ ኣብ ኤርትራ ንኽህሉ ዝንቀሳቀሱ ባእታት ኢዮም።

ሎሚ እቶም የማናውያን ሃገራውያን ኣብ ምዕራባውያን ሃገራት ዝኽተልዎ ስትራተጂ እቲ ኩሉ ፖሊቲካውን ቁጠባውን ማሕበራውን ጸገማት ዝመጽእ ዘሎ በዞም ስደተኛታትን ኢስላምን  ኢዩ ኢሎም ኣንጻሮም ይንቀሳቀሱ። ብወገን በቶም ኣግኣዝያንን ሕሉፍ- ኢስላማውያን ኤርትራውያን ዝካየድ ዘሎ ምንቅቃሳት እውን፣ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ፖሊቲካዊ ፣ቁጠባዊ ፣ ማሕበራዊ ጸገማት ብሰንኪ ምሕደራ ክርስትያን ኢዩ ይብሉ፣ እቶም  ኣግኣዝያን ድማ  ናይ ኤርትራ ጸገም ኢስላማውያን ኢዮም፣ ካብ ኤርትራ ክወጹ ኣለዎም ይብሉ፣ ክልቲኦም ኣግኣዝያውያንን ይኹኑ ኢስላማውያን ኣብ ኤርትራ ዕልመናዊ መንግስቲ ዘይኮነ ናይ ሃይምኖት መንግስቲ ክተኽሉ ኢዩ ናይ ርሑቅ ዕላማኦም።ኣብ ታሪኽ ከምዝረኤናዮ እዚ ክልተ እምነታት ኣብ ምዕባለ ሕብረተ-ሰብ ዓለም ኣሉታውን ኣዋንታውን ግደ ነርዎን ኣለዎን፣ ኣብ ታሪኽ ክርስትናዊ ኣተሓሳስባ ዘለወን ሃገራት በብግዜኡ ብዙሕ ውግኣትን ግርጭታትን ተኻዪዱ ኢዩ፣ ንኣብነት እቲ ካብ 1618-1648 ኣብ መንጎ ካቶሊካውያንን፣ ፕሮተስታንትን ዝተኻየደ ክሳብ ሕጂ እውን ኣሰሩ ዝርኤ ዘሎ ሓደ ምስክር ሃይሞኖት ክሳብ ክንደይ ኣብ ፖሊቲካዊ ሕይወት ኣትዩ ከምዝነበረን፣ እዚ ድማ ድሕሪ ብዙሕ ቃልስን ጻዕርታትን ሃይምኖት ካብ መንግስትን ፖሊቲካን ክፍለ ከምዘለዎ፣ሎሚ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም፣ዝመሓደሩሉ ኣገባብ ምሕደራ ኢዩ።

 ኣብተን ዓረባውን ኢስላማውን ሃገራት ግን ገና ኣብዚ ደረጃ እዚ ሰለዘይተበጽሔ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ውግእ ሓድሕድ- ሱኒ ኣንጻር ሺዓ ይካየድ ኣሎ፣ ሕሉፍ ሓሊፉ ድማ ገለ ሓይልታት ኣብቲ ናይ መበል 16 ክፍለ ዘመን ናይ ካሊፋታት ምሕደራ ክምለሱ ዝደልዩ ሓይልታት ኢስልምና ሎሚ ንመላእ ዓለም ኣብ ኢስላምና ንምቅያር ዝቃለሱ ( ISIL-ISIS)ኣለዉ፡፤ ገለ ፈለጣትን መራሕትን ሃይማኖት ኢስልምናን ሃገራትን ደሞክራስያን ዕልማናዊ መንግስታት ኣንጻር ሃይሞኖት ኢስልምናን ኣተሓሳስባን ሰለዝኾና፣ ከምዚ ዓይነት ምሕደራ በቶም ኣብ ኢስልምና ዝኣምኑ ሕዝብታት ቅቡል ጥራሕ ዘይኮነ ሓራም- ገበን እውን ኢዩ ዝብሉ ኣለዉ። ዕልመናዊ መንግስቲ ማለት ግን ኣንጻር እምነታት ዘይኮነስ፣ እምነትን፣ መንግስትን ዝፈሊ፣ ኣብ ናጽነት ናይ እምነታት ኢድ ዘየኤቱ ስርዓታት ምሕደራ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለምና ዝኽተልኦ ዕልመናዊ  ምሕደራ ኢዩ።

ሎሚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ዝሓላፈ ዘመን ናይ ካሊፋታት ክንምለስ ኣሎና ደሞክራስያን ሰብኣዊ መሰላትን ብሕጊ ኢስልምና ክኸውን ኣለዎ፣ ሃይማኖትን መንግስትን ክፍለ የብሉን ዝብሉ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ፖሊቲካውን በርገሳውን ማሕበራት ኣለዉ። ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ዓረብን ኣብ ኢስልምና ዝኣምና ሃገራትን መሰል ውልቀ-ሰብ፣ ይኹን ሰብኣዊ መስላት ብሓፈሻ ቅቡል ኣይኮነን፣ እሞ እንታይ ኢዩ እቲ ጸገም ሃይምኖት ኢስልምናዶ ደሞክራስያዊ ፍልስፍና፣ ኣብ ኤርትራኸ ብኸምዚ ኣረዳድኣ ኣብ መንጎ መንግስትን ሃይማኖትን ኣይፍለን ዝብልን ክፍለ ኣለዎ ዝብልን ብሓንሳብ ከናብር ይኽእልዶ፣ እስከ ምሁራትና ካብ ክልቲኡ ሸነኽ ብዛዕባዚ ኣረኣእያ አጽንዑልና

ኣብ ታሪኽ ከምዝረኤናዮ እዚ ክልተ እምነታት ኣብ ምዕባለ ሕብረተ-ሰብ ዓለም ኣሉታውን ኣዋንታውን ግደ ነርዎን ኣለዎን፣ ኣብ ታሪኽ ክርስትናዊ ኣተሓሳስባ ዘለወን ሃገራት በብግዜኡ ብዙሕ ውግኣትን ግርጭታትን ተኻዪዱ ኢዩ፣ ንኣብነት እቲ ካብ 1618-1648 ኣብ መንጎ ካቶሊካውያንን፣ ፕሮተስታንትን ዝተኻየደ ክሳብ ሕጂ እውን ኣሰሩ ዝርኤ ዘሎ ሓደ ምስክር ሃይሞኖት ክሳብ ክንደይ ኣብ ፖሊቲካዊ ሕይወት ኣትዩ ከምዝነበረን፣ እዚ ድማ ድሕሪ ብዙሕ ቃልስን ጻዕርታትን ሃይምኖት ካብ መንግስትን ፖሊቲካን ክፍለ ከምዘለዎ፣ሎሚ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለም፣ዝመሓደሩሉ ኣገባብ ምሕደራ ኢዩ፣ ኣብተን ዓረባውን ኢስላማውን ሃገራት ግን ገና ኣብዚ ደርጃ እዚ ሰለዘይተበጽሔ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ውግእ ሓድሕድ- ሱኒ ኣንጻር ሺዓ ይካየድ ኣሎ፣ ሕሉፍ ሓሊፉ ድማ ገለ ሓይልታት ኣብቲ ናይ መበል 16 ክፍለ ዘመን ናይ ካሊፋታት ምሕደራ ክምለሱ ዝደልዩ ሓይልታት ኢስልምና ሎሚ ንመላእ ዓለም ኣብ ኢስላምና ንምቅያር ዝቃለሱ ( ISIL-ISIS)ኣለዉ፡፤ ገለ ፈለጣትን መራሕትን ሃይማኖት ኢስልምናን ሃገራትን ደሞክራስያን ዕልማናዊ መንግስታት ኣንጻር ሃይሞኖት ኢስልምናን ኣተሓሳስባን ሰለዝኾና፣ ከምዚ ዓይነት ምሕደራ በቶም ኣብ ኢስልምና ዝኣምኑ ሕዝብታት ቅቡል ጥራሕ ዘይኮነ ሓራም- ገበን እውን ኢዩ ዝብሉ ኣለዉ። ዕልመናዊ መንግስቲ ማለት ግን ኣንጻር እምነታት ዘይኮነስ፣ እምነትን፣ መንግስትን ዝፈሊ፣ ኣብ ናጽነት ናይ እምነታት ኢድ ዘየኤቱ ስርዓታት ምሕደራ ዝበዝሓ ሃገራት ዓለምና ዝኽተልኦ ዓለማዊ ምሕደራ ኢዩ።

ሎሚ ኣብዚ መበል 21 ዘመን ኣብ ዝሓላፈ ዘመን ናይ ካሊፋታት ክንምለስ ኣሎና ደሞክራስያን ሰብኣዊ መሰላትን ብሕጊ ኢስልምና ክኸውን ኣለዎ፣ ሃይማኖትን መንግስትን ክፍለ የብሉን ዝብሉ ኣብ ደንበ ተቃውሞ ኤርትራ ፖሊቲካውን በርገሳውን ማሕበራት ኣለዉ። ኣብ ዝበዝሓ ሃገራት ዓረብን ኣብ ኢስልምና ዝኣምና ሃገራትን መሰል ውልቀ-ሰብ፣ ይኹን ሰብኣዊ መስላት ብሓፈሻ ቅቡል ኣይኮነን፣ እሞ እንታይ ኢዩ እቲ ጸገም ሃይምኖት ኢስልምናዶ ክርስትና ደሞክራስያዊ ፍልስፍና፣ ኣብ ኤርትራኸ ብኸምዚ ኣረዳድኣ ኣብ መንጎ መንግስትን ሃይማኖትን ኣይፍለን ዝብል ኣምር ኣብተን ፖሊቲካዊ ውድባት ኣብ ደንበ ተቃውሞ ደለይቲ ደሞክራስያዊ ለውጢ ይርከቡ።

ትፈልጥዎዶ.............ቅድሚ ሃይማኖት፣ ቋንቋ ብሄር ሰብኣውነት ኢዩ ዝቅድም፣ ንሕና ደቂ /ሰባት ክሳብ ክንደይ ኢና ምቆምያታት እምነታት ሰብኣዊ መሰላትን፣ ኣህጉራዊ ውዕል ብዛዕባ ቁጠባውን ማሕበራውን ባህላውን መሰላት፣ ከምኡ ድማ ኣህጉራዊ ውዕል ብዛዕባ ሲቪላውን ፖሊቲካውን መሰላት ማእከል ገርና ምስ ሰብ ንነበር ኢዩ እቲ ስኢናዮ ዘሎና ኣፍልጦን፣

ኩልና ደቂ ሰባት ሓራ ኮና ማዕረ ክብርን መሰልን ዘሎና ኢና፣ ኣእምሮን ሕልናን ዝተዓደልና ብምዃና ድማ ኣብ ነንሕድሕድና ብመንፈሳዊ ሕውነት ክንቀራረብን ክንነበርን ንኸእለሉ ጥበብ ፍልጠትን ንድለ እምበር ኣነባ ካብዚ ብሔር ............ኣነባ ቋንቋይ ካብ ናትካ ይስልጥን................ ናተይ ሃይማኖት ኢዩ ንመንግስተ ሰማይ ዘእቱ........................እዚ ኹሉ ጃህራ ኣብዛ እነነብረላ ፕላነት ዓለምና ምትፍናንን ጽልእን እንተዘኮይኑ ምንም ረብሓ የብሉን፣  ናይ ወዲ ሰብ እምነት ብሕታዊ ኮይኑ፣ ኩልና ብሰላም ክንነብር ስራሕናን ምስ ሰብ ዝምድናናን ሰብኣውነት/ Humanity ማእከል ዝገብረ ክኸውን ኣለዎ እምበር ኣብ ንሕናን ......ንሳቶምን ኣብ ዝብል መርገጽ ክህሉ የብሉን።

ዝተወከስክዎም ጽሑፋት

1. Universal Human Rights/ UN Dokuments

2. International Conventions

3. EGDI, Learning in Development  Co-operation

4. EGDI, Dialogue in Pursuit of Development

5. Terry Eagleton, The Idea of Culture

6. Thomas Hammerberg, Social Rättvisa

ከምቲ ልሙድ ዕዙዝ ዝኾነ ሰላምታይ ብድሕሪ ምቕራብ፡-

ብምክንያት ምጅማር ጾም ሮሞዳን ኣብ ውሽጥን ደገን ንዝርከብ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ድማ ንኣመንቲ መንፈሳዊ ሃይማኖት እስልምና ርሑስ ጾም ሮሞዳን ይግበረልኩም ይግበረልና ዝብል ክቡር መልእኽተይ የሕልፍ። ኣብ ሮሞዳን መላእ ኣመንቲ እስልምና፡ ወርሒ ምሉእ ነብሶም ካብ ዕለታዊ መግብን ፈሳስን ብምቕጻዕ፡ ናብ ልዑል ፈጣሪኦም ዝቐራረብሉ፡ ሕድሕድ ፍቕሪ፡ ሓልዮት፡ ስኒት፡ ምትሕልላይን ሰናይ ምትሕግጋዝን ዘንጸባርቕሉ፡ ቅድሚኡ ንዝተፈጸመ ጌጋታትን በደላትን ሕድገታት ዝልዋወጥሉ ክቡር ወርሒ’ዩ።

ካብዚ ክቡር መንፈሳውን ሃይማኖታውን እምነት’ዚ ብምብጋስ ድማ፡- በዚ ክቡር ኣጋጣሚ’ዚ ኣብዚ እዋን’ዚ ካብትን ካብዝን ብገለ ሓላፍነት ዘይስምዖም ኣካላት ኣብ መንጎ ክልቲኡ ዓበይቲ መንፈሳዊ ሃይማኖታት ክርስትናን እስልምናን ዝጸንሐ ንቡርን ድልዱልን ምክብባር፡ ምትእምማንን ምትሕልላይን ንምዝራግ፡ ብስውር ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብግሉጽ ኣብ ማሕበራዊ መራኸቢታትን ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታትን እከይ ሽርሕታትን ተንኮላትን ይስራሕ ምህላዉ ካብ ማንም ሕቡእ ጉዳይ ኣይኮነን። ኩሉ’ቲ ዝእለም እከይ ሸርሕታትን ተንኮላትን ዕላምኡ ብንቕሓት ብድሕሪ ምግንዛብ ብሓባራዊ ሓላፍነት ክምኸት ከም ዝግባእ እናሓበርኩ፡ ጾም ሮሞዳን 2017 ንመላእ ህዝቢ ኤርትራን እመንቲ ሃይማኖት እስልምናን ወርሒ ሰላምን ቅሳነትን ሓድነትን ክኸውን ሰናይ ትምኒተይ ይገልጽ።

ምስ ሰናይ ትምኒትን

ነፀረኣብ ኣስመላሽ

ዓመታዊ ጉባኤ ምሕዝነት ሽወደናዊ ኤርትራዊ ባህላዊ ማሕበር ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ብዕለት 25/05/2017 ካብ ሰዓት 14.00 ክሳብ 17.30 ብዓብላሊ ተሳታፍነት መንእሰያት ዝተሳተፍዎ ኣገደስቲ  መሰጥቲ ኣስተምህሮን ልዝብን ኣብ መዓልታዊ ሂወት ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ዝትሕቶኡ ብዓወት ተሳላሲሉ።ኣቦ ወንበር ማ.ሽ.ኤባ.ማ. ኣቶ ቶማስ ማንግሶን ናይ እንቋዕ ደሓን መጻእኩም ኢሉ  ብምኽፋት፡ ናይ ክብርቲ  ዕለት 24 ጉንቦት መበል 26 ዓመት ዝኽሪ መዓልቲ  ናጽነት ኤርትራ እንቋዕ ኣብቅዕኩም ብምባል ሰናይ ምንዮቱ ገሊጹ፡

ንቀዳማይ ዕዱም ከንቲባ ምምሕዳር ከተማ ዮተቦርግ ሓላፊ ናይ መንበሪ ገዛውትን ናይ ስራሕን ኣቶ ዮናስ ኣተንዩስ መድረኽ ሃቦ። ኣቶ ዮናስ ብኣዝዩ ሰፊሕን ብሩህ መደብ ናይ ኩነታት ስራሕን፡ ናይ ስራሕ ኣልቦነትን፡ ብጉዳይ መንበሪ ገዛውትን ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ፡ ብጉዳይ ነዚ ዝተግብሩ ትካላት መንግስቲ ግዴኦም ሓባራዊ ምዉህሃድ ስራሓቶም ኣብሪሁ። ተሳተፍቲ ብኣትኩሮ ሃላዋቶም ተመርኲሶም ኣገደስቲ ዝኾነ ሕቶታትን ብንጹር ብምቅራብ ዳርጋ ናይ ሓደ ሰዓት ዝወሰደ ክትዕን ልዝብን ተካየደ። ዝነበረ ጊዜ እኹል ስለ ዘይኮነ ንመጻኢ ሓድሽ ርክብ ክግበር ተማባጺዑ ብሓጎስ ኣመንስጊኑ ዛዘመ።

ቀጺሉ  ሓው ረዘነ ተስፋጽዮ ኣባል ባይቶ ሃገር ሽወደን ነበርን ኣባል ፈጻሚ ሽማገለ ሰ.ዲ.ህ.ኤ. በቲ ልዙብን ንጹር መሳጢ መደረኡ ታሪኻዊ ኣመጻጽኣ ሃገርና ኤርትራ ህዝባን ፡ ካብ ጥንቲ ኣብ ጊዜ መግዛእቲ፡ ካብ ጊዜ ሰውራ ክሳብ ነጻነትን፡ ድሕሪ ናጽነት ህልዊ ምምሕደራን ግዳይ ኮይኑ ዘሎ ዉጹዕ ህዝብና ብፍላይ ንመንእሰይ ዘተኮረ ታሪኻዊ ኣስተምህሮ ብምሃብ ንተሳተፍቲ ዘዕግብ ኣስተምህሮ ሃበ።

ተኸቲሉ ኣቶ ኡልፍ ቦስትሮም ናይ ውህደት ፖሊስ ከተማ ዮተቦርግ ብቀልልን ኣብነት እናሰነየ ትርጉም ፖሊስ ዲሞክራሲ ምልክን ኣብ ትሕቲ 4ተ ዓንዲ ሕጊ ሽወደንን፡ ልዕልና ሕግን መንግስትን ህዝብን ብኸመይ ይወሃህዱ ሓቢረ። ፖሊቲከኛታት ትካላት መንግስቲ ሽወደን ኣፍልጦም ብዛዕባ  ሽግር ኤርትራ እኩልን ልክዕ ኣፍልጦ ከም ዘይብሎም ነቅፉ ፡ ንሕና ከም ኤርትራውያን ንህልዊ ስቅያታና ሰሚርና ንህዝብን ፖሊቲከኛታት ሽወደን ክንሕብር ተላብዩ ብሉጽ ኣገዳስን ኣስተምህርኡ ዛዘመ።

ኣብ መድወዳእታ ንካድር ማሕበር መንእሰይ ሰልፊ ሶሻል ደሞክራት ቪክቶ ፡ ግደ መንእሰይን ዝገበርዎ ለውጢ ኣብ ሕብረተሰብ ግብራዊ ኣብነት ብግብሪ ዝተዓወትሉ ሓቢሩ። ንስኻትኩም  ከም ኤርትራውያ መንእሰያት ከኣ ምሳኹም ብሓባር ኮና ንዘሎኩም ሽግርን ፈቲሕና ንከተማና ዮተቦርግ ክጽግና ከነማዕብላ ብፖሊቲካዊ ትምህርትን ህዝቢ ብምጽላው ክንዕወት ኢና ብምባል ሓጺርን ጠቃምን ሓበሬታኡ ሂቡ። ኣቦ ወንበር ማሕበር ኣቶ ቶማስ ከኣ ንኩሎም ኣጋይሽ ጽገረዳ ዕንባባ ብምሃብ ክብሪ ምስጋና ሃበ። ድሕሪ ናይ ዳርጋ ክልተ ሰዓት ፈረቃን ኣስተምህሮ ልዝብን  ቀጻሊ ዓመታዊ ጉባኤ ማሕበር ኤርትራ ኣብ ልብና ኣላ ብዝቀረበ ንጥፈታትን ዝተትግበሩ መደባትን ጸብጻብ ገንዘብን ኣቅሪባ ብዲሞክራስያው ኣገባብ 15 ኣባላት ኣካያዲት ሽማገለ ብምምራጽ ኣኼባኡ ብሙዉቅ ሕውነታዊ ውህደት ዛዚሙ።

ቅድሚ ኣብ ቀንዲ ሓሳበይ ምእታው፡ ነዚ ክብርን መጎስን ዝግብኦ ውፉይን ጻዕራምን ህዝቢ ኤርትራ ዮሃና እንቋዕ ንመበል 26 ዓመት ጽንብል ናጽነት ኣብቅዓካ ኣብቅዓና እብል።

ናጽነት ዋጋ ክቡር መስዋእቲ ጀጋኑናን ልዑል ጻዕሪ መላእ ህዝብናን ስለ ዝኾነት፡ ኣብ ዓመት ሓደ ግዜ ጥራሕ ዘይኮነስ ኣብ ወወርሒ እንተነብዕላ‘ውን ኣይምበዝሓን። ብመንጽር‘ቲ ዝተኸፍለ ዋጋ ክንርእያ እንከሎና እምበኣር፡ ንዓና ሓለፋን ልዕሊ ኩሉ ክትከብርን ክትዕቀብን ዝግበኣ እዩ። ስለ ዝኾነ ድማ እዩ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ መን ተሰዊኡ መን ኣትዩ ከይሓተተ ነዛ ህያብ ስዉኣቱ ንዝኾነት በዂሪ ናጽነት 24.05.1991 ብሓባርን ብልዑል ወንን ሓጐሱ ብጓይላን ዝላን ደበላን ማሰን ጨፈራን እልልታን ኣሰንዩ ንሰሙን ዝኣክል ዝጸንበላ።

እዚ ጽንብል‘ዚ ከኣ ተራ መግለጺ ሓጎስን ደስታን ጥራሕ ዘይኮነስ፡ መደምደምታ መግዛእትን ኣራግጽን ባዕዳውያንን ስቅያቱን፡ መጀመርያ ራህዋን እፎይታን መበገሲ ሓድሽ ጎደና ምዕባለን ምሉእ ተስፋን ህዝቢ ኤርትራ እዩ።

እዚ ማለት ከኣ ህዝቢ ኤርትራ ወናኒ ነጻን ልዑላዊትን ሃገር ኮይኑ ዝዓነወት ሃገሩ ክሃንጽን ምስተን ድኽነት ዝሰዓራ ምዕቡላት ሃገራት ክስራዕን ንስራሕ ክዋፈርን ህይወቱ ክቅይርን ምሉእ ተስፋን እምነትን ነይሩዎ ማለት እዩ።

ምስጢር ጽንብል ናጽነት ትማሊ እምበኣር እዚ ኣብ ላዕሊ ዝተገልጸ ተስፋን ባህግን ምሉእ ምትእምማን ዝመንቀሊኡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዓዳም ተዓዳሚ ዘይነበሮ ሓጎስን ደስታን እዩ ነይሩ።

-         እዛ ሎሚ ን26 ዓመት ብዘይሃገራዊ ቅዋምን ሕገ-መንግስትን እትመሓደር፤

-         ፍርቂ ህዝባ ብዘይፍትሓዊ ብይን ኣብ ገሃነባዊ ስቅያት ቤት ማእሰርቲ ዝሳቐየላ፤

-         መሰረታዊ መሰል ደቂ-ሰባት ዘይክበረላ፤

-         ተካኢ ወለዶ መንእሰይ ተስፋ ስኢኑ ሃጽ ኢሉ ዝጠፍኣላ፤

-         ወድ-ሰብ ከም ጠለ-በጊዕ ዝሽየጠላን ዝጉዘየላን፤

-         ሕሰም፡ ድኽነት፡ ስቓይን ጓህን ዘስፋሕፍሓላ፤

-         ውሑዳት ሰብ ጽሩራ ዝሕጸኑላ፤

-         ጉቦን ወገነይ ወገንካን ዝስዕርሩላ፡ ብጽዩፍ ምሕደራን ግህሰት ሰብኣዊ መሰልን ዓለም ዝዛረበላ፤

-         መዓልታዊ መሰረታዊ ኣድላዪ ቀረብ  ንወድ-ሰብ ዘይርከበላ፤

-         ኰታ ብዝኾነ መለክዒ ወድሰብ ንክነብራ ኣብ ዘይክእለሉ እዋን ዝግበር መበል 26 ጽንብል ናጻነት ምስቲ ናይ ትማሊ በዂሪ ነጻነት ዝነበረ ባህርን መንፈስን ተመሳሳልነት ክህልዋ ዝሕሰብ ኣይኮነን።

ምኽንያቱ ናጽነት ሰንደቕ ዕላማ ብምንብልባል ወይ‘ውን ባዕዳውያን ስለ ዘውጻእካ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ በቲ ንሳ ንዜጋታት እትህቦ ክብርን ሓርነታዊ ጸጋን ስለ እትጽሎ።

ኣብ መንጎ ናይ መጀመርያ 1991 በዂሪ ጽንብልን  ድሕሪ ርብዒ ዘመን ናይ ሎምን ዘሎ ፍልልይ ንምዕቃንን ርጡብ ሚዛን ምሃብን ከኣ፡ ህዝብና ዝሓልፎ ዘሎ ማሕበራውን ምጣኔ ሃብታውን ባህላውን ፖለቲካውን ኩነታት ምንባብ ጥራሕ እኹል ምስክር እዩ።

ካብዚ ሓቂ‘ዚ ነቒልካ እምበኣር ጥሙይ ማዕረ ጽጉብ፡ ሕዙን ማዕረ ሕጉስ ክዘልል ክሕጐስ ቀሊል እኳ እንተዘይኮነ፡ ህዝብና ንክብርቲ ናጽነቱ፡ ተግባራትን ኣመራርሓን ህግደፍ ብዘየገድስ፡ ነታ ጽባሕ ዝጽበያ ሕግን ፍትሕን ዝመለለይኣ ናጽነት እናኣማዕደወ፡ ንመንግስቲ ፈሪሕና እንምርቖ ሓሪቕና ንውላድና እንረግሞን ናይ ክልቲኦም ኣይብጻሕ እናበለ ብኣካል ከም ዝጽንብላ ርዱእ‘ዩ። ስለያ ስርዓት ህግደፍን ካመራታቶምን እሞ ከኣ ስራሕ ተረኺቡለይ መን ክፍተል መን ክዕዘብ ወዓለ፡ ኣብ ምስናድን ፖለቲካዊ ትርጉም ኣብ ምእላምን፡ ምቅንባር ተጸሚዶም ከም ዝውዕሉ ዘተሓትት ኣይኮነን።

እዚ ግን ወዲሰብ ብፍትሒ እምበር ብፍርሒ ንዘልኣለም ስለ ዘይነብር፡ ከልዕሎን መልሲ ክረኽበሉ ዘለዎ ክሳብ መዓስ ከምዚ ዓይነት ጽንብል ዝብል ሕቶ ክህልዎ ግድን‘ዩ። እቲ መልሲ ከከም መለስቱ ዝፈላለ እኳ እንተኾነ፡ እታ ሓቀኛ መልሲ ግን ሓንቲ‘ያ። ንሳ ድማ ስርዓት ህግደፍ ሃገርን ህዝብን ለኪሙ ናይ ምጥፋእ ስርሐይ ኢሉ ተተሓሒዙዎ ምህላዉ ሃገር ንምድሓን ሓቢርካ ንድሕነታ ምቅላስን እያ።

እዚ መስርሕ‘ዚ ከኣ ንሓደ ካብቲ ሓደ ዝያዳ ስለ ዘይትብጽሖን፡ ኩሉ ደላይ ፍትሕን ኣፍቃር ህዝቡን ኤርትራዊ እንተላይቶም ብጥሙይ ከብዶም ንስርዓት ህግደፍ ዝሕልዉ ዘለዉ ውጹዓት ምክልኻል ኤርትራን፡ እቶም ምእንቲ ንእሽቶ ውልቃዊ ረብሓ ክብሉ 2% ዝኸፍሉ ኣብ ስደት ዝነብሩ ክጽመዱሉ ዘለዎም ጉዳይ እዩ።

ስርዓት ህግደፍ ሃገር ኣብ ምምራሕ ፈሺሉ እንከሎ፡ ን26 ዓመታት ኣብ ልዕሊ ህዝብና ሸይሸይ ዝብል ዘሎ፡ ድኽመትን ምብትታንን ደምበ ተቓውሞ ብዝፈጠረሉ ዕድል እምበር፡ ካብ ኩሎም ገዛእቲ ሓይልታት ስለ ዝሓየለ ኣይኮነን። ስለዚ ክብርን መሰልን ሃገርና ኣብ ንቡር ክምለስ ዝፈረሰ ህንጻታት ክሕደስ ፡ ዝሓዘነ ወላዲ ክድበስ፡ ዝቓደረ ግራሁና ክሕረስ፡ ኣብ ሃገረ ባዕዲ ዝነብር ህዝብና ንዓዱ ክምለስ፡ እዚ ኣረሜናዊ ስርዓት‘ዚ ሱሩ መሰረቱ ይመንቈስ።

እዚ ከኣ ኩሉ ትሕቲ ሃገራዊ ኣረኣእያ ኣወጊድካን ኣመሓዲርካን ሃገር ኣብ ቀዳማይ ቦታ ሰሪዕካ፡ ብሓባር ካብ ምቅላስ ዝሓሸ ኣማራጺ የለን። ሓቢርናን ከቢርናን እንነብረላ ሃገር ብሓባር ከነድሕና ስለ ዝግባእ፡ ሎሚ ኣብ ዝግበር መበል 26 ዓመት ጽንብል ነጻነት ሃገርና ንምድሓን መብጽዓና እነሐድሰላ‘ምበር ኣብ ዳስ ህግደፍ እንቈጻጸየሉ ወይ ድማ ተስፋ ቆሪጽና ምዕጉርትና ሒዝና እንትክዘሉ እዋን ከም ዘይኮነ ክንርዳእ ይግባእ።

ዓወት ንፍትሓዊ ቃልስና

ውድቀት ንስርዓት ህግደፍን ዓንገልቱን

ዘለኣለማዊ ክብርን ዝኽርን ንጀጋኑ ሰማእታትና

ዓንደጽዮን ግርማይ

ጀርመን

ኣብ ኣተረጓጉማ ቃላት ብፍላይ ካብ ሓደ ቋንቋ ናብ ትርግርኛ ክትርጎም እንከሎ ሓደ ቃል ሓደ ትርጉም ጥራሕ ዝህብ ከምዘሎ ገርና ምስ እንጥቀመሉ ኣብ ድንግርግር ከእትወና ይኽእል ይኸውን። በዚ ምኽንያት እዚ ከኣ ኣብ ብዙሕ ጉዳያት ኣብ ፍልልያት ከብጸሓና ይኽእል እዩ። ንኣብነት ትርጉም ናይ ሰለሰተ እንግሊዘኛ ቃላት እንተርኢና ኣብ ትግርኛ ሓደ ዓይነት ትርጉም እዩ ዘለወን። (Independence, freedom  liberty)ትርጉም ናይዘን ሰለስተ ቃላት ኣብ እንግሊዘኛ ተመሳሳልነት’ኳ እንተለወን ዝተፈላለያ ኢየን። ከምቲ ኣብ ጉጉል ዝገልጾ (Independence) ማለት ነፍስኻ ተመሓደረሉ፥ ማንም ደጋዊ ሓይሊ ዘይቆጻጸርካ ወይ እውን ነጻ ምዃን እዩ። ንኣብነት ሓደ ወዲ ዓቕሚ ኣዳም ምስ በጽሐ ሓዳሩ ምስ ገበረ ኣብ ስድርኡ ኣይምርኮስን እዩ።  እዚ ማለት ገዝኡ ሓዳሩ ኣብ ትሕቲ ሓላፍነቱ ኮይኑ ማለት እዩ። ስለዚ ካብ ስድርኡ ነጻ እዩ።

ኣብ ቋንቋ ዝተመርኰሰ ናይ ትግርኛ ብዙሕ ኣፍልጦ የብለይን፥ ግን ከኣ ትርጉም ሓደ ቃል ኩልና ክንሰማምዓሉ ምእንቲ ናይ ፊደላት ፍልልይ ገይረ ክገልጾ ክፍትን እየ። ናይዘን ብእንግሊዘኛ ተጻሒፈን ዘለዋ ቃላት ብትግርኛ ብዘይካ ሓርነት እተን ክልተ ሓደ እዩ ትርጉመን ናጽነት ዝብል እየን ዝውክላ። ስለዚ ነቲ (Independence) ዝብል ብ ‘ነ’ ነቲ (freedom)ዝብል ከኣ ብ ‘ና’ ክጽሕፎ እየ።

ስለዚ ነጻነት ክበሃል እንከሎ ተቐማጦ ናይ ሓንቲ ሃገር ወይ ደውላ ብናይ ገዛእ ርእሶም ምምሕዳር ከስተማቕሩ ከለዉ  ዝጥቀሙሉ ቃል እዩ። ሓንቲ ሃገር ነጻ ኣብዘይኮነትሉ  ጽግዕተኛ  ተባሂላ ትጽዋዕ። ብስፍሕ ዝበለ ትርጉም ገለ ጉጅለ ወይ ጉጅለታት ናይ ህዝቢ ንሓደ ውሱን ጂኦግራፍካዊ ዙርያ ምሉእ ቁጽጽር ምስ ዝህሉ ነጻ ንብሎ። እዚ ከኣ ካብ ቁጽጽር ደጋዊ ሓይሊ ወጻኢ  ማለት እዩ። እዚ ካብ ጉጉል ዝተዋጸአ እዩ። እሞ ነጻነት መሬትን ህዝብን ክበሃል ከሎ፥ ሓደ እቲ መሬት ወይ እታ ሃገር ካብ ባዕዲ ነጻ ኰይና ማለት እዩ። እቲ ኣብታ ሃገር ዝቕመጥ ህዝቢ ከኣ ብናይ ባዕዳዊ ትእዛዝ ወይ ሕጊ ዘይኮነስ ብናቱ ሕጊ ክመሓደር ማለት እዩ። ስለዚ እቲ ኣብ ኤርትራ ተሳኢኑ ዘሎ ነጻነት መሬት ዘይኮነስ ነጻነት ህዝቢ እዩ ተሳኢኑ ዘሎ። ንሱ ድማ እቲ ልኣላውነት ህዝቢ ዝብል እዩ።

ናጽነት፥  ግደ ሓቂ  ዋላ እውን ኣንጻር መንግስቲ ይኹን ኣብ እኩብ ህዝቢ ዝርከበሉ ቦታታት ሓሳብካ ብናጻ ምግላጽን ኣብታ ነጻ ዝኾነት ሃገር  ናብ ዝኾነ ቦታ ናይ ምንቅስቓስ መሰል ምህላው እዩ። ብዝሰፍሐ ትርጉሙ ከኣ ኣብታ ነጻ ዝኾነት ሃገር ዝቕመጥ ህዝቢ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ኣብ ውሱን ቦታታት ናይቲ መሬት ማዕረ ዝኾነ መሰላትን ኣብ ሃገራውን ኣህጉራውን መድረኽ ብዘይፍርሃት ሓሳባቱ ንምግላጽ ናጽነት ክህልዎ ከሎ እዩ’’። እዚ ኣበሃህላ ኣብ ጉግል ዝተረኽበ እዩ። እዚ ብሓጺሩ እቲ ስልጣን ናይ ህዝቢ ተመንዚዑ ስለዘሎ፥ ኩሉ መሰላት ይኹን ዝዳነየሉ ሕግታት ኣብ ትሕቲ ገባቲ ስርዓት ተጨቢጡ ስለዘሎ እቲ ህዝቢ መሰል ናይ ምዝራብ፥ ምእካብ፡ ምቅዋም፥ ወዘተ ዝብሉ ተሓሪሙ ስለዘሎ ናጽነት የብሉን ዘስምዕ እዩ። ኣብዚ እቲ ልኡላውነት ህዝቢ ተመንዚዑ ስለዝኾነ ናጽነት የብሉን ማለት እዩ እምበር እታ ሃገር ነጻ ኣይኮነትን ከስምዕ ኣይክእልን እዩ። ምኽንያቱ እቲ ህዝብን ሃገርን ካብ ባዕዲ ነጻ ኮይኑ ብርኩ ፈልዩ ከም ማለት እዩ።

ሓርነት’ውን ዋላ ብዝተፈልየ መልክዑ ይገለጽ እምበር ንነጻነትን፥ ናጽነትን ናይ ህዝቢ ንጥቀመሉ ቃል እዩ።  ሓደ ህዝቢ ናይ ነጻ ዝኾነት  ሃገር  ዝኾነ ይኹን  ክኽደን ናቱ ምርጫን፥ ኣብ ዝኾነ ቦታ ክኸይድ መሰል ሃልይዎ ክንርኢ ከሎና ሓርነት ዝብል ቃል ብልማድ እንጥቀመሉ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነት ህዝቢ ሓራ ኮይኑ ይነብር ኣሎ ንብል’’። እዚ’ውን ካብ ጉጉል ዝተወስደ እዩ። እዚ እቲ ወዲ ሰብ ካብቲ ንካልኦት ዝጐድእ ጥራሕ ኣይኹን እምበር ኣብ ህይወቱ ድላዪ ክኸውን፥ ዝመረጾን ዘደለዮን ክውስን ብሕጊ ዝቕይዶ ክህሉ የብሉን ዘስምዕ እዩ። እዚ ምስቲ ናጽነት ዝተኣሳሰር ክኸውን ከሎ፥ ብመሰረቱ እታ ነጻነት ናይ መሬትን ህዝብን ዝብል እቲ ሓደ ሸነኹ ጌና ኣይተማለአን ዘሎ። ንሱ ድማ እቲ ነጻነት ህዝቢ ዝብል እዩ። እቲ ነጻነት ህዝቢ ስለዘይተማለአ ከኣ እቲ ናጽነትን ሓርነትን ንምርካብ ንቃለሰሉ ዘሎና ምኽንያት እዩ።   

ሃገርና ኤርትራ እንተርኢና ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ተላቒቓ ዋንነት ሃገር ናይ ህዝባ ምዃኑ ተረጋጊጹ ከምዘሎ ምንም ዘጠራጥር የብልናን። ምኽንያቱ ኤርትራ ምስ ህዝባ ካብ ኣርዑት ባዕዳዊ መግዛእቲ ነጻ ኮይና እያ። እቲ ፍልልይ እቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ፡ ብጸረ-ህዝቢ ምምሕዳር ወዲ ሃገር ዝተተኪአ ምዃኑ እዩ። እዚ ግን እታ ሃገር ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ነጻ ኣይኮነትን ከብልና ዝኽእል ኣይኮነን። ስለዚ እታ ሃገር ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ወይ ካብ ባዕዳዊ ምርኰሳ ተላቒቓ ስለ ዘስምዕ ነጻነታ ረኺባ ኣብ ነፍሳ ተመርኲሳ ማለት እዩ። በዚ ዝኣክል  እታ ሃገር ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ዝተላቐቐትሉ   ዕለት ምልክት ነጻነት ወይ እውን ዋንነት መሬት ዝተረጋገጸ ብምዃኑ ክነብዕሎን ክነኽብሮን ናይ ግድን እዩ።

ልክዕ እዩ እቲ ካልኣይ ጉኑ ማለት ነጻነት ህዝቢ ዝበሃል ኣይተረጋገጸን ዘሎ። ህዝቢ  ዝመርጾን ዝቆጻጸሮን መንግስቲ፥ ከምኡ እውን ንሱ ዝሓንጸጾ ቅዋምን ዝምረሓሉ ስልጣንን ኣይጨበጠን። ይኹን እምበር እታ ሃገር ካብ ባዕዲ  ነጻ ዝወጸትላ ዕለት ኣብ ግዜ መላኺ ስርዓት ይኹን ድሕሪ መላኺ ስርዓት ከቢራ ክትውዕል እምበር ምልኪ ምስተቐየረ እታ ዕለት ክትቅየር ኣይኮነትን። ስለዚ እታ ነጻነት ናይቲ መላኺ ዘይኮነትስ ናይ ህዝቢ ምዃና ዝእምት እዩ እሞ ደቂ ሃገረይ ኤርትራ ብስምዒት ጥራሕ ተደሪኽና ክንከይድ ኣይግባእን። ነዘን ዝተፈላለያ ትርጉማት ክንርዳእ የድሊ። ንሱ ድማ  ናጽነት ብጠቕላላ ካብ ነጻነት ዝተፈልየ እዩ። ህዝቢ ዝኾነ ይኹን ብዛዕባ ምርጭኡ ዋላ ውን ኣንጻር  ናይ መንግስቲ ፖሊሲ ክዛረብ ከሎ ንናጽነት ትብል ቃል ብፍላይ ንጠቐም። እዚ ስለዝኾነ ከኣ እዩ እቲ ህዝቢ ነጻ ኣይወጸን እንብል እምበር እቲ መሬት ነጻ ኣይወጸን ክንብል ዝከኣል ኣይኮነን። ስለዚ ፍልልይ ናይዘን ክልተ ነጻነትን ናጽነትን ክነስተብህለለን ይግባእ።

ዮሃና ንዕለተ ነጻነት ኤርትራ ካብ ባዕዲ።
ክብርን ዝኽርን ንሰማእታትና።

ዝኸበርኩምን ዝኸበርክንን ተቓለስቲን ደለይቲ ፍትሕን

ህዝብና ዋላኳ መብጽዓን ሕድርን ሰማእታትና ብዝጠለመ ጉጅለ ይዕመጽን ይርገጽን እንተሎ፡ ኣበየ ኩርናዑ፡ ኣብ ውሽጥን ወጻእን ብሉጻት ደቁ ንዝወደቑሉ ናጽነቱ ይጽንብል ኣሎ። ንሕና እውን ኣካል እዚ ክቡር ህዝቢ ከም ምዃንና መበል 26 ዓመት በዓል ናጽነት ንምብዓል ተኣኻኺብና ኣሎና።

ናጽነትና ክቡራት አሕዋትናን ኣሓትናን ዝተሰውኡላን ዝደመዩላን ረዛን ህያብ ስለዝኾነት፡ ዋላ እውን ምልክን መላኽን፡ መብጽዓን ሕድርን ጠሊሞም ብሕሰም እንተደወኑዋ፡ ህዝብናን ኩላትና ደለይቲ ለውጥን ፍትሕን፡ ሕድሪ ሰማእታትና ብምኽባር ኣብ ዝኾነ ጽንኩር እዋን  እውን  እንተኾነ ንናጽነትና ካብ ምኽባራን ምዝካራን ኣይክንቦክርን ኢና።

ናጽነት: ክብረትንሕድርን ንዓና ንደለይቲ ለውጥን ፍትሕን፡ መብጽዓን ሓላፍነትን እዩ።  ነፍሲ ወከፍ ስድራ-ቤት ኤርትራ ንናጽነት ኤርትራ ክቡር ዋጋ ከፊላ እያ። ስለዚ ናጽነት ናይቲ ክቡር ዋጋን ደቁን ዝኸፈለ ህዝቢ እምበር፡ ብምልክን ሓይልን ስልጣን ሒዙ ናይ ዝገዝእ ዘሎ ስርዓት ኣይኮነን። 

ኩላትና እዞም ኣብዚ ተኣኪብና ዘለና ተቓለስቲ፡ ኣብ ዕለተ ናጽነት ነናይ ገዛእ ርእስና ትዝታን ዝኽርን ኣሎና። ናጽነት ክውንቲ ኮይና ምስተባህለ ዝተሰመዓና ሓጎስን እፎይታን ምስቲ ድሕሪ ናጽነትና ዘጋጠመና ክሕደትን ጥልመትን፡ M]oñ ኣብ ኩናት ዝጠፍአ ህይወትን ዝባኸነ ንዋትን፡ ብሰንኪ ብደዐን ንዕቀትን መላኺ ስርዓት ዝተኸስረ ዕድልን ዝጠፍአ ግዜን፡ ብምግንዛብ መሪር ጓህን ሓዘንን ክስመዓና ግድን እዩ። ግን ከኣ ጠለምትን ከሓድትን ከም ግብሮም ዝፍደዩላን ህዝብና፡ ነታ ብሉጻት ደቁ ዝኸፈለላ ናጽነቱ ብሓርነታዊ ሰብኣዊ መሰላቱ ኣደልዲሉ ኮሪዑ ዝነብረሉ እዋን ርሑቕ ኣይክኸውንን እዩ'ሞ በቲ ዘይተርፍ ብሩህ መጻኢ ዮሃና እብል። ነቲ እንሓልሞን እንሕልኖን መጻኢ ክውን ንምግባር ከኣ እጅገና ክንስብስብ ይግባእ።

ኣብ ግንቦት 1991፡ ነታ ድሕሪ 30 ዓመታት መሪር ቃልሲ ዝረኸብናያ ናጽነት ክንቅበላ እንከለና ፡ ኣብ መግዛእቲ ባዕዲ ዘጋጥመና ዝነበረ ሓሳረ-መከራን ግፍዕን፡ ሓንሳብ ንሓዋሩን ተቐንጢጡ'ዩ ኢልና ስለዝኣመንና ንሓጎስና መግለጺ ኣይረኸብናሉን። እንተኾነ ኩሉ ነገር ካብ ትጽቢትና ወጻኢ ኮይኑ መብጽዓ ሰማእታትና ብምልኪተጨውዩ። ምስ ናጽነት ሓድሽ ህይወት ክንጅምር፡ ንዝዓነወት ሃገርና ከነዐምር ዝተዳኸመ ቁጠባና ከነበራብር ሓሊንናን ተተስፊናን ግን ብሰናይ ዘይነቐለ መላኺ ስርዓት፡ ንኹሉ ተስፋታት ህዝብና ቆጽዩዎ።

ኣብዚ እዋን እዚ እምበኣር እቲ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝነብር ዘሎ ህዝብና፡ ብመሪር ሕሰም መነባብሮ፡ ብድኽነትን ስእነትን ተዋጢሩ፣ ኣብ ቤቱን ሃገሩን ተሓይሩ፣ መሰላቱ ተጋሂሱ፡ ደቁ ብጃምላ ንስደት እናፈለሱ፡ ካብ ኣብ ዘበነ መግዛእቲ ባዕዲ ዝኸፍአ ሃለዋት እናሕለፈ እዩ ናጽነቱ ዝጽምብል ዘሎ። ንሕና እዞም ኣብ ስደት እንርከብ ዜጋታት ከኣ፡ ብስቓይን ህዝብና እናተቐንዘና፡ ብሃለዋትን ክውንነትን ሃገርና እናተሻቐልና ናጽነትና ንጽምብል ኣሎና። ይኹን እምበር ኩላትና ኣብ ውሽጥን ግዳምን እንርከብ ዜጋታት ኣጋጢሙና ብዘሎ ከቢድ ሽግር ተስፋ ቆሪጽና ርእስና ኣይከነድንን ኢና። 

ሰማእታትና ናጽነትና ኣረኪቦሙና እዮም። ዋላኳ ራኢኦም እንተተጠልመን መብጽዐኦም እንተተኻሕደን ንሳቶም ዕዮኦም ዛዚሞም ሓሊፎም እዮም።  ነቲ ንሳቶም ዘረከቡና ናጽነት ብሰብኣዊ ክብርን ሓርነትን ንምኹልዑ፡ ተሪፉ ዘሎ ናትና ዕማም፣ ናትና ተራ እዩ።  ስለዚ ካብ ናይ ቅድሚ ሕጂ ብዝሓየለ መንፈስን ቅሩብነትን፡ ብስሙር ቃልሲ ቅልጽምን አሕቢርና፡ ተጠሊሙ ንዘሎ ክብርናን መሰልናን ክንመልስ፣ ሕድርን ሓደራን ሰማእታትና ከነኽብር ብዝያዳ ክንዋሳእን ቃልና ከነሐድስን እጽውዕ።

ብሰንኪ እዚ ጨካን መላኺ ስርዓት፡ ህዝብና ካብ ቤት ንብረቱ ተሰዲዱ ብፍላይ መንእሰያትና፡ ኣብ ጉዕዞኡ ኣብ ኣጻምእ ሰሃራን ባሕርን ክትዛረkሉ ዘ]ካሕክሕ ግፍዒ ይወርዶም ከምዘሎ ዕለታዊ እንሰምዖን እንዋሳኣሉን ጉዳይ እዩ። ይኹን እምበር ዕድመ መላኺ ብጻዕርን ተወፋይነትን ተቓለስቲ ፍትሒ ስለዝውሰን ስቓይን መከራን ህዝብና ንምሕጻር በዚዕዙዝኣጋጣሚ'ዚ ኩለንትናዊ ገምጋም ብምግባር ኣድማዒ ስራሕ ክንሰርሕ  እምሕጸን።

ናጽነት ዘረከቡና ሰማእታትና ንዘልኣለም ብኽብሪ ይዘከሩ።

ውድቀት ንመላኺን ዓማጽን ስርዓት!

የቐንየለይ።

1. ዮናስ ለተንዩስ ኣካያዲ ምምሕዳ ከተማ ዮተቦርግ ጉዳይ ስራሕ፡ ገዛ፡ መናባሮን...

2. ሓው ረዘነ ተስፋጽዮን ኣባል ባይቶ ሽወደን ነ/ ህልዊ ኩነታትን ሃለውት መንእሰያትን፡

3. ፖሊስ ኡልፍ ቡስትሮም ምኽርን ሓበሬታ ዉህደት ስደተኛታት ኣብ ከተማ ዮተቦግ፡

4. ሌላ ምስ ማሕበር መንእሰይ ሕብረተሰባዊ ሰልፊ ሽወደን ንሓባራዊ ንጥፈታት።

5. ሚልዮን ተኽለ ምስ ጸሃየ ቀለታ ህልዊ ጸገማት መንእሰያትና።

Årsmöte Svensk Eritreansk Vänskap- och  kulturförening

”Eritrea i Våra Hjärtan ”

                                 Gäster

1. J, Krbete bostad och vardagliv
2. Rezene Tesfazion F/d rikdagman (S)Aktuella situation för ungdom
3. Ulf Boström integrationspolis: aktuellt läge, råd och information
4. SSU presentation med Eritreansk ungdomar…
5. Milyon Tekle och Zehaie Keleta aktuell ungdoms problem.

1. Plats ”Mötesplats Göteborg vid
2. Järntorget adress: Norra Allégatan 1B
3. Torsdag 25 maj      kl. 14.00 till 17.00

August 4-6, 2017 / ነሓሰ 4-6, 2017