http://ascenteq.com/project/epdp

ትርጉም ቤ/ጽ ዜና ሰዲህኤ

ሃገረ ቐጠር ሰራዊታ ካብ ዶብ ኤርትራን ጅቡትን ክትስሕብ ድሕሪ ምውሳና፡ መራኸቢ-ብዙሃን ብቑልጡፍ እየን ነቲ ውሳኔ ምስቲ ኣብ ወሽመጥ ዓረብ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ከተሓሕዝኦ ዝተሰምዓ። ነቲ ኣብ ወሽመጥ-ዓረብ ዘጋጠመ ዲፕሎማስያዊ ምስሕሓብ ብዝምልከት ኤርትራን ጂቡትን ምስ ስዑዲ-ዓረብ ድሕሪ ምውጋነን ገለ መዓልታት ጸኒሓ`ያ ቐጠር ሰራዊታ ክትስሕብ ዝወሰነት። ካብዚ ተበጊሰን ከኣ`የን መራኸቢ-ብዙሃን ንውሳኔ ቐጠር ምስቲ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው ወሽመጥ ዓረብ ከተሓሕዝኦ ዝተራእያ።

ምስሓብ ሰራዊት ቐጠር፡ ብሓርፋፍ ከም ውጽኢት ናይቲ ቅልውላው ጌርካ ክርአ ዝኽእል እኳ እንተኾነ፡ እቲ ቅልውላው ካብ ዝጅምር ቐጠር ንነገራ ብኸመይ ክትኣልዮም ከም ዝጸንሐት ምስ እንምልከት ግን እቲ ሓቂ ብኣንጻሩ እዩ ዝኸውን። እቲ ቅልውላው ድሕሪ ምኽሳቱ፡ ቐጠር ነቲ ኣብ ልዕሊኣ ብስዑዲ-ዓረብን ሕቡራት ኢማራትን ዝዘነበ ናይ ዘመተን ጸለምን ወፍሪ ክትምልሰሉ ኣይተራእየትን። ከም የርዳኖስ ዝኣመሰላ ሃገራት ምስ ቐጠር ዘለወን ዝምድና ከዛሕትላ እንከለዋ፡ ቐጠር ከም ግብረ-መስሊ ነቶም ብኣሽሓት ዝቊጸሩ ኣብ መሬታ ዝርከቡ ወጻእተኛታት ሰራሕትኛታት ከም ዜጋታት ዮርዳኖስ፡ ጸበባ ዝፈጥረሎም ስጉምቲ ክትወስድ ኣይተራእየትን።

ኣብ ኣቡ-ዘቢ ዝርከብ መንገዲ-ኣየር ቐጠር ክዕጾ እንከሎን፡ ላዕለዎት ሰራሕተኛታት ናይቲ መንገዲ-ኣየር ንምግልታዕ ክቃልዑ እንከለዉን`ውን ቐጠር ዝኾነ ግብረ-መልሳዊ ስጉምቲ ክትወስድ ኣይተራእየተን። ስዑዲ ንኢማራትን፡ ነቲ ብዶበን ኣቢሉ ዝሓልፍ ናይቲ ናብ ቐጠር ዝኣቱ መግቢ መስመር ክዓጽውኦ እንከለዋ፡ ቐጠር ብኣንጻሩ ነዘን ሃገራት መዓልታዊ ኣስታት 57 ሚልዮን ክዩብ ጋዝ ምዕዳል ኣየቋረጸትን። ሃገረ ቐጠር ኣብ እዋን ቅልውላው ዝመረጸቶ ስልቲ፡ ናይ ነዊሕ ሽቶታት ዝሃርም ፖለቲካዊ-ገበጣ ንምጽዋት ዝዓለመ ኮይኑ፡ ኣብቲ ቅልውላው ልዕል ዝበለ ሞራላዊ ሓላፍነት ዝወሰደት ወገን ኮይና ክትርአ እኽኢልዋ`ዩ። እዚ ኸኣ`ዩ እቲ ብሕቡራት ኢማራትን ስዑዲ-ዓረብን ንቐጠር ጸለሎ ንምቕባእ ዝካየድ ዘሎ ዘመተ፡ ዲፕሎማስያዊ ድጋፍ ናይ ካልኦት ሃገራት ክረክብ ዘየኽኣሎ።

ኣብቲ ዋን ቅልውላው ሃገረ ቐጠር ዝወሰደቶ መርገጽ መሰረት ብምግባር፡ ምስሓብ ሰራዊት ቐጠር ካብ ዶብ ኤርትራን ጅቡትን እቲ ቅልውላው ዝወለዶ`ዩ ክትብል ኣጸጋሚ ይኸውን። ኤርትራን ጅቡትን ምስ ስዑዲ-ዓረብ ብምውጋነን፡ ቐጠር ምስዘን ሃገራት ዘለዋ ዝምድና ብምድስካሉ ከም ዓራቒትን ዓቃቢት-ሰላምን ኮይና እትቕጽለሉ ኩነታት ኣጸጋሚ እዩ። ምስ ዝተጋራጨዉ ወገናት ልሕሉሕ ርኽክባት ዘለዎ ዓራቒ ናይ ምዕራቕ ዕዮ-ገዝኡ ከሳልጥ ከቢድ እዩ። ዝኾነኾይኑ፡ እቲ ሰራዊት ናይ ምስሓብ ውሳኔ ከም ግብረ-መልሲ ናይቲ ዘጋጠመ ቅልውላው ጌርካ ክትርድኦ ጌጋ እዩ። ሰራዊት ቐጠር ካብ ዶብ ኤርትራን ጅቡትን ንምስሓብ ቅድሚ`ቲ ቅልውላው ክሕሰበሉ ዝጸንሐ ጉዳይ`ዩ። ብወገን ቐጠር ነቲ ሰራዊት ተልእኾኡ ክቅጽል ኣለዎ ዝብል ውሳኔ ዝሓላልኹ ሰለስተ ምኽንያታት እዮም።

1/ ቅድም-ቀዳድም፡ ሓደ ካብ መሰረታዊ መትከላት ሽምግልና ግጭት፡ እቶም ዝተገራጨዉ ወገናት ግጭቶም ኣብ መዕለቢ ንምብጻሕ፡ ቅሩብነት ምስዘየርእዩ፡ እቲ ሸምጋሊ ሳልሳይ ኣካል ካብቲ ናይ ሽምግልና መስርሕ ክስሕብ ይኽእል ዝብል እዩ። ሰራዊት ቐጠር፡ ንትግባረ ናይቲ ኣብ መንጎ ኤርትራን ጅቡትን ኣብ ሰነ 2010 ዝተበጽሐ ምቊራጽ ተጻብኦታት ንምዕዛብ ኣብቲ ዶራን ኣጻምእ ዶብ ናይ ክልቲአን ሃገራት ካብ ዝምደብ 7 ዓመታት ሓሊፉ።

ነቲ ውዕል ምቊራጽ ተጻብኦ ናብ ዛዛሚ ስምምዕ ሰላም ንምቕያር ብዙሕ ጻዕሪታት እኳ እንተተገብረ፡ ኣብ ባይታ ግን ዘዕግብ ውጽኢት ክህብ ኣይከኣለን። ብተዛማዲ ደሓን ዝኾነ ምዕባሌ ኣብ 2016 ተራእዩ ኔሩ። ብመንጎኝነት ቐጠር፡  ኤርትራ 4 ኣብ 2008 ዝተማረኹ ወተሃደራት ጅቡቲ ለቒቓ። ኣብ ሕዳር 2016፡ ባይቶ ጸጥታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝወሰኖ ናይ ኣጽዋር- እገዳ ኣናዊሑ፡ ኩሎም እሱራት ክትፈትሕ ተቆጻጸርቲ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ናብ ኤርትራ ክኣትዉ ክፍቐደሎም ጸዊዑ። ብድሕሪ`ዚ ከኣ`ዩ እቲ ኣብ ስምምዕ ሰላም ዝሳተፍ ዝነበረ ልኡኽ ኤርትራ ካብቲ መስርሕ ክስሕብ ዝተራእየ።

ክልቲአን ሃገራት፡ ብፍላይ ከኣ ኤርትራ፡ ነቲ ዶብ ንምሕንጻጽ ዝዓለመ ጻውዒታት እዝኒ ኣይሃብኦን። ጉዳይ ምሕንጻጽ  ዶብ’ውን ከም ኣገዳሲ ነገር ኣይረኣይኦን። ክልቲአን ሃገራት እምበኣር፡ ምስቲ ህላዌ ሰራዊት ቐጠር ዝፈጠረለን ኩነታት (ስታቱስ-ኮ) ተመሳሲለን ክቕጽላ ተራእየን።

እዘን ኣብ ስእሊ ንምልከተን ዘለና ክልተ ዕሸላት ኣሓት ብዘይዝኾነ ምግናን ዕድሚአን ክንደይ ክኸውን ከም ዝኽእል ንምግማት ብዙሕ ኣጸጋሚ ጉዳይ ኣይኮነን። ኣብዚ ንኡስ ዕድሚአን ድማ ዲፒዛ ዘይኮነስ ለንጀር ወተሃደራዊ ክዳን ተኸዲነን ምህላወን’ዩ ዘመላክት። ኣብ ኢደን ደብተርን ቢሮን ኣብ ክንዲ ምሓዝ፡ እቲ ሓዊ ዝተፍእ ብረት ክላሽን ሒዘን ከም ዘለዋ ይእምት። ብዕድመ ክንድአን ዝኾኑ ዕሸላት ኣሕዋትን ኣሓትን ኣብ ክንዲ ትምህርቲ፡ ፍልጠትን ዘመናዊ ምዕባሌን ምቕሳም፡ ብሓይሊ እናተገፉ ኣብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ወሪዶም ሓንጎሎም ብኣዕናዊ ዝኾነ ብሓቲ ኣተሓሳስባ ህግደፍን ብርኩስ ወተሃደራዊ ስነ-ኣእምሮን ብድሕሪ ምቕራጽ፡ ንኲናትን ግብረ ሽበራዊ ስርሓትን ንምውዓሎም ክንደይ ኣሽሓት ከም ዘሰልጥኑ ባዕሎም ብዘይዝኾነ ሕፍረት ዝምድርሉ ክውንነት’ዩ። እዚ ንመሰላት ስድራ ቤትን ትሕቲ ዕድመ ዝኾኑ ህጻውንትን ዝግህስ፡ ብቀጥታ ድማ ምስ ዓለምለኻዊ ሕግታት ዝጻረር ተግባር ምዃኑ ርእሰ ግሉጽ ሓቂ’ዩ።

እምበኣርከስ እታ ብመራሕቲ ህግደፍን ገለ ሰዓብቶምን <<ኣብ ዓለም መወዳድርቲ ዘይብላ ማሕበራዊ ፍትሕን ግስጋሰን ዝነገሳ ደሴት ሰላም>> ብምባል ወትሩ ከም መጽሓፍ ቅዱስ ወይ ቁርኣን ዝድገመላ ስንጋፑር ኤርትራ ነዚ’ያ ትመስል። ብርግጽ እቲ ብብሓቲ ስርዓት ህግደፍን ሰዓብቱን ዝድገም ኣጉል ጽውጽዋይ ኣብ ባይታ ዘየሎ ካብ ወድዓዊ ሓቂ ዝረሓቐ’ዩ። እዚ ብቀንዱ ድማ ንሕልናካ ብምጥላም ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ንዕቀት ብድዐን’ዩ ዝእምት። ካብዚ ዝኸፍእ ፖሎቲካዊ ዕብዳን ወይ ፖሎቲካዊ ውድቀትን ሞትን ድማ ኣይህሉን’ዩ። ‘‘ህዝቢ ኤርትራ ጽቡቕ’ዩ ዘሎ ካብዚ ንላዕሊ ዝደልዮ ነገር ወይ መሰል የለን’’ ዝብል ኣጉል ሞጎት ካብ ጥዑይ ስነ-ኣእምሮ ዘለዎም ዜጋታት ወይ’ውን ብሓቂ ካብ ብቅኑዕ ስትራተጂ ዝምራሕ ፖሎቲካዊ ውድብ ዝቐርብ ዘሎ ኣይኮነን። ብፍላይ ድማ በቶም ኣብ ግዝኣተ-ሕግን ደሞክራስን ዝሰፈኖ ምዕቡላት ሃገራት ዝነብሩ ሰላምን ቅሳነትን ዘስተማቕሩ ዜጋታት ክደጋግምዎ ምስማዕ ብጣዕሚ’ዩ ዘሕፍር። ክሳብ ክንደይ ለባማትን ውርዙያትን ዘይምዃኖም ድማ ትግንዘብ። ኣብ ቅዋምን ግዝኣተ ሕግን ዘይብላ ውልቀ ምልክነት ኣብ ዝነገሳ ሃገር፡ ኣብ ዓለም መወዳድርቲ ዘይብላ ማሕበራዊ ፍትሕን ግስጋሰን ዘረጋገጸት፡ ደሴት ሰላም’ያ ክብሉ ከም ዝደፍሩ ድማ ይገርም። እቲ ብ1997 ብሓቲ ህግደፍ ንበይኑ ዝነደፎ ቅዋም’ውን እንተኾነ ክሳብ ክንደይ ንባህግታት መላእ ህዝብናን ፖሎቲካዊ ሓይልታቱን ኣብ ግምት ዘእቱ ደሞክራስያውን ፍትሓውን ነይሩ ብዘየገድስ፡ ገባቲ ኢሳይያስ ሓንሳብ ኣብ ከብሒ ዝድርብዮ ሓንሳብ ድማ ሞይቱ ብምባል ኣብ ዘባጭወሉ ህሞት ኤርትራ በየናይ መልክዕ ደሴት ሰላም ተባሂላ ከም ትጽዋዕ ንሰማዒኡ ብጣዕሚ ዘደንጹን ዘደንግጽን ሞጎት’ዩ።

ብርግጽ ኤርትራ ሰላምን ራህዋን ዝዓሰላ ደሴት እንተኮይና፡ እዘን ትሕቲ ዕደመ ዝኾና ኣሕትና ካብ ሕቑፊ ስድራ ቤተን ተመንጢለን ኣብ መደበር ታዕሊም ሳዋ ክወርዳ፡ ለንጀር ክኽደናን ክላሽን ክሕዛን ዘገድድ ኢደ-ወነናዊ ሕግታት ምውጻእን ወትሩ ንዜጋታት ምግፋፍን ንምንታይ ኣድልዩ? ኣብ ኤርትራ ኩሉ ዜጋ ዕድሚኡ ብዘየገድስ ክሳብ ወዲ 80 ዓመት ብረት ክዓጥቕን ክላሽን ተተርኢሱ ክሓድርን ዘግብር ዘሎ ምክንያት እንታይ’ኾን ይኸውን? እቶም ንዓመታት ዝኸውን ቅሱን ሂወት፡ ሰናይ ርኽባት ስድራ-ቤት፡ ንቡር ሓዳር፡ ትምህርትን ስራሕን ተነፊጎም ንልዕሊ 17 ዓመት ምስ ዝተፈላለዩ ኣራዊትን ለመምታን ኣብ ጎዳጉዲ ክሰፍሩ ዝተገደዱ ኣባላት ሓይልታት ምክልኻል ኤርትራ ፍትሕን ርትዕን ፍጊዕ ስለ ዝበሎም ደኾን ይኾኑ ነዚ መሪርን ከርፋሕን መነባባሮ ዝመረጹ ዘለዉ? እቶም ኩሎም ብኣራዊት ምድረ-በዳታትን ባሕርታትን፡ ክብልዑ ዝግደዱ ዘለዉ መንእሰያት እንታይ ኮይኖም፡ ኣብዛ ማሕበራዊ ፍትሕን ግስጋሰን ዝዓሰላ ደሴት ሰላም ክነብሩ ዘይበሃጉ? ነዚ ሕቶታት’ዚ ብዝምልከት በቶም ምስ ሕልንኦም ምትዕራቕ ኣብዮም፡ ካብ ልዕላውነት ህዝቢ ንውልቀ ምልክነት ንምስሳይ ዝመረጹ ሰዓብቲ ብሓቲ ህግደፍ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብቀንዱ’ውን ብገባቲ ኢሳይያስ ዝተፈላለየን ተገራጫውን መልስታት ምስምዕ ልሙድ ክስተት’ዩ። ሓንሳብ ክልተ ጻሕሊ ስለ ዝለመዱ፡ ሓንሳብ ብጽጋብ ፍንጭሕ ኢሎም፡ሓንሳብ’ውን ብዘይጭበጥ መብጽዓታት ጎረብባቲ ወይ ምዕራባውያን ሃገራት ተታሊሎም፡ ካልእ ግዜ ድማ ፖሎቲካዊ ምሕደራ ዘይኮነስ፡ ቁጠባዊ ጸገማት ዝወለዶ’ዩ………..ወዘተ ዝብል ዕባራ ምክንያታት ምቕራብ ዘሕፍር ኮይኑ ኣይፈልጥን’ዩ። ነቲ ብቁጠባዊ ጸገማት’ዩ ዝብል ኣበሃህላ መራሕትን ሰዓብትን ህግደፍ ቅቡል ክንወስዶ ምስ ዝግደድ’ውን እታ ሲንጋፑር ኤርትራ እንታይ ኮይና ዘይዓንገለቶም? ዝብል ሕቶ ምልዓል ግድነት ይኸውን።    

እቲ ኣጉል ጽውጽዋይ ብሓቲ ስርዓት ህግደፍን ሰዓብቱን ንጎኒ ገዲፍና፡ ወዲ ሰብ ብፍላይ ድማ መንእሰይ ወለዶ ብባህርያቱ ኩሉ ግዜ ብልጽግና፡ ምዕብልናን ፍልስፍናን ዝብህግ ምዃኑ ብዙሕ ዘከራኽር ጉዳይ ኣይኮነን። ይትረፍ ኣብ ኣፍሪቃ ብፍላይ ድማ ኣብታ ቅዋምን ግዝኣተ ሕግን ተነፊጋ፡ ብከቢድ ግህሰታት ሰብኣዊ መሰላትን ግፍዕታትን ትልለ ኤርትራ ዝርከቡ ዜጋታት እቶም ኣብ ዝለዓለ ምዕብልናን ብልጽግናን ዝነብሩ ዜጋታት ኣውሮጳ’ውን እንተኾነ፡ ካብቲ ዘለውዎ መነባብሮ ንላዕሊ ንምንባር፡ ክብህጉን ክፈላሰፉን ንዕዘብ። ‘’ህዝቢ ኤርትራ ጽቡቕ’ዩ ዘሎ ካብዚ ንላዕሊ ዘድልዮ ነገር ወይ’ውን መሰል የለን>> ዝብል ኣጉል መጎት ስርዓት ህግደፍን ሰዓብቱን ክሳብ ክንደይ ኣብ ድሑር ፖሎቲካዊ ራእይን ጸረ-ብልጽግናን ኣተሓሳስባ ከምዝነብሩ ዓቢ ምልክት’ዩ። እዚ ጨካን ኣተሓሳስባ’ዚ እቲ ካብኡ ዝምንጩ ኣዕናዊ ፖሊስታትን ንህዝቢ ኤርትራ ብሓፈሻ ንመንእሰይ ወለዶ ድማ ብፍላይ ኣብ ድንቁርና፡ ድኽነት፡ ድሕረትን ስደትን ክነብር ዝፈረደ ምዃኑ፡ ሎሚ ካብ ማንም ግዜ ንላዕሊ እናተጋህደ መጺኡ’ዩ።  

ብዝኾነ ኣብዚ ህሞት’ዚ ብስም ልዕላውነት ህዝብን ሃገርን ኤርትራ ምሽሓጥ ይኹን ምትላል ፍጹም ዝወደቐ ፋሽን ኮይኑ’ዩ። ብርግጽ ጸረ ህዝብን ጸረ ምዕባሌን ፖሎቲካዊ መንነት ገባቲ ስርዓት ህግደፍ ካብ ግዜ ንግዜ እናተጋለጸ መጺኡ፡ ኩሉ ኣጉል ሕልምታት ሲንጋፑር ኣብ ኤርትራ መኺኑ ተሪፉ’ዩ። ሎሚ እቲ ሞሳ መሪር ተጋድሎኡን ረዚን መስዋእትነቱን ዝተጠለመ ህዝብና ብተመክሮኡ ንቅሓቱን ብስለቱን እናበረኸ ብምምጽኡ፡ ናይ ግዜ ሕቶ እንተዘይኮይኑ በቲ ዘይዕጸፍ ቅልጽሙን ዘይሕለል ቃልስታቱን ኣብ ልዕሊ ዑና መቓብር ገባቲ ስርዓት ህግደፍን ሰዓብቱን ቅዋማዊ ሕብረ-ሰልፋዊ ደሞክራስያዊ ስርዓት ብምህናጽ ሰላም፡ ደሞክራሲ፡ ፍትሒ፡ ማዕርነትን ግስጋሰን ከም ዝጓናጸፍ ምንም ዘጠራጥር የብሉን።

ዓወት ንደሞክራስያውን ፍትሓውን ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ

ነፀረኣብ ኣስመላሽ

30 ሰነ 2017

ሓንቲ ሃገር ብልጽግትን ምዕብልትን ክትከውን ህዝባ ምዕቡልን ስልጡንን ክኸውን ኣለዎ። ምዕቡል ሕብረተሰብ ከኣ ፍትሒ ከንግስ ብተግባር ዝስርሕን ዘተግብርን ይኸውን። ነቲ ብሉይ ኣተሓሳስባ ብሓዲሽ ኣተሓሳስባ ክትካእ የተባብዕን ከማዕብሎም ይጽዕርን። ኣብዚ ኩነታት እቲ ዲሞክራሲ እንበሎ ኣምር ኣብ ግብሪ ክውዕልን ህዝቢ ክስዕቦን ይኽእል።

ፍትሓውያን ክንክውን መሰረታዊ ሰላማዊ ፖለቲካዊ ለውጥን ዲሞክራሲያውነትን ክነቀላጥፍ ኣሎና። እዚ ንምግባር ከኣ ሓቂ ንኸይቅበር ምክልኻል ሓደ ካብቲ ቀንዲ መለልዪ ናይ ፍትሓውነት እዩ። ብዘይካ እዚ እቲ መንፈስ ናይ ይቕረን ሕድገታትን ክሰፍን፥ ጽልእን ቅርሕንትን ምንዛሕ ደው ክነብል የድሊ። ምኽንያቱ ኣብ ዓንኬል ፍትሒ ጽልእን ቅርሕንትን ምስዋር ዝበሃል ፈጺሙ የለን። ንክኸውን ዘይክእል ነገር ካብ ሕጊ ወጺእካ ከም ዝኸውን ክትገብሮ ምፍታን ድማ ፈጺሙ ክውገድ ኣለዎ።

ፍትሒ ንሕጊ ተኸቲልካ ምስ እትኸይድ ግጉይ ጽንሰ-ሓሳብ ኣይኮነን። እዚ ክንገብር ኩልና ብሓባር ነቲ ኣባና ክወርድ ዘይንደልዮ ኣብ ልዕሊ ካልኦት ውን ክወርድ ከምዘይብሉ ክንኣምንን ፍትሓዊ ኣተሓሳስባ ክንውንን ይግባእ። እዚ እውን ምስ ልቦናዊ ኣተሓሳስባ ተጣሚሩ ዝጎዓዝ ምዃኑ ምርዳእ ከድልየና እዩ። እዚ ካብ ብሉይን ጎዳእን ኣተሓሳስባ ሓራ ኰይና ንሓደስቲ ሓሳባት ሓንጎፋይ ኢልና ተቐቢልና ንኹሉ ብማዕረ እንጥምተሉ ሕልና ክንፈጥር ኣሎና ማለት እዩ።
ኤርትራ ሃገርና ዝተፈላለዩ ማሕበራዊ ሓይልታት ወይ ጉጅለታት ከምዘለውዋ ርዱእ እዩ። ነዞም ክፍልታት እዚኦም ኣብ ውሽጢ ሕብረተሰብ ኣብ ናይ ረብሓታት ይኹን ቁጠባን ስልጣንን ማዕረን ፍትሓውን ዝኾኑሉ ኣተሓሳስባ ክነጥሪ ናይ ግድን እዩ። እቲ ቀንዲ ጉዳይ ከኣ ዝኾነ ይኹን ውልቀሰብ ወይ እውን ሕብረተሰብ ካብ ዝጐድእን ዝሃስን ተግባራት ብምቑጣብ፡ ብሕጊ ተማእዚዝካን ተቐይድካን ምኻድ ኣብ ፍትሓውነት ዓቢይ ቦታ ኣለዎ።

ኩሉ ዜጋ ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ዝኣምነሉ ኣመለኻኽታ ክሕዝ’ኳ ናጻ እንተኾነ፥ እቲ ኣመለኻኽታ ንረብሓ መላእ ህዝቢ ዝኸውን ኣመለኻኽታ ክውንን እንከሎ እቲ ዝበለጸ እዩ። ሓደ ሕብረተሰብ ነታ ንሱ ዝኣምነላ ብሄሩ ትኹን ኣውራጃኡ ወይ እውን ሃይማኖቱ  ልዕሊ ኩሉ ምዃና ገይሩ ዝጥምት እንተዀይኑ ፍትሓዊ ክኸውን ኣይኽእልን እዩ። ምኽንያቱ ኣብ ከምዚ ኩነት እቲ ማዕርነት ጠፊኡ ኣድልዎን፥ መንከማይነትን ይዓቢ እሞ ምፍልላይ፡ ቅርሕንትን ጽልእን ይምዕብል። ማዕርነት ቀንድን ኣገዳስን ባእታ ናይ ፍትሓውነት ብምዃኑ ጽብለልትነትን ኣነነትን ቦታ የብሉን። ስለዚ በዳልን ተበዳልን ብማዕረ ፍትሒ ዝረኽቡሉ ከኸውን እንተኾይኑ እቲ በዳሊ ምስቲ ዝበደሎ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ብማዕረ ክቕጻዕ እንከሎ እዩ። እዚ ከኣ እዩ ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ማዕረ እዩ ዘብሎ። እዚ ማለት ፍትሓውነት፡ ኣብ ድኻን ሃብታምን፥ ኣውራጃን ዓሌትን፥ ወገንን ሃይማኖትን ዝምርኰስ ኣይኮነን።

ማዕረ ተጠቃምነት፡ ኣብ ቁጠባን ፍትሕን ንደቂ ሰባት ብማዕረ ክባጻሕ ዘይከኣል እንተኾይኑ ፍትሒ ኣልቦነት ይነግስ። ፍትሒ ኣልቦ እንተነጊሱ ከኣ ስኒት ይጠፍእ’ሞ፥ ተቓውሞ ወይ እውን ግሁድ ዓመጽ ክለዓል ይከኣል። “ኣብ ቅድሚ ሕጊ ኩሉ ሰብ ማዕረ እዩ” ዝብል ቅቡል ካብኮነ እዚ ማዕርነት ኣብ ቁጠባዊ መዳይ’ውን ክንጸባረቕ ይግባእ። እዚ ማለት ደረጃ መነባብሮ ህዝቢ ብዝግባእ ተጸኒዑ እቲ ኣብ መንጎ ሃብታምን ድኻን ዝፍጠር ሃጓፍ ክጻበብ ይግበኦ እዩ ዘስምዕ። ከም ኣብነት ግብርን ቀረጽ ኣብ እቶት ዝምስረት ምስ ዝኸውን፡ ሃብታም ብመጠን ሃብቱ ድኻ ከኣ ብዓቕሙ ክረአ ኣለዎ ንምባል እዩ። ልክዕ እዩ ኩሉ ብተፈጥሮ ምዕሩይ ኣይኮነን ግን ከኣ ኣብ መዓልታዊ ህይወት ደቂ ሰባት ማዕርነት ንምምጻእ ፍታሓዊ ኣተሓሳስባ ክህሉ ናይ ኩሉ ዜጋ ግደን ግቡእን ከኸውን ኣለዎ።

 EPDP Seattle Branch is pleased to invite Eritreans in Seattle and surrounding for a public meeting with the party's chairman Mr. Menghesteab Asmerom.

ኤርትራ ሃገርና በብዓይነቶም ዕምበባ መሮርን ንመሬት ዘወቅቡን ዘማዕርጉን ተፈጥሮኣዊ ኣዝርእትን ኣለዉዋ። ምስዚ ኣብ መሬት ኤርትራ ዝቕመጡ ዝተፈላለየ ሃይማኖት ዝእምነቶም፥ ዝተፈላለየ ቋንቋታት ዝዛረቡን ኣብ ዝተፈላለዩ ኣውራጃታት ዝነብሩን፥ ከምኡ እውን እንዳታት ዝሓቘፍ ብዙሕነት ዝግለጽ እንብሎ ዘለውዋ እያ። እዚ ብዙሕነት እዚ ከኣ ነቲ ፍልልያት ልክዕ ከምቲ ዕምበባ መሮር ንመሬት ዘመልክዖ ንህዝቢ ኤርትራ ዘመልክዖ እዩ። ከምኡ ስለዝኾነ ከኣ እዩ ህዝቢ ኤርትራ ነዛ ክብርቲ ሃገሩ ንምግሃድ ሓቢሩን ሰሚሩን ተቓሊሱ ዝተዓወተ።

ታሪኽ ብዘይ ኣሉታን እወንታን ኣይፍጸምን እዩ። ስለዝኾነ ከኣ እቲ ታሪኽ ንኹሉ ኣሕቢሩ እዩ ዘዘንትዎ ወይ ዝስንዶ። ብዙሕ ግዜ ብዛዕባ ኣብ ሕሉፍ ምንባር ገዲፍና ኣብ ናይ መጻኢ ነቋምት ዝብል ይዝረብን ይጸሓፍን እዩ። እወ! ሕሉፍ ክቕየር ዘይከእል፡ ዘይጠፍእን ዘይሕከኽን ምዃኑ ንግንዘብ ኢና። ግን ከኣ ዋላ ጸጸኒሕና ንዛረበሉ እምበር ናትና ሽግር ኣይኮነን እንስከሞ ይኹን እንሕተተሉ ሓላፍነት እውን የለን። ስለዚ ነቲ ሕሉፍ ክንደግሞ ደኣ ኢና ዘይብልና እምበር  ክንልውጦ ኢልና ህርድግ እንተበልና ከምዘይንኽእል ርዱእ እዩ።  ግን ከኣ ብኡኡ ተዋሒጥና ክንነበር እንተዀንና ንሕና ውን ክንልወጥ ስለዘይንኽእል ኣእምሮና ከም ዝድንዝዝ ውሁብ እዩ።

እዚ ናይ ኣእምሮ ምድንዛዝ ዝስዕቦ ብልሽውና ከኣ እዩ ነቲ ንቕድሚት ኣብ ክንዲ ንስጉምን ንቀራረብን እንረሓሓቕ። ንሓቂ ክሒድና ንጭብጢ ዘይብሉ ክንኣምንን ክነእምንን እንገብሮ ጻኦሪ እዩ እቲ ቀንዲ ሽግር ዝፈጥር። እዚ ከኣ ነቲ ህልውን መጻእን ዕድላትና በቲ ንሱ ዝጠልቦን ዝገዝኦን ኩነታት ምኽታል ገዲፍና፥ ኣብ ሕሉፍ እሞ ከኣ ፍታሕ ክነምጸኣሉን ክንቅይሮን ዘይንኽእል ንምርኰስ። በቲ መጻኢ ኣብ ክንዲ ንጭነቕ በቲ ዝሓለፈ ዝፈላልየና ክነሳውርን እሞ ከኣ ንሕና ብዘይፈጸምናዮ ንሃልኽ:: እቲ ሕሉፍ ተረኽቦታት ዝተፈጸመሉ ኩነታት እንድሕሪ ተረዲእና፡ ንሱ ክንመሃረሉ እኹል መኾነ። ወገሐ ጸብሐ ኣሉታዊ ተዘክሮታት ብምድጋም ፍታሕ ናይ ህልዊ ወይ መጻኢ ክርከብ ኣይከኣልን እዩ። ብእንጻሩ ንስኻ ኣተሓሳስባኻ ክትልውጥ ስለዘይከኣልካ በቲ ዘይልወጥ ሕሉፍ ተገዚእካ ፍታሕ ክተናዲ ትህንደድ። ብሕሉፍ ምስ እንግዛእ ከኣ ኣእምሮና ሓቂ ናይ ምድላይ ወይ ይቕረ ናይ ምባል፡ ምትዕራቕን ሕድገት ምግባርን ፈጺሙ ዘይሕሰብ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ኣእምሮና ብኽፍኣትን ምፍልላይን ይመልእ እሞ እቶም ዝተጠቕሱ ሃነጽቲ ሓሳባት ቦታ ኣይህልዎምን። በዚ ምኽንያት እቲ ኣብ ሕሉፍ ጠቢቕካ ምንባር ነቲ ህልዊ ዘቋስልን፥ ነቲ ቅኑዕ ዝምድና ክፍጠር ዝኽእል ዝጐድእን እዩ ክኸውን እምበር ትምህርቲ ኣይክውንን እዩ። ስለዚ ኩሉ ቀልብና ብዛዕባ መጻኢ ክንጭነቕን ንናይ ዝሓለፈ ስምብራት ይኹን ማህሰይትታት ንኸይድገምን ደኣ ክንጽዕር ኣሎና እምበር ህልዊ ዝፈጠሮ ጸገም ኣይኮነን። ካብ ሕሉፍ ወጺእና ንነፍስና ክንልውጥ እንተዘይክኢልና ኣብ ንሕናን ንሶምን፥ ተዋሒጥና ኣእምሮና ንምሕዳስ ኣይዳሎን፥ ንሽግራት ኣብ ምፍታሕ ኣይነድህብን ወዘተ።

ንሕሉፍ ክንዝርዝርን ክንዛረበሉን ተመሊስና ከኣ ክነስተንትነሉ እንከሎና ኣብ ጉዕዞና ዓጋቲ ተራ እዩ ክህልዎ። ልክዕ እዩ ንሕሉፍ ክነጽንዖን ክንርድኦን እንከሎና ኣብ ሎሚ ኮይና “ንሕና መን ኢና?” ንኽንምልስን ናበይ ገጽና ኢናኸ እንምርሽን ንምርዳእ ይሕግዘና እዩ። ካብኡ ሓሊፉ ነቲ ኣሉታዊ ሸነኹ ሒዝና ወገሐ ጸብሐ ክንዛረበሉ ንግላዊ ስምዒትን መንፈስ ምፍልላይን ዘራጉድ ጥሩምባ ምንፋሕ እዩ። እቲ ሕሉፍ ክንመሃረሉ ዝግባኣና እኮ ንሓቀኛ ጉዳያት ተረዲእና ነቲ ህልዊ ዝምድናን ምትእስሳርን ደቂ ሰባት ምእንቲ ከየበላሹ እዩ። ምኽንያቱ ነቲ ኣብ ሕሉፍ ዝተፈጸመ ጉዳያት እንታይ ክንረብሓሉ ኢና ዝብል ቅድመ ኩነታዊ ምርምር ዘድልዮ እዩ። እቲ ቀንዲ ተበግሶና ንሕሉፍ ክነጽንዕ ዝድርኽ ሓቂ ንምድላይን እእምሮና ከኣ ንኽፍኣትን ተንኮልን ቦታ ንኸይህቦም ንምጥንቃቕ እዩ።

ካብኡ ሓሊፉ ሕሉፍ ተመኩሮ ብጠቓምን ጐዳእን ፍጻመታት ዝግለጽ ታሪኽ እዩ። እቲ ቀንዲ ዕላማ ንሕሉፍ ናይ ምብርባር ከኣ ሕማቕ ንምውጻእ ዘይኮነስ ነቲ ቅኑዕ መጻኢ ንምስሳን እዩ። እቲ እወንታን ጠቓምን ተግባራት እንታይ ነይሩ ኢና ቅድም ክንፈልጥ’ዩ ዝግበኣና። ምኽንያቱ ንህቢ እኮ እናነኸሰካ ኢኻ ነቲ ጥዑም ዝኾነ መዓር ትብርብር እምበር እቲ እትንከሶ ኣይኮነን ዘገድሰካ። ንህቢ ክትብርብር እንከሎኻ ንኸይትንከስ እንታይ ብልሓታት ትጥቀም ክትመሃርን ክትጥንቀቕን ይግባእ። ልክዕ እዚ ነቲ ኣሉታን እወንታ ዝተፈጸመ ታሪኽ ከኣ ክንፍትሾን ክንመራመረሉን ከሎና እቲ እወንታ ብዘይኣሉታ ክነብር ከምዘይከኣል ንርዳእ።

ነቲ ሕሉፍ ትምህርቲ ንቐስመሉ እሞ ንብድሕሪ ሕጂ ከመይ ምስ እንገብር እዩ እወንታዊ ዝኾነ ሓሳባትን ተግባራትን ክንሰንቕ ዝብል ጉዳይ ብተገዳስነት ክተሓዝ ዝግበኦ እዩ። እንተዘይኮይኑ ነቲ ኣሉታ ጥራሕ ወሲድና  ኣብ ናይ ሕነ-ምፍዳይ ክንጥቀመሉ እንተኾይና መደባትና ንበዓል ክፉእ ፍርዱ ኣብ እንህበሉ ደረጃ ኢና ሸታሕታሕ ክንብል። ስለዚ እቲ ሎሚ ክንገብሮ ዝግበኣና፡ ነቲ ሕሉፍ ዝፍውስ ጥራይ ዘይኮነ ናብ ናይ ጽባሕ ጽቡቕ ዘማዕደወ ኣሳታፍን ሓቛፍን ግብራዊ ስጉምቲ ዝመርሓና ክኸውን ይግባእ።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሚክራስያዊ ለውጢ ከም'ቲ ልሙድ ንዝኽሪ 20 ሰነ መዓልቲ ሰማእታት ኤርትራ፡ ምኽንያት ብምግባር፡ ሰፊሕ ህዝባዊ ተሳትፎ  ዝነበሮ ሰሚናር ኣቶ ክብሮም ዳፍላ ብ24 ሰነ 2017 ኣአንጊዱ። እዚ ሰሚናር ብዓይነቱ ፍሉይ ዝገብሮ ናይ ዝሓለፉ ሕልኽላኻት ቃልሲ  ንጎድኒ ገዲፍና ንቕድሚት ብምጥማት ከመይ ጌርና ናብ ትግባረ ንሰጋገር ዝብል ገጂፍ ኣርእስቲ  ሰፊሕ መብሪሂ ሂቡሉ፡

ኣቶ ክብሮም ኣስዒቡ ኣብዚ ሕጂ እዋን ህዝብና ዘድልዮ ዘሎ፡ ብሓያል ወዳበን ምትእምማንን ናብ ተግባራዊ ቃልሲ ዝመርሖን ነቲ ኣብ ፈቐዶ ጎዳጉዲ ብዘይ ዝኾነ ወሳነ ቤትፍርድን መሰልን ሎሚ ዶ ጽባሕ ካብ ጸልማት ይወጽእ ኢሉ ሃንቀው ዝብል ዘሎ ህዝቢ ከነድሕኖ እዋኑ ሕጂ ምዃኑን፡ ይጽነሓለይ ዘይበሃልን ግዚኡ ከምዝኣኸለን ኣብሪሁ።  

ኣቶ ክብሮም ነታ ኣብ ዝሓለፈ ሳምንታት  ኣብ ዓዲ እንግሊዝ 24 ደርቢ ዘለዎ ፓላሶ፡ እሞ ኣብ ውሽጢ ሓደ ሰዓት ዝነደደት ከም ኣብነት ብምምጻእ፡ ሃገርና ኤርትራውን ሕጂ ስጉምቲ ወሲድና እንተዘይድሒንናያ ልክዕ ከም'ታ ፓላሶ ናይ ዓዲ እንግሊዝ ከየርከብናያ  ክትበታተን ልዑል ተኽእሎ ከምዘሎ ወሲኹ ኣብሪሁ።  

ኣስዒቡ ኣቶ ክብሮም ብመጽናዕቲ ዝተደገፈ ናብ ተግባራዊ ቃልሲ ዝወስድ ውጥን ተወጢኑ ከምዘሎ ሓቢሩ። እዚ ተወጢኑ ዘሎ መደብ ብዓይነቱ ፍሉይን ብውሽጥን ብደገን ሓያል ናይ ህዝቢ ደገፍ ዘለዎ ከምዝኾነ ገሊጹ። ኣብዚ ፍሉይን ታሪኻውን መደብ ኩሉ ደላይ ለውጢ ኣባል ውድብ ይኹን ካልእ ብማዕረ ዘሳትፍ ስለዝኾነ በቲ ኣጋጣሚ ንኹሉ ኤርትራዊ ዜጋ ኣብዚ ፍሉይን እዋናውን መደብ ብዝጥዕሞ ክሳተፍ ማለት ብግዜ፡ ብንዋትን ብሞራልን ተሳትፍኡ ከዛይድ ጸዊዑ። 

ቐጺሉ ኣቶ ክብሮም ዳፍላ ጸላኢና ከነለሊ ከምዝግባእናን፡ ህግድፍ ዝበሃል ፓርቲ ኣብ ግብሪ ከምዘየለን፡ ኣረኣእያናን ኣተኩሮናን ን ኢሰያስ ስልጣኑ ናብ ህዝቢ ከረክብ ብውሽጥን ብደገን ጽቕጢ ምግባር እቲ እንኮ ኣማራጺ ከምዝኾነ ኣዘኻኺሩ።   

ኣብ መወዳእታ ኣቶ ክብሮም ነዚ ሃገራዊ ወፈራ ኩሉ፡ሰብ እጃሙ ከበርክት ብምጽዋዕ እንተዘየለ ግን ናይ ታሪኽ ተሓተቲ ከምዝኾና፡ ብምዝኽኻር ካብ ህዝቢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት ብዘዕግብ መሊሱ። ተጋባእቲ ከኣ በዚ ወጺኡ ዘሎ ሓድሽን እዋናውን ሃገራዊ ወፈራ ዘለዎም ተስፋን ኣብ ትግባረ ክሳተፉ ቁሩባት ምዃኖም ኣስሚሮም።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ግንቦት 24 መዓልቲ ናጽነት ምኽንያት ብምግባር  ብ ኣባል ሕብእቲ ሰልፊ ህዝባዊ ግንባር ነበር  ኣቶ የማነ ተኽለገርጊሽ ተመሳሳሊ ሰሚናር ከምዘካየደ ዝዝከር እዩ።

በይ ኤርያ ኤርትራውያ ን ደሞክራስያዊ ለውጢ
ኦክላንድ ካሊፎርንያ
25 ሰነ 2017

ቤት/ጽ ዜና ሰዲህኤ

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ብምኽንያት መዓልቲ ናጽነት ኤርትራ ምስ ኩሎም ደለይቲ ፍትሒ ኣባላቱን ነበርትን በይ ኤርያን ብምዃን ቀዳም 20 ግንቦት 2017 ኣብ ሰዓታት ድሕሪ ቀትሪ ካብ ሰዓት 2፥00 ክሳብ ሰዓት 6፥00 4 ሰዓት ዝወሰደ ብ ኣባል ሕብእቲ ሰልፊ ህዝባዊ ግንባር ነበር ተጋዳላይ የማነ ተክለገርጊሽ ዕውት ህዝባዊ ሰሚናር ኣካይዱ ። እቲ ሰሚናር ከም'ቲ ልሙድ ብ ዝኽሪ ሰማእታት ሃገርና እዩ ጀሚሩ ዲሒሩ መሪሕነት ቦርድ ናይ ዝሓለፈ 5 ኣዋርሕ ገምጋም ስርሑ ብመልክዕ ጸብጻብ ኣቕሪቡ። እዚ ሰሚናር ብዓይነቱን ትሕዝትኡን ፍልይ ዝበለ እዩ ኔሩ፡ሓደ ካብቲ ፍሉይ ዝገብሮ ብ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ዝተዳለወ ን ገለ ክፋል ካብ'ቶም ን ኣስታት 50 ዓመታት ዝተቓለሱ ገዳይም ተቓለስቲ ማለት ኣብ ዕሸል ዕድሜኦም ን ሃገራዊ ናጽነት ድሓር ድማ ን ሃገራዊ ሓርነት እጅጌኦም ሰብሲቦም ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝቦም ኮይኖም ዝቃለሱ ዘለው ከም መርኣያ ዘለዎ ክብርን ኣድናቖትን ንምንጽብራቕ ን 10 ተጋደልቲ ናይ ክብሪን ኣድናቖትን ምስክር ወረቐት ዓዲሉ። ብድሕሪኡ ዝቐጸለ ናይ'ቲ ዕለት ቀንዲ ትሕዝቶ ኮይኑ ኣባል ሕብእቲ ሰልፊ ህዝባዊ ግንባር ነበር ተጋዳላይ የማነ ተክለገርጊሽ ኣብ'ታ "ሳሕል ኬድና እንታይ ኣምጺእና" ትብል ሓዳሽ መጽሓፉ ምርኩስ ብምግባር ህግደፍ፡ ን ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ንሓድሕዱ ንኸይሰማማዕ ብ ኣውራጃን ሃይማኖትን ኣሳቢቡ ክገማምዖን ብኡ ኣቢሉ ከኣ ኣብ ሓደ መኣዲ ኮይኑ ብሓባር ንኸይቃለስ ዝገብሮ ዘሎ ሸርሕታት ክነቕሓሉን ልዕሊ ዝኾነ ግዜ ሓባራዊ ቃልሲ እቲ እንኮ ኣማራጺ ከምዝኾነ ሰፊሕ መብርሂ ሂቡ። ብተወሳኺ ተጋዳላይ የማነ ብሕጂ ዝጽበየና ዘሎ ዕማም ቀሊል ከምዘይኮነን ብፍላይ መንእሰያት ነዚ ቃልሲ ንምዕዋት መሪሕ ተራ ክጻወቱ ከምዘለዎም ኣተሓሳሲቡ። ኣስዕብ ኣቢሉ ተጋዳላይ የማነ ከምዚ ናይ በይ ኤርያ ዓይነት ውዳበ ኩለን ውድባትን በርጌሳውያን ማሕበራትን ዝሳተፍኦ ህዝባዊ ሰረት ዘለዎ ምንቅስቓስ ክድንፍዕን ኣብ ኩሉ ከባቢታት ዘለው ደለይቲ ፍትሒ ክስዕብዎን እዚ ዓይነት ውዳበ ከኣ ኣብ ምውዳቕ እቲ ስርዓትን ኣብ ምንቃሕን ምውዳብን ሕብረተሰብ እቲ ዝሓሸ ኣማራጺ ከምዝኾነ ኣስሚርሉ።

Part 1: https://www.youtube.com/watch?v=gYYfdoLJ1Lo&feature=youtu.be
Part 2: https://youtu.be/PcwRLOnD6gc

ኣብ መወዳእታ ብህዝቢ ንዝቐረበሉ ሕቶታት መሊሱን ሃናጺ ሪኢቶታትን ለበዋታትን ተቐቢሉ፡ በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ፡ ን የማነ ተክለገርጊሽ ፈላሚ ዑደት ሰሚናሩ ብ በይ ኤርያ ምጅማሩ ልዑል ክብርን ሓበን ይስመዓና፡ ከም መርኣያ ሓጎስና ኸኣ ነዚ ዝገበሮ ዘሎ ታሪኻዊ ዑደት መዘከርታ ዝኾኖ ብ በይ ኤርያ ዝተዳለወሉ ምስክር ወረቀት ተቐቢሉ።

በይ ኤርያ ኤርትራውያን ን ደሞክራስያዊ ለውጢ ዘተን ሰሚናራትን ምክያድ ኣብ ምንቓሕ ሕብረተሰብ ዓቢ የራ ከምዘለዎ እምንትኡ ስለ ዝኾነ ከምዚ ዓይነት ሰሚናት ኣብ ግዜ ህዝባዊ በዓላት ካብ ዘካይድ ድሮ ሓደ ዓመት ኣቑጺሩ ኣሎ።

ሓድነትና መሰረት ዓወትና እዩ።
በይ ኤርያ ኤርትራውያን ንደሞክራስያዊ ለውጢ

ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ሰውራዊ ባይቶ፡ ተሓኤ ብሰንኪ ውግእ ሕድሕድን ውሽጣዊ ጸገማታን ሜዳ ኤርትራ ለቒቓ ናብ ሱዳን ምስ ኣተወት፡ “ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ” ዝብል ስም ሒዛ እያ ቀጺላ። ኣብቲ እዋን  ተሓኤ ብዓባያ ኣብ ሰለስተ ጉጅለታት ተመቕለት። ነቲ ብጉባኤ ዝተመርጸ መሪሕነት ብጉባኤ ክወርድን ኣብ ህዝቢ ቀሪቡ ክሕተትን ስልጣኑ ከረክብን  ሕጋዊ ብምንባሩ ብምእማና ካብተን ዝተረፋ ክልተ ጉጅለታት ጸብለል ኢላ ዝወጸት ነበረት። ህዝቢ እውን ነዚ ሓፈሻዊ መስመር ወይ ከኣ ብዓረበኛ “ተያር ኣልዓም” ብዝብል ስም ይጽወዓ ነይሩ።

ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ዋላ ካብ ሜዳ ኤርትራ ትውጻእ እምበር፡ ምስቲ ኣብ ሜዳ ዝተረፈ ሓይሊ ህዝባዊ ግምባር ክትደጋገፍ ድልውቲ ነይራ። ነዚ ብተግባር ከተሰንዮ ከኣ ካብቲ መንግስቲ ሱዳን ሒዛቶ ዝነበረት ኣጽዋር ተሓኤ እቲ  ከበድቲ ብረት ንህዝባዊ ሰራዊት ንኽወሃብ ወሰነት። ቀጺላ ኣውን ሰውራዊ ባይቶ ምእንቲ ሃገራዊ ነጽነት ንምቅላስ ምስ ህዝባዊ ሰራዊት ሓቢራ ክትሰርሕ ናታ ስትራተጂካዊ ቦታ ንኽትሕዝ ሓቲታ  ተቐባልነት ግን ኣይረኸበትን።

ኣብ 1991 ህዝባዊ ሰራዊት ንመላእ ኤርትራ ተቖጻጺሩ መሬት ኤርትራ  ካብ ባዕዳዊ መግዛእቲ ነጻ ኣውጸኣ። ሓይሊ ሰውራዊ ባይቶ እናዓኾኸን እናዓበየን መጺኡ ህዝቢ እውን ክስዕቦ ምስ ጀመረ፡ ነዚ ብምርኣይ  ህዝባዊ ግንባር ብ1992 ኣብ ልዕሊ ሰራዊት ሰውራዊ ባይቶ፡ ንካልኣይ ግዜ  ሰፊሕ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ወሰደት። 

ድሕር’ዚ ሰውራዊ ባይቶ፡ ኤርትራ ነጻ ምውጻኣ ደገፋ ኣብ ልዕሊ ምግላጻ፡ ኣብ’ቲ ንኤርትራ ዝተቖጻጸረ ኣውንታዊ  ፖለቲካዊ መርገጻ ኣነጸረት። እቲ ፖለቲካዊ መርገጻ ከኣ “እቲ ዝተበገስናሉ ዕላማ  ነጻነት ኤርትራ ሽቶኡ ስለዝወቕዐ፡ ደጊም ብረታዊ ቃልሲ ኣብቂዑ ቀጻሊ ንሓርነት ምቅላስ እዩ” ዝብል ሓላፍነታዊ ውሳነ ወሰነት። ነዚ እውን ፖለቲካዊ ዋጋ ከፊላትሉ እያ። ምኽንያቱ በቶም ካልኦት ሓይልታት ነቲ ዕላማ ከም ምኽሓድ ስለዝተወስደ።

ብድሕሪ እዚ ኣብ ኤርትራ ብሰንኪ እቲ ኣብ መንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዝተባርዐ ህዝቢ ዘይተጸበዮ ውግእ፡ ንስርዓት ህግደፍ ጠንጢኖም ምስ ዝወጹ እሞ ውድብ ዝመስረቱ ሓይልታት ህዝባዊ ግምባር ነበር ንሓርነታዊ ቃልሲ ሓቢርካ ንምቅላስ ብዝብል ምስ ሰውራዊ ባይቶ ርክብ ተጀመረ። ኣብ 2008 ከኣ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ናብ ሰልፊ ማዕበለት’ሞ ስለፊ ህዝቢ ኤርትራ ዝብል ስም ሒዛ ወጸት። በዚ መሰረት ከኣ ምስ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ ክካየድ ዝጸንሐ ርክባት ኣብ 2010 ኮንፈረንስ ተኻይዱ ናይ ክልቲኡ ሰልፍታት መሪሕነታት ከምዘለዎ መሰጋገሪ መሪሕነት ክኸውን ተወሰነ። ኣብ 2011 ከኣ ቀዳማይ ሰልፋዊ ጉባኤ ተኻይዱ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ) ናብ ዝብል ሰፊሕ ሰልፊ ተሰግረ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ምቛሙ ኣብ ክልቲኡ ሰልፍታት ዝነበረ ኣባል፡ “ሓቢርካ ምቅላስ ዝያዳ የዕውት” ዝብል ተረድኦ ሒዙ ተበጊሱ። እዚ ተባዕ ስጉምቲ ዝሓለፈ ውግእ ሕድሕድን ምንጽጻግን ዘሕደሮ ስንብራት ናይ ምሕዋይ ከቢድ ግና ድማ ኣድላይ ሓላፍነት ሒዙ እዩ ነቒሉ። ብዘይካዚ ኤርትራ ናይ ጀብሃ ወይ ናይ ሻዕብያ ጥራይ ዘይኮነትስ፡ ናይ ኩልና እያ ብዝብል ናይ ክልቲኤን ገዳይም ውድባት ታሪኽ እወንታኡ ይኹን ኣሉታኡ ናይ ኩልና ምዃኑ ምቕባልን ምኽባርን ግድን እዩ ዝብል ካልእ ኣገዳሲ ነጥቢ ነይሩ። እተን ክልተ ባንደራታት ሓንቲ ታሪኻዊት መለልዪት ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፥ እታ ሓንቲ ከኣ  መለለዪት ናይ ሎሚ  ሃገረ ኤርትራ ብምዃነን ክልቲአን ክሳብ ህዝቢ ኤርትራ ሕገመንግስታዊ ውሳኔ ዝህበሉ ብሓባር ከም ምልክት ክንጥቀመለን ተሰማምዐ።

እቲ ናይ ስምረት ጉዕዞ ብብዙሕ መስርሓት ተጓዒዙ ኣብ ናይ ፍጹም ምጽንባር ተበጽሐ። ነቲ መስርሕ  ብዙሓት ክድግፍዎ ከለዉ፡ ዝነጽግዎን ዘይናቱ መልክዕን ስምን ዝህብዎን’ውን ነይሮም። ሕሉፍሓሊፎም ነቲ ተባዕ መስርሕን ውጽኢቱን ከም ካልኣይ ገጽ ናይ ህግዲፍ ኣምሲሎም ዝገልጽዎ’ውን ነይሮም እዮም። ሓለይቲ ታሪኽ ተሓኤ ወይ ህግሓኤ መሲሎም ዝቐርቡ’ውን ውሑዳት ኣይነበሩን።  ግብራዊ ውጽኢቱ ከምይ ነይሩ፡ ኣሎን ክኸውን እዩን ብዘየገድስ ብመትከላዊ ዓይኒ እቲ በተን ክልተ ሰልፍታት ዝተውስደ ስጉምቲ ቅቡል እዩ። ንመጻኢ እውን ኩሉ ዋጋ እናተኸፍሎ ክቕጽል ዝግበኦ እዩ እብል።