http://ascenteq.com/project/epdp

ቀዳም 9 መስከረም 2017 በይ-ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ነበርቲ ዝተፈላለየ ከተማታት በይ-ኤርያ ኣብ ዝተሳተፍዎ ኣኼባ፡ መበል 56 ባሕቲ መስከረም ኣብ ኦክላንድ ካሊፎርኒያ ኣብዒሎም። ኣኼባ ድሕሪ ዝኽሪ ሰማእታት ሓው ምስጉን ሓጎስ ኣቦ መንበር ቦርድ ሓጺር መግለጺ ብዛዕባ ታሪኽን ህያውነትን ባሕቲ መስከረም ኣብ ታሪኽና ብምሃብ ጀሚሩ። 

ቀጺላ ሓፍቲ ፍረወይኒ ገርጊሽ ታሪኽ ባሕቲ መስከረምን፡ ጅግንነት ሓምድ እድሪስ ዓዋተን፡ ጽንዓትን ተወፋይነትን ህዝብናን ዝገልጽ ቃል ቦርድ ኣስሚዓ። ብሓፍቲ ወ/ሮ ፍረወይኒ ገርጊሽ ዝቐረበ ቃል ከምዘለዎ ንኣንበብቲ ኣብ ታሕቲ ቀሪቡ ኣሎ።

ብጽንዓትን ተወፋይነትን ጅግና ህዝቢ ኤርትራ ባሕቲ መስከረም 1961 ዘበገሰቶ ዓላማ ብ1991 መሬትና ካብ ባዕዲ መንዚዑ ተዓዊቱ እኳ እንተኾነ ህዝቢ ኤርትራ ገና ሰብኣዊ መሰላቱ ተነፊጉ ድሕሪ’ቲ ናይ ሰላሳ ዓመታት መስዋእትን ስንክልናን ስደትን ሓሳረ መከራን ቀሲኑ ኣብ ሃገሩ ብሰላም ክነብር ተሓሪሙ ምህላውን፡ ታሪኻዊት መዓልቲ ባሕቲ መስከረም ዘበገሰቶ ዓላማ ኣብ መዓርፎኡ ክሳብ ዝበጽሕ ቃልስና ቀጻሊ ምኳኑ ቦርድ በይ-ኤርያ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ኣነጺሩ። ኤርትራውያን ተቐማጦ በይ-ኤርያ ቃንዛ ህዝብና ተረዲኡ ኣብ ሃገርና ፍትሓዊ ስርዓት ንምትካል ኩሉ ግዴኡ ከበርክት ጸዊዑ።

ብዘይካ’ዚ ኩነታት ሃገርናን ህዝብናን ካብ ክፉእ ናብ ዝኸፍአ እናኸደ እንከሎ፡ ገለ መንእሰያት ኣብክንዲ ሕድሪ ስውኣትና ብምኽባር ኣብ ሓርነታዊ ቓልስና ወሳኒ ተራኦም ምብርካት፡ ሰውራ ኤርትራ ሽፍትነት እዩ ነይሩ ብምባል ክብርን ቓልስን መስዋእትነን ህዝብና ክቋናጽቡ ይስማዕ። እዚ ተርእዮ’ዚ ዘሕዝን ምኻኑን ሕድሪ ስውእትና ክነተግብርን ኣብ ብረታዊ ተጋድሎና ሰዊት ዕድሜኦም ዘሕለፉን ገና ከይተሓለሉ ምእንቲ ሓርነት ህዝብና ዝቃለሱ ዘለዉን ኣሞጒሱ። ንገለ ካብ ነባራት ተቓለስቲ በይ-ኤርያ ናይ ምስጋናን ኣድናቖትን ምስክር ወረቐት’ን ሂቦም። እዚ ጽቡቕ ዘኹርዕ ባህሊ’ዚ ቦርድ በይ-ኤርያ ካብ ዘተኣታትዎ ሓያል ግዜ ኮይኑ’ሎ። እዞም ኣብ ብዓል ሓደ መስከረም ዝተመስገኑ ትቓለስቲ ናይ መጀመርያ ኣይኮኑን።

ቀጺሉ ቦርድ በይ-ኤርያ ብዛዕባ ቀሪቡ ዘሎ ኣመታዊ ኣኺባኡን ክግበር ዘለዎ ምቅርራባትን ኣልዒሉ ካብ ተሳተፍቲ ርእይቶታት ብምቕባል ዓሚቝ ምይይጥ ኣካይዱ።

ኣብ መደምደምታ ካብ ተሳተፍቲ ኣኼባ ሓደ ድሕሪ ሓደ እናቐረቡ ንቦርድ ምስጋናኦም ኣብ ርእሲ ምግላጽ ንክብሪን ዋጋን ባሕቲ መስከረም ዝገልጽ መደረታት ኣስሚዓም። ኣሕዋት ጆርጆ፡ ሕድራይ ፍስሓ ከምኡውን ሓው መንግስተኣብ ሃይለ ታሪኽ ባሕቲ መስከረምን ጽንዓትን ተወፋይነትን ህዝብና ዝገልጽ መሳጢ ግጥምታት ኣቕሪቦም ነቲ ብዓል ድምቀት ሂቦሞ።

                       ብሓፍቲ ፍረወይኒ  ገርጊሽ ዝቐረበ መግለጺ ከምዘለዎ ስዒቡእኖሆ፡

                              መበል 56 ዓመት ምጅማር ብረታዊ ቃልሲህዝቢ ኤርትራ

ባሕቲ መስከረም  ሎሚ’ውን ንመበል 56 ዓመታ ተዘኪራ ተውዕል ኣላ።እዛ ክብርትን ታሪኻዊትን  ዕለት እዚኣ ክንዝክር እንኸለና እቲ ንዓዓ ዘበገሰ ጅግና ስዉእ እድሪስ ሐምድ ዓዋተን ነቶም ኣሰሩ ተከቲሎም ሕድሩ ተግቢሮም ብመሪር ቃልስን ከቢድ መስዋእትን ነጻ -መሬትና ዘረከቡናን ሉእላአውነትና ዘረጋገጹልናን ጀጋኑና ብክብሪ ካብ ዝዝኸራ ታሪኻውማዓልትታትና ሐንቲ እያ።

ጅግና ስዉእ እድሪስ ሐምድ ዓዋተ  መስከረም 1961 ኣብ ጎቦታት ኣዳል ዕጥቃዊ ቃልሲከበግስ እንከሎ መቀጸልታ ናይቲ  ካብ ኣርባዓታት ዝጀመረ ፖለቲካዊ ቃልሲኾይኑ፡ነቶም መሬትና ጎቢጦም መሰልና ዝረገጹ ዓመጽቲ ባዕዳውያን ገዛእቲ መሰልና ብሓይሊ ብረት እንበር ብትኻቦ ዘይውሃበና ምኻኑ ዘርኣየላ ዕለት’ያ።ነቲ ገዚፍን ሙሉእ ዕጥቅን ዝሐዘ ጸላኢብጋንዴ ብረትን ብውልቀ ሰብን  ክምክት ክብገስ እንከሎ እንበኣር  ውዒሉ ሐዲሩ  መሬት ናይ ዋናታቱ’በር ናይ ዓመጽቲ ከምዘይከውን ብምእማን እዩ። ባዕዳውያን ኣብ ዘይርስቶምንኣብ ዘይመሬቶምን  ብዓመጽ  ንዝገዝእዎ ህዝቢ ኣብ መወዳእትኡ ብእኡ ተሳዒሮም ከም ዝጓሓፉ ድማ  ኻብ ተሞኽሮታት ዓለም ኣብነት ሃገራዊ ቃልስና ሐደ’ዩ።

ካብዚ ብምብጋስ  ናጽነቱ ተቃሊሱ ከርጋግጽ ምኻኑ ብምእማን’ዩ እምበኣር እቲ ጽሚኢናጽነት ኣብ ውሽጡ ተጠጅኡ ዝጸንሔ ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ እዛ ክብርቲ ዕለት’ ንሜዳ   ክውሕዝን ኣብ ውሽጢ ጸላኢ ኾይኑ ኣንጻር ዓመጽቱ ብሃይማኖት ይኹን ዓሌት ከይተፈላለየ ብሓባር ኽቃለስ ዝተራእየ። ኤርትራዊ እምበኣር ነቲ ባሕቲ መስከረም ዘበገሰቶ ሱር ተኽሊናጽነት ገድልን መስገደላቱን ጥሜት.ጽምኢ.ዕርቃ. ድኻምን ተጻውሩ ከይኣክል ነታ መተኻእታ ዘይብላ ሂወቱ ዋጋ ናጽነት ከፉሉ ነዛ ሉእላዊት ሃገር ኣረጋጊጺ እዩ።

እዚ ድሕሪ መሪር ቃልስን ረዚን መስዋእትን ዝተረጋገጸ ናጽነት’በር ንህዝቢ ኤርትራ ብሰንኪ ዓማጺ ሰርዓት ህግደፍ ዝይናቱ ኾይኑ ኣሎ። ኣብ ገዛእ መሬቱ ከም-ወዲ ባዕዲ ካብናብ መንነት ክሕተት፡ ተማሂሩ ከፍሪ ዝክእል መንእሰይ ወሎዶ ኣብ ሃገራዊ ባርነት ተጸሚዱ ብሩህ ራኢ ዘይብሉ ጽልሙት መጻኢ ምስ ኾኖ ካብዚ ንከሃድም ኣብ ፈቆዶ ባሕርን ሰሃራንክጠፍእን, እቲ ካብዚ ዝወጸ እውን እንትኮነ ኣብ ዝኣተዎ ሃገር ሰብኣዊ ክብሪ ስኢኑከም ኣቅሓገልታዕታት ኽብልን ክሳጎግን ንሂወቱ መዕለቢ ስኢኑላ ኣሎ።  ኣብ ገጻእ መሬቱ  ንወዲ- ሰብ ዘድልይዎ መሰረታዊ ነገራት ዝክልከል፡ ምእመነቱ ብዘይ ፍርዲ ዝኣሰር፡ ብዘይ ንቡር ንዘሞተሬስኡ ግቡእ ቀብሪ ዝክልከል ዘየፍትሓውን ዘይሓላፍነትውን ኣብ ኤርትራ ጥራሕዩ ዘሎ።

 እዛ ንዋናታታ ምንባር ተነፊግዎም ዘላ ሃገር ወደባታን ማዕድናታን ባዕዳውያን ክጥቀምህዝባ ድማ ብሕሰም መነባብሮ ክሳቀን ከም ህዝቢ ክጸንትን ዝፈርድ ዘሎ ኣረሜናዊ ስርዓትስዕረቱ’ኻ ዘይተርፍ እንተኾነ እቶም ስልጣኑ ንምንዋሕ ዝጥቀመሎም ሕሱራት ሜላታት ግን ኣብ ህዝብና ዝገድፎ ዘሎ ሕምቅ ኣሰራት  ዘሰክፍ’ዩ። ነቲ ታሪካዊ ጅግንነት ወለድኡብግቡእ  ከይሕዝን ከይፈልጥን ታርክ እናጠማዘዝካ ዝይግቡእ ተርድኦ ኣብ ጅግንነት ዘሰርሑኣቦታቶምን ኣቦሓጎታቶምን ጽልእን ቅርሕንትን ከሕድሩን በኣውራጃን ዓሌትን ክታፍነንን መዓልቲ  ታሪካዊ ጅግንነት ከም መዓልቲ ሸፋቱ ጀጋኑ ድማ ከም ንሽፍትነት ዝተሰውኡ ጌርካምቁጻር ካብቲ ዘይሓላፍነትውን ዘይስነ-ምግባራውን ኣታሓሕዛ ናይቲ ስርዓት ዝበቆለ’ዩ።

እዚ ዘይእሩምን ዘይቅኑዕን ኣረኣእያ’ዚ ድማ ኽኩነን ዘለዎ’ዩ ሰለምንታይሲ ነቲ ኣሚና እንቃለሰሉ  ዘሎና መስርሕ መሰረታዊ ለውጢ ኣንቃፍን ተጻራርን ስለዝኾነ። ኣብ መጠረሻ በይ- ኤርያ ኤርትራውያን ንዲሞክራስያዊ ለውጢ ምስኩሉ ንፍንትሕን ሰላምን ዝቃለስ ከከም ኣድላይነቱ ናይ ሓባር ሰራሕ ክሰርሕ ድሉው ምኻኑ ደጊሙ የርጋግጽ!!!
                       

ሓርበኛእድሪስሓምድዓዋተኩሉግዜብጅግንነትይዘከር!!!

ባሕቲመስከረምብክብሪእናተዘከረትትንበር!!!

ፍትሒንውጹዓት!! ውድቀትንዓመጽቲ !!
 

             ዓመተ ሰላምን ራህዋን ቅሳነትን ይግበረልና-!!

ዓውደ-ዓመት ተባሂሎም ካብ ዝኸብሩ ብዙሓት በዓላትና ሓደ፥ እቲ “-ቅዱስ-ዮሓንስ-”ብምባል ዝፍለጥ ናይ ዓመት መጀመርታ-ዕለት ምዃኑ፥ ነዚ ክፈልጥ ዘይክእል ዘሎ ኣይመስለናን። ስለ-ዝኾነ ድማ ሕዝብና ኣብዚ በዓል‘ዚ “-እንቋዕ እግዚኣብሔር ብደሓነ ሰላም ናብዚ ሓዲሽ-ዓመት‘ዚ ኣብጽሓና!!-”ብምባል ሓጎሱን ሠናይ ትምኒቱን ክገልጽ ዝስመዓሉ እዋን እዩ። ብዝተረፈ ቅነ ቅዱስ-ዮሓንስ መሬት ብኣዝርእቲ ተሰሊማ እትረኣየሉ፥ ናይ ራሕስን ልምላሜንእዋን ‘ውን ስለዝኾነ፥ ኣብ ኅብረተ-ሰብና ፍሉይ ክብሪ ዘለዎ ኣውደ-ዓመት ኮይኑ ዝርከብ ዘሎ’ውንስለዚ’ዩ።

ከም ዝፍለጥ በዓል ሓዲሽ-ዓመት፥ መሠረቱ ልደት ጎይታና ኢየሱስ-ክርስቶስ እዩ። ግዳስ ምዕራባውያን ዘብዕሉዎወርሒ-ታሕሣሥኮይኑ ከብቅዕ፥ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ-ክርስቲያንና ግና፥ኣብ ወርሒ መስከረም‘ያ ከተብዕሎ ትርከብ ዘላ። ከመይሲ መጽሓፈ-ስንክሳር  “-ወኣመ ኣሚሩ ለመስከረም፥ በዛቲ ዕለት እንተ ይእቲ  ዓውደ-ዓመት ዘግብፅ, ወብሔረ-ኣግዓዚት, ወዘኖባ-”ብምባል ኣቐሚጡዎ ኣሎ። ግዳስ ስለምንታይመስከረምበዓል ሓዲሽ-ዓመት ክኽውን ከም-ዝተመርጸ፥ መጽሓፈ-ስንክሳር ዝጠቐሶ ነገር የልቦን።

መጽሓፍ-ቅዱስ እንተኾነ‘ውን፥ጎይታናን መድኃኒናንኣብ ቤተ-ልሔም ምውላዱ እንተዘይኮይኑ፥ ንዕለትን ዓመትን ኣመልኪቱ ዝበሎ ነገር ምህላዉ ኣይፍለጥን። ኣብ ዘመነ- መንግሥት ኣውግስጦስ-ቄሣር ከምዝተወልደ ስለ-ዘመልክት ግና፥ በዚ ኣቢልካ እቲ መዓስ-?ዝብል ናይ ግዜ ሕቶ መልሲ ክርከቦ ከምዝኸኣለ ምርድኡ ኣየጸግምን።ይኹን እምበር እቲናይክርስቲያን-ዓለም፥ንኣቈጻጽራ-ዘመን ብዝምልከት ኣብ ሓደ ተጠርኒፉ ክጐዓዝ ብዘይ ምኽኣሉ፥ እተን ናይምዕራባዊ-ዓለም ኣብያተ-ክርስቲያናት፥ ኣብ ወርሒ-ታሕሣስ በዓል ሓዲሽ-ዓመት ከብዕላከለዋ፥ ስለምንታይ ኣብያተ-ክርስቲያናት ግብጽን, ሓበሻን, ሱዳንን፥ኣብ ወርሒ-መስከረም ዓውደ-ዓመተንክገብራ ከም-ዝመረጻ፥ መጽሓፈ-ስንክሳር ዝበሎ ነገር የልቦን።

ብመሠረቱ ክርአ ክሎ ግና፥ ኣብ መንጎ ክልቲኡ ምንም እንተኾነ ዝፈላሊ ምኽንያት ክህሉ ኣይምተገብአን። ከመይሲ ናይ ኩላትናመሠረትን ጉንድን ክርስቶስ እዩ።ግዳስእቶም “-ወነኣምን በኣሓቲ ቅድስት ቤተ-ክርስቲያን፥ እንተ ላዕለ ኩሉ ጉባኤ-ዘሓዋርያት-”ብምባል ኣብ 381 ዓ/ም፥ ኣብ ጉባኤ-ቁስጥንጥያ፥ ሐድነት ቤተ-ክርስቲያን ከረጋግጹ ዝኸኣሉኣቦታት፥ ንኣቈጻጽራ ዘመን ብዝምልከት ግና፥ ማንታ መንገዲ ሒዞም ከምዝኸዱ ኢና ክንርኢንኽእል።

እዚ ግና ብኸምኡተፈላሊኻ ክኽየድ ቅቡል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን።ከመይሲ ክርስቶስ ናይ ፍቕርን ሓድነትን እምበር፥ ናይ ጽልእን ምፍልላይን ኣምላኽ ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ክርስቶስ ዝመሠረቱ ክርስቲያናዊ-ዓለም፥ ክልተ ዝተፈላለየ ናይ ኣቈጻጽራ-ዘመን ሒዙ፥ብማንታ-መንገዲ ክጐዓዝ ምርካቡ፥ብጠቕላላ ሕዝበ-ክርስቲያን ተሓጕሱ ተቐቢሉዎ’ዩ ክንብል ኣይንኽእልን።

ብዝተረፈ እዘን ኣብ ወርሒ መስከረም በዓለን ከኽብራ ዝርከባ ዘለዋ ኣብያተ-ክርስቲያናት፥ እቲ ናይ ግብፂ ቤተ-ክርስቲያን ሊቀ-ጳጳሳትዝነበረ ዲሜጥሮስ፥ ኣብ መወዳእታ ካልኣይ-ሚእቲ ክፍለ-ዘመን ዘዳለዎ ባሕረ-ሓሳብ  ዝኽተላ ኮይነን ክርከባከለዋ። እተን ናይ ምዕራብ ኣብያተ-ክርስቲያናት ድማ፥ ኣብ መወዳእታ 16-ሚእቲ ክፍለ-ዘመን፥ ናይ ሮማ ቤተ-ክርስቲያን ሊቀ-ጳጳሳትዝነበረ ጎርጎሬዎስ ዘዳለዎ እየን ዝኽተላዘለዋ። እዚ ክልተ ዝተፈላለየ ባሕረ-ሓሳብ‘ዚ ከኣ‘ዩ፥ነቲ ክርስቲያናዊ-ዓለም ማንታ-መንገዲ ሒዙ ከምዝኸይድ ገይሩዎ ዝርከብ ዘሎ።

ብዝኾነ እዚ ሕጂ ሒዝናዮ ንጐዓዝዘሎናማንታ-መንገዲግና፥ንኹላትና ከርብሓና ዝኽእል ስለዘይኮነ፥ በዓል ሓዲሽ-ዓመት ኩሎም ክርስቲያን ብኃባርዘኽብሩሉ ምልዛብ ክግበር፥ ናይ ኩሎም ክርስቲያን ተስፋን ትጽቢትን እዩ ዝብል እምነት’ዩዘሎና።ስለዚ‘ውን እቲ ናይ ሰላምን ፍቕርን ኣምላኽ ናይ ምቅርራብን ምልዛብን መንፈስ ምእንቲ ክዕድለና፥ “-ሃበነ ንኅበር በዘዚኣከ መንፈስ-ቅዱስ-”እናበልናክንጽሊ ከም-ዝግብኣና፥ነቶም ቅኑዕ መንፈስ ዘለዎም ኩሎም፥ ምርድኡ ዝኸብዶም ኣይመስለናን።

ብዝተረፈ ንሕና ከም ሕዝብን ከም ሃገርን መጠን፥ ኣብ ትሕቲ ከቢድ ጸበባ  እንርከብ ዘሎና ሕዝቢ፥ ከም ምዃንና መጠን፥ እቲ ሕጂ ኣብ ሃገርና ዘሎ ህልው ኩነታት፥ ከደቅሰና ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን። ከመይሲ ህልውና ሰላምን ሕግን ፍትሕን ምህላዉ ከይተረጋገጸ፥ ድቃስ ክወስደና ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን። በዚ ምኽንያት’ዚ ድማ፥ኩነታትና ከም ክትሓርስ ዝደለየት‘ሞ፥ ኣብ ብርቱዕ ጻዕሪ እትርከብ ጥንስቲ መሲሉ’ዩ ዝርከብ ዘሎ እንተ-ተባህለ፥ ጌጋ ኣበሃህላ ኣይኮነን።

ስለዚ ቅድሚ ዝኾነ ይኹን ካልእ፥ ንዓና ከም ሕዝቢ ኣብዚ እዋን’ዚ ዘድልየና ዘሎ፥ ሰላምን ፍትሕን’ዩ። እዚ ኩሉ’ዚ ግና ብትምኒት ጥራይ ክመጽእ ይኽእል’ዩ ዝበሃል ኣይኮነን። ከመይሲ ተመጺውትካ ዝርከብ መሰል የልቦን። ንሕናግና ከም ደቂ-ሃገርን፥ ከም ደቂ’ታዓባይ ኦርቶዶክሳዊት ተዋሕዶ ቤተ-ክርስቲያንን መጠን፥ እዚ ኩሉ ናይ ሕጊ ግህሰት እናተፈጸመ ከሎ፥ ተሰማሚዑና ኣሎ ብዘስምዕ ዓይነት፥ ከነጣቕዕ ደኣ ኢና ዝጸናሕና እምበር፥ ዓገብ-!! ክንብል ዘኽእለና ትብዓት ኣርኢና ኢና ክንብል ኣይንኽእልን።

ስለዚ’ውን እቲ ክሳብ ሕጂ ምሳና ዝጸንሐ ፍርህን ሕመቕን፥ ቀንጢጥና ብምድርባይ “-ይኣክል-!! ክንብል እንተደኣ ዘይኪኢልና፥ ብምኽንያት’ዚ ሓዲሽ-ዓመት “-ዮሓንሰየ ኣቶ ኣብሪሁዋ ንባይቶ-” ስለ-ዝበልና ጥራይ፥ እቲ ተጻዒኑና ዘሎ ኣርዑት ካብ ዝባንና ክወርድ ይኽእል’ዩ ዝብል ሰንኮፍ ኣተሕሳስባ ክህልወና ኣይግባእን።ብዝተረፈ በዓል ቅዱስ-ዮሓንስ፥ ከም ናይ ሓዲሽ-ዓመት መጀመርታ-ዕለት መጠን፥ ጽቡቕ ምምናይና ኣይተርፍን እዩ። ሠናይ ዘመን ይኹነልና ኢልካ ምምናይ’ውን ጌጋ ኣይኮነን። ይኹን እምበር ብጥዑስ-ልቢ ብንስሓ ኣቢልና፥ ናብ ኣምላኽ ክንምለስ ከይከኣልና፥ ብትምኒት ጥራይ ክርከብ ዝኽእል ሰማያዊ ረድኤት የልቦን። ስለዚ’ውን እቲ ንሕና ከም ሕዝቢ፥ ምስ ከበሮን ጓይላን ክንገብሮ ንርአ ዘለና ዕብዳን፥ መወዳእታ ክንገብረሉ እንተደኣ ዘይኪኢልና፥ እቲ መከራን ጸበባን ክውዳእ ከም-ዘይክእል ምርድኡ ከድልየና እዩ።

ብዝተረፈ እቲ ምሳና ዘሎ ጸበባን መከራን፥ ድሕሪ ደጊም ተጻዊርናዮ ክንከይድ፥ ዘኽእለና ኃይሊ’ውን ጽንቅቕ ኢሉ ተወዲኡና ስለ-ዝኾነ። ብዘይ ረድኤት ኣምላኽ ባዕላትና መኪትና ክንዓግቶ እንኽእል መዓት’ዩ ክንብል ስለ-ዘይንኽእል “-ኅድግ ለነ ኣበሳነ፥ወኢትነጽር ምግባረ ኃጢኣተነ፥ ወተወከፍ ንስሓነ-”እናበልና ኣበርቲዕና ክንጽሊ ኣብ ዝግበኣና ግዜ፥ንርከብ ምህላውና ክንዝንግዕ ኣይግባእን።

ብዝተረፈ ሰብ ዘይዘርኦ ከም-ዘይዓጽድ ሓዋርያ ቅዱስ-ጳውሎስ ተዛሪቡ ኣሎ። ኣብዚ እዋን’ዚ እውን ማኅበራዊ-ሕይወት ሕዝብና፥ ኣብ ደኃን ኩነታት ይርከብ ኣሎ ኢልካ ክዝረብ ከም-ዘይከኣል፥ ካብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ሓቢእና ክንሓብኦ እንኽእል ምስጢር ኣይኮነን። ከመይሲ ኣብዚ እዋን’ዚ ብኹሉ መንገድናን ኣከያይዳናን፥ ካብቲ እግዚኣብሔር ክንከውን ዝደልየና፥ ኣዚና ርሒቕና ንርከብ ምህላውና፥ ካብቲ ዘሎ ህልው ኩነታትና ንላዕሊ ክዛረብ ዝኽእል የልቦን። ብሓጺሩ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ክቐርብ ዝኽእል ገጽ ዘሎና መሲልና ኣይንርአን ዘሎና

ይኹን እምበር እቲ ቅዱስ-ጽሑፍ “-ግብሪ ጸልማት ደርቢና ኣጽዋር-ጽድቂ ንልበስ። ብጓይላን, ስኽራንን, ምንዝርናን, ዕብዳንን ግና ኣይኮነን-” ከም-ዝብሎ፥ ሕጂ’ውን ኣብዚ ሓዲሽ-ዓመት ክንሰግር ከሎና፥ ምስ እግዚኣብሔር ዝተዓርቀ ሕይወት ሒዝና ደኣምበር፥ ከምቲ ዝጸናሕናዮ ኮንና ምንም ለውጢ ከይገበርና፥ “-ርሑስ ዓውደ-ዓመት ይግበረልና-” ብዝብል ጽቡቕ ትምኒት ጥራይ፥ ክመጽእ ዝኽእል፥ ሰማያዊ ረድኤት የልቦን። ብዘይ ጣዕሳን ንስሓን ድማ፥ ምስ እግዚኣብሔር ኣብ ዕርቂ ከብጽሓና ዝኽእል፥ ካልእ መንገዲ ኣሎ ክንብል ኣይንኽእልን። ስለ’ዚ እቲ ሕያው-ኣምላኽ ኃጢኣትና ክንእመን ዘኽእል፥ ጸጋን ትብዓትን ይሃበና።

እወ ! ንሕና ከም ሕዝቢ መጠን ሓሲሙናን መሪሩናን ንርከብ ዘሎና ሕዝቢ ምዃንና፥ ዓለም ብዓለሙ ዝፈልጦ ናይ ኣደባባይ ምሥጢር እዩ። ካብኡ ንኻብኡ ድማ ንሕና ከም ኦርቶዶክሳውያን መጠን፥ እቲ ኣብ ልዕሊ ቤተ-ክርስቲያንና ዝወርድ ዘሎ ኣደራዕ ክንዝክር ከሎና፥ ካብ ዝኾነ እዋን ብዝበለጸ ሰማያዊ-ረድኤት ኣብ ንደልየሉ ህሞት ንርከብ ምህላውና ክንዝንግዕ ኣይንኽእልን።ከመይሲ እቲ መንበረ-ፓትርያርክ ወይ ሲኖዶስ፥ ብሳምቡእ-ፖለቲካ ዘተንፍስስ ኮይኑ ይርከብ እናሃለወ፥ደሓን ኣሎና ክንብል ምስቲ ሕጂ ኣብ ባይታ እናተፈጸመ ዝርከብ ዘሎ ግህሰተ-ሕጊ ክሳነየልና ዝኽእል ኣይኮነን። ትርጉም ዘይብሉ ህልውና ሒዝካ እነብር ኣለኹ ምባል ከኣ፥ ኣብ ዝኾነ ከብጽሓና ይኽእል’ዩ ክንብል ኣይንኽእልን።

ስለዚ’ውንህልውና ቤተ-ክርስቲያና ንከቢድ ሓደጋ ተጋሊጹ ኣሎ ኣብ ዝበሃለሉ ሰዓት፥ ኣብ ክንዲ “-ስምዓነ ኣምላክነ ወመድኃኒነ-”ብምባል ማዕጾ ቤት-ኣምላኽ ንዅሕኵሕ፥ ሕዝብና ከበሮ ኣልዒሉ መወዳእታ ኣብ ዘይብሉ ጓይላ ኣትዩ፥ ክዘልልን ክዕንድርን ይውዕልን ይሓድርን ኣሎ ክበሃልሲ ንበረኸት ድዩ ንመርገም ክኾነልና ዝኽእል-?! እስኪ ርግእ ኢልና ምስ ገዛእ ሕልናና ክንዛረብ ንፈትን።

ብዝተረፈ እቲ ምሳና ዝጸንሐ ሕመቕ ተሰኪምና፥ ናብዚ ሓዲሽ-ዓመት  ንኣትወሉ ምኽንያት ክህልወና ስለ-ዘይግባእ፥ ካብ ዝኾነ ግዜ ብዝበለጸ

                                   “-ያድኅነነ እመዓቱ፥

                               ይሰውረነ በምሕረቱ፥

                               በንተ-ማርያም ወላዲቱ-”

እናበልና፥ ማዕጾ ቤት-ኣምላኽ እንዅሕኩሓሉ እዋን ክኸውን ከም-ዝግባእ፥ ካብ ገዛእ ሕልናና ንላዕሊ ነቲ ዘሎ ሕሰምን መከራን፥ ክርድኦ ዝኽእል ክህሉ ኣይምተገብአን። ንሕና ግና ዓለም ብዛዕባና ምርዳእ ክሳብ ዝስእና፥ እናሞትና ንስሕቕ ሕዝቢ ኮንና ኢና ንርከብ ዘሎና። ስለዚ ድማ ኢና ኣብቲ መራኸቢ ብዙኃን ብገለ ጸሓፍቲ “-እዚኣቶምሲ ሞይቶም ከለዉ፥ ከይሞቱ ይፈርሁ-” ዝብል መግለጺ ክወሃበና ዝርከብ ዘሎ።

ይኹን እምበር እቲ ኣብ ዝባንና ተጻዒኑ ዝርከብ ዘሎ ጾር፥ ምስካሙ ስኢንና ከቢዱና እናሃለወ ከሎ ግና፥ ደሓን ዘሎና ክንመስል ምስ ከበሮን ጓይላን ክንውዕልን ክንሓድርን ንገብሮ ዘሎና ዕንደራ፥ ንዓለም እነገርም ሕዝቢ ኮንና  ንርከብ ምህላውና፥ ሓቢእና ክንሓብኦ እንኽእል ኣይኮነን። ስለዚ እቲ ምሳና ዝጸንሐ ፍርህን ሕመቕን ቅንጥጥ ኣቢልና፥ ምስቲ ዝውዳእ ዘሎ ዓመት ከነፋንዎ፥ እቲ ሕያው-ኣምላኽ ጸጋን ትብዓትን ክህበና ቅዱስ ፍቓዱ ይኹነልና። ኣሜን።

ብዝተረፈ እዚ ንቕበሎ ዘሎና ዘመነ-ማርቆስ-ወንጌላዊ። መከራ ጸበባ ሕዝብና ዝውድኣሉን፥ ዓመተ ፍትሕን, ሰላምን, ራህዋን, ቅሳነትን ዝኾነሉ ዘመን ክኸውን። እቲ ዝበጽሕ ዘሎ ጸሎትን ዝቐርብ ዘሎ መሥዋዕትን፥ ከም ምዑዝ መሥዋዕቲ-ዕጣን፥ ኣብ ሰማየ ሰማያት ቀሪቡ፥ ኃጢኣት ሕዝብና ዝድምስስን፥ ናይ ሰማይ በረኸትን ጸጋን ምሕረትን ዘፍስስን ክኸውን ናይቲ ኩሉ ዝኽእል እግዚኣብሔር ቅዱስ ፍቓድ ይኹነልና። ዝተባረኸን ዝተቐደሰን በዓል ሓዲሽ-ዓመት ድማ ይግበረልና ኣሜን-!!!  

                              ስብሓት ለእግዚኣብሔር ልዑል

                               ወለወላዲቱ ድንግል

                                ወለመስቀሉ ክቡር

   ካህን ተክለ-ማርያም ምርካጽዮን

                                        ሃገረ-ስብከት ኤውሮጳ

5ይ ክፋል

ኣብ ዝሓለፈ 4ይ ክፋል ናይዚ ነቕርቦ ዘላን ጽሑፍ “......መሰማምዒ ውሳኔታት በቶም ዝበዝሐ ድምጺ ዘሎዎም እዮም ዝውሰኑ፥ ግን ከኣ እቶም ውሑዳት ኣብቲ መስርሕ ርእይቶ ኣለዎም። እቶም ናይ ዝበዝሐ ዘድመጹ ወይ ድምጺ ንምሃብ ስልጣን ዘለዎም እቲ እማመ ምስቲ ሕጊ ዝሰማማዕ ክኸውን ይግባእ።” ኣብ ዝብል ኢና ኣቋሪጽና ነርና። ሓሙሻይ ክፋሉ ከኣ እነሆ ከምዚ ዝስዕብ

መንግስቲ፥- መንግስቲ ሓንቲ ደውላ ወይ ማሕበረ ሰብ እትመሓደረሉ ኣገባብ እዩ። ሓድሓደ ግዜ ነታ ድውላ ዝቆጻጸር ኣካል ናይ መሪሕነት እውን የመልክት እዩ። ብኽልቲኡ መንጽር ክረአ እንከሎ መንግስቲ ኣብ ትሕቲኡ ናይ ዘሎ ህዝቢ  ህይወት ብቕጥታ ይጸሉ’ዩ። መንግስቲ መሰላት ህዝቢ፡ ኣብ ዕለታዊ ህይወቶም ዝናበሩሉ ሕግን ነዚ ሕግታት እዚ ዝጥሕስ መቕጻዕትን ይውስን። ስለዚ መንግስቲ ንኽምስረት ወይ ክጅመር ደውላ ወይ ከኣ ፖለቲካውን ጂኦግራፊካውን ክሊ የድልዮ’ዩ።

ዕላማ መንግስቲ

 መንግስቲ ቅድሚ ምምስራትና ስለምንታይ ማሕበረሰባት መንግስታት የድልዮም ክንርደኦ ይግባእ። ኣብ ታሪኽ  ኩሉም  ሕብረተሰባት  መንግስቲ ይህልዎም ማለት ከምዘይኮነ ምዝካር እውን ኣገዳሲ እዩ።  ብዙሓት ኣብ ዝተወሰነ ብዝሒ ክሳብ ዝበጽሑ ብዘይመንግስቲ ተኻይዶም እዮም። ድሕሪ ማሕበረሰባት ኣብ ዝዓበየ ደረጃ ምብጽሖም ግን ብዘይ ገለ ነገር ህዝብን ምንጭታት ሃብትንን ከይተስርዑ ሓድነቶም ኣዕቊቦምን ክቕጽሉን ኣዝዩ ኣሸጋሪ እዩ። ኣብዚ ከኣ እዩ ኣድላይነት መንግስቲ ዝመጽእ። እቲ መንግስቲ  ካብ ምእካብ ምንጪ ገንዘብን ሃብትን ጀሚሩ፥  ህዝቢ  ኣብ ዘድልየሉ  ሓደ ውሱን ቦታ መዲቡ፥  ስነስርዓትን ርግኣትን ንምውሓስ ሕግታት የጽድቕ። ሕጊ ብፍላይ ንመንግስታት ኣገዳሲ እዩ። ምኽንያቱ ነቲ ናይ ማሕበራዊ ስነስርዓት ዝገልጽ ስለዝኾነ። ነዚ ሕግታት እዚ ዝጥሕስ ህዝቢ ነቲ ኣጠቓላሊ ስነስርዓትን ሰላምን ከም ኣስጋኢ ተራእዩ ከኣ ይቕጻዕ።

መንግስታት  ንውደባ ሕብረተሰብ ብፍላይ ከኣ ኣብ ጥንቲ ዘመን ድሕነቱ ኣዕቊቦም እዮም። መንግስቲ ክህሉ መብዛሕትኡ ግዜ ህዝቢ ውልቃዊ ናጽነታት ኣሕሊፎም ክህቡ ኣለዎም። ኣብ ክንዲ ዝደለይዎ ዝገብሩ እቲ መንግስቲ እዩ ዝነግሮም እንታይ ክግበሩ ከመዘለዎም። ብዙሕ ህዝቢ ኣብ ዝሓለፈ ታርኽ ነዚ ኣገባብ እዚ ተቐቢሎም ይጎዕዙ ነይሮም። ምኽንያቱ መንግስቲ ይከላኸለሎም ወይ ይሕልዎም ስለዝነበረ። ብመልክዕ እኽሊ ቀረጽ ይእክብ። መንግስታት ጥንታዊት ግብጺ ዝያዳ መግቢ ይኽዝኑ ነይሮም። ኣጋጣሚ ስእነት ኣንተ ኣጋጢሙ ካብቲ ዝዓቖሮ እኽሊ ነቶም እኹል እቶት ክረኽቡ ዘይከኣሉ ይዕደል።

ዓይነታት ናይ መንግስቲ

ዋላ እኳ መንግስታት ተመሳሳሊ መሰረታዊ ስራሓት እንተካየዱ፥ ብዙሕ ዓይነታት መንግስቲ ክህልዉ ይኽእሉ።  ንመንግስት ዓይነት መሪሕነት፥ ዝምድና መራሕትን ህዝብን፥  ገደብ ስልጣንን  መስርሕ  ምሕራይ ወይ  ምቕያር መንግስትን ገለ  ንዓይነት መንግስቲ ካብ ዝገልጹ ኣገባባት  እዮም።

ሓደ ካብቲ ንመንግስቲ ዝያዳ ዝገልጽ መሰረታዊ ኣገባባት፡ ስልጣን ናይቲ መሪሕነቱ እዩ። ኣብ ንግስነታዊ ኣገባብ ከም  ንጉስ ወይ ኢምበራጦር ብሕታዊ ገዛኢ ንመንግስቲ ይቆጻጸር። ከም በሓቲ’ውን ክግለጽ ይከኣል እዩ። ምኽንያቱ እቲ መንግስቲ ንበይኑ’ዩ ሕግታት ዘውጽእ። እዚ  ስርዓተ መንግስቲ ካብቲ ህዝቢ ኣብ መንግስቲ ድምጺ ዘለዎ  ዝፍለ እዩ።

ከም ኣብነት ቅዋማዊ ንግስነት ብሓደ መራሒ እዪ ዝመሓደር፡  ስልጣኖም  ግን በቲ ቅዋም ዝተደረተ ብምዃኑ ንህዝቢ ውሱን መሰላት ዝህብ እዩ።  ካልእ ኣብነት ናይ  ዝያዳ ማዕርነት  ዝብል መንግስቲ ረፑብልክ እዩ። ኣብዚ እቲ ህዝቢ  ንመንግስቲ ዘካይዱ ወከልቱ ይመረጽ። ንህዝቢ ዝያዳ ስልጣን ዝህብ መንግስቲ መብዛሕትኡ ደሞክራስያዊ’ዩ። ማለት እቲ ህዝቢ  ርይቶታቱ  ንኽስማዕ ዝውሕስ ስልጣን ናይ ምድማጽ ኣለዎ።

ኣብ ልዕሊ እዚ ተወሳኺ ቅርጽታት  መንግስቲ፥  ካልእ መንገዲ ንመንግስታት  ዝፈሊ ካብ ምንጪ ስልጣን ዝመጽእ እዩ።  ኣሪስቶክራሲ   ብውሑዳት ፈላጣትን ብላዕለዋይ ደርቢ ዜጋታትን ጥራሕ ዝመርሕ መንግስቲ እዩ። መሪቶክራሲ  እቶም ኣዝዮም  ዝተመርጹ መራሕቲ ንክኾኑ፡ ማለት ኣብ ናይ መንግስቲ ኣገልግሎት ዝተማህሩ ወይ ዝተመኰሩ ዝመሓደር መንግስቲ እዩ። ሲዮክራሲ ከኣ በቶም መራሕቲ፡ ኣባላት ጉጅለ ሃይማኖታት ዝመሓደር ኣዩ።  እዞም መልክዕ መንግስቲ ዝገልጹ ኣካላት ኩሎም ኣግለልቲ ኣይኮኑን።

ኣብቲ ሓዲሽ ዲሞክራሲያዊ ሕብረተሰብ ዝምስረትሉ ግዜ፡ ሃገሮም ብፖለቲካዊ፥ ቁጠባውን ማሕበራውን ንምህናጽ፥ ንዜጋታቶም ከኣ ዝግበኦም መሰላትን ናጽነታትን ንምሃብ ሓደ ንጹር ዝኾነ ነገር ምስ ምንዋሕ ግዜ፡ ብዓቢኡ መዕቀኒ ዓወታቶም  ኣብ ከመይነት ቅልጣፈን ዕምቆታትን መትከላትን ትካላትን ዲሞክራሲ ኣብ ቀልብን ኣእምሮን ዜጋታት ይሰርጽ እዩ።  እንተደኣ እቶም ንህዝባዊ ቃልሲ ኣንጻር ወጽዓ ዘጎሃህር ሓሳባት ኣብ ግብሪ ንኽውዕሉን፡ ካብ ግዜ ናብ ግዜ  ክረጋገጽን ውሕስነት ክህልዎን ኮይኑ፥ እቲ ሕብረትሰብ ክጻወርን ክህብትምን ንዲሞክራሲ ከስተማቕርን ተደልዩ፥ ህይወት ኣብ ናጸ ዝኾነ ሕብረተሰብ እንታይ ማለት ምኳኑ እንታይ ትካላዊ ምድላዋትን ግላዊ ጠባያትን ከምዘድሊ ክርዳእ ይግባእ። ከምኡ እውን ዲሞክራሲ ኣብ ግብሪ ንክውዕልን ክከናኸንዎን ክዕንግልዎን ከተባብዕዎን ብርቱዕ ተገዳስነትን ኣድለይቲ ኮይኖም፥ ንተመኩሮን ኣድማዕነትን ከማዕብሉ ይግባእ። እቲ ወለዶ ዲሞክራሲያ ክርዳእን ክስተማቕርን እንከሎ ጥራሕ እዩ ከምዚ ዝዓይነቱ ስርዓተ-ምሕደራ ርግኡን ዕውትን ዝኸውን።

እቲ ዲሞክራሲ ዝምረኰሰሉ መሰረታዊ መትከል ግዝኣተ ኣብዝሓ እዩ። ተራ ብዙሓዊ ናይ ገዛእ ርእሱ ሽግራት ወይ ዕንቅፋታት ኣለዎ። ከምኡ ብምዃኑ ዝበዝሐ ግዜ ኣብ ክሊ ቅዋማዊ ቅጥዒን ስልጣን መንግስቲ ዝድርትን መሰላት ናይ ግለሰብን ውሑዳንን ዝከላኸል ኮይኑ እዩ ዝዓዪ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ቅዋማዊ ዲሞክራሲ ኩሎም ዜጋታት ንጹር ዝኾነ መሰረታዊ መሰላት ክህልዎምን እቶም ውሑዳት ነዚ መሰላት እዚ ክሰርሑሉ ኣብ ጽቡቕ ድሌት ናይቶም ዝበዝሑ ዝመርኰስ ኣይኮነን። ናይ ምዝራብ፥ ናይ ሃይማኖት፥ ናይ ምእካብ ናጽነትን መሰልን ፍትሓዊ ፍርድን ዘይፈሓቕ መሰላት ናይ ኮሎም ዜጋታት እዮም። እታ ደውላን ሃገራዊ መንግስትን ከኣ ነዚ መሰላት እዚ ዝነጽግ ይኹን ዝብሕጉግ ሕጊ ንኸየመሓላልፉ ወይ ከይውስኑ ክልኩላት እዮም። ከምኡ እውን  ንዲሞክራሲያዊ መንግስቲ መሰረታዊ ዝኾኑን፥ ንዝኾነይኹን ትካል፥ ጉጅለ ወይ ውልቀሰብ  ልዑል ስልጣን ክይህልዎም ዝገትእ ቁጽጽርን ሚዛናውነትን እዮም። ንኣብነት ንስልጣን ናይ ፈጻምን ሓጋግን  ጨንፈራቶም ልዕሊ  ገደብ ሓላፍነቶም ከይከዱ ዝከላኸል   ናጻ ዝኾነ  ቤት ፍርዲ ክህሉ ኣገዳሲ እዩ።

መንግስቲ ደረት ዘየብሉ ስልጣን እንተ ሃልይዎ ዲሞክራሲ ክፈሽል ይኽእል። ብእንጻሩ እኹል ስልጣን ኣብ ዘየብሉ መንግስቲ እቲ ዲሞክራሲ ክፈሽል ይኽእል እዩ። ዲሞክራሲያዊ መስርሕ ልሙስ ወይ ፋሉል ዘይኮነስ እንታይ ደኣ ሓደ መምርሒ ወይ ቀጥዒ ናይ ቅንዕና  እዩ። መሪሕነት እውን በዚ ምኽንያት እዚ ንዕውት ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ኣድላዪ  ክኸውን ከሎ፥ ዜጋታት ብግዲኦም በቲ ውሳኔ ናይ ዝመረጽዎም መራሕቲ ክግዝኡን ነቲ ውሳኔ ማሕበረሰብ ከኣ ክምእዘዙን ይግባእ።

ብኣንጻሩ ገለ ግንዛቤታት፥ ጥዕና ዘለዎ ዲሞክራሲያዊ ሕብረተተሰብ፥  ውልቀሰባት ብቐሊሉ ንናይ ግላዊ ኣጀንዳታቶም ዝኽተልሉ መድረኽ ወይ ባይታ ኣይኮነን።  ናይ ናጽነት ተስፋን ዕድልን  ንዲሞክራሲ ኣዝዩ ማራኺ  ክገብሮ ይኽእል ይኸውን፥ ግን ከኣ ልክዕ ከምቲ ንዓወታቱ ኣገዳስነት፥  መብዛሕትኡ ግዜ ሸለል ዝበሃሉ፡ ኩሎም እቶም ሓላፍነታትን  ናይ  ኣተሓሳስባ ልምድታትን ንህይወት ዲሞክራሲያዊ ሕብረተሰብ ተጎዝጒዞም ክኸዱ ዝግበኦም  እዮም።

ዲሞክራሲያውያን ዜጋታት፡ ንኣብነት ኣብ ፖለቲካዊ ህይወት ናይ ሕብረተሰቦም ክሳተፉን  ኣብ ህዝባዊ ክትዓት ከኣ ጠቓሚ ዝኾነ ነገራት ከበርክቱ ትጽቢት  ዝግበረሎም እዮም። ነዚ ብዝተፈላለየ መገድታት፡ እንተላይ ወከልቶም ናብ መንግስቲ  ብምምራጽን፥ ኣብ ፖለቲካዊ ሰልፍታት ብምጽንባርን፥ ናይ ንቓብ ማሕበራትን ካልኦት ወልንታዊ ውዳበታን ንናይ ሲቪል ይኹን ገበናዊ  መርመራ  ከም ደያኑ ከገልግሉ ይኽእሉ። ዋላ’ውን ብህዝባዊ ቤት ጽሕፈት   ኣቢሎም  ከተግብርዎ ይኽእሉ። ውጽኢት ዘለዎ ተሳትፎ  ክህልዎምን ናይ ገዛእ ርእሶም  ጉጅላዊ ድሌታት ኣንጻር ናይ ህዝቢ ሰናይ ኣተሓሳስባታት ንምምዛን ክኽእሉ፡ ህዝቢ ንገዛእ ርእሶም ንሕብረተሰብ ዝትንክፍ  ወይ ዝምልከት ጉዳያት ከስንቑ ወይ ኣፍልጦ ክህልዎም ይግባእ።  ክተሓባበኡን ሕድገታት ክገብሩን ክኽእሉ፡ ንዝተፈላለየ ርእይቶታት ተጻወርቲ ክኾኑን፥  ንሕግን ሕጋዊ ስልጣንን ከምኡ እውን ብሕታዊ  ንብረት ናይ ምውናን  ግሉጽነት ከርእዩ  ይግባእ።

ስለዚ ዲሞክራሲ   ካብ ስርዓተ ምንግስቲ ንላዕሊ፡  ሓቢርካ ናይ ምንባርን  ምስራሕን ኣገባብ እዩ። ከምኡ እውን እቲ ዝተፈላለየ ሓላፍነታት ናይ ዲምኮራሲያዊ ህይወት በቶም ዜጋታት ብዕቱብ ምስ ዝውሰድ ጥራሕ እዩ ፥ መሰላትን ጻማ ዜጋታትን ትርጉም ክህልዎ ዝኽእል።

ህዝቢ ዝተፈላለዩ ክብርታት፡ ረብሓታትን ርእይቶታትን ኣለዎ። ኣብርእሲ’ዚ እዚ ፍልልያት እዚ  መብዛሕትኡ እዋን  ኣብ ውሽጢ  ሓጋጊ  ኣካላት ብመንገዲ  ምምኽኻር፡ ልዝብን  ሕድገታትን፥ ልዕና ኣብዝሓ ድምጽን ኣቢሉ መዕለቢ ዝግበረሎም ቀንዲ ረቛሒታት እዮም።

ይቕጽል .... 

ብዕለት 07092017 ኣካያዲት ሽማገለ ሽወደናዊ ኤርትርራዊ ምሕዝነት ባህላዊ ማሕበር ኤርትራ ኣብ ልብና ! ምስ ከንቲባ ከተማ ዮተቦርግ ሓላፊ ስራሕን ህዝባዊ ምምሕዳርን ኣቶ ዮናስ ኣተንዩስን ክልተ መሳርሕቱ ተራኺቦም ብፍላይ ኩነታት ኤርትራውያን ኣገዳሲ ምምይይጥ ገይሮም።  

ኣኼባ ብኣቦ ወንበር ኣካያዲት ሽማገለ ሽ.ኤ.ም.ባ.ማ. ኣቶ ቶማስ ማንግሶን ብዝተገብረሎም  ዕድመ ኣመስጊኑ ዕላምን ንጥፈታትን ማሕበርን ሓበረ። ቀጺሎም ሓው ጸሃየ ቀለታን ሓው ኣምጀድ ያስንን ህልዊ ጽንኩር ሃለዋት ህዝብን ሃገረ ኤርትራን ብሰንኪ ጉግይ ምሕደራ ህግደፍ ስርዓት ኣብ ኣሰካፊ ከም ዘሎን ዋላ ኣብ ስደት እውን ኤምባስታት እቲ ስርዓት ዝፍጽሞ ዘሎ ዘይሕጋዊ ተግባራት ኣብሪሆም። ኣቶ ዮናስ ብዝተዋህቦ መግለጽታት ዝያዳ ንምፍላጥ ሃለዋት ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያት ብልክዕ ከመይ ከም ዘሎ ብፍላይ ኣብ ከተማ ዮተቦርግ ብምድግጋም ኣገደስቲ መብርህታት ወሲዱ።  ኣብ መደምደምታ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰዓታት ምይይጥ ኣካያዲት ሽማገለ ማሕበር ዘሎዋ ጠለባት ኣቅሪባ ኣኼባ ብዑደት ሓዲሽ ኣደራሽ ምምሕዳር ከተማ  ዮተቦርግ ዑደት ብምክያድ  ተዛዘሙ።      

ትርጉም ካብ ቋንቋ ሽወደን ወኪል ሓርነት ኦርግ ኣብ ሽወደን።

ሽወደናዊ ረድዮ ካሊበር: ካብ ኤርትራ ተሰዲዶም ንዝመጹ መንእሰያት: ኣብ ሽወደን ብዘላ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ንእትገብሮ ምንቅስቓስ ”ውህደት ብዝብል ፕሮጀክት” ብመንግስታዊ  ትካል ንኣመንቲ ሃይማኖታት ኣብ ሽወደን ሓገዝ ከም ዝግበረሉ ኣቃሊዑ።

እቲ ረድዮ እዛ ቤተ-ክርስትያን ተዋህዶ ምስቲ ምልካዊ መንግስቲ ኤርትራ ምትእስሳር ከምዘለዋ ዝፍለጥ ክነሱ ዝግበር ገንዘባዊ ሓገዝ ምዃኑ ኣብሪሁ። እዛ ናይ ኤርትራ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤት-ክርስትያን ኣብ ሽወደን ንውህደት መንእሰያት ስደተኛታት ኣመኽንያ'ያ ሓገዝ ክትወስድ ጸኒሓ ዘላ።

ስደተኛታት ኤርትራውያን ተቛወምቲ ምልካውነት ኣብ ኤርትራ እዛ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤተ-ክርስትያን ኤርትራ ኣብ ሽወደን ነዊሕ ኢድ ምልካዊ ስርዓት መንግስቲ ኤርትራ ኮይና: እትገብሮ ምንቅስቓስ ናይቲ ምልካዊ ስርዓት ናይ ፕሮፕጋንዳን ምቊጽጻርን ሽወደናውያን ኤርትራውያን ኣብ ሽወደን ከምዝኾነ ገይሮም'ዮም ዝገልጽዋ።

መንግስታዊ ሓገዝ ንስደተኛታት ”ምንቅስቓሱ” ንደሞክራስያዊ ሓሳባትን ክብሪ ሰብኣዊ መሰላትን ንዝገብር ጥራዩ ክወሃብ ዝግብኦ። ማክስ ስቶክማን ሓላፊ ንናይ እምነት ማሕበራት ገንዘባዊ ሓገዝ ዝገብር መንግስታዊ ትካል ሽወደን: ሓላፊ እዛ ቤተ- ክርስትያን ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ንመንግስቲ ኤርትራ ዘስምዖ ደገፍ ዝተቐድሐ ሪኮርድ ሰሚዕናዮ ሰለ ዘለና፣ ክንገብሮ ዝጸናሕና ሓገዝ ደጊምና ክርእዮ ኢና ኢሉ ኣሎ።

ኤምባሲ ኤርትራ ኣብዛ ኦርቶዶክሳዊት ተዋህዶ ቤት-ክርስትያን ኤርትራ ኣብ ሽወደን: ኢድን ጽልዋን ከምዘይብሉዩ ዝኽሕድ: ሓላፊ ፕሮጀክት ውህደት ስደተኛታት መንእሰያት ኤርትራውያን ኣማን ርእሶም ግን: ነቲ ክሲ እኳ እንተኸሓዶ ኣብ መንጎ ቤት-ክርስታያኑን መንግስቲ ኤርትራን ሓድሕዳዊ ምክብባር ከምዘሎ ኣሚኑ ኣሎ።

ዜናዊ ጽሑፍ ሃገራዊ ተለቭጅን ሽወደን 11 መስከረም 2017።

4ይ ክፋል

እውንታን ኣሉታን ዲሞክራሲ

ኣብ ዝሓለፈ ሳልሳይ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ ከምዝተገልጺ ብዛዕባ ገለ ካብቲ መትከላት ዲሞክራሲ ተጠቒሱ ነይሩ። ዲሞክራሲ ክም ሕያሽን ኣብ ስራሕ ንኽውዕል ምግባርን ዜጋታት ኣፍልጦ ዲሞክራሲን ክብርታቱን ጥራሕ ዘይኮነስ እንተላይ ክእለታትን ተፈጥሮኣዊ ዝምባሌ ክህልዎም ንሓባራዊ ሸቶ ንምብጻሕ ምውደብን ከምዘድሊ ብሩህ እዩ። እቶም ኣብ ሓባራዊ ሸቶ ንምብጻሕ ዝተወደቡ ኣካላት ከኣ ዝቕይዶም ሕጊ ከም ዝሕንጽጹ ፍሉጥ እዩ። ዝኣስሮም ሕግታት እንተዘየልዩ ግና ፍንጡሕን፥ ፍረኣልቦን ውጽኢት እዩ ክኸውን።

ኣብ ራብዓይ ክፋል ዝቕጽል ዘሎ እምበኣር ብዛዕባ እውንታታትን ኣሉታታትን ናይ ዲሞክራሲ ብምግላጽ ንዲሞክራሲያዊ ውሳኔታት ንምብጻሕ ዝውሰድ ኣገባባት ክንርኢ ኢና።

እወንታታት  ዲሞክራሲ

• ዲሞክራሲ ብዝያዳ ፍትሓዊ እዩ፥ ምኽንያቱ ኣብ ሓደ ሃገር ዝነብር ህዝቢ መን ከም ዝመርሖ ንኽውስን ዝኽእሎ ስለዝኾነ። ዲሞክራሲ ከምቶም ካልኦት ኣገባባት ከም ፍጹም ንግስነትን፡ ወተሃደራዊ ምልካውያን፥ ሃይማኖታውያን ወዘተ ንድሌታት ናይ ዝበዝሐ ህዝቢ  ረጊጹ  መን ከም ዝመርሕ ንምውሳን፥ ኣብ ንእሽቶ ጉጅለ ወይ ውዲታውያን ሰባት ወይ ውልቀሰብ ወይ ቃሕ ብዝበሎ ኣገባብ ከም ትውልዳዊ  ውርሻ  ዝምርኰስ ኣይኮነን።

• ኣብዚ ዘመናዊ ዓለም ሕጋዊነት መሪሕነት ወይ መንግስቲ ንኽረጋጋጽ ምድማጽ ዝበለጸ ኣገባብ እዩ። ምኽንያቱ ንሳ ወይ ንሱ መሰል መራሒ ናይ ምዃን ብመገዲ ምርጫ ህዝቢ ክማጎት ዝኽእል መሰል ስለዘለዎ። እዚ ከኣ ንፖለቲካዊ ርግኣት የዕዝዝ። 
• ፍጹም ንግስነት ወይ ምልኪ ኣብ ዝህልወሉ እዋን መብዛሕትኡ ግዜ መን እዩ  ብቑዕ ተካኢ ኣብ ዝብል ክርክር ይምዕብል እሞ ሓድሓደ ግዜ  ናይ ፖለቲካ ቆይቁ ጥራሕ ዘይኮነስ ክሳብ መንቀሊ ናይ ውግእ ሓድሕድ ኩነታት ከምርሕ ይኽእል። ዲሞክራሲ ግን ንመንግስታትን መራሕትን ኣብ ምቕያር ሰላማዊ ምስግጋር ዘውሕስ ውጽኢታዊ ኣገባብ እዩ።
• ዲሞክራሲያዊ ስርዓታት ግሉጽነት ወይ ቅሉዕነት ምርግጋጽን ብልሽውና ብዝምልከት ምቁጽጻር ምግባርን ኣዝዮም ብሉጻት እዮም። ምኽንያቱ  ተጻረርቲ ፖለቲካዊ  ሓይልታት ወይ ጉጅለታት ንናይ መንግስቲ ጌጋታትን ገበናትን ንምቅላዕ ዘድሃበ ብቐጻሊ ዘካይድዎ ፈተነ ስለዘሎ እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ መንግስቲ  ንምንቃፍ  ብጣዕሚ ኣጸጋሚ ስለ ዝኾነ፥ እዚ ናይ ተሓታትነት ደረጃ ኣብ መብዛሕትኦም  እንኮ ሰልፍን ኣውቶክራት ስርዓታትን የለን። 

• ዲሞክራሲያዊ ስርዓት ንዝጎሃዩ ወይ ዘይዓገቡ ብሰላም ናይ ከስተንፍስሉ ዝኽእሉ ዕድላት ከተግብር ይኽእል።ዜጋታት ከኣ ኣብ ዝመጽእ ምርጫ ንመራሒ ይኹን መንግስቲ ናይ ምልዋጥ ድምጺ ከም ዘለዎም ብዝግባእ ይፈልጡ። ስለዚ ብወገን ህዝቢ ናይ ናዕቢ፥ሓፈሻዊ ኣድማ ወይ ናይ ዓመጻዊ ኣብያ ምምርኳስ ዕድል ዝወሓደ ይኸውን።
• ዲሞክራሲያውያን መንግስታት ናብ ውግእ ገጾም ክኸዱ ዘለዎም ዕድልዝተሓተ እዩ።ምኽንያቱ ብኣጠቓላሊ ናይ ህዝቢ ፍቓድ ከሰንዮም ስለ ዝደልዩ። ውልቀ መላኺ/ትግኛ መብዛሕትኡ ግዜዊ ንብዝበሎ ንሃገሩ/ንሃገራ ናብ ውግእ  ከእትዋ ይኽእል እዩ።
• ዲሞክራሲ ንዜጋታት ናህና እዩ ብምባል ናይ ምትእስሳር ስምዒት የተባብዕ።ኣብ ፖለቲካዊ ምስርሕ ምሉእ ተሳትፎን ናይ ዋንነት ስምዒትን ይህልዎም። 

ኣሉታታት ናይ ዲሞክራሲ

• ናብ ሓጺር-ግዜ ዝብል ዝንባሌ ኣሎ። ምኽንያቱ መራሕቲ/መንግስታት ብኣጠቓላሊ ንሓደ ውሱን ዕድመ  ከገልግሉ እዮም ተመሪጾም። (ከምቲ ልሙድ ኣብከባቢ 4 ወይ 5 ዓመታት) መብዛሕትኡ ግዜ ዘጨንቖም ማለት ንሶም ኣብ ዳግማይ ምምራጾም እምበር ኣብቲ ኪኖ መጻኢ ምርጫ ኣይኮኑን ዝርእዩ። ገለገለ ማሕበራ’ውን፥ከባቢያውን ቁጠባውን ሽግራት ንምፍታሕ ኣዝዩ ነዊሕ ዝኾነ ግዜ እዩ ዘድሊ።

• ምልኪ በዙሃን ጉጅለ ንውሑዳን ጉጅለ ሕብረተሰብ ብቐጻሊ ኣስጋኢ እዩ። ከም መራሒ ወይ መንግስቲ ንረብሓታት ናይ ዝዓበየ ማሕበራዊ ጉጅለታት ጥራሕ ከገልግልን፥ናይ ካልኦት መስል ክዕምጽጽን ዋላ እውን ሸለል ዝብልን ክኸውን ይኽእል።
• ውሑዳት ሃገራት ታሪኻዊ ባህሎም ጥራይ ንገዛእ ርእሱ ዲሞክራሲያዊ ስርዓታት ናይ መንግስቲ ኣየዋጽኦን እዩ፥ ካልእ ዓይነታት መንግስቲ እዩ ዝሓሸ (ዝሰርሕ) ክብሉ ይከራኸሩ።ናይ ምዕራባውያን ጽንሰ ሓሳብ ሱርመሰረቱ ኣብ ጥንቲ ግሪኽን ናይ ሮማን ኤውሮጳዊ ባህሊ ኣለዎ።እዚ ከኣ ንምብራቕን፥ ኣፍሪቃውን ሃገራት ዘይቃዶ ክኸውን ይኽእል።
• ዲሞክራሲ ናብ ግብራዊ ዘይኮነ ልፍንትታት ንመወዳእታ ዘይብሉ ፍልልያትን ቆይቅን ፍታሕ ዘይርከቦ ፖለቲካዊ ህልኽን ከኸትል ይኽእል።ካልእ ፖለቲካዊ ስርዓታት ግን ናብ ዝሰመረ ኣቕጣጫ ክቕጽሉ ቀሊል ኮይኑ ይረኽብዎ። ውሑዳት ጥንታዊት ሮማ ካብቲ ኣብ ትሕቲ ዲሞክራሲያዊ ምምሕዳር፥ ኣብ ትሕቲ ውልቀ መላኺ ቀይሳር ዝነበረትሉ ምሕደራ እያ ዝያዳ ዝሰርሐት ክብሉ ይከራኸሩ።
• ብምልኣት ዝሰርሕ ዲሞክራሲ ኣብ ዝተማህረን ሓበረታ ዝቐሰመን ህዝቢ እዩ ዝምርኰስ። ፖለቲካዊ መስርሕ ብኮርፖረሽናትን፥ ሃብታማት ውልቀሰባትን ዝንቡዕ ወይ ትሑት ዓይነት ሚዲያን ፍሉይ ናይ ረብሓ ጉጅለታት ክጭወን ክመዛበልን ይኽእል።

• ዲሞክራሲ ዝያዳ ንድሌታት ወልቀሰብ ከማልእ ይሃልኽ፡ እንታይ እዩ ንመላእ ሃገር ዝሓሸ ገዲፉ ንናይ ገዛእ ርእሱ ረብሓታት ጥራሕ ምሕሳብን፥ብስስዐ ንኸድምጽ የተባብዕ።
• ሓደ ፖለቲከኛ ወይ መንግስቲ ኣብ መንጎ ነታ ሃገር ዝሓሸ ረብሓታት ምንዳይን ኣብ መንጎ እቲ ንዳግማይ ምርጫታት ዝህሉዎም ዕድላት ዘዛይድ ምውሳን ሓድሓደ ግዜ ናይ ረብሓ ግርጭት ክኽሰት ይከኣል። መብዛሕትኡ ግዜ ከኣ ነቲ ዳሕራይ ማለት ነቲ ዕድላት ናይ ዳግማይ ምርጫ ዘዛይድ እዮም ዝመርጹ።
• ምርጫታት ብዙሕ ግዜ ክወስድን ግዙፍ ብዝሒ ገንዘብ ከህልኽን ይኽእል። እቲ ምእንቲ  ናይ ፖለቲካዊ ምልክታት ወይ መላለዪ ብሚልዮናት ዝጠፍእ ገንዘብ ናብ ካልእ ዝሓሸ ዝያዳ ጠቓሚ ነገራት እንተዝጠፍእ ምሓሸ  ነይሩ ዝብል  ክርክር  ክለዓል ይኽእል እዩ።
• ዲሞክራሲያዊ መስርሕ፥  ፖለቲከኛታት ከዕቅብዎ ዘይክእሉ ምዃኖም እናፈለጡ ምእንቲ ክምረጹ መብጻዕታት ክገብሩ የተባብዕ’ዩ። እዚ ከኣ ውዒሉ ሓዲሩ ህዝባዊ ምስትንዓቕ ወይ ምርሕሓቕን ተስፋ ምቑራጽን ክፈጥር ይኽእል እዩ።

ዲሞክራሲ  እምበኣር “እቶም ምርጭኦም ዘድምጹ ብብልሓት ከድምጹን ክመርጹን ድሉዋት እንተዘይኮይኖም፥ ዲሞክራሲ ፈጺሙ ኽዕወት ኣይክእልን እዩ።እቲ ሓቀኛ መዕቆቢ ናይ ዲሞክራሲ እምበኣር ትምህርቲ እዩ። ክብል ፍራንክሊን ዲሩዝቮልት ገሊጹ።” Franklin D. Roosevelt

ከምኡ እውን “ንሕና ንዲሞክራሲ ግብራዊ ንምግባር ተዓዘብቲ ጥራሕ ምዃን ዘይኮነስ ናይ ተሳትፎ ሓሳብ ክህልወና ይግባእ። እቲ ዘየድምጽ ኣካል ናይ ቅረታ ይኹን ምጥራዕ መሰል የብሉን።”ክብል ሉዊስላሞር ይጠቅስ። Louis L'Amour

ስለዚ ናይ ክልቲኣቶም ሓሳብ፥ሓደ ሕብረተሰብ ንዲሞክራሲያዊ  መትከላትን  ጽንሰ ሓሳባትን ብግቡእ እንተዘይፈሊጥዎን ኣተግቢርዎን ዲሞክራሲ ክዕወት ኣይክእልን ማለት እዩ።

ምስምማዕ ወይ ከኣ ሓባራዊ ስምምዕ

ኣብ ዲሞክራሲ ሕጊ ተኸቲልካ ብምኻድ ንኣብዝሓ ድምጺ ብዘይዕንቅፍ ኣገባብ ስምምዕ ውሳኔታት ክውሰድ ይከኣል። እቲ ዝውሰድ ውሳኔ ንኹሉ ከዕግብ ኣይክእልን ይኸውን፥ ይኹን እምበር ብናይ ብዙሓት ተማእዚዝካ ምኻድ ሓደ ካብቲ መሰረታዊ  ዓንዲ ሕቘ ናይ ዲሞክራሲ እዩ። ሎሚ እንተዘይተዓወትካ ጽባሕ ሕጊ እናኣኽበርካ ነቲ ዝተወስደ ውሳኔ ግጉይ ምዃኑ ክተእምን ትኽእል ኢኻ። ስለዚ ዲሞክራሲ እዘን ኣብ ታሕቲ ተጠቒሰን ዘለዋ ነጥብታት የተግብር።

1-ስምምዕ ወይ ሓባራዊ ስምምዕ፦እንታይ ደረጃ ናይ ስምምዕ ኢዩ ኣድላዪ? መኣስ’ዩኸ ሓባራዊ ስምምዕ ተበጺሑ ዝብሃል? ሽሕ’ኳ ናይ ብዙሓን ድምጺ ሰዓሪ እንተዀነ፡ 51% ብ49% ድምጺ ክኸውን እንከሎ ስምምዕ ዘይኰነስ፡ በሊሕ ምግምማዕ ከምዘሎ ኢዩ ዘመልክት። ኣብ ሓደ ጕዳይ ስምምዕ ወይ ድማ ሓባራዊ ስምምዕ ኣሎ ክንብል እንተደኣኰና፡ እቲ ድምጺ 65% ብ35% ወይ ድማ 50% ብ25% ኰይኑ፤ እቶም ዝተረፉ 25% ድማ መርገጽ ዘይሓዙ ወይ ዘየድመጹ ምስ ዝዀኑ ኢዩ። ስምምዕ ወይ ሓባራዊ ስምምዕ ዝብል ኣምር፡ ሓደ ፍጹም ሕጊ የብሉን። ዋላ ሓባራዊ ስምምዕ እንተሃለወ ጌና ፍልይ ዝበለ ወይ ተጻራሪ ርእይቶ ዘለዎም ሰባት ክህልዉ ኢዮም።

2-ምምኽኻር፥- ነፍሲ ወከፍ ሸነኽ ንመርገጻቱን ሓሳባቱን ሓደ ነቲ ካልእ ሸነኽ ናይ ምዕጋብ ዝካየደሉ መስርሕ ኣዩ። እዚ ማለት ነፍሲ ወከፍ በቲ ሓደ ሸነኽ ዘሎ ጥራሕ ንምእማን ክፉት ማለት እዩ ኣይኮነን።  ምምኽኻር  ብመሰረት ወድዓውን ከመይነትን ኩሉ ጉዳይ ዘቕርቦ  እማመ  ብተዘዋዋሪ ይኩን ብቕጥታ ንሓባራዊ ረብሓ ዘዕዝዝ ክርክር  ይግበር። እቲ ዝበዝሐ ኣብ ጉባኤን ኣብ ናይ ደውላ ሓገግትን ዝካየድ ምይይጥ ናይ ምምኽኻር ባህሪ እዩ።ንሱ ድማ ኣብ ዙርያ እቲ ብልጫታት ወይ ዝያዳ ዕድላት ኣብ ዝተፈላለዩ ተሳተፍቲ ኣብቲ መስርሕ ዝረአ እዩ።

3- ልዝብ- ናብ ስምምዕ ንብጻሕ ከም መመላእታ መሳርሒ ናይ ምምኽኻር  እዩ።  ካብዚ ንንየው ኣብ ልዝብ፥ ነቲ ካልእ ሸነኽ ብመሰረት ጎድናዊ ጉዳይ ናይ ምእማን ሕቶ ዝግበር ክርክር የለን። ነፍሲ ወከፍ ሸነኽ ኣብ እምነቱ ይጸንዕ ግን ምናልባት ናብ ስምምዕ ንምብጻሕ ድሌታቱ ከርኢ ፍቓደኛ ክኸውን ይኽእል። ኣብ ልዝብ ብዙሕ ተኽእሎታት ኣሎ፡ ግን እቲ ቀንዲ መቖሚ ሓደ ዓይነት ይኹን ወይ ካልእ ሕድገት እዩ። ኣብ ሕድገት ነፍሲ ወክፍ ወገን ገለ ነገር ክረክብ ካብቲ ንሱ ዝደልዮ ክገድፍ ኣለዎ። ንኣብነት ተሳታፊ “ሀ” ሓደ ካብቲ ዝቐረበ ናይ ዝተኣመመ ሕጊ ተሳታፊ “በ” ዝጻረሮ ክድምስስ “በ” ነቲ  “ሀ”  ዘይድግፎ ከልግስ ድልው ምስ ዝኸውን ጥራሕ እዩ።

4-ውሳኔ፥- ምውሳን ምስ ተኻእለ ጥራይ እዩ ናብ ስምምዕ ክብጻሕ ዝከኣል።  ኣብ ስርዓት ውክልናዊ ዲሞክራሲ ዝበዝሑ ይገዝኡ ዝብል ካብ መጠን ንላዕሊ ግዙፍ መትከል እዩ።ሽሕእኳ ዝበዝሑ ይገዝኡ ዝብል ካብ መጠን ንላዕሊ ግዙፍ መትከል እዩ ይበሃል እምበር፥  መሰል ውሑዳት ክሕሎ ይግባእ ዝብል መትከል እውን ካብ መጠን ንላዕሊ ግዙፍ መትከል እዩ።ወጥሪ ኣብ መንጎ ዝበዝሑ ይገዝኡን ኣብ መንጎ መሰል ውሑዳት ይኸበርን ኣብ ሓገግቲ ኣካላት ክህሉ ብሩህ እዩ። ኣብዚ መሰማምዒ ውሳኔታት በቶም ዝበዝሐ ድምጺ ዘሎዎም እዮም ዝውሰኑ፥ግን ከኣ እቶም ውሑዳት ኣብቲ መስርሕ ርእይቶ ኣለዎም።እቶም ናይ ዝበዝሐ ዘድመጹ ወይ ድምጺ ንምሃብ ስልጣን ዘለዎም እቲ እማመ ምስቲ ሕጊ ዝሰማማዕ ክኸውን ይግባእ።

ክቕጽል’ዩ።

ኣብ ክንዲ ንቕድሚት ንድሕሪት ዝጥምት ኣረኣእያን ዝምባለን ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ክብድሆን ክዕንቅፎን’ዩ ጸኒሑ። ንቕድሚት ዝጥምት ፕሮግራም ሒዙ ዝብድሃካ ምርካብ ጸጋ’ዩ፡ ንዘለው መራሕቲ ድኽመቶም ሓቢሩ ክመርሑ ዝኽእሉ ብቑዓት መተካእታ ዘቕርበልካ ኣካል ምርካብ ውን ጸጋ እዩ። ከምዚ ዝመስል መንገዲ ገዲፉ ንድሕሪት እናጠመተ ኣብ ካልኣዊ ጉዳያት ኣተኩሩ ዘረባታት እናኣራረየ ክቋየቚ ደስ ዝብሎ ኣካል ክትርኢ ከለኻ ግን የሕዝን እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ጠባይ ከኣ ካብኣዚኻ እተኽብሮ ዝነበርካ ኣካል ክመጸእ ከሎ ተወሳኺ ሓዘን እዩ።

 ኣብ ኣገባብ ኣቀላልስና ኣብ’ቲ ተስፋ ዝህብ እምበር ኣብቲ ተስፋ ዘቑርጽ  ሕልና ዘዕርብ ኩምራ ኣሉታ ዝጽብጽብ ገጽና ምትዃር ፍጹም ንቓልስና ኣየዓውቶን እዩ። ብኣሉታዊ መንፈስ ንድሕሪት ዝስሕበና፡ ዓንቃፊ ግደ’ዩ ዝጻወት። ብኣወንታዊ መንፈስ ንቕድሚት ዝውጥጥ ሓሳብ ዘቕርብ ግን ንዓወትና ኣብ ምቅልጣፍ ኣገዳሲ ተራ ዝጸወት ኣካል እዩ። ብመትከል ከይንጋገ ዓወትና ከነቀላጥፍ ምእንትን እምበኣር፡ ኣብ ክንዲ ንድሕሪት ንቕድሚት’ና ክንጥምት ዝግብኣና። ዝበዝሕ ትኽረቱ ኣብ ኣሉታን ኣብ ድኽመትን ዝገብር ኣካል፡ ንነብሱ ደኺሙ ንኻልኦት ዘድክም ዕሩብ ሕልና እዩ። እቲ ንዘረጋገጽካዮ መኽሰባት ኣዕዚዙ ዝምልከት፡ ነቲ ዕቑር ጌና ዘይወጸ ጸጋታትካን ዓቕምታትካን ከለልዮን ከስተውዕሎን ዓቕምን ብቕዓትን ዝረኸበ  ግን፡ ንነብሱ ኣበራቢሩ ንኻልኦት ኣብ ምብርባር ኣገዳሲ ግደ ክጻወት ዝኽእል ሰውራዊ ኣካል እዩ። ኣብ ሞንጐ’ዚ ክልትኡ ዘሎ ፍልልይ ኣለሊኻ ኣብ ቃልሲ ዝህልውካ ቦታ ንምስራዕ ዝውስን ከኣ  ውልቃዊ ምርጫ  እዩ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣውጺእዎ ዘሎ እማመ ሓድነት

- ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ንመላእ ደምበ ተቓውሞ ሓቢሩ ንኽሰርሕ ዝጽውዕ እማመ ቀሪቡ ኣሎ።ቀንዲ ትሕዝቶ እቲ እማመ “ ሓቢርና ንስራሕ ከነድምዕ፡ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ” ዝብል እዩ። እዚ ድማ ኩሉ ዓቕምና ኣብ ምውዳቕ ምልካዊ ስርዓት ከተኩር ዝዕድም እዩ።

- መንፈስ እማመና ንውሽጥና ይኹን ንግዳም ዝምልከት እዩ። ኣብ ውሽጣና ንሓባራዊ ስራሕ ዝምችእ ኩነታት ክንፈጥር ዝሓተናን ዝብድሃናን እዩ። ኩሉ ዓቕሚ ሰልፍና ኣብ ምዕዋት ዕማም እዋንና ከነዋፍሮ ዝጠልበና እዩ።

- እቶም ኣብ “ውሽጥኻ ዘሎ ሽግር ከይፈታሕካስ ኣብ ግዳም ዘሎ ሽግር ንምፍታሕ ምፍታን” ብምባል ዝኸሱ፡ ገሊኦም ብግርህና ክኾኑ ከለው እቶም ገሊኦም ግን ተንኮል ተተርኢሶም ብመደብ ዝብልዎ እዩ። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ግዳም ይኹን ኣብ ውሽጥና ኩሉ ዓቕምና ኣብ ምውዳቕ ምልካዊ ስርዓት ከተኩር’ዩ ዝደሊ ዘሎ። እቶም ኣብ ውሽጥና ኮይኖም ንድሕሪት እናጠመቱ ብኻልኣዊ ጉዳያት ኮለል ከብሉና ዝደልዩ ክእረሙ’ዩ ጻዋዒትና። ንቕድሚት እናጠመቱ ኩሉ ዓቕሞም ኣብ ዕማም መድረኽና ከተኩር’ዩ ምኽርና።

- ኣብ ውሽጢ ሰልፍና ይኹን ኣብ ግዳም “ሓቢርና ንስራሕ ከነድምዕ፡ ሓቢርና ነድምጽ ከነስምዕ” እዩ ጭርሖና። እዚ ከኣ ኣብ ክንዲ ብኻልኣዊ ጉዳያት ተበታቲንና ዓቕምና እነባኽን ፡ ንቐዳማዊ ዕማማት ኣብ ቀዳማይ ቦታ ክንሰርዖም፡ ንኻልኣዊ ጉዳያት ድማ ካልኣዊ ቦታ ሂብና ሓድነትና ሓሊና ብኣድማዒ ኣገባብ ክንሰርሕ  ዝጽውዕ ብሱል ኣገባብ ኣቀላልሳ እዩ።

ጉዳይ ታሪኽ

ኣብ ውሽጢ ሰልፍና ንጉዳይ ታሪኽ ንድሕሪት ገዲፍና ኣብ ህሉውን መጻእን ዕማማት ከነተኩር’ዩ መደብና። እቶም ኣሉታዊ ክሲ ዝፈትው ግን ዘረባታት ክኣራርዩ እናወዓሉ ብፍላይ “እቶም ድሕረ ባይቶኦም ጀብሃ ዝነበሩ ወይ ሰውራዊ ባይቶ” ዝነበሩ በዚ መንፈስ’ዚ ከምዘይቅየዱ ከርእዩ ይፍትኑ። ንኽሶም ከራጉዱ ድማ ንዝኾነ ዝርከብ ሽግር ምስ ሕቶ ድሕረ ባይታት ከተኣሳስርዎ ይፍትኑ። እዚ ዘንባዕ ኣረኣእያ ግን ንታሪኻዊ ሓቅታት  እናደፈነ፡ ጉጉይ መንፈስ ክዘርእ ዝሕልን እዩ። ሓደ ካብ’ቶም ንሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘቖሙ ኣካላት ማለት ንታሪኽ ስልፊ ህዝቢ ክንርኢ እንተፈተንና፡ ካብ’ዚ ሎሚ ንድሕሪት ክመልስና ዝደሊ ክትዕ ንምውጻእ እንታይ ጻዕሪ ከምእተገብረ ክንርኢ ኣጸጋሚ ኣይኮነን።

- ሰውራዊ ባይቶ ታሪኻዊ መዋእሉ ከም ዘብቅዐ መዚኑ ሓዲሽ ንእዋንና ዝስማማዕ ስርርዕ ከም ዘድሊ ዓጊቡ ምስ ተበገሰ፡ ንሕቶ ታሪኽ በዚ ዝስዕብ ኣገባብ’ዩ ተመልኪትዎ። ታሪኽ ጀብሃ ታሪኽ ሻዕብያ ታሪኽ ኩለን ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ እጃመን ዘበርከታ ውድባትን ታሪኽና ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ’ዩ ኢሉ። ከምዚ ዝመስል ሚዛን ከቐምጥ ዘድለዮ፡ እቶም ኣብ’ዚ ዘለናዮ ዘመን ኣንጻር ምልኪ ንቃለስ ዘለና ብስሚዒታት ሕሉፍ ታሪኽ ከይተቐየድና ብህሉውን መጻእን ዕማማት ሃገርና ተሰማሚዕና ክንሰርሕ ምእንቲ እዩ።

- ነዚ ባይታ’ዚ ሒዙ ዝተመስረተ ሰልፊ ህዝቢ እምበኣር ምስ እተፈላለየ ታሪኻዊ ድሕረ ባይታ ዘለዎም ሓቢሩ ንኽሰርሕን ሓደ ውድብ ክምስርትን ዘብቀዖ ከምዚ ዝመስል ክለሳ ሓሳባዊ ዕጥቂ ዓጢቑ ብምንባሩ እዩ። ነዚ ዕጥቂ’ዚ ሒዙ’ዩ ኣብ ምቛም ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እጃሙ ዘበርከተ። ነዚ ዘኹርዕ ታሪኽ ብዘንባዕ ኣገባብ ከቕርቦ ዝድሊ፡ ልዕሊ እቶም ኣብ ምቛምን ምዕዋትን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዓብይ እጃም ዘበርከቱ መራሕትን ኣባላትን መሲሉ ዘንባዕ ታሪኽ ዘዘንቱን ዝኸስስን ታሪኻዊ ገበን ዝፍጽም ዘሎ ኣካል እዩ።

ሎሚ ኣብ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዘለና ኣባላት፡ ኣባላት ጀብሃ ወይ ሻዕብያ ፍጹም ኣይኮናን። ታሪኽ ጀብሃ ታሪኽ ሻዕብያ ታሪኽ ኩለን ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ እተቃለሳ ውድባትን ታሪኽና ታሪኽ ህዝቢ ኤርትራ ምዃኑ እንኣምን፡ ኣባላት ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኢና። ኣብ ታሪኽና ዝርከብ ኣሉታዊ ጐኑ ይኹን ኣወንታዊ፡ ታሪኽ ህዝብና ካብ ኮነ ናትና’ዩ ታሪኽና እዩ። ከም ህዝቢ ካብ ኣሉታዊ ታሪኽና ተማሂርና ኣወንታዊ መኽሰባትና እናሓለና ንቅድሚት ክንስጉም’ዩ ዘለና።

- ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ እምበኣር ከምዚ ዝመስል ኣወንታዊ ኣተሓሳስባ ጨቢጦም ብብስለት ዝቃለሱ ኣባላት ዝርከብዎ ሰልፊ እዩ። ድሕረ ባይታኡ ሻዕብያ ዝኾነ ኣባል ፈጻሚት ሽማግለ፡ ብጻይና ረዘነ ተስፋጽየንን፡ ድሕረ ባይታኣ ሻዕብያ ዝኾነት ኣባል ማእከላይ ባይቶ ብጸይቲ ኣድያም ተፈራን ነዚ ብሑሉፍ ታሪኽ ዘይቅየድን ንቕድሚት ዝጥምት ኣውንታዊ መንፈስ ዘንጸባርቕ መደረ ኣብዚ ቀረባ እዋን ኣብ እተገብረ ኣኼባ ኣባላት ሰልፊ ከቕርቡ ምሰ ሰማዕኩ፡ እቶም ኣሉታዊ ቅናት ተቐኒቶም ብብዙሕ ቃላት ንመልክዕና ክድውንዎ ዝሕልኑ ክሰልጦም ከምዘይኮነ ብልቢ’የ ዓጊበ ።

- ንድሕሪት እናጠምተ፡ ንድሕሪት ክጐተና ዝሕልን ዝምባለ ከየለለናዮ ዝገበሮ ጉድኣት ኣብ’ዚ ዘለናዮ ደረጃ ኣብጺሑና እዩ። ደጊም ግን ይኣክል ከምኡ ዝመስል ጸወታ ከነፍቅድ ኣይግብኣናን። ኣባል ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ከምቲ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮና ዝእዝዞ፡ ኣብ ህልውን መጻእን ዕማማት ሃገርናን ሰልፍናን ኣተኲሩ ብኣወንታዊ መንፈስ ተመሪሑ ዝቃለስን ዘቃልስን እዩ፡ ኣብ’ቲ ብዕግበትና መዚንና ዝሰገርናዮን ኣሉታዊ ታሪኻዊ ዶሮና ፈፈው ዝብል ኣይኮነን።

ክቕጽል እዩ

ሰባት ሓደ ተረኽቦ ኣብ ምምዛን ፍልልይ ክህልዎም ልሙድ እዩ። ኣብቲ ፍልልይ “ናተይ ቅኑዕ ናተይባ” ዝብል ምስሕሓብ ክፍጠር ከኣ ውሁብ እዩ። እዚ ከም ርዱእ ስለ ዝውሰድ ከኣ፡ ከምዚ ዓይነት ናይ ኣተሓሳስባ ምውጣጥ ክፍጠር እንከሎ ብኸመይ ክውዳእ ከም ዝግበኦ ንምንጻር ሕጊ ምውጻእ ናይ ግድን እዩ። “ካብቲ ዘዋጥጥ ሓሳባት ኣየናይ ተቐባልነት ረኺቡ ይተግበር?”  ክበሃል እንከሎ፡ ኣብ ዘመናዊ ኮነ ባህላዊ ኣሰራርሓ እቲ ተዓዋቲ፡ እቲ ናይ ብዙሓት ሓሳብ እዩ። እዚ ክሳዳዊ ኣተሓሳስባዚ ንሓንሳብ “ናይ ስታሊን” ንሓንሳብ ድማ “ናይ ማኦ” ተባሂሉ እንተተነጺጉ ግና፡ በይንኻ ናይ ሓሳባት ውድድር ኣብ ዘየብሉ ጽምዋ ምንባር እምበር ካልእ መተካእታ የለን። እቲ ጉዕዞ ከኣ ልጓም ብዘየብሉ ፈረስ ከም ምግላብ እዩ ዝምሰል። ወለድና እውን ኣብቲ ግሩም ባይቶኦምን ወግዖምን ውሑዳት ኣንጻር ብዙሓት ክኸዱ ፈንጠርጠር ክብሉ እንከለዉ “ካብ ሰባ እትነውሕ መሸላስ ወይ ንዑፍ ወይ ንእምኒ ወንጭፍ” ክብሉ እዮም ዝምስሉ።

ብዛዕባ ጅግንነት ሓደ ኤርትራዊ ኣብ ግዜ ቃልሲ ምእንቲ ናጽነት ተላዒሉ ንበል። በቲ ጅግንነቱ ገለ ወገናት ከም ናይ ሽዑ በዓል ልዑል ኣበርክቶ ክንእድዎ ይኽእሉ። ይኹን እምበር ናይ ቃልሲ ጅግንነት ናይ ሓባር እምበር ናይ ውልቀሰባት ኣይኮነን። እንተኾነ ንግዜኡ ኣሻህሪትካ ክትጥቀመሉ ንዝደለኻዮ “መን ከማኻ” እንዳበልካ ምርስሳን ልሙድ እዩ። ዲክታቶር ኢሳይያስ ኣፈወርቂ’ውን ኣብ ሓደ እዋን ኣብ መድረኽ ቦለኛ፡ ነቶም ህይወቶም ዝተበጀዉ ኣእላፍ ጀጋኑ ረሲዑ ካብ 10 ንዘይበዝሑ ሰብ ጽሩራ ሒዙ “እዚኦም እዮም እቶም ጀጋኑና” ብዝብል ምጸት ከፋልጦም ተዓዚብና ኢና። ደሓር ግና ንዓኣቶም’ውን መምስተጠቕመሎም ሓሓሊፉ መልዒስዎም። ብዝኾነ ናይ ትማሊ ጅግንነት ክርሳዕ’ኳ ዘይግበኦ እንተኾነ፡ ሎሚ መፈራርሒ ክትገብሮ ግና ፈጺሙ ቅቡል ኣይኮነን። ምኽንያቱ ብናይ ሎሚ ዘበን እምበር ብናይ ዓሚ ብዕራይ  ሓሪስካ  እቶት ስለ ዘይሕፈስ። ደሓር ከኣ ትማሊ በቶም መመቲሮም ዘኾልስዎ ዝነበሩ ተኸዊሉ “ንጡፍ ኢደበይዛ” ክንሱ፡ ጅግና ዝመስል ዝነበረ፡ ሎሚ ካብ ለኣኽቱ ምስተፈልየ ጸጊምዎ ዓወንወን ክብልን ዝኣረገ መዛግብቲ ክግንጽልን ዳምዳም ከም ዝብልን ምዝንጋዕ ኣይግባእን። ናይ ቀደም ጅግንነትን ኣበርክቶን ንዘይምርሳዕ እንተገደደ ናይ ምስጋና መዳልያ ምሃብ ሕማቕ ኣይምኾነን። ካብኡ ሓሊፍካ ቀደም ዘዝደየብካዮ ጎቦታትን ዝወረድካዮ ሩባታትን እንዳ ጸብጸብካ፡ ሎሚ “ኣነ ዝበልኩኹም ተዘይሰማዕኩም ወይለኹም” እንዳበልካ ናይ ካልኦት ናይ ምምራሕን ምውሳንን መሰል ክትምንዝዕን ከተስተማስልን ምፍታን  ፈጺሙ ቅቡል ኣይኮነን። ንኸምዚ ትዕቢተኛ ኣካይዳ ደጊፎም ዝከራኸሩ ኣካላት ከኣ ደረጃ ትምህርቶም ኮነ ዝሓለፈ ኣበርክቶኦም ብዘየገድስ ንገዛእ ርእሶም’ዮም ኣብ ትዕዝብቲ ዝወድቁ።

ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚ ናይ እገለ ውድብ ወይ ሰልፊ መሪሕነት “ብቑዕ እዩ ኣይፋሉን” የዛርብ እዩ። ምብልላጽ ከኣ ዝተለምደ እዩ። ኣብዚ እውን ሰባት ከካብ ኣረዳድእኦምን ኣብቲ መሪሕነት ዘለዎም ትጽቢትን ክፈላለዩ ንቡር እዩ። እቲ ዘጸግም ነቲ መሪሕነትን ውሳኒኡን ኣጽቢብካ ብምርኣይ ብናትካ ጸቢብ ህርፋንን ስምዒትን ጥራይ ክትልከዖ ምድላይ እዩ። ሓደ መሪሕነት ነቲ ኣብቲ ዝመርሖ ትካል ዘሎ ዝተፈላለየ ዝንባለታትን ትጽቢታትን ዘማእክል መንገዲ እዩ ዝሕዝ። ኣብ ዝተፈላለዩ ዛዕባታት ኣብ ዝወስዶም ውሳነታት  ናይ ዝዓግብን ዘይዓግብን ሓላፍዘላፍ ከረአ ከኣ ንቡር እዩ። ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ከኣ ኣብ ትሕቲ እቲ ውሳነታት እንዳወሰነ ህልውና፡ ድሕነትን ቀጻልነትን ናይቲ ዝመርሖ ትካል ናይ ምዕቃብ ሓላፍነት ዘለዎ መሪሕነት ዝተሰለፉ ወገናት ነቲ ውሳነ ገሊኦም ብዕግበት ገሊኦም ከኣ ብጥርናፈ እዮም ተቐቢሎም ዘተግብርዎ እንብል። እቲ ምስ ኩሉ ዕቃበኻ ተጠርኒፍካ ናይ ምኻድ ኣምር እንተዘይተኸቢሩ ግና ህልውና ኮነ ሓድነት ኣይሕሰብን እዩ። ክሳብ ሕጂ ብዘሎ ዲሞክራስያዊ ኣረዳድእ እዚ ኣካይዳዚ ብዝኾነ ምርምር ዘይተተከአ ኣድማሳዊ’ዩ። መሪሕነት ክንዲ ዝከኣሎ ዝመርሖም ወገናት ንውሳነታት ዓጊቦም ዝቕበልሉ ኩነታት ንምፍጣር ግዲኡ ክገብር ይግበኦ ምባል ግና ኣይጽላእን እዩ። እዚ ዝትግበር ግና እንተላይ ናይቶም ክዓግቡ ዝግበኦም ቅሩብነት ክሕወሶ እንከሎ ጥራይ እዩ። ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ኬንያ ንመስርሕ ምርጫ ዝዳነየ መጋባእያ 6 ዳያኑ ዝኣባላቱ ነይሩ። እዚ መጋባእያ እዚ 4 ብ2 ምስ ተፈላለየ ከኣ ናይቶም 4 ርኢቶ ፍርዳዊ ውሳነ ኮይኑ። ብኹሎም ወገናት ተቐባልነት ረኺቡ ከኣ ምድላዋት ንዳግማይ ምርጫ ድሮ ተጀሚሩ ኣሎ። ነዚ ተመኩሮ’ዚ ንሕናኸ ብኸመይኮን ንርእዮ ከኣ ኣዘራራቢ’ዩ። መብዛሕትና ክሳብ ሽዱሽተኦም ዝሰማምዑ እቲ መጋባእያ ክቕጽል ነይርዎ ከምዘይንብል ተስፋ እገብር።

ሓደ ውድብ ወይ ሰልፊ  ክነኣድ ወይ ክንቀፍ እንከሎ መሪሕነት ቅድሚት ከም ዝስራዕ ፍሉጥ እዩ። ምኽንያቱ ናይቲ ውድብ ወይ ሰልፊ ፖሊስታት ብውሳነታት እንዳሰነየ ናይ ምምራሕ መሪሕ ሓላፍነት ስለ ዝህልዎ። ብዝኾነ ምኽንያት ኣንጻርቲ ውዳበ ዝስለፉ ወገናት  ኣብ ክንዲ ዘይዕግበቶም በቲ ስሩዕ መሰኖ ምቕራብ፡ ተቓውሞ ብምቕዳም፥ ኣንጻር መሪሕነት’ዮም ጸለመን ቅንጸላን ዘጻዕጽዑ። እዚ ጥራይ ዘይኮነ ነቲ ብሓባር ከም ዝውስንን ዘተግብርን ኣጸቢቖም ዝፈልጥዎ መሪሕነት ከከም ዝሰለጦም፡ ኣቦመንበር፡ ፈጻሚት፡ ባይቶ እንዳበሉ ፈላልዮም ክጥቅዕዎን ኣብ ሕድሕዱ ዘይምትእምማን ከሕድሩን ምፍታን  ቀንዲ መለለዪ ከመይ ውዳበ ነዳኽም ኢሎም ናይ ዝብገሱ ወገናት እዩ። ከምዚ እንዳገብሩ “ንሕና ንሓድነትን ሓያልነትን ሰልፍን ልዕልና ሕግን” ክብሉ እንከለዉ ከኣ፡ እቲ ጉዳይ “ኮር ተገልበጥ” እዩ ዝኸውን። ኣብ ከምዚ ጽንኩር ኩነታት ሓደ መሪሕነት ብዘይካ ንጉዳያት ሕግን ስርዓት ብዝሓዘ ውሳነታት ምቕጻል እንተዘይኮይኑ፤ ካልእ ናይ ምልምላምን ኣብ ቆይቊ ምንባር መተካእታ ክኣቱ የብሉን።