http://ascenteq.com/project/epdp

ሓደ ሕብረተሰብ ሃገሩን ኣብኣ ዝነብር ህዝብን ብሓባር ኮይኖም፡ ዝመጾም ሽግር ኣብ ምፍታሕ ስምረት ክህልዎ ከምዝደሊ ርዱእ እዩ። ምኽንያቱ ስምረት እንተዘይብልካ ነቲ ሓባራዊ ዕማም ንምትግባር ኣብ ስምምዕ ክትበጽሕ ዓቐበትን ቁልቁለትን ዘለዎ ጸድፊ እዩ ዝኸውን። ከምኡ እውን ሓድሕድ ምድምማጽ ይጠፍእ እሞ እቲ ዝተኣሳስረካ ፈትሊ ሃገራዊ መንነትን ታሪኽን ይበጣጠስ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጥምረት ዘይብሉ ሕብረተሰብ ነፍሲ ወከፍ ንሓባራዊ ረብሓ ኣብ ክንዲ ዝጥምት ኣብ ናይ ውልቁ፡ ጉጅልኡ፥ ወይ’ውን ቀቢላኡ እዩ ዝያዳ ዘድህብ። ከይዱ ከይዱ ከኣ ኣብ ምፍልላይን ምውንጃልን ኣትዩ ናብ ምፍልጫል ገጹ ይጎዓዝ።

መንቀሊ ምፍንጫል ብመሰረቱ ውልቃዊ ወይ እውን ጉጅላዊ ሓሳብ ምስቲ ናይ ካልእ ሓሳብ ክጠዓዓም ኣብ ዘይክእለሉ ፖለቲካዊ ቅልውላው ዝብገስ እዩ። ከምዚ ዝዓይነቱ ምፍልላይ ነቲ ናትካ ርእይቶ ምስቲ ናይ ካልእ ርእይቶ ምውህሃድ ገዲፍካ፥ ነቲ ናትካ ርእይቶ ልዕሊ እቲ ካልኦት ዝተሰማምዑሉ ርእይቶ ከበርኽ ኢሉ ዝህቅኖ ምስ ዘይዕወት ዝኽሰት እዩ። እዚ ከኣ ፈቲና ጸሊእና ነቲ ሕጊ ዲሞክራሲ ዝጠልቦ ክትቅበል ዘይምብቃዕ ዘመልክት እዩ። እቲ ጠለብ ተጻዋርነት፥ ኣብ ምፍታሕ እቲ ግርጭት እጃምካ ምብርካት፥ ሓድሕድ ምክብባርን ምድማጽን፥ ሕድገታት ምግባርን፥ ምእዙዝነትን ዘጠቓልል እዩ። ካብዚ ወጻኢ ናተይ ጥራሕ ትኹን ዝዓይነቱ ሙጉት ባህሪ ናይ ዲሞክራሲያዊ ባእታ ኣይኮነን።

“ናተይ ቅብልቲ እንተዘይኮነት” ኣብ ዝብል ምድራቕ፡ ኣብ ምንፍፋግ፥ ምቅንጻል፥ ጸለመን፥ ሓቂ ምድፋንን ትዋፈር እሞ እቲ ስዒቡ ዝመጽእ ውጽኢት ምፍንጫል ይኸውን። እዚ በዚ ይኹን በቲ ዝተፈላለየ ልፍንትታት ብምፍጣር ናይ ዓብላልነት ርእይቶኻ ንምርጓድ ኣጀንዳ ብምሓዝ ንመሰረታዊ ሽግራት ፍታሕ ንምግባር ኣዝዩ ኣጸጋሚ ይኸውን። ናብ ምፍንጫል ገጽካ ክትጎዓዝ እንከሎኻ ኣቐዲሙ ዝመጽእ ዘረሓሕቕ ጽልኢ ነቲ ናትካ ርእይቶ ብዘዕዉት ኣገባብ ክትውንጭፍ ላዕልን ታሕትን ትብል።   

ምፍንጫል ኩልና ከም ንርደኦ ናይቲ ዝተጋገየ ሸነኽ ኣነ ተጋጊየ ነይረ ዘይምባል፥ ወይ እውን ነቲ ዝበዝሐ ዘሰማምዓካ ርዒምካ ዘይምኻድ ዘስዕቦ ጠንቂ እዩ።  ካብ ኩሉ ዝገደደ ከእ ነቲ ዝተመስረተ ሃገራዊ ምትእስሳር በታቲኹ ነቲ ምእንቲ እዛ ሃገር ዝተኸፍለ ዋጋ እውን ዘህስስ ይኸውን። ከምኡ እውን ነቲ ዲሞክራሲያዊ ትካላት ኣልሚሱ፥ ዲሞክራሲያዊ መትከላት ንኸይጥጥዕ ዓብይ ሽግር ይፈጥር።  ኣብ መወዳእትኡ ከኣ ውጽኢቱ “ከምዚ እዩ ክኸውን ዝኽእል” ኣብ ዘይትብለሉ ጥፍኣት ይነቑተካ።

ኣብ ከምዚ ህሞት እቲ መላእ ህዝቢ ነቲ ዝኸይድ ፖለቲካውን ሓርነታውን ቃልሲ ንኸስተብህልን ክዋሳእን ሸውሃቱ ስለዝዓጽዎ ንድሌታት ህዝቢ ዘየማልእ ምዃኑ ይመዝኖ። ምፍንጫል ብዙሕ ሃስያታት ዘስዕብ ምዃኑ እናተፈልጠ፡ ገለ ወገናት “ናተይ መገዲ ወይ እቲ ሰፊህ ጎደና” ዝብል መጻብቦ ይስዕብዎ። ኣብ ክመዚ ኩነታት ንኹሉ ዝሓቊፍ ኣሳታፊ ለውጢ ንኽዕወት ከቢድ እዩ። ኣብ ከምዚ ህሞት  ነቲ ዝነበረ ቃልሲ ብኣጉል ፍልስፍናታት ሓቂ ደፊንካ ከምዚ ተገብረን ተፈጥረን ዝብል መናፍሕ ብምንዛሕ ኣጀንዳኻ ንኸዕውት እምበር፥ ተመሊስካ ጨፍለቕን ወጻዕን ምዃን ቅቡል ኣይኮነን። ምክንያቱ ውጽኢት ናይቶም ብሓይልን ዓመጽን ይኹን ብምክፋእን ጸለመን ዝብገሱ ሓይልታት ክልቲኡ ዕንወት ስለዝኾነ። ብትምክሕትን ጽበትን ዝተላዕጠጠ ወፈራ ከኣ ግርጭታት ኣልዩ ማሕበራዊ ፍትሒ ይኹን ቅኑዕ ምሕደራ ክምስርት ኣይበቅዕን እዩ። እቲ ምንታይ እቲ ንምፍንጫል ዝጥቀመሉ ምስምስ ካብ ሓቂ ርሒቑ ንጉጅለኣዊ ስምዒት እምበር ንኹሉ ዝሓቁፍን ንብዙሕነት ዝቕበልን ዝጸውርን ዘይኮነስ ምርሕሓቕ ፈጢሩ ምፍልላይ ዘራጉድ እዩ። እዚ ከኣ ነቲ ናይ ርእይቶ ፍልልያት ብስልጡን ኣገባብ ተጸዋዊርካን፥ ተኸባቢርካን ምጽባቡን ምምሕዳሩን ተሪፉ ናብ ምርሕሓቕ ዝዕድም ኣቀራርባ ክትዕዘር ይገብረካ። ከይዱ ከይዱ ከኣ ኣብ ክንዲ ምህናጽ ምፍራስ፥ ኣብ ክንዲ ምስምማዕ ምፍልላይ፥ ከምኡ እውን ንድሌታት ህዝቢ ኣብ ክንዲ ትሕለቕ ንስምዒታትካ ተቐድም። ረብሓታትካ ክተቕድም እንተኾይንካ ድማ፥ ነቲ ዲሞክራሲያ ዝጠልቦ ሕግታትን መምርሕን ወጊድካ፥ ፊን ናብ ዝብለካ ብምኻድ ንኣዕኑድ ዲሞክራሲያዊ ትካላት ዘፈራርስ እዩ ዝኸውን።

ዳግመ-ውደና፤ ትኹረት፤ ኣውራነት

ፍራንክፈርት: ጀርመን ---

መዝከር ምርድዳእ ሓባራዊ ሃገራዊ ራእይን፡ ውሁድ ተግባርን: ምስግጋር ዴሞክራሲ ኣብ ኤርትራ 22 ጥቅምቲ 2017

ኣንጻር ባዕዳዊ መግዛእቲ ተቓሊሳ ነጻነታ ዘውሓሰት ሃገር፥ ንልኡላውነታን ልኡላውነት ህዝባን ዝሕሉ ሰራዊት ክትሃንጽ ናይ ግድን እዩ። እዚ ዝህነጽ ሰራዊ፡ ትካል ናይ ሃገር ከም ምዃኑ መጠን ምልክት ወይ ከኣ ሕላገት ናይ ህዝቢ እዩ እንተተባህለ ካብ ሓቂ ዝረሓቐ ኣይኮነን። ምእንቲ እዚ እቲ ሰራዊት ክኸብርን ክምጎስን ይግበኦ። ከምይሲ ነታ ሃገር ካብ ዝኾነይኹን ደጋዊዲዩ ውሽጣዊ ተጻባኢ ሓይሊ ዝኸላኸል ንሱ ስለ ዝኾነ።

ሰራዊት ብመሰረቱ ጽጥታን ሰላምን ናይታ ሃገርን ህዝባን ዘውሕስ ስለ ዝኾነ፥ ህዝቢ ክግፋዕን ክጭቆነን እንከሎ ኢዱን እግሩን ኣጣሚሩ ስቕ ኢሉ ዝርኢ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ነፍሲ ወከፍ ኣባል ሰራዊት ነቲ ቅዋም እታ ሃገር ንኽከላኸል ምሒሉ ስለ ዝስለፍ። ከም ማሕላኡ ከኣ ኣብ ልዕሊ ህዝቡ ካብ ሕጊ ወጻኢ ንዝግበር ወስታታት እዩ ዝከላኸል። በዚ መሰረት ንህዝቢ ከገልግልን ንሃገር ከድሕን እዩ ቀንዲ ዕማሙ።

ልክዕ እዩ፥ ሎሚ ኣብ ሃገርና “ቅዋም ኣሎዶ?” ዝብል ሕቶ ከልዕል ይኽእል እዩ። ብርግጽ ኣብ ሃገርና ህዝቢ ዝድገፎ ቅዋም የለን። እቲ ዝነበረ ደሓር ከኣ ሞይቱ ዝተባህለ ቅዋም እንተኮይኑ ናይ ውልቀ ሰብ ገባርን ሓዳግን ስርዓት እዩ ነይሩ። ከምዚ ዓይነት ኩነታት ኣብ ሃገርና ኤርትራ ጥራይ ዝተራእየ ኣይኮነን። ብዙሓት ሃገራት ብኡኡ ኣቢለን ዝሓለፋ ኣለዋ። ኣብ ከምዚ ህሞት እቲ ሰራዊት ከመይ ኣቢሉ እዩ ትካል ናይ ሃገር ክበሃል ዝብል ናይ ሕቶ ምልክት ይልዓል እዩ። እወ! እታ ሃገር ቅዋም የብላን፥ ይኹን እምበር ከም  ሃገር  ኣላ።  እዛ ሃገር ኣብ ትሕቲ እንታይ ዓይነት ስርዓት ትመሓደር ኣላ ብዘየገድስ ክትህሉ እንተኾይና እቲ ሰራዊት ዋልታ ሃገር ምዃኑ ኣይተርፎን እዩ።

እቲ ኣብ ትሕቲ መላኺ ስርዓት ዝመሓደር ሰራዊት ብትምህርትን ብሞያን ዝተመልመለ ስለ ዘይኮነ፡ ኩሉ ነቲ ስርዓት የገልግል እዩ ማለት ኣይኮነን። ቅዋም ተኸቲሉ ዝኸይድ ሰራዊት ኣብ ሃግርና ኤርትራ ገና ኣይተመስረተን ዘሎ። ኮይኑ ግን “ጭሩብ ዓቕማ ትሕጐም ብብርዒ ስመም” ከም ዝተባህለ እታ ሃገር በቲ ዘለዋ ሰራዊት ክትግልገል ናይ ግድን እዩ። ይኹን ኣምበር በቲ ኣተሓሳስባን ተኣዛዝነትን ንባዕዳዊ መግዛእቲ ተዋጊኡ ዓዲ ዝኣተወ ሰራዊት በታ ዝነበርቶ ርድኢት መጠን ክጓዓዝ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ይኹን እምበር ኣብ ብዙሓት ሃገራት ከም ዝተራእየ ሰውራዊ መንፈስ ክሓድሮ ስለ ዝኽእል ንጭቆና ህዝቡስ ስቕ ኢሉ ከምዘይርኢ ብሩህ እዩ።

ነዚ ከምዚ ዝዓይነቱ ኣብ ጭቆና ረብሓ ዘየብሉ ሰራዊት፡ ከም መሳርሒ ናይቲ ስርዓት ገርካ ምርኣይ ወይ ምውንጃል፡ ነቲ እቲ ሰራዊት ዝብደሎን ዝጭቆኖን ሓቀኛን ርኡይ ሽግራትን ጸገማትን ዕሽሽ ኢልካ ከም ምሓልፍ እዩ ዘመልክት። እዚ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ቁጠባውን ማሕበራውን ሃስያታት ከም ዘለዎ ክንዝንግዕ እንተዀንና፥ ንብምሉኡ እቲ ምክልኻል ሃገር ጨቋኒ እዩ ንብል ኣሎና እዩ ዘስምዕ። እዚ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር እዚ ዋላእኳ ትካል ሃገር ኮይኑ ዓንዲ ናይቲ መንግስቲ እንተኾነ ብምሉኡ እቲ ሰራዊት ብምንም ዓይነት ኣገልጋሊ ናይቲ ስርዓት ክኸውን ኣይኽእልን እዩ።

እወ!  ኣብ ውሽጡ ላዕለዎት ሰብ መዓርግ ኮይኖም ውልቃዊ ተረባሕቲ፥ ምዃኖም ንጹር እዩ። ብሰንክዞም እዞም ውሑዳት ህዝቦም ዝኸሃዱ ሰብ ጽሩራ መላእ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ክኹነን ግን ግቡእ ኣይኮነን። ምኽንያቱ ንሱ እዚ ሃገራዊ ትካል እዚ ንመጻኢ ህንጸት ሃገር ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ግዜ ምስግጋር ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ጸጥታኣ ዘይተሓለወ ሃገር ኣብ ህንጸት ገጻ ክተድህብ የጸግም እዩ። ምኽንያቱ፥ ጸጥታ ምስ ዝዕቀብ ነቶም ንህንጸት ሃገር ኣገደስቲ ዝኾኑ ባእታታት፡ ዲሞክራስያዊ ስርዓትን ፍትሕን ቁጠባዊ ዕቤት ሃገርን፥ ናይ ኣተሓሳስባ ብዙሕነትን ክም ዝዓኩ ይገብር። እዚኦም ኣብ ግዜ ቅልውላው ንኸይዓንዉ ዝከላኽል ድማ እቲ ሰራዊት ናይታ ሃገር እዩ።

ስለዚ፥ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ነዚ ኣብ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ዘሎ ዓቢ እጃምካ ምዃኑ ተረዲእካ፥ በዚ ንሕድሪ ስውኣት ዝጠለመ፥ ወግሐጸብሐ ብሽፈጥ ዘተስፍወካ መላኺ ስርዓት ኣይትተሃመል። ናይ መለኽቲ ስርዓታት ባህሪ ስለ ዝኾነ ከኣ ልዕሊኡ ነቒሕካ ክትጸንሕን ጽባሕ ንግሆ እታ ሃገር ክሳብ ቅዋም ኣጽዲቓ ህዝባዊ መንግስቲ ዝትከል ናይ ጸጥታ ምሕላው ተራን ግዴታን ኣባኻ እዩ። በዚ ምኽንያት ንስኻ ምስቲ ውጹዕን ጭቁንን ህዝቢ ደው ንኽትብል መድረኽ ይጠልበካ ኣሎ። መጸዋዕታና ከኣ ነቕርበልካ። ከመይሲ ስርዓታት ከየድቲ እምበር ነበርቲ ኣይኮኑን። እቲ ቀንዲ ጉዳይ ከኣ ኣድልዎን ሻራነትን ወጊድካ ነቲ ተቓዋማይን ይኹን ደጋፋይ ህዝብና ዘሳንን ዘተሓቛቚፍን ሃገራውነት ንኽዓዝዝን ክድልድልን ኣብ ምግባር ሰኸምካ ምዃኑ ኣይትዘንግዕ።

ሓሙሻይ ክፋል

መእተዊ፣ ኣብ ሂወት ሓደ ህብረተሰብ ወይ ውዱብ ጉጅለ ምቕልቃል ዝተፈላለየ ሪኢቶታት ጸጋን መሰረት ምዕባለን ናይቲ ሕብረተሰብ ወይ ጉጅለ እዩ። ከምኡ እንተዘይከውን ነይሩ እሞ እዚ ዓለምና በጺሓቶ ዘላ ምዕቡል ኣገባብ ምምሕዳር እምበይ ምተበጽሐን። ነዚ ዝተፈላለየ ሓሳባት ከመሓድር ዝኽእል ሕግታት ምስ ዘይህሉ ድማ፣ በንጻሩ ሓቢርካ ምንባር ኮነ ናይ ሓባርካ ምስራሕ ኣይምሃለወን። ዓወታትውን ኣይምተረኽበን። ምእንቲ ምንታይሲ ነፍሲ ወከፍ ወናኒ ፍሉይ ሪኢቶ ናተይ ሪኢቶ ተቀባልነት ይሃልዊ ክብል፣ ኣብ ምስሕሓብ መነብርና፣ ካብ ዓወታትን ምዕባለን ድማ ምበኾርና። ወይ እውን ብዘይ ሕግን ደሞክራስን ሪኢቶታቶም ናይ ምትግባር ሓይሊ በዘለዎም ባእታታት ክንምራሕ ምነበርና።

ምልኪ ብመሰረቱ ምስ ተሪእዮ ብሕጊ ክግዛእ ፋቓደኛ ዘይኮነ ወተሃደራዊ፣ ቁጠባዊ ወይ ትምህርታዊ ሓይሊ ተዛሚዱ እዩ ዝቕልቀል። ወተሃደራዊ ሓይሊ ንኹሉ ፍሉይ ሪኢቶታት ጨፍሊቁ፣ ንሪኢቶኡ ጥራይ ንምትግባር ወተሃድራዊ ሓይሉ ብምጥቃም፣ ምልካዊ ምሕደራ ይኽተል። ሉዑል ቁጠባዊ ሓይሊ ዘለዎ’ውን ንቁጠባዊ ሕጽረታት ናይ ከባቢኡ መዝሚዙ፣ ንዘይቅቡል ሪኢቶኡ ኣብ ሊዕሊ ድኻ ክፋል ህብረተሰብ ተቀባልነት ከምዝረክብ ክገብር ይኽእል። ኣብ ደሞክራስያዊ ምሕደራ ዘይኣምን ትምህርታዊ ዓቕሚ ዝውንን ድማ፣ ሪኢቶኡ ብብዙሓት ተቀባልነት ምስ ዘይረክብ፣ ናይ ድሕረይ ሳዕሪ ኣይትብቆላ ሜላ ተኸቲሉ፣ ኣነ ዘይሰመዓሉ ባይታስ ዋላ ኣይሃሉ ኣብ ዝብል ጸቢብ ኣተሓሳስባ ኣድሂቡ ይሰርሕ፣ ንኹሉ ናይ ሓባር መደባት ኣብ ምዝራግን ምትዕንቃፍን ድማ ይዋፈር።

እምበኣር ኣብ ሰደህኤ መን እዩ ንቋዋም ሰልፊ ዝጥሕስ ዘሎ ንምብራህ፣ ሲዒቡ ዘሎ ዓናቕጽ ቋዋም ሰልፊ ምስ ምጉት ዶር ገብረ ኣዛሚድና ክንሪኢ እላቦ። 

1ይ፣ ንሕጋውነት ናይ ውሳኔታትን መትከላት ደሞክራስን ኣብ ሰደህኤ ብዝምልከት፣
3.11. ኣብ ኵሉ ደረጃታት ሰልፊ፡ ውሳኔታት ብብዝሒ ድምጺ ይጸድቕ፤ ዝበዝሐ ድምጺ ዘይረኸበ ሸነኽ ድማ፡ ብውሳኔ ናይ ብዙሓት ይምእዘዝ፤ ውሑዳት ግቡኦም እናፈጸሙ፡ ኣብ ዘለውዎ ጽፍሒ ርእይቶኦም ብናጻ ክገልጹ መሰሎም ሕልው እዩ፤

እዚ ማለት፣ ኣብ ጉባኤታት ሰልፊ፣ ጉባኤታት ዞባ፣ ጉባኤታት ንኡስ ዞባ፣ ጉባኤታት ጨንፈር፣ ዝጸድቕ ሕግታትን መምሪሕታትን ኮነ ዝምረጽ መሪሕነታት ብብዝሒ ድምጺ ከም ዝጸድቅን ከም ዝምረጽን፣ ዝኾነ ኣብ ጉዕዞ ቃልሲ ዝውሰን ውሳኔታትውን እንተኾነ፣ ብብዝሒ ድምጺ ከም ዝባጻሕ እዩ ዝሕብር። ብብዝሒ ድምጺ ንዝተበጽሐ ውሳኔታት ኣይግዛእን ዝብል ኣባል ሰልፊ ግን፣ ብመሰረቱ ነቲ ሕጋውነት ናይ ሰነዳት ኮነ ናይ መሪሕነታት ከምዘይቅበሎ፣ ወይ እውን ንነፍሱ ሊዕሊ ሕግን ሊዕሊ ብዙሓትን ኣቐሚጡ ከምዘሎ እዩ ዝሕብረካ።
2ይ፣ ንሕጋውነት ናይ መሪሕነቱን ፣ቅዋሙን፣ ንሊዕልና ሕግን (rule of law) ብዝምልከት፣

3.3.ሰዲህኤ ኣብ መትከል ዲሞክራሲ እተሰረተ ሰልፊ እዩ። ቅዋሙን ፕሮግራሙን ኣብ ጉባኤታት ሰልፊ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ዝጸደቑ እዮም። መሪሕነቱ ኣብ ጉባኤ ሰልፊ ብዲሞክራስያዊ ኣገባብ ተመሪጹ ብመሰረት ቁዋም ዝመርሕ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ሰልፊ ተሓታቲ ዝኾነ ኣካል እዩ፣”

ኣብ መትከል ደሞክራሲ እተሰረተ እዩ ክብል ከሎ፣ ድምጺ ብዙሓት ዝርኸበ ሪኢቶ ናይ ትግባረ መሰል ይረክብ፣ ድምጺ ውሑዳት ዝረኽበ ሪኢቶ ግን ክስማዕ መሰል ኣለዎ፣ ትግባረ ግን ኣይረክብን ማለት እዩ። ኣብ ጉባኤታት ብደሞክራስያዊ ኣገባብ ዝጸደቁ ሰነዳትን ዝተመርጸ መሪሕነትን ክብል ከሎ’ውን ሕጋውያን ሰነዳትን መሪሕነትን ምዃኖም ምስ ምግላጽ፣ ሕጋዊ ስልጣንን ሓይልን ከምዘሎዎም እውን ይሕብር። ብመሰረት ቋውም ሰልፊ ዝመሪሕን፣ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ሰልፊ ተሓታቲ ዝኾነን መሪሕነት ክብል ከሎውን ልዕልና ሕጊ ኣብ ሰደህኤ ሑልው ምዃኑ እዩ ዘብርህ፣ ኡዙይ ድማ፣ ዝኾነ ኣባል ሰልፊ ናይ ቃልሲ ተመኩሮኡ፣ ዝናኡ፣ ደርጃ ትምህርቱ፣ ኣብ ሰልፊ ዘለዎ ናይ ምምራሕ ጽፍሕን ብዘየገድስ፣ ሊዕሊ ሕጊ ሰልፊ ከምዘይስራዕን፣ እኳ ደኣ ብሕጊ ተሓታቲ ከምዝኾነን እዩ ዝገልጽ።

ሕጊ ጢሒሱን ንነፍሱ ልዕሊ ሕጊ ሰሪዑን ከም ቓሕ ዝበሎ ዘመሓድር ዘሎ ስርዓት ኣስመራ ንኽኣሊ እቃለስ ኣሎኹ እንዳበልካ፣ ቋዋም ሰልፊ ንገድላዊ ተመኩሮን፣ ደረጃ ትምህርትን፣ ሞያን፣ ገለ ውልቀ ሰባት ኣብ ግምት ኣትዩ፣ ኣብ ሊዕሊኦም ትግባረ ክህልዎ ኣይነበሮን ኢልካ ምምጓት ግን፣ ወንጮስ እንተ ገልቢጥካዮ’ውን ወንጮ ምዃኑ ኣይተርፎን እዩ፣ ምስ ዝብል ምስላ ዝተኣሳሰር ቃልሲ ምክያድ ማለት እዩ።

3ይ፣ ንመሰል ምኽባር ሪኢቶ ብዝምልከት ቋዋም ሰልፍና ኣብ ዓንቐጽ
3.8. ሰዲህኤ ናጽነት ርእይቶ፡ ሓሳብን ሓበሬታን ምልውዋጥ፡ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ይኹን ኣብ ግዳም ዘኽብር ሰልፊ እዩ፣ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ናጽነት ውልቀሰብ ዝተሓለወ ኮይኑ፡ ኣባላት ሰልፊ ብውድባዊ መስኖታት ኣቢሎም ብሕጋውን ሰላማውን ኣገባብ፡ ርእይቶታቶም፡ ቅሬታቶም ኮነ ሃናጺ ነቐፌትኦም ከቕርቡ መሰሎም ዝተሓለወ እዩ፣
4.3.5 ውድባዊ ቦታ ብዘየገድስ፡ ብኣባላት ኮነ ብመሪሕነታዊ ኣካላት ንዝፍጸሙ ጕድለታትን ጌጋታትን ንምእራም፡ ወይ’ውን ኣብ ልዕሊ ፖሊሲታትን ንጥፈታትን ሰልፊ ዘለዎ ትዕዝብቲ፡ ብውድባዊ መስኖ ኣቢሉ ርእይቶን ሃናጺ ነቐፌታን ከቕርብ መሰል ኣለዎ፤
እዚ ማለት ዝኾነ ሪኢቶ ምንጩን ኣንፈቱን ብዘየገድስ ከም ሪኢቶን ሓሳብን ክብረቱ ዝተሓለወ እዩ፣ ተቀባልነትን ትግባረን ንኽረክብ ግን ናይ ተቀባልነቱ ባይታ እዩ ዝውስኖ። እንተ ደኣ ናይ ብዙሓት ደግፍ ረኺቡ ግብራውነት ይረክብ፣ እንተዘይኮይኑ ግን ናይ ሪኢቶ መሰሉ ይሕሎ። ብብዙሓት ተቀባልነት ዘይረኸበ ፍሉይ ሪኢቶ ኣምጺእካ ተባሂሉ ኣባልነቱ ካብ ሰልፊ ዝተመንጠለ ኣካል የሎን ኣይክህሉን እውን።

ኣባላት ሰልፊ ብውድባዊ መስኖታት ኣቢሎም፣ ብሕጋውን ሰላማውን ኣገባብ ሃናጽን ነቓፍን ሪቶኦም ከቅርቡ ይኽእሉ ክብል ከሎ እውን፣ ሰልፊ ዝጥቐመሉ ናይ ስርሑ ከናለታት ተጠቂምካ፣ ኣብ ውሽጢ ሰልፊ ከከም ኩነታቱ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ ካብ ላዕሊ ንታሕቲ ሪኢቶታትካን ሓሳባትካን ተመሓላልፍ ማለት እዩ። ነዚ ኩሉ ሰልፋዊ ሕጋዊ ኣገባብ ነጺግካ ኣባል ሰልፊ እየ እንዳበልካ፣ ናይ ሰልፊ ትካላት ዘይኮኑ መርበብ ሓበረታን ህዝባዊ መራኸቢታትን ተጠቒምካ፣ መሪሕነት ሰደህኤ ልቦና የብሉን፣ ውዕል ጠሊሙ፣ ስምምዕ ሓድነት ኣፍሪሱ፣ ወዘተ እንዳበልካ ምምዳር ግን፣ ዶር ገብረ ኣብ ሊዕልና ሕግን ኣብ መትከላት ደሞክራስን ዘይኣምን ምሁር ኣካል ምዃኑ ጥራይ እዩ ዘብርህ። ንሪኢቶኻ ንዘይተቀበሉን ንዓኻ ንዘይመሰሉን፣ ኣገዳስነት ዘይብሎም ኣካላት፣ ልቦና ዝጎደሎም መሪሕነት፣ ወዘተ እንዳበልካ ምግላጽ ግን ኣብ ሰልፍና ባይታ ከምዘይብሉ እዚ ዓንቀጽ እዚ ይሕብረና።
4ይ፣ ንሕጋዊ ተሓታትነትን ሓላፍነትን ዝተፈላለዩ ጽፍሕታት ኣብ ሰልፊ ብዝምልከት፣

3.10. ታሕተዎት ደረጃታት ሰልፊ፡ ንላዕለዎት ደረጃታት ይምእዘዙ፤ ላዕለዎት መሪሕነታት፡ ንሓሳባትን ለበዋታትን ኣባላት ብዕቱብነት ኣጽኒዖም፡ ግቡእን ፍጡንን መልሲ ይህቡ፤ ይብል።
ቅርጻን ትክላዊ ኣሰራርሓን ሰደህኤ ትኹላዊ (vertical) ኮይኑ ካብ ታሕቲ ንላዕሊ፣ ጨንፈር - ንኡስ ዞባ- ዞባ- ማእከላይ ባይቶ - ጉባኤ ሰልፊ ኢሉ ዝቆመ እዩ። ብመሰረት ናይዚ ዓንቐጽ እዚ ታሕተዎት ኣካላት ብላዕለዎት ኣካላት ክምራሑ፣ ላዕለዎት ኣካላት ድማ ካብ ታሕተዎት ኣካላት ንዝመጸ ሪኢቶ ኮነ ሕቶ ብመሰረት ቋዋም ሰልፊ ክምልሱ ግቡእ እዩ። ብመሰረት ቋዋም ሰልፊ ዝወሃብ መልሲ ንተጸበይቲ መልሲ ኣወንታ ወይ ኣሉታ ክኸውን ይኽእል። ሓቲቱ መልሲ ዘይረኸበ ወይ እውን ዝተዋህቦ መልሲ ብመሰረት ቋዋም ሰልፊ ኣይኮነን ዝበል ኣካል ግን ቕረታኡ ክስምዕን ይግባይ ክብልን መስሉ ሕሉው እዩ።

ብዚሒ ድምጺ ማለት ደሞክራሲ ማለት ኣይኮነን፣ ብገበን ዝተጠርጠረ ክሳብ ብቤት ፍርዲ ዝብየን ገበነኛ እዩ፣ ወዘተ እንዳበልካ ምስ ኣህጉራዊ ተጠቃምነትን ኣተረጓጉማ ሕጊ ዘይሳነ ትርጉምን ምኽኑይነትን (interpretation and justification) እንዳ ኣምጻእካ ክትምጉት ምፍታን ግን ኣብ ክንዲ ብጌጋኻ ምእራምን ብሕጊ ተገዛኢ ምዃንን፣ ዋላ ትንፈር እምበር ጤል እያ ዝብል መሪገጺ ወሲድካ ኣብ ጌጋኻ ምንባር እዩ።
5ይ፣ ንግቡኣት ናይ ኣባል ሰልፊ ኣመልኪቱ
4.4.3 ንሕግታትን መምርሕታትን ሰልፊ ምእዙዝ ይኸውን፤
ኣንጻር ናይዚ ዶር ገብረ ንኹሉ ምምሪሒታትን ሕግታትን ሰልፊ ምጥሓስ ጥራይ ዘይኮነስ ንመሪሕነት ሰልፍውን ክጸርፍን ከነኣእስን ይነብር።
4.4.7 ሓድነት ሰልፊ ይሕሉ፡ ሰልፋዊ ዲሲፕሊን/ሰነ-ሰርዓት የኽብር፡ ምስጢራት ሰልፊ ይዕቅብ፤ ፍሉይ ሓሳባት ወይ ርእይቶ ንዘለዎም ኣባላት፡ ርእይቶኦም የኽብር፣ ዶር ገብረ ግን ፍሉይ ሓሳባት ወይ ሪኢቶ ንዘለዎም ሰባት ከም ኣኽላባት ገይሩ ወይ ከም ዘየድልዩ ክፋል ህዝቢ ኤርትራ ገይሩ ይገልጽ፣ ኣብ ክንዲ ሓድነት ሰልፊ ምሕላው ምፍንጫል ይእውጅ፣
4.4.9 ንሰልፊ ክኸፋፍል ዝኽእል ኩሉ ዓይነት ወስታታት ይከላኸል፤

ዶር ገብረ ግን ኣብ ክንዲ ንሰልፊ ክኸፋፍል ዝኽእል ወስታታት ዝከላኸል፣ ንሰልፊ ክኸፋፍል ንዝዓለመ ወይ ባዕልኹም ቀዲምኩሞም ተፈንጨሉ፣ ዓቕምኹም ምስ ዘፍቅደልኩም ግን ኣብ ኣኼባታት ገጢምኩም በድህዎም ንዝብል ናይ ጸልማት ምኽሪ ከተግብር ድቓስ ለይቲ ሲኢኑ ይርከብ።

6ይ፣ ንምስንባት ኣባልነት ብዝምልከት ዝያዳ ምስ ኣልዒልናዮ ዘሎና ጉዳይ ዝዛመድ ዓናቕጽ፣

4.5.4 ንፖለቲካዊ ፕሮግራም ሰልፍን መትከላቱን ዕላማታቱን ምስ ዝጻረር፤ ንክብሪ ሰልፊ ዝሃሲ መርገጽ ወይ ዘመተ ምስ ዘካይድ፤ ምስጢር ኣሕሊፉ ምስ ዝህብ
4.5.6 ካብ ላዕለዎት ኣካላት ንዝመጸ መምርሒታት ምስ ዝጥሕስ፤
መሪሕነት ሰልፊ ኣብ ሊዕሊ ኣባላት ዝወሰዶ ናይ ኣባልነት ምስሓብ ውሳኔ እንተሎ ድማ፣ ዝኾነ ክማጎት ዝደሊ ኣካል ንቁዋማውነቱ ብመሰረት ናይዚ ዓናቕጽ እዚ እዩ ከረጋግጽ ዘለዎ።
7ይ፣ ኣብ ሊዕሊ ቁዋም ሰልፊ ዝጠሓሰን፣ መምሪሒታት መሪሕነት ዝነጸገን እሞ ንሰልፊ ሓደገኛ ኮይኑ ዝተረኽበ ኣካል ዝውሰዱ ስነ-ስርዓታዊ ስጉምትታት ብምዝምልከት፣
4.7 ስነ-ስርዓታዊ ውሳነታት ብኣባላት ሰልፊ ዝፍጸሙ ጌጋታት፡ ብደረጃታቶም ዝተፈላለዩ ስለዝዀኑ፡ እቲ ዝውሃብ ስነ-ስርዓታዊ መቕጻዕቲ እውን ማዕረ እቲ እተፈጸመ ጌጋ ክኸውን ይግባእ። ከም ሓፈሻዊ መምርሒ ግን፡ ዝፍጸሙ ጌጋታት ንምእራም እንኽተሎም ኣገባባት እዞም ዝስዕቡ ኢዮም፥
4.7.1 ነቐፌታ፤
4.7.2 መጠንቀቕታ፤
4.7.3 ገንዘባዊ መቕጻዕቲ፤
4.7.4 ምውንዛፍ ኣባልነት፤
4.7.5 ምስንባት ኣባልነት፣

ዶር ገብረ ግን እዚ ስጉምትታትዚ ንኹሉ ኣባል ሰልፊ ብማዕረ ዝምልከት ኣይኮነን ኢሉ እዩ ዝማጎት። ምኽንያቲ ነጥቢ-ሞጎተ ናይ ዶር ገብረ ተጋደላይ መስፍን ሓጎስ እምነ መሰረት ናይ ሓድነት ሰልፊ ስለዝኾነ፣ ዝበደለ እንተበደል ኣባልነቱ ክሰሓብ ወይ ክውንዘፍ ኣይነበሮን፣ ስለዚ መሪሕነት ሰልፊ ሕጅውን ኣብ ሊዕሊ መስፍን ሓጎስ ዝወሰዶ ውሳኔ ብዘይ ወዓል ሕደር የልዕሎ ኢሉ ድሕሪ ምሕታት፣ ኣይከውንን ዝብል መልሲ ምስረኽበ እዩ፣ ንምሪሕነት ሰልፊ ኣብ ምውንጃልን፣ ምዝላፍን፣ ምንእኣሰን ወፊሩ ዘሎ።

 8ይ፣ ዓንቀጽ 9፡ ትርጉምን ምምሕያሽን ቋዋም ሰልፊ 

9.2 ነዚ ቅዋም’ዚ ክቕይር ዝኽእል ጉባኤ ሰልፊ እዩ፤
9.3 ማእከላይ ባይቶ፤ ንዝኾነ ይኹን ኣከራኻሪ ዓንቀጽ ክትርጉም፣ ከብርህ፡ ከነጽር ሓላፍነት ኣለዎ ።
ብሓይሊ ቃል ናይዚ ዓንቐጽ እዚ ንትሕዝቶን መንፈስን ናይ ዝኾነ ኣከራኻሪ ዓንቐጽ ክትርጉም ሕጋዊ ሓላፍነት ዘለዎ ኣካል ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ጥራይ እዩ። ወነንቲ ገድላዊ ተሞክሮ፣ ልዑል ትምህርታዊ መዓርግ ኮነ ካልእ ረቋሒታት ግን ኣብ ምትርጓም ዓናቕጽ ቋዋም ሰልፍና ቦታ የብሎምን።

ለበዋይ ንዶር ገብረ ኮነ ንሰዓብቱ፣ ንረብሓ ህዝብናን ሃገርናን ክንብል ዋላ ሰሚርና ክንሰርሕ እንተዘይ ኪኢልና፣ ፍልልያትና ተቐቢልና፣ ተኸባቢርና በቢ የዐውተናዩ ዝበልናዩ ውዳቤ ተወዲብና ክንቓለስ እውን ተኽእሎ ከምዘሎና ፈሊጥና፣ ኣብኡ ገጽና ኣድሂብና ንኽንሰርሕ እላቦ።

መድሃኔ ሃ/ ኦስሎ

እዚ ምእንቲ ሓርነት እነካይዶ ዘለና ቃልሲ፥ ነዚ ኣብ ሃገርና ዘሎ ዓመጸኛ ስርዓት ቀይርካ፥ ኣብ ክንድኡ  ንህዝቢ ዘገልግል ህዝባዊ መንግስቲ ዝኾነሉ ለውጢ ምምጻእ እዩ። እዚ ከኣ እቲ ኩሉ ግዚ  “ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ምስግጋር” ዝብል  ኣምር፥ ኣብ ግብሪ ምውዓል ማለት እዩ። ምኽንያቱ ካብቲ መላኺ ስርዓትን ምልክን ንምልቓቕ ብሃውሪ ወይ ከኣ ብሃቦ ተረከቦ ዘይኮነስ ስነ-ፍልጠት ተኸቲልካን ከመይነት ናብ ለውጢ ንምብጻሕ ንጥቀመሉ ፖለቲካ ክኸውን ኣለዎ።

እዚ እነካይዶ ዘሎና ሓርነታዊ ቃልሲ፡ ካብ ምልካዊ ኣተሓሳስባ ወጺእና ንመላኺ ስርዓት ኣልጊስና ለውጢ ንምምጻእ እዩ። ግን “ለውጢ ንመን?” ዝብል ሕቶ ክለዓል ይኽእል እዩ። መልሱ ቀሊል እዩ። ግን ቅድሚ ናብቲ መልሲ ሃሰው ምባል፥ መጀመርያ “እቲ ቀንዲ ሕመረት ናይ ለውጢ እንታይ እዩ?” ንምዘን። እወ! ለውጢ ንራህዋ፡ ቅሳነት፡ ሰላም፡ ፍትሒ፡ ዲሞክራስን ቅኑዕ ምሕደራን እዩ። እዚ ብሓሳብ ክትርእዮ እንከለኻ ቀሊል ይመስል ግን ከኣ ብርቱዕ ጻዕርን ፍልጠትን ዘድልዮ ጉዳይ ምዃኑ ብሩህ እዩ።

ለውጢኸ ደኣ ብምንታይ እዩ ዝመጽእ ዝብል ሕቶ እውን ክቐርብ ይኽእል። ለውጢ ብጸርፍን፥ ፈኸራን፥ ጸለመን ፥ምርሕሓቕን ኣቢልካ ዝብጻሕ ኣይኮነን። ለውጢ ንታሪኽ ኣቦታትናን፥ ሰማእታትናንን ኮታ ምእቲ ሃገር ኢሎም ዝተቓለሱ ኩሎም ብምንሻው እውን ኣይብጻሕን እዩ። ለውጢ ንዝተሰማማዕካሉ ሓሳባት ይኹን ዝቕይደካ ድንክል ብምንጻግ ኣይመጽእን እዩ። ለውጢ ዝመጽእ ጽባሕ ንግሆ ኣብ መንጎ ዝተፈላለዩ ወገናት ኩርኳሕ ክኾኑ ዝኽእሉ  መዕለቢ ዘድልዮም ጉዳያት መሚኻ ብምፍላጥ ዝምስረት መንግስቲ እዩ እዚ ማለት ነቲ ክም ሰረት እንደልዮ ርግኣት ዘለዎ ስርዓት ህላዌ ድሞክራሲያዊ ህይወት ንኽዓዝዝ ዘኽእል ረቛሒታት ዘበርኽ ግብርን ሓሳብን ምውህሃድ። ምኽንያቱ ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ እቲ ሕብረተሰብ ክዕቅቦን ክኽተሎን ኣብ ግብሪ ክትርጉሞን ዝኽእለሉ ባይታ ምምድማድ የድሊ።

ሕብረተሰብ ኣብ ደረጃ ዲሞክራሲያዊ ኣተሓሳስባ ምስ ዝርዕም እቲ ለውጢ ናይ መላእ ህዝቢ ንክኸውን ዝእምት ተስፋ ዘለዎ ይኸውን። በዚ ኣቢሉ ድማ መላእ ህዝቢ ንዲሞክራሲ ብግቡእ ተረዲኡን ኣብ ግብሪ ከውዕሎ ክፍትንን፡ ነቶም ዝብድህዎ ደቀቕቲ ይኹኑ ዓበይቲ ጉዳያት ብግልጺ ኣልዒሉ ክዛረበሎምን ፍታሕ ከናድየሎምን ይኽእል። እዚ ንምግባር ግን ኣብ ብሄራትዶ ሃይማኖት ወይ’ውን ኣውራጃ  ዝተኸፋፈለ ሕብረተሰብ ዲሞክራሲያ ክማዕብል ኣይክእልን እዩ። ኣብ ርእሲዚ እቲ መራኸቢ ብዙሃን ንገዛእ ርእሱ ንዲሞክራሲ ብዝግባእ ተረዲኡ ንሕብረተሰብ ዘስተምህር ሓበረታን ኣፍልጦን ከሰንቕ እንተዘይክኢሉ ንምዕባለ ዲሞክራሲያውነት ዓቢ ሃስያ ክህልዎ ስለ ዝኽእል ኣብ ሓድነት እቲ ህዝቢ እውን ኣሉታ ክፈጥር ይኽእል። ከምኡ እውን ስልጣን ካብ ህዝቢ ዝምንጩ ምዃኑ ዘንጊዑ ንስልጣን ዝሃርፍ ሰልፍታት ምስ ዝህሉ እቲ ንህዝቢ ዘገልግል ስርዓት ናይ ምትካል ተኽእሎ ኣዚዩ ኣሸጋሪ እዩ ዝኸውን። ውጽኢቱ ድማ እቲ ለውጢ ንረብሓ ኩሉ ዜጋ ዘይኮነስ ንገለ ውሱን ክፋል ዘርብሕ ይኸውን።

ስለዚ እቲ ለውጢ ንመን እዩ? ዝብል ሕቶ ንምምላስ እምበኣር፥ ካብዚ ኣቐዲሙ ተጠቒሱ ዘሎ ኣምር ዲሞክራሲ ብምብጋስ መልሱ ክርከብ ይከኣል። እቲ ለውጢ ብርግጽ ዲሞክራሲያዊ ለውጢ ኮይኑ፥ ንረብሓ ኩሉ ተቓዋሚ ዲዩ ደጋፊ፥ ብማዕረ ዝረብሑሉ ክኸውን ኣለዎ። እዚ ማለት ግን ገበነኛ ኣብ ቅድሚ ሕጊ ኣይቀርብን ማለት ኣይኮነን። እንታይ ደኣ ኣብቲ ቅዋም ዝተሓንጸጸሉ ህሞት ምስ በጻሕና ዝውሰን ጉዳይ እዩ። ነዚ ንምትግባር ከኣ ህዝቢ ኣብቲ ዝኸይድ ፖለቲካዊ መስርሕ ክዋሳእን ክሳተፍን ይግበኦ። ኣብቲ ዝኸይድ ፖለቲካ ጉዳዩ ምዃኑ ኣሚኑ ንገዛእ ርእሱ ኣማዕቢሉ ጥዑይ ምሕደራ ንክምስረት ሓጋዚ እዩ ዝኸውን። ካብኡ ሓሊፉ እቲ ህዝቢ ነቲ ዝኸይድ ፖለቲካዊ ጉዳያት ከም ዘይናቱ ምስ ዝርእዮ ናይ ምልኪ ኣተሓሳስባ ክዕብልል ዘሎ ተኽእሎ ንጹር እዩ። እቲ ለውጢ ንኹሉ ዜጋ እዩ ካብ ተባህለ ነፍሲ ወከፍ ዜጋ ካብ ናይ ወጻዒ፥ ኣግላሊ፥ ነጻግን፥ ዓብላልን ኣተሓሳስባ ነጻ ክኸውን ይግበኦ። ኩሉ ዜጋ ካብ ተንኮልን ንዓይ ይጥዓመንን ነጻ ምስ ዝኸውን ከኣ፡ ሰላም፥ ምዕብልናን ዲሞክራስን ይጥጥዕ። እዚ ምስ ዝጥጥዕ ከኣ እዩ እቲ ጥዑይ ምሕደራ ዝፍጠረሉን ፍትሒ ዝነግሰሉን ባይታ ብሱል ዝኸውን እሞ፡ ኩሉ እቲ ትልሚ ንረብሓ ኩሎም ዜጋታት ከም ዝውዕልን፥ እቲ መንግስቲ ከኣ ኣገልጋሊ እቲ ሕብረተሰብ ከም ዝኸውንን ውሑስነት ዝህልዎ።

The Sweden-Eritrea Solidarity Association in Gothenburg, Sweden, also known as "Eritrea in Our Hearts", on 16 October 2017 organized an awareness seminar on family reunion for refugees, most of whose family are outside Sweden, mainly in Ethiopia.

According to Mr. Zehaie Keleta, one of the active members of the organizer association, the seminar greatly benefited from the presentation made by Ms Lena Russell, a human rights activist with 40 years of experience in family reunion and refugee rights. 

As of late, Eritreans refugees in Sweden have been facing problems related to family reunion and their asylum requests. Ms Lena Russell informed the meeting participants that these cases have been contested by five groups of prominent human rights advocacies in Sweden and that the case will be reviewed at the supreme court in Sweden within the current month and can most probably obtain a positive decision.

At the end of a two-hour discussion of the asylum issues, Eritreans wished to remain behind at the meeting hall and discussed a common strategy to pursue their struggle for the basic refugee rights in the country of their asylum.

ንዕለት 16 ጥቅምቲ 2017 ኣብ ቭክቶርያ ሁሰት ብሓልዮት ሽወደናዊ ኤርትራዊ ምሕዝነት ማሕበር ዝተዳለወ ኣኼባ ፡ ብገባሪት ሰናይ ሙኩርቲ ሌና ሮሰል ናይ 40 ዓመት ዝሰርሓትሉ ብጉዳይ ስደኛታት፡ ብፍሉይ ኪኢላ ናይ ምጥርናፍ ስድራቤት ብቅዕቲ ዝኾነት፡ ንካብ ሓያሎ ከተማታት ሽወደን ዝመጹ ኣሕዋት ዝተማሳሰላ ጸገማት ስድራቤታቶም መብዛሕታኦም ኣብ ኢትዮጵያ ዝርከቡ ዝተሳተፍዎ ሰፊሕ ሓበረታታን ምኽርን ሂባ።                               

እቲ ጉዳይ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ኣብ ራዲኦ ፐ1 ራዲዮ ሃገር ሽወደን ዝተቃልሔ፡ እቲ ጉዳይ ብፍላይ ናይ ኤርትራውያን መንግስቲ ሽወደን ፓስፖርት ናይ ዓድኹም ኣምጽኡ ኢላ ትግድዶም ዘላን፡ ነዊሕ ኣዋርሕ ትጽቢታትን ጨሪሱ ምስቲ ሕግታትን መሰል ደቂ ሰባትን ዝጋራጮን ግጉይ ኣገባብን ምኳኑ ብንጹር ተሰኒዱ ኣብ ናይ ሃገር ሽወደን ልዕለዋይ ቤት ፍርዲ ቀሪቡ ኣብ ወርሒ ጥቅምቲ ዉሳኔ ክወሃቦ ምኳኑ ሓቢራ።  ነዚ ጉዳይ ተታሓሒዞሞ ዘሎዉ ከኣ ናይ ቀይሕ መስቀል ኪኢላ ሕጊ፡ ናይ ሕቡራት ሃገራት ናይ ስደተኛታት ኮሚሽን ሃገር ሽወደን፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሸናል  ሃገር ሽወደን ፡ ሙኩራት ናይ ሕግን ተሞክሮን ኪኢላታትን 5 ሽወደናውያን እየን። ብብሩህ ከኣ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ጸልማትን መሪሪ ስለ ዝኾነ ዘሎ መንግስቲ ከኣ መትሓዚ ዘይብሉን ዘይሰምዕን ዘይልወጥን ስለ ዝኾነ፡ መንግስቲ ሽወደን ተመሊሱ ነቲ ሕግታት ክልውጦ ኣሎዎ ዝብል ተሪሪ ሰነዳዊ ጥርዓን ስለ ዝኾነ ኣዎንታዊ ትጽብት ኣሎና ኢላ። ከምቲ ንሶማልውያን ተዋሂቡ ዘሎ ዕድል ንኤርትራውያን ከኣ ክወሃብ ትጽቢት ከም ዘሎ ሓቢራ ድሕሪ ናይ ክልተ ሰዓታት ምይይጥን ሕቶታትን መልስን ፈጺማ ብምስጋናን ጌና ኣብ ጎድንኹም ኣሎኹ ብምባል መደረኣ ዛዚማ። ብድሕሪኡ ኩሉም ኤርትራውያ ንበይኖም ተሪፎም ብልዙብ ዝኾነ ብጥርኑፍ ኣገባብ ቃልሶም ክቅጽሉ ምኳኖም ተሳማሚዖም ተፋንዮም።  

ህዝቢ ኤርትራ እነሆ ን26 ዓመት ብሓደ ሰብን ውሑዳት መጋበራይታቱን ድከቱ ሰትዩ ገና እውን ሰብኣዊ መሰሉን ክብሩን ተገፊፉ ይሳቐ ኣሎ። ዝወለዶም ደቁ ብግቡእ ከየዕብዮም ፍቕሪ ወላዲ ስኢኖም ይዋረዱን ይሳቐዩን ኣለዉ። ህዝቢ ኤርትራ እዚ ኩሉ ኣብ ልዕሊኡ ዝፍጸም ዘሎ ኣደራዕን ወጽዓን ልዕሊ ኩልና ስለ ዝፈልጦ ይወግሕዶኾን ይኸውን እናበለ እዩ ዝጽመም ዘሎ።

ህዝቢ ብፍላይ ድኻን ትምህርቲ ዝውሕዶን እንተኾይኑ፥ ነቲ ወጽዓ ንግዚኡ ናተይ ኢሉ ክስከሞ ግድን እዩ። ነዚ  ክስከም እንከሎ ካብቲ ካብ ኣብራኹ ዝወጸ ሰራዊት ናይታ ሃገር ናይ ፍታሕ ተስፋ ይጽበ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ሰራዊት ባዕዳዊ ኣይኮነን፥ እቲ ሰራዊት ንወለዱን ደቂ ሃገሩን ክውጽዕ ወይ ክጭቁን ኢሉ ስለ ዘይዕሰብ። ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ሰራዊት ኣብ ኢዱ ብረት እንከለዎ ሱቕ እንተበለ፡ እቲ ጥራሕ ኢዱ ዘሎ ህዝቢ ናይ ግድን እዩ ንግዚኡ ክጽመም። ስለዚ መብዛሕትኡ ግዜ ሰራዊት ሓንቲ ሃገር ኩሉ ግዜ ህዝቢ ክውጻዕ እንከሎ ኣብ ጐኒ ህዝቡ እዩ ደው ዝብል።  ኣብ 1975 ሰራዊት ደርጊ ንህዝቢ ኤርትራ ብፍላይ ኣብ ከተማ ኣስመራ  ህዝቢ ከበሳብሱ ምስ ጀመሩ ኮማንድስ ዘርኣይዎ ምክልኻል  ክም ኣብነት ክጥቀስ ይከኣል።

ህዝቢ ኤርትራ ትምህርቲ፥ ሕክምና፥ ጽርግያ፥ ዝብላዕ ዝስተ፥ መብራህቲ፥ ተሓሪሙ፥ ሰሪሑ ከይበልዕ ስራሕ ኣልቦነት ወሪርዎ….ወዘተ ኢልና እንተ ቖዘምና ህዝቢ ኤርትራ ንሱ ባዕሉ ዝነብሮ ዘሎ ህይወት ስለ ዝኾነ ተመሊስና ንሕና ክንሕብሮ ኣይጽበየናን እዩ። እቲ ክንገብሮ ዝግበኣና እምበኣር ነቲ ሰብኣዊ መሰሉን ክብሩን ዝግፈፍ ዘሎ ህዝቢ፡ ኣብ ጎኒ እቲ ንለውጢ ዝንቀሳቐስ ዘሎ ሓይልታት ድው ንኽብል ዝዕድም፡ ዘለዓዕልን ንትርግታ ልቡ ዝምስጥን ሓሳብን ግብርን ዘሰነዮ ኣገባብ ክንክተል ኣሎና። እቲ ለውጢ ብውሽጢ እዩ ዝመጽእ ኢልና ንኣምን ካብ ሃሎና፥ እቲ ኣገባብና ከኣ ሰላማዊ ወይ ዘይጎነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ቀንዲ ስትራተጂካዊ ምርጫና ክኸውን ኣለዎ። እዚ ኣገባብ  ሓይልታት ምክልኻል  ኣብ ጎዳጒዲ ዝነብር ዘሎ ኣካል ህዝቢ ብምዃኑ፥ ንሱ እውን ውጹዕ እዩ ዝብል እምነት ኣለና። ብሓፈሻኡ ነቲ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ንስኻ ዋሕስ ህዝቢ ኢኻ ዝብል መልእኽቲ ክበጽሖ ይግባእ።

“ዓመጽ ንዓመጽ ትወልዳ” ከም ዝበሃል፡ ደምበ ተቓውሞ ንሰራዊት ምክልኻል ሃገር ብጐነጽ ክድምስሶ እየ  ዝብል ኣምር ቀዳማይ ምርጫኡ ክኸውን ኣይግባእን። ምኽንያቱ ብጐነጽ እንተመጺእካ ንሱ እውን ብጐነጽ እዩ ክቕበለካ። ኣብዚ እቲ ዝገደደ ህልቂት ዘስዕብን እቲ ጨቋኒ ስርዓት ከኣ በቲ ዝደልዮ ስትራተጂ ትመጾ ስለ ዘሎኻ ህዝቢ እንተበረሰ ኣይግድሶን እዩ።

ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ንህዝብን ሃገርን ካብ ምንጋጋ መግዛእቲ ዘድሓንካ፥ ሎሚ እውን ከም ናይ ትማሊ ንህዝብን ሃገርን ካብ ምንጋጋ መላኽን ጨቋንን ስርዓት ክተናግፎ ታሪኻዊ ግቡእካ እዩ። ምኽንያቱ ንስኻ በቲ ሓደ ሸነኽ ሓላው ሃገር፥ በቲ ካልእ ሸነኽ ከኣ ኣብ ጎኒ ውጹዕ ህዝቢ ደው ክትብል እዩ እቲ ማሕላኻ። እቲ ወጽዓ ናይ ህዝብን ሰራዊትን ብምዃኑ ድማ ንስኻ ምስ ዝርህወካ ህዝቢ ከም ዝርህዎ፥ ህዝቢ ምስ ዝርህዎ ከኣ ንስኻ’ውን ሰላምን ቅሳነትን ከም ትረክብ ርዱእ እዩ። እዚ ምስ ኮነ ከኣ እዩ እቲ ናይ ክልቴኹም ሰብኣዊ መሰልን ክብርን ዝሕሎ፥ ሽዑ ከኣ እዩ ካብ ጐዳጒዲ ወጺእካ ናብራ ዓለም ክተስተማቕር ዕድል ዝህልወካ።

ስለዚ ህዝቢ ምስ ሰራዊት ኢድ ንኢድ ተተሓሒዙ ንኣራዊታውን ኣረመናውን ስርዓት ባሕጒጉ ዋሕስ  ቅዋማዊት ሃገር ናይ ምዃን ተኽእሎ ኣሎካ። እዞም ኣብ ልዕለኻ ኮይኖም ደቚሶም ጅሆ ሒዞሙኻ ዘለዉ ውሑዳት ሰብ ጽሩራ ኣንጻሮም ንኸይትብገስን ፍትሒ ንኸይትሓቶምን ብምስጋእ እዮም። ስለዚ ነዚ እኩይ ሰንሰለት ውጽዓ ምስ ህዝብኻ ኰንካ በታቲኽካ ንስኻን ህዝብን ናጻ እትወጹሉን ፍትሒ እትረኽቡሉን ብዓቢኡ ከኣ ሃገርና ኤርትራ ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ዝትከለላ መድረኽ ክትፈጥር ሓላፍነትካ እዩ። እዚ ምስ እትገብር ከኣ መብጽዓን ሕድርን ናይቶም ቅድመኻ ምእንቲ እዛ ሃገርን ዝፈትዉዎ ህዝቦምን በጃ ዝሓለፉ ኣውሒስካ ማለት እዩ። ካብዚ ሓሊፉ መላኺ ስርዓት ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፍጽሞ ገበናት በኣኻ ኣቢሉ ንኽፍጽሞ፥ ኣብ መንጎኻን ኣብ መንጎ ህዝብን ምፍሕፋሓትን ጽልእን ንኽፍጠር ለይቲ ምስ መዓልቲ ስለ ዝጽዕር ክትነቕሓሉ ይግባእ።  እዚ ከኣ ጽባሕ ንግሆ ንስኻ ተሓታቲ ንኽትከውን ምእንቲ ኢሉ ዝምህዞ ሸርሒ እዩ።  ካብዚ ብምንቃል እቲ ምልኪ ብኣኻ ኣቢሎ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝፍጽሞ ዘሎ ግፍዒ ወይ ገበናት ተሓታቲ ንሱ እቲ መላኺ ስርዓት ምዃኑ ናይ ምግባር ሓላፍነትካ እዩ።

ብሓጺሩ ነዚ የዋህ ህዝብን ለጋስ መሬትን ካብ ምልኪ ኣናገፍካዮም ወይ ኣጥፋእካዮም ኣብ ኢድካ ዘሎ እዩ። ሎሚ ግዝኡ ኣኺሉ ህዝቢ ኣብ ዝነቕለሉ እዋን ክትድግፎን ኣብ ጎኑ ደው ክትብል እምበር፡ ክትኮልፎ ኣይግባእን። ምኽንያቱ ንስኻ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ስልጣን ኣብ ኢድካ እዩ ዘሎ። “ብትሪ ኣብ ኢድካ ተመን ከኣ ኣብ እግርኻ” ከም ዝበሃል  ማንም በዓል ጸሩራ መጺኡ ከም ድላዩ ክህድደካን ከሳቕየካን፥ ብገዛእ ህዝብኻ ክተሳቒ ክእዝዘካ፡ ድሕሪ ደጊም ሱቕ ኢልካ ምርኣይ ካብዚ ዘሎኻዮ መከራን ኣደራዕን ዝገደደ እዩ ክመጸካ። ስለዚ ንስኻ ዋሕስ ናይዛ ሃገርን ናይዚ ህዝብን ምዃንካ፥ ተገንዚብካ ሓላፍነት ክትስከም ኩሉ ዝጽበዮ ክስመዓካን እዋኑ እዩ’

ንሓደ መስርሕ ቃልሲ ንምዕንቃፍ ካብ ዝእለሙ ሓደገኛ ተንኮላት፡ ኣብ ቆይቁን ዘይመሰረታዊ ቶኽታዅ ሓሳባትን ዝተመስረተ ኣጀንዳታት እንዳመሃዝካ፡ እቶም ሰብ ዋኒን ኣንፈቶም ዘንጊዖም ኣብ ቆይቊ ከም ዝጽመዱ ምግባር እዩ። እዚ ንመሰረታዊ ደሞክራስያዊ ኣሰራረሓታት ንቕድሚት ከይስጉምን ከይምዕብልን ዝዓግት ዕንቅፋት እዩ።

መጻኢ ዋኒን ሰዲህኤ ንድሕሪት ተመሊስካ ሕሩስ ምሕራስን ናይ ጣዕሳ መዝሙር ምኩምሳዕን ዘይኮነ፡ በቲ ዝሓለፈ ኣውንታዊ ይኹን ኣሉታዊ ተመኩሮ እንዳተመሃርካ፡ ንቕድሚት ምምዕዳው እዩ። ከምቲ ከም ውጽኢት ተኸታታሊ መሪሕነታዊ ኣኼባታት ኣካላት መሪሕነት ሰልፊ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ብወግዒ ዝተነጸረ፡ መጻኢ ዋኒን ሰልፍና ቆይቊ ዘይኮነ፡ ሰልፋዊ ሃለዋት ምጽፋፍን ሓድነቱ ምሕያልን፡ ምቅልጣፍ መስርሕ ምሕዳስን ኤርትራዊ ሓይሊ ተቓወምቲ ዝዋሰኣሉ ሓባራዊ ሰፊሕ ጽላል ንክፍጠር እጃምካ ምብርካትን ዝኣመሰለን እዩ። ዕላማ ናይቶም ኣብ ቆቍ ክንሽከል ዝደልዩና ከኣ ብኣንጻሩ ነዚ መሰረታዊ ዋኒንና ገዲፍና ኣብቲ ሓሸውየኦም ክንጽመድ’ሞ መስመርና ክንስሕት እዩ። ከምቲ “ጉድጓድሲ ንኰዓቲኣ” ዝበሃል ኣቲ ዝተኸልዎ ናይ ሸንኮለል ጓይላ ባዕላቶም እምበር ንሕና እቶም ሰብ ዋኒን ከቶ ኣይክስዕሰዓሉን ኢና።

መሰረታዊ እምነታት ሰዲህኤ ካብ ዝኹኑ፡ መትከል ልዕልና ኣብዘሓ ድምጽን፡ ሚዛናውነት ደሞክራስን ጥርናፈን ከም መሳርሒ ኣብ ቃልሲ ጉባአና ዘጽደቖም፥ ንኹሉ ኣካላት ሰልፊ ዝምልከቱ መለለዪ ደሞክራስያዊ ኣሰራርሓ እምበር ግዜ ዝሓለፎም  ምብራቓዊ ኣምራት ኣይኮኑን። ካብዚ ሓሊፉ እዚ መሰረታዊ መትከላት ነቲ ናይ ሎሚ ናይ ውሑዳት ጽባሕ ናይ ብዙሓት ናይ ምዃን ዕድል ዘለዎ ርኢቶ እውን ንክትግበር ዘይኮነስ፡ ንክስማዕ ባይታ ዝህብ እዩ። ኣብ ደሞክራሲያዊ ኣሰራርሓ ነቲ ብጉባኤ ዝተወሰነ ኣብ ግብሪ ዘውዕልን ሕጋዊ ውክልና ሰልፊ ዘለዎን እቲ ዝተመርጸ መሪሕነት እዩ። እዚ ማለት፥ ግቡእ መስመር ሒዝካ ክተስምዕ ጥራይ ዘይኮነ ክትሰምዕ’ውን ድልዊ ኮይንካ  ምስቲ ዝመረጽካዮ መሪሕነት ምትሕስሳብ ኣይግበረሉን ማለት ኣየስምዕን። እዚ ከኣ ነቲ ዝተወሰነ ኣብ ግብሪ እናተርጐምካ ነቲ ኣሎ ዝብሃል ጉድለት መእረምታ እትብሎ መተካእታ እናነቐስንካ ምብራህ፡ ምናልባት እውን ዕቃበ እናመዝገብካ ምጉዓዝ ኣብ ቃልሲ ክሳብ ዘለኻ ምርጫ ዘይኮነ ግድነት እዩ። ኣብቲ ሕጋዊ መተሓሳሰብን መተሓሓዝን መድረኽ ምስ በጻሕካ ድማ ጉዳያት ብመሰረቱ ናይ ምቕያር ሕጋዊ መሰል ኣሎ። ኣብዚ’ውን ንብዙሓት ዝውክል ሓሳብ ብምምዕባል እምበር ዋላ ውሑዳት ኩን ስለ ዝደረፍካዮ ኣይኮነን። ኣብ ዝኾነ ግዜ መሪሕነት ዝያዳ ሓለፋ ዘይኮነስ ዝያዳ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ከኣ ክዝንጋዕ ዘየብሉ እዩ።

እቲ ብጉባኤ ዝተመርጸ መሪሕነትን ዝምረሓሉ መትከላትን ብናይ ውሑዳት ዘይርጉእ ስምዒትን ጸቢብ ድሌትን ዝሻበብ ዘይኮነስ ንኩሉቲ ኣብቲ ዝመርሖ ትካል ዘሎ ስምዒታት ኣጋማዲሑ እዩ ዝመርሕ። ከምቲ “ናብቲ እቲ ትደልዮ ጥራይ ከተማዕዱ እቲ ዝደልየካ ከይስእነካ” ዝበሃል ሓደ ከም ናይ ሰዲህኤ ዝኣመሰለ መሪሕነት  ሕጊ ተኸቲሉ ንዝቐርብ ርእይቶ  እናኣኽበረን መልሲ ንዘድልዮ መልሲ እንዳሃበን፡ ኣቐዲሙ ንዝተወሰነ  ዳግመ ርኢቶ ክገብር ዝድርኾ ቅድም ዘይረኣዮ ሓሳብ ምስ ዝቐርብ ክቕበል ወይ ክነጽግ ዘይገሃሰ ናይ ምምራሕ መሰሉ ንዝዃኑ፡ ንዝኾነ ናይ ውሳነን ኣወሳስናኡን መባእታዊ ኣፍልጦ ዘለዎ ንጹር እዩ። ካብዚ ሓሊፉ  ምእራም ኩሉ ከምቲ ዝደለኻ ጥራይ ከም ዝኾነልካ ምግባር ማለት ኣይኮነን። ምምራሕ እውን ከምቲ ገለ ስሱዓት ዝብህግዎ ደድሕሪ “ከምዚ ግበር” ዝተበሃልካዮ ዘብዘብ ምባል ዘይኮነ፡ ንንጉዳያት መሚምኻን ምስ ብዙሓት ተዛመድቲ ምዕባለታት ኣሳኒኻን ውሳነታት ምሃብ እዩ። ኣብቲ ውሳነ ዝዓግቡን ዝሕጐሱ ወይ ዘይዓግቡን ዝዕቀቡን ክህልዉ ከኣ ናይ ግድነት እዩ። ብመሪሕነት ዝውሰን ውሳነ ንኹሎም ዝምልከቶም ብማዕረ ዘዕግብ ናይ ምዃን ዕድል ኣዝዩ ጸቢብ እዩ። እቲ ዘይዓግብ ኮነ ዝዓግብ ነቲ ውሳነ ከተግብርዎ ከኣ ምርጫኦም ዘይኮነ ግደታኦም እዩ። ንምእራምን ምምራሕን ካብዚ ወጻኢ ምግላጹ መስመሩ ዝሰሓተን ዘይቅቡልን ኣተረጓጉማ እዩ።

ብዙሓት ሓለይትን ግዱሳትን ኣባላት ሰልፍና እዞም ኣቐዲሞም ዝተጠቕሱ ኣምራት ግቡእ ግንዛበ ንክረኽቡ ዝገብርዎ ዘለዉ ጻዕርን ዝልግስዎ ዘለዉ ማዕዳን ዝወጾ የብሉ። እንተኾነ ከምቲ “ማይ ነሃሰስ ጽሩይ ነይሩ መን እሞ ይሰትዮ” ዝበሃል ኮይኑ ክሳብ ሕጂ ንጉዳያት ኣዘንቢዕካ ካብ ምቕራብን ጸለመን ዘይወጹ ኣካላት ከም ዘለዉ ንዕዘብ ኣለና።  ብዛዕባ ሓደ ጉዳይ ክትጽሕፍን ክትምድርን እንከለኻ ዕላማኻ ብዛዕባቲ ዘልዓልካዮ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት ክርድኡ እሞ ደሓር ካብኡ ነቒሎም ናቶም ግንዛበ ንክወስዱ ሓበሬታ ምሃብ እምበር፡ ናይ ምምዝዛን ናጽነቶም ግሂስካ “ ስሬኻ ብርእስኻ” ምባሎም ኣይኮነን። ብሓጺሩ ንኣድማሳዊ ቅቡል ዲሞክራስያዊ ኣሰራራሓታት፡ ልዕልና ድምጺ ብዙሓትን፥ ንተማእዛዝነት ብውሳነ ላዕለዎት ኣየኽብርን ካብ ምባል ሓሊፍካ፡ ውሳነታት ጉባአ ሕጋዊ ኣይኮነን ናብ ምባል ገጽካ እንተ ተመጣጢርካ ናብቲ ንቡር ቦታ ክትምለስ ዘይከኣል’ኳ እንተዘይኮነ ኣጸጋሚ እዩ። ኣብ ከምዚ ኩነታት ንዓና ነቶም ንልዕልና ሕግን ሕጋውነትን እንሕለቕ ዝጽበየና ደድሕ ጉልባቡ ቀሊዑ ሕጊ ዝጥሕስ ምውጣት ዘይኮነ ዋኒንካ ምግባር እዩ’ሞ ናብ ዋኒና።