http://ascenteq.com/project/epdp

ኣብቲ ልሙድ መኤከቢኡ ክርሽ ፕላትስ ቦኮንሃይም  ብዕለት 08-03-2015 ካብ ሰዓት 14.00 ክሳዕ 17.30 ዝተኻየደ ናይ ጨንፈር ኣኼባ ብዓወት ከም ዝዛዘመ ካብኡ ዝመጸና ሓበሬታ እነሆ።

ኣኼባ በቲ ምዱብ ግዜኡ ብጻይ ሓጂ ሳልሕ ስዒድ ኣቦ መንበር ጨንፈር እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም ብምባል ነቲ ኣኼባ  ምስ ከፈቶ እቲ ቀንዲ መደብ ወይ ኣጀንዳ ናይዚ ዕለትዚ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ 8 መጋቢት ስለ ዝነበረ  ብቤት ጽሕፈት ደቂ ኣንስትዮ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ዝቐረበ ኣገዳሲ መግለጺ ብብጸይቲ ፈቨን ግደዎን ዋና ጸሓፊት ጨንፈር ንኣኸበኛ ብጽሞና ተነቢቡ። ሕምረት ናይቲ ዝቐረብ ጽሑፍ ውጽዕቲ ጓል ኣንስተይቲ ኤርትራ ድሕሪ ምሕራር ሃገር ኤርትራን ሎሚን ዘጋጥማ ዘሎ መነባብሮ ህይወታን ካብዚ ንምግላል ትርኽቦ ዘላ ኣሰቓቒ  ዓለም ምሉእ ዝፈልጦ ግህሰትን ዝኣመተ ኢዩ።

በዚ ምኽንያት ድማ ኢዩ ሰዲህኤ ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ ፍርቂ ኣካላት ሕብረተሰብ ኤርትራ ብምዃነን መሰለን ተሓልዩ ኣብ ኵሉ  ሕይወት ሕብረተ-ሰብናን ሃገርናን ብማዕረ ክሳተፋ ከምዘለወን ይኣምን። ነዚ ንምርግጋጽ ከኣ እቲ ኤርትራውያን ደቀንስትዮ ካብ ኵሉ ማሕበራውን ውልቃዊ ሕይወትን ክግልለን ዝጸንሐ ባህላውን ፖለቲካውን ቀይድታት ብሕጊ ንምውጋዱ ኣድላዪ ቃልሲ ክካይድ ዝበለ። ብድሕሪዚ ጨንፈር ሽማግለ ንኣኼበኛ በዚ ኣርእስቲ እዚ በብፍልጦኡ ብሰፊሕ ክግለጽን ክክካታዕን እኹል ጊዜ ብምሃብ ዅሉ በብወገኑ ካብ ገዛ ዝቐረበ ሕቶ እንዳመለሸን እንዳገለጸን ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ  ኣንስትዮ ከቢሩ ውዒሉ ክብሃል ይከኣል።

ብድሕሪዚ ኣገዳሲ ውሽጣዊን ውጻኢን ሓበሬታ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ብምቕራብ ብጉዳይ ካልኣይ ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ጉዳይ ምቅርራብ ፈስቲቫልን ብምጥቃስ ነዚ ክልተ ዓበይቲ ጉዳያት ካብዚ ዕለት እዚ ክንዳለውሉ ከም ዘሎና ሽማግለ ጨንፈር ንኣኼበኛ  ኣጥቢቖም ብምትሕስሳብ፤ ርእይቶን ለበዋን  ብምቕባል ብዝኽሪ ስዉኣት ኣኼባ ብዓወት ተዛዚሙ።

ብዕለት 28/02/2015 ማሕበር መኣዲ ልዝብ ኤርትራውያን ኣብ ስቶኮልም ብዘሎዎ ለዋህን ሓላዩ ንቁሕ ተበግሶ ንኣብ ሃገር ሱዳን ከሰላ ዝርከቡ ኣሕዋቶም ንሃገራዊ ተጋድሎ ብዉግእን ብባህርያዊ ጉድኣት ዝሰንከሉ ንምርዳእ 5000 ክራውን ሓገዝ ኣወፍዮም። ነዚ ኣገዳሲ ወፈያ ኣደ ወንበር ማሕበር ኤርትራውያን ኣካለ ጽጉማን ጨንፈር ሽወደን ወ/ሮ ኣልጋነሽ ኢሳቅ ተቀቢላቶ። እዚ ማሕበር መኣዲ ልዝብ ኤርትርውያን ኣብ ስቶኮልም ብተወሳኺ ሰናይ ንጥፈታቱ ንሓደስቲ መንእሰያት ኣሕዋቶም ኣብ ምትብባዕ ቅኑዕ ሓበሬታ ምሃብን ከም ዝነጥፉ ካብ ስቶኮልም ዝመጸና ሓበረታ ገሊጹ።

ታሪኽ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ዘይፈልጥ የለን። ይኹን እምበር ዓመት መጸ ክግለጽ ኣድላዪነት ኣለዎ ምኽንያቱ እቲ ሕዲሽ ወለዶ ነቲ ገዲም ወለዶ ክትክእ ከሎ እቲ ታሪኽ ክንገሮ ከሎ ዝሓሸ ስለዝኾነ ምድግጋሙ ኣይከፍእን ኢዩ። ኩልና ከም ንርድኦ ጓል ኣንስተይቲ ፍርቂ ሕብረተሰብ ኢያ። ስለዚ ንሳ ዘይብሉ ምሉእ ከኸውን ኣይክእልን ኢዩ።

ጓል ኣንስተይቲ ብባዮሎጂካዊ ፍጥረታ ካብ ወዲ ተባዕታይ ኣዚያ ትፈለ ኢያ። ማለት ብተፈጥሮ ንሳ እትገብሮ ወዲ ተባዕታይ ክገብሮ ኣይኽእልን ብኣንጻሩ ወዲ ተባዕታይ ክገበሮ ዝኽእል ድማ ጓል ኣንስተይቲ ክትገብሮ ኣይትኽእልን። ይኹን እምበር ሓደ ዝኾኑሉ ድማ ኣሎ። ንሱ ከኣ ናይ ኣእምሮ ወይ ናይ ብልህነት ኢዩ። እዚ ኣብ ጓል ኣንስተይቲ ይኹን ኣብ ወዲ ተባዕታይ ዘሎ ኢዩ። ስለዚ ጓል ኣንስተይቲ ካብ ወዲ ተባዕታይ ትሒታ ትረኣየሉ ጉዳይ የለን።

ኣብ ስራሕ ትሕቲ ወዲ ተባዕታይ ክኽፈላን፡ ናይ ምድማጽ መሰልን ተነፊገን፡ ናይ ስራሕ ማዕርነተን እውን ክግፈፋ ከለዋ ዝተዓዘባ ደቂ ኣንስትዮ ነዚ ወጽዓን ጭቆናን፡ ኣድልዎን እዚ ክውግዳ ሓቢረን ክቃለሳን ድምጸን ከስማዕ ዝጀመራሉ ግዜ ኣብ 1857 ኣብ ሃገረ ኣመሪካ ኢዩ። ኣብቲ ግዜ እቲ ልክዕ ከምዛ ሎሚ ዕለት 8 መጋቢት ቅድሚ 158 ዓመት ዝተገብረ ቅያ ዝጅምር ታሪኽ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ እዩ። ኣብቲ እዋን እቲ ኣብ ፈብሪካታት ዓለባ ወይ ክዳውንቲ ዝሰርሓ ዝነበራ ደቂ ኣንስትዮ ኩነታት ሕማቕ ኣነባብራ ሰራሕተኛታትን ልዕሊ 10 ሰዓት ንመዓልቲ ዝሰራሓ ዝነበራን፡ ምስ ከምአን ዝኣመሰሉ ደቂ ተባዕትዮ ሰራሕተኛታት ዝነበረ ኣድልዎ ዝተዓዘባ ምእንቲ መሰለንን ማዕርነተንን ክብላ ንመጀመርያ ግዜ ሰላማዊ ስልፊ ዘካየዳላ ታሪኻዊት ዕለት ኢያ። ድሒሩ ድሕሪ 51 ዓመት ናይቲ ግዜ እቲ ድማ ማለት፡ ኣብ 1908 ኣብ ኒይው ዮርክ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ናይ ምድማጽ መሰል፡ ብውሑድ ደሞዝ ንነዊሕ ሰዓታት ዘስርሑ ሰብ ፋብሪካታት ደው ንኽብልን፣ ትሕቲ ዕድመ ዝኾኑ ሕጻናት ድማ ኣብ ስራሕ ንኸይዋፈሩ ዝሓዘለ ጭርሖ ኢዩ ነይሩ። ኣብ 1909 ንመጀመርያ ግዜ ከኣ ማሕበርነታዊ ሰልፊ ኣመሪካ ነዛ ዕለት እዚኣ ማለት እቲ ኣብ 1908 ዕለት 28 የካቲት ኣብ ኒይው ዮርክ ዝተኻየደ ሰልፊ ንኽብሪ ናይ ደቂ ኣንስትዮ ክትከውን ወሰነ። ኣብ 1910 ብእህጉራዊ ማሕበረነት ኣብ ኮፐንሃብገን ዝተገብረ ኣኼባ ድማ ንኽብሪ ምንቅስቓስ ደቂ ኣንስትዮን ኣድማሳዊ መሰል ምድማጽ ደቂ ኣንስትዮ ንምጉንጻፍን ደገፍ ንምኽዕባትን ብማለት ፍሉይ ዕለት ከይወሰነ ‘’መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ’’ ዝብል ዓለም ለኸ መልክዕ ዝሓዘ ኣዋጅ ኣወጀ።

ኣብ 1911 በቲ ተበግሶ ናይ ኮፐን ሃገን ዝተረኽበ ውጽኢት ከኣ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ 19 መጋቢት ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ኣውስትርያ፡ ደንማርክ፡ ጀርመን…ወዘተ ከቢራ። ኣብዚ ዝተኻየደ ሰልፊ ኣብ ልዕሊ እቲ ቅድም ክብል ናይ ምድማጽ መሰል ዝነበረ ሕቶ፡ ናይ ስራሕ ኣድልዎ ደው ክብልን፡ ናይ ስራሕን ናይ ሞያን ስልጠና መሰልን ተወሳኺ ጠለባት ዝቐረበሉ ስለፊ ኢዩ ነይሩ። ኣብ 1913-1914 ድማ እዛ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮ ከም መሳርሒ ንቐዳማይ ውግእ ዓለም ዝነጽግ ሰልፊ ኮነት። በዚ መሰረት ደቂ ኣንስትዮ ሩስያ ከም ኣካል ናይ ዓለም ምንቅስቓስ ደቂ ኣንስትዮ ምዃነን ከኣ ናይ ኣህጉራዊ መዓልቲ ደቂ ኣንስትዮአን ንመጀመያ ግዜ ኣብ መወዳእታ ሰንበት ወርሒ የካቲት ኣብዒለናኣ። ኣብ ዝሰዓበ ዓመት ከኣ ኣብ ካልእ ሃገራት ኤውሮጳ ብዕለት 8 መጋቢት ዘካየደኦ ሰልፊ ወይ ነተን ኣብ ሩስያ ነቲ ውግእ ዝጻረራ ክድግፋ ይኹን ነቲ ውግእ ዝጻረር ንምግላጽ ሰልፊ ኣካያዳ።

ኣብ 1917 ድቂ ኣንስትዮ ሩስያ ድሕሪቲ ውግእ ዝሰዓበ ጸገም ማለት ናይ ‘’ዝብላዕ ባንን ሰላምን’ ዝብል ሰልፊ ኣብ መወዳእታ ሰንበት ናይ ወርሒ የካቲት ወይ ብናይ ግርጎርያን ኣውደ ኣዋርሒ ኣብ ዕለት 8 መጋቢት እትውዕል ሰልፊ ኣካየዳ። ድሕሪ ኣርባዕተ መዓልቲ ከኣ ንጉስ ጻር ካብ ስልጣኑ ወሪዱ እቲ ግዝያዊ መንግስቲ ድማ ናይ ምድማጽ መሰል ደቂ ኣንስትዮ ኣጽደቐ። ኣብ 1975 ድማ ሕብራት ሃገራት ዓለም ‘’ዓመት ኣህጉራዊ ደቂ ኣንስትዮ’’ ብዝብል ዕለት 8 መጋቢት ከብዕላ ጀመረ። እዚ ኩሉ ምእንቲ መሰልን ማዕርነትን ደቂ ኣንስትዮ ዝተኻየደ ቃልሲ ነዛ ክብርቲ ዕለት 8 መጋቢት ናይ ‘’ መዓልቲ ኣህጉራዊ ደቂ ኣንስትዮ’’ ኮይና ኣብ ታሪኽ ተመዝጊባ እነሆ ዓመት መጸ ኩልና ነብዕላ ንርከብ። ወጽዓ ኩሉ ግዜ ዓሌት፡ ሃይማኖት፡ ወገን ወይ ኣውራጃ ወይ ብሄር ወይ ቆርበት ኣይፈልን ስለዝኾነ ናይ ሓብር ቃልሲ ከምዘድልዮን ሓቢረን ከምዝተቓለስን ትሕብር ታርኽ ኢያ። ብቃልሰን ዘረጋገጸኦ መሰልን ማዕርነትን ግና ሚእቲ ብሚእቲ ኣይተዓወታሉን ዘለዋ። ምኽንያቱ ኣብ ዝኾነ ይኹን ጽፍሒ ዓብላሊ ቁጽሪ ወዲ ተባዕታይ ኢዩ ዘሎ። ቁጽሪ ደቂ ኣንስትዮ ኣብ ፖለቲካ ይኹን ኣብ ቤተ መንግስቲ ኣዝዩ ውሑድ ኢዩ። ብሕጂ እውን ተጠርኒፈን ክቃለሳሉ ዘለወን ጉዳይ ኢዩ።

ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራኸ? ደቂ- ኣንስትዮ ኤርትራ፡ ብባህሊ፡ ወይ ድሑር ሕብረተሰብኣዊ ሕማማት ይጥቅዓ ኣለዋ። በቲ መግዛእታዊ ግፍዕን ጭቆናን ተዋሪደንን ተሳቕየንን ኢየን። ነዚ ግፍዕን ወጽዓን ንምድምሳስ ድማ ኣብ ጎኒ ደቂ ተባዕትዮ ኣሕዋተን ምስቲ ኩሉ ባዮልጂካዊ ጸገማተን ነቲ ዝነበረ ሽግርን መከራን ተጻዊረን ብረተን ሓንጊጠን ኣንጻር ባዕዳዊ መግጻእቲ መዘና ዘይብሉ ታቓሊሰንን ተረባሪበን ክሳብ መስዋእቲ ዝኸፈላሉ ናጽነት እውን ኣጓናጺፈን ኢየን። እዚ ኹሉ ዝተኻየደ ቅያ ኣብ ታሪኽ ሰፍ ዘይብል ሓቦን ንሒን ዝተዓጥቀት ጓል ኣንስተይቲ ስና ነኺሳ ኣብ ዝኾነ ይኹን ጽፍሕታት እቲ ትካላት ናይ ሰውራ ኣገልጊላ ኢያ። ጻማ እቲ ዝገበረቶ ታሪኽ ግን ኣይተፈድየትን። ብኣንጻሩ እኳ ደኣ ነቲ ዝመዝገበቶ ታሪኸ ብፍላጥ ይኹን ብዘይፍላጥ ንምብላል ዝተዓጥኩ ኣይሰኣኑን ይኾኑ። እዚ ካብ ክቱር ሕርቃን ዝተላዕለ ከኸውን ይኽእል ምኽንያቱ እቲ ኣብ ሃገሩ ኣዕሪፉ ብሰላም ክነበር ዝምነ ዝነበረ ኤርትራዊ ዓቢ ይኩን ንእሽቶ ኣብ ስደትን መከራን ስለዝተሳጠሐ፡ ኣብቲ ኣብ ግዜ ሰውራ ዝተገብረ ጉድለታት ተመሊሱ ክኸስስን ክውንጅልን ደኣ እምበር ነቲ ሞያን ጅግንነተን ቅያን ደቂ-ኣንስትዮስ ካብ መዛግብቲ ታሪኽ ክሓክኽ ዝኽእል ኣካል የለን።

ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ፡ ናይ ትምህርቲ ዕድለን በቲ ክኸዶ ዝግበኦ ኣይከደን። ምኽንያቲ ሓደ እቲ ባህሊ፡ ከምኡ እውን ድኽነት፡ ካልኣይ እቲ ባዕዳዊ መግዛእቲ፡ ሳልሳይ ድማ እቲ ሕጊ ኣልቦ ዝኾነ ስርዓት ንገዛእ ርእሱ ዓቢ ሽግር ኢዩ። እቲ ስርዓት ነቲ ቑጠባ ባዕሉ ዓትዒቱ ብምሓዙ ቁጠባዊ ናጽነት ስለዘየለ ጓል`ኣንስተይቲ ርእሳ ክትክእል ኣይበቕዐትን።

ኣብ ፖለቲካዊ መዳይ እንተረአና ኣብቲ ናይ ምውሳን ተራን ግደን እውን ቁጽሪ ደቂ ኣንስትዮ ከምቲ ዝድለ ኣይኮነን። ኣብ ዝለዓለ ጽፍሒ ይተረፍ ኣብቲ ዝተሓተ ጸፍሒ እውን እንተኾነ ምስሊ ጓል ኣንስተይቲ ፈጺሙ የለን። ስለዚ ደቂ ኣንስትዮ ጌና ጥቑዓት ናይ ሕጊ-ኣልቦነትን ናይ ልምድን ባህልን ከምኡ እውን ኣብ ትሕቲ ጸብለትነትን ዓብላልነትን ደቂ ተባዕትዮ ዝውሰን ውሳኔ ኢየን ዝርከባ ዘለዋ። ብተወሳኺ ኣብ ኤርትራ ዲሞክራሲ የለን። ዲሞክራሲ ካብ ዘይሃለወ ድማ ሰብኣዊ መሰላት ይኹን ናይ ጾታ ማዕርነት ክርከብ ማለት ዘበት ኢዩ። ምኽንያቱ እዚ ስርዓት እዚ እቲ ንስልጣኑ ከናውሓሉ ዝኽእል ናይ ባዕሉ ሕጊ እምበር ንረብሓ መላእ ህዝቢ ዝግለገለሉ ሕጊ የልቦን።

ሕጊ ካብ ዘይሃለወ ድማ እቲ ስርዓት ምሉእ መሰልን ዕድላትን ብዘይህብ ኣተሓሳስባ ዝተዓብለለ ስለዝኾነ ጸረ-ዲሞክራሲ ኢዩ። ጸረ-ዲሞክራሲ ብምዃኑ ድማ ምዕሩይ ዝኾነ ዝርጋሐ ስልጣን ይኹን ማዕርነትን መሰልን ከኣ ዝነጽግ ክኸውን ናይ ግድን ኢዩ። ንማዕርነት ይኹን መሰል ዝጣበቕ ባእታ ስለዘየለ ከኣ ደቂ ተባዕትዮ ይኹን ኣውራ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ኩሎም ተጸቒጦም ክግፍዑን ክጭቆኑን እምበር ክርህዎምን ንናይ ሃገር ምዕባሌ ከምዝሓስቡ ክገብር እቲ ስርዓት ፈጺሙ ኣይዕጭጮን ኢዩ።

ስለዚ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራ ኢዩ ንመሰላትን ማዕርነትን ከውሕስ ዝኽእል። እዚ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራ እዚ ክህሉ ድማ ተሳትፎ ናይ መላእ ዜጋ የድሊ፡ ማለት ክልቲኡ ጾታ ዓቢ ይኹን ንእሽቶ ማለት ኢዩ። ደቂ ኣንስትዮ ኤርትራ እምበኣር ብኹሉ ኢየን ተወጺዐን ዘለዋ። ካብዚ ወጽዓ ክለቓቓ ዝኽእለን ሓደ እቲ ጾታዊ ማዕረነት ዝብል ክረጋገጽ ናይ ኩልና ሓላፍነት ኢዩ። ካልኣይ ድምጺ ደቂ ኣንስትዮ ልዕሊ ኩሉ ክስማዕ ኣለዎ። ሳልሳይ እቲ ድሑር ዝምባሌታትን ድሑር ሕብረተሰብኣዊ ሕማማትን ሕማቕ ልምድን ባህልን ክልቲኡ ጾታ ካብ ነፍሱ ክውግዶ የድሊ። ራብዓይ ደቂ ተባዕትዮ ንማዕርነትን መሰልን ድቂ ኣንስትዮ ክጣበቑን ኣብ ግብሪ ከውዕልዎን ይግባእ። ብተወሳኺ ንጉዳይ ደቂ ኣንስትዮ ዝምልከት ሓጋዚ ከኸውን ኣብ መንጎ ደቂ ኣንስትዮን ኣብ መንጎ ሲቭል ማሕበራትን ኣብ መንጎ ፖለቲካዊ መስርሕን ምትሕብባርን ዝምድናን ክህሉ ኣለዎ። በዚ ኣቢሉ ድማ ደቂ ኣንስትዮ ካብ ራዕድን ፍርሕን ናጻ ዝኾናሉን ኩሉ ኣድልዎ ኣንጻር ደቂ ኣንስትዮ ናይ ምድምሳሱ መስርሕ ብዕቱብነት ክስረሓሉ ይግባእ።

ኣብ ኤርትራ፡ ህዝቢ ኤርትራ ዝመሓደረሉን፡ ህዝቢ ዝመረጾ መንግስቲ የለን። ህዝቢ ዝመረጾ መንግስቲ ካብ ዘይሃለወ ንመሰላትን ናጽነትን ማዕርነትን ዝጣበቕ ናጻ ዝኾነ ትካላት እውን የለን። ስለዚ ንመሰላትን ማዕርነትን ደቂ ኣንስትዮ ከውሕስ ዝኽእል ሓደ ደቂ ኣንስትዮ ብፍላይ ከምኡ እውን ደቂ ተባዕትዮ ብሓፈሻ ብሓባር ክስረሑ የድሊ። እዚ ከኣ ካብ ገዛን ካብታ ስድራን ይብገስ። ኣብ ርእሲኡ ምስቲ ቃልሲ ደቂ ኣንስትዮ ጎኒ ንጎኒ ዝኸይድ እቲ ናይ ወዲ ተባዕታይ ዕብለላ ክጎድልን ክመዓራረን ናይ ኮታ ወይ ሕዙእ ቁጽሪ ክወሃበን ኣለዎ። እዚ ሕዙእ ቁጽሪ እዚ እውን ብቃልሰን ከረጋግጸኦ ከምዘለዎን እውን ክዝንግዓ ኣይግባእን። እቲ ብቓልስና ክነረጋግጾ ኢና ዝብልኦ ኣብ ቦትኡ ከይኑ እቲ ሕዙእ ቁጽሪ ከኣ ተወሳኺ ሓይሊ ናይቲ መሰለን ዝሓታሉ ባእታ ምዃኑ ክኣምና እምበር ልማኖ ወይ ትኳቦ ኢዩ ኢለን ክነጽግኦ ኣይግባእን።

ብድራር መንታይ

^{ብዕለት 14 02 2015 ዓ.ም.ፈ. ኣብ ከተማ ዮተቦር ሽወደን ብመንእሰያት ዝየዳለወ ምሸት መንእሰይ ብሰናይ ድሌት ንዓለም ክንልውጣ  ዝብል ጨርሖ ናይ ዝተፋላልዩ ሃገራት መበቆል ዘሎዎም መንእሰያት ተቀማጦ ከተማ ዮተቦርግ ኣብ ፍሪዝሁሰት ኣገዳሲ ምስዮት ተካይዱ። ኣብዚ ሓያሎ  ዘይ መንግስታውያን ማሕበራት ከም ቀይሕ መስቀል፡ ኣምነስቲ ኢንተርናሾናል፡ ማሕበር ደገፍቲ ስደተኛታት ንሱርያውያን፡ ንፈለስጢናውያን ፡ንኩርዲስታን… ወዘተ ዝተሳተፍዎ ኮይኑ ብፍሉይ ስእላዊን ፊልም ዝተሰነይ ህልዊ ኩነታት ኣብ ቃዛ ፈለስጢን ብሓደ ዓቢ ጋዜጠኛ ናይ ተለቪዝዮን ሃገር ሽወደን ሓጺር መደረ ነይሩ። ኣብዚ ኣጋጣሚ ኣዚ ሓው ጸሀየ ቀለታ ተረኺቡ ሓጺር መግለጺ ኣብ ህልዊ ኩነታት ሃገርና ኤርትራን ፡ ንመንእሰያት ኤርትራዊያን ዝወርድ ዘሎ መሪር ግፍዕታት ኣብ ሱዳን ኢትዮጲያ ሊብያ ኢጣልያ ሓቢሩ። ኣብ ኤርትራ ብዘይፍርዲ ተቀይዶም ዘሎዉ ኣሽሓት ህዝቢ ወለዲ፡ ሓያሎ ሚንስተራት 29 ጋዜጠኛታት ሓደ ካብኦም ሽወደናዊ ሓው ዳዊት ኢሳቅ ብዘይፍርዲ ኣብ መቁሕ እንሆ ልዕሊ 13 ዓመት ኮይኑ ኢሉ። እዚ ኩሉ ጠንቂ ከኣ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ኢሰብኣዊ ምሕደራ ስርዓት ህግዲፍ ምዃኑ ሓቢሩ ። ቀጺሉ ሓው ጸሃየ እንሆ ኣብዚ ከተማ ዮተቦርግ ትሕቲ ዕድመ ሕጻናት ኤርትራውያን ልዕሊ 50 ከም ዘሎዉ ሓደ ካብኦም ከኣ ብዕለት 04/02/2015 ነብሰ ቅትለት ከም ዝፈጸመ ብምሕባሩ ሓያሎ መንእሰያት ሓዘኖም ገሊጾም። እዚ ምስዮት እዚ ከኣ ብቀጻሊ ንእንነብረላ ዘሎና ዓለም ብድሌትና ክንቅይራ… ዝበል ንጥፈታት ክቅጽል ምኳኑ መራሒት እቲ መደብ ንኩሉ ተሳታፍይ ዓዲማ ብሉስሉስ መሃሪ ሙዚቃ ተዛዘመ።}

ህልውና ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ቅድሜና ዝተገተረ መስገደል ስለ ዝኾነ፡ በብዕለቱ ብዛዕባኡ ክንጽሕፍን ክንዛረብን ናይ ግድን እዩ። ክንጽሕፍን ክንዛረብን እከለና ግና ከም ናይ ሰናይ ኣብነት ዘይኮነስ ከም ናይ እከይ ተግባራት ኣብነት ኢና እንጠቕሶ። ተግባሩ ከምኡ ስለ ዝኾነ። “ጉጅለ ህግደፍ ህዝብን ሃገርን ንምብስባስ ዝመጸ እከይ እዩ” ኢልካውን ስቕ ምባል ይከኣል እንድዩ፡ ምረት እከይነቱ ዝያዳ ንምብራህ ዝርዝር ምቕራብ’ውን ናይ ግድን እዩ። እከይነት ናይዚ ጉጅለ ኣብ ኩሉ መዳያት፡ ማለት ኣብ ቁጠባ፡ ማሕበራዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ዲፕሎማሲያዊ ካብ ሓደ ዲክታቶርያውን ጸረ-ህዝብን ባህርይ ዝቕዳሕ እዩ። እዚ ጉጅለ ኩሉ ተግባራቱ ሓድሽ ቅዲ ሓንጺጽካ ንቕድሚት ምስጓምስ ይትረፍ እሞ ነቲ ዝነበረ ኤርትራዊ ኩለመዳያዊ መንነት እውን ናይ ምዕቃብ ዓቕሚ ኮነ ትዕግስቲ ዘየብሉ ንድሕሪት ዝስጉም ኣፍራሲ እዩ።

ሎሚ ኤርትራ ኣብ ቁጠባኣ ኮነ ባህላ፡ ኣብ ማሕበራዊ ምስላ ኮነ ዲፕሎማሲያዊ ዝምድነኣ፡ ኣብ ምኽባር ደሞክራሲያዊ ኮነ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ ናይ “ዓሚ ይሓይሽ” ድሑር ደረጃ እያ ዘላ። ሎሚ ኣብዚ ዓለምና ብሳላ ዘመናዊ ስልጣነ ናብ ቁሸት ዝተለወጠትሉ ናይ ግሎባላይዘሽንን ምዕቡል ዘበንን ናይ ወፍሪ ፖሊሲ ዝማዕበለሉን መዋእል ናብ ዓባይ ቤት ማእሰርቲ ተለዊጣ ብናይ “ዕጽው ፖሊሲ ዝምድና” ተሻቢባ ብናይ ሓሶት “ነብስኻ ምኽኣል ቁጠባ” ኣብ ባይታ ዘይሽረፍ ፖሊሲ ጸምልያ ዘላ ሃገር እያ። ጉጅለ ህግደፍ በብግዜኡን መድረኹን ብዝቐያይሮ መልክዓት ዝነዝሖ ብልጭልጭ ዝብል መብጸዓታት ነይርዎ እዩ። ሕጂ’ውን ኣለዎ። ኩሎም እዞም ዝቐያይሮም መልከዓትን ዘቃልሖም መብጸዓታትን ግና ብድምር ካብ ሓደ መኹባዕቲ ዝቕድሑ ናይ ኣፍራስነት ውጽኢት እዮም። ብጥሙር ሕርሻ ኣሳቢካ መሬት ድኻ ሓረስታይ እንተላይ ጉልበቱ ምዝማት፡ ብጉልባብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብያተ ትምህርቲ ምዕጻው፡ ብጉልባብ ምብዛሕ ኮለጃት ዩኒቨርሲቲ ምዕጻው፡ ብጉልባብ ቤተሰብ ስዉኣትን ዳግመ-ህንጻን 2% ምእካብ፡ ብጉልባብ ሉኣላውነት ንኹሉ ደሞክራሲያዊ መስርሓት ዓጺፍካ፡ ብቑርጽራጽ ኣዋጃት ተሰኒኻ ኣብ ስልጣን ምቕጻል፡ ብጉልባብ ምንዳፍ ሓድሽ ሕገመንግስቲ ዕድመ መግዛእቲ ምንዋሕ፡ ብጉልባብ ምክልኻል ሃገር ዕዳጋ ቦንድ ምኽፋት …ወዘተ፡ ኩሎም እዚኣቶም ንዝነበረ ኤርትራዊ ኒሕን ውርሻን ንድሕሪት ዝመልሱ እምበር ንቕድሚት ዘሰጉሙ ከም ዘይኮኑ ርኢናዮ ኢና።ዲክታቶር ኣቶ ኢሳይያስ እውን ኣብቲ በብግዜኡ ዝገብሮ ተጋራጫዊ ቃለ መጠይቓት እንዳመለቖ ግዲ ኮይኑ “ ኢንዱስትሪ የለን፡ ጸዓት የለን፡ ዝተዋህለለ ማይ የለን ዘመናዊ መሳርሒ … ወዘተ” እንዳበለ ነቲ ብሰንኩ ኣጋጢሙ ዘሎ ጽልሙት ሃለዋት ኤርትራ ይገልጾ እዩ። ከምዚ ክብል እንከሎ፡ “እሞ እንታይ ደኣ ትገብር ኣለኻ?” ኢሉ ዝሓተኒ ኣካል የለን ካብ ዝብል ትምክሕቲ ዝነቅል ምዃኑ እውን ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን።

እነሆ ከዓ ኣብዚ ቀረባ መዓልታት እቲ ቃድራ መሬት ግዲ ተወዲእዎ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ኣብ ዘለዋ ዓድታት ኣሻሓት ኣባይቲ የፍርስ ከም ዘሎ ዝሕብሩ ዜናታት ንሰምዕን ነንብብን ኣለና። ነዚ ዝፈርስ ዘሎ ጥሻታት በቲ “ መሬት ናይ መንግስቲ እዩ” ዝብል እሞ “ መሬትስ ናይ መንግስቲ’ዩ፡ መንግስቲኸ ናይ መን’ዩ” ዝብል ሕቶ ዘኸትል ፖሊሲኡ መሰረት ድላዩ ክገብሮ እዩ። ድላዩ ክገብሮ እዩ ክበሃል እንከሎ ከም ፖለቲካዊ መሳርሒ ክጥቀመሉ እዩ ማለት ምዃኑ ክንዝንግዕ ኣይግበኣናን። ሎሚ ኣብ ኤርትራ ኣብታ ተወሊድካ ዝዓበኻላ ቁሸት መጽለሊኻ ትሰርሓላ ቅራስ መሬት ንምርካብ ብጉጅለ ህግደፍ “እሙን” ዝብል መዓርግ ክትለብስ ይግበኣካ። እቲ ጉጅለ ነዚ ዝፈርስ ዘሎ መሬት፡ በቲ ዝለመዶ ኣገባቡ ወይ ንሰብ ዶላር ክሸጦ እዩ፡ ወይ ድማ ስልጣኑ ኣብ ምንዋሕ “ኣብ ጐንኻ ኣለና” ንዝብልዎ እሙናት ኣሳሰይቱ ከም ግነዖት ክህቦም እዩ። ርግጽ እዩ ኣባይቲ ክፈርስ እንከሎ ቀንዲ ምረቱ ነቶም ሰብ ኣባይቲ እዩ። እንተኾነ እዚ ተግባር ብምፍራስ ኣባይቲ ዘይዓግብ ሃገር’ውን ከብርስ ዘንቀደ ጉጅለ ዝወስዶ ዘሎ ስለ ዝኾነ ናብ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ዘመሓላልፎ መልእኽቲ እውን ናይ ብስራት ዘይኮነስ ናይ መርድእ እዩ። ደሓር ከዓ ኣብ ከባቢ ኣስመራ ተደሪቱ ዝተርፍ ዘይኮነስ ጽባሕ ናብ ከባቢ ካለኦት ከተማታት ዝላባዕ እዩ። ጉጅለ ህግደፍ ግና ህዝብን ከፍርስ እንከሎ ዘይዓጀቦ፡ ገዛውቲ ከፍርስ እንከሎ ቅጭጭ ከምዘይብሎ ርዱእ እዩ።

ሓቂ እዩ ነዚ ጸይቂ ተግባራት ጉጅለ ህግደፍ ዓው ኢልና ከነወግዞ ይግበኣና። ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢኤርትራ’ኳካብ መጀምርታኡ፡ በቲ ሓደ ወገን መሬት ኣብ ቁጠባ ኤርትራ ንዘለዎ ዕዙዝ ግደ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ጉጅለ ህግደፍ ንህዝብና ብዘይምጻእ ይመጾ ከም ዘሎ ብምርዳእ ንመሬት ብዝምልከት ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ “ዋና መሬት ህዝቢ እዩ” ካብ ዝብምል እምነቱ ነቒሉ ኣብ ዓንቀጽ 6.1፡ “ቀጻልነት ዘለዎ ኣተሓሕዛ መሬት ንምርግጋጽን፡ ንድሌትን ረብሓን ናይ ሕጅን መጻእን ወለዶታት ብምንጽብራቕ ንምቕያሱ፡ ነዚ ዘሎ ንመሬት ዝምልከት ገባትን ኣግላልን ፖሊስን ኣዋጅን ህግደፍ ኣልጊሱ መጽናዕትን ምርምርን ብዘሰነዮ ፍትሓዊ መንገዲ ናብ ዋንነት ህዝቢ ይመልሶ።” ኢሉ ኣሎ። እዞም ንጉጅለ ህግደፍ ከም ነባሪ አሲዶም ንህዝብና ዘይወግሓሉ መሲልዎም፡ ነቲ ጉጀለ እንዳቃባጠሩ ሳዕቤናቱ ዘንጊዖም ኣብ ናይ መሬት ጉዚ ዝተመራስሑ ውሑዳት ኤርትራውያን፡ ቅድሚ ሕጂ እውን ኢደ-እግሮም ንክእክቡ መጠቀቕታታት ክቐርቦም ጸኒሑ እዩ። ኣብዚ ክንርሰዖ ዘይግበኣና ኣብዚ መድረኽዚ እቲ ቀንዲ ጉዳይና ጉዳይ ተቓወምትን ኩሉ ደላይ ለውጥን ክኸውን ዝግበኦ፡ ደድሕሪ ኣጀንዳታት ህግደፍ እንዳኸድካ ኣብ ሓደ ፍሉይ መድረኻዊ ፍጻመኡ ተወሲንካ ምእዋይ ዘይኮነስ፡ አቲ ናይ ኩሉ ግናይ ባህርያቱ መሰረት ዝኾነ ህልውናኡ ዘኽትመሉ መንገዲ ክንረክብ እዩ ዝግበና። ከነወግዶ ዘኽእለና መንገዲ ክንፈጥር ናይ ግድን ይግበኣና። በቲ ንሱ ብበበይኑ መገድታት ኣብ በበይኑ ግዜ ንከቕህመና ዝምህዞ ፈላሊኻ ናይ ምውቃዕ ተንኮሉ ከይተዓሸና ናይ ግዜን ሜላን ምምራጽ ጉዳይ ተዘይኮይኑ ኣንጻር ኩልና ዝተነጻጸረ ናይ ኩልና ጸላኢ ምዃኑ ክንዝንገዕ ኣይግበኣናን።

ሎሚ ጸረ-ህዝቢ ተግባራት እዚ ጉጅለ ክንዝርዝር ንደኽመሉ ግዜ ኣይኮነን። ምኽንያቱ እንታይነት ህግደፍ ኣይኮነንዶ ንዓና ንተቓወምትን ንህዝቢ ኤርትራን ንገዛእ ርእሱ ነቲ ጉጅለ እውን በሪሁ እዩ። ካብዚ ኣዝዩ ኣሻቓልን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ኣሰካፊ መድረኽን መዋጸኦ ክኹኑ ይኽእሉ እዮም ኢልና ንኣምነሎም ነናትና እማመታት ካብ እነንጸባቕ’ውን ነዊሕ ግዜ ኰይኑ እዩ። ነቲ ኩነታት ናይ ምቕያር ዓቕምን ሓላፍነትን ናይ ሓደ ውድብ ወይ ማሕበር ጥራይ ዘይኮነስ ናይ ኩላትና ውሁድ ዓቕሚ ምዃኑ ካብ እንርዳእ እውን ሓጺር ግዜ ኣይኮነን። እዚ ካብ ኩሉ ጉባአታትና፡ ኮንፈረንሳትናን መሪሕነታዊ ኣኼባታትናን ብዝወጹ ደምደምቲ መግለጽታት ክረጋገጽ ጸኒሑ እዩ።

እምበኣር ሎሚ ምስ ተግባራውነት ኢና ፊትንፊር ተፋጢጥና ዘለና። ሎሚ ናይ ምእዋጅን ውሳነታት ምዝርጋሕን ወይ ናይ ምቕራብ ምሩጽ መደረታት መድረኽ ዘይኮነስ፡ ብተግባር ናይቲ ብሓሳብ እትብሎ ቅዩድ ኮይንካ ናይ ምቕራብ ወይ ዘይምቕራብ ወሳኒ እዋን እዩ። ሎሚ ብዛዕባ ምክእኣል፡ ምጽውዋር፡ ፍልልያትካ ዓቂብካ ኣብቲ ትሰማማዓሉ ምስራሕ፡ ሰባኺ ዘይኮነስ ተግባሪ ኣብ ዝድለየሉ ኢና ንርከብ ዘለና። “ኣነ ምእንቲ ህዝበይን ሃገረይን ክብጀው እየ” ዝብል ብኣዋጅ ዘይኮነስ ብተግባር ኣብ ዝጥለበሉ እዋን ኢና በጺሓና ዘሎና። ህዝቢ ኤርትራ ድሕሪ ሕጂ “ናይ ቃላትን ጃህራን ሓሸውየ” ዝጸውር እንግደዓ ከም ዘየብሉ ይገልጽ ኣሎ። ነዚ ሻቕሎቱ ኣብ ሓጺር ግዜ ተዘይፈዊስናሉ ጽባሕ “ኣይእ ንሳቶም እውን ዘይከም ህግደፍ እዮም” ኢሉ ኣብ መስርዕ ኣፍረስቲ ከይሰርዓና’ሞ ከይንጠዓስ ብዓንተቦ ክንሓስበሉ ይግበኣና። ኣብቶም ብዓላማ እንፈላለ ዘሎ ርክብ ናይ ሓሳብ ፍልልይ እምበር ጽልኢ ኣይኮነን። እዚ ናይ ሓሳብ ፍልልይ ድማ ብናይ ተቐራሪብካ ናይ ሓሳብ እንካንሃባን እምበር፡ ብናይ ተረሓሒቕካ ጽልኢ ዝውዳእ ኣይኮነን።

4 መጋቢት 2015

ብድሕሪት ተኲሱ ዝወግእ እንግዳዓ

ኣድራጋ ዝሃረመ ካብ  ብሻዓ፣

ካብ ፈለማ ኣደልዲሉ ድርዒ

ዝሕባኣሉ መጸግዒ።

ሓርበኛታት፡ ከቋሙቱ ቅድሚት

ወራር ጀመረ፡ ካብ ድሕሪት፣

እናጨመተ ንዝሃብረረ

ሃገር ኣልቢስዋ ናይ ሓዘን ቋረ።

ወራር፡ ገጽ`ዶ ኣልይዎ መልክዕ?

ዓመጽ እንዳኣሉ ደም ዘጉስዕ፣

 ስሰዐ ዝማእከሉ ጨካን ወፍሪ

 ኣረመኔ ባህሪ፡ ቀዛፊ፡ ዓምጣሪ።

ካብ ናይ ራዛ ፕሮጀክት- ዝሻሕከረ

ካብ ዳግመ-ወራር- ዝጠንከረ፣

ካብ ምክልኻል ናቕፋ- ዝሓለ

ካብ ሰላሕታ ወራር- ዝመረረ።

ሃገር ደመየት ብወሓዚ ስደት

ንማእሰርትን መቕተልትን ካብ ተፈርደት፣

ሕሱም ወራር`ሲ እዚ እንዳኣሉ

ሃገር ዝረማስስ ካብ ውሽጢ ነቒሉ።

ኣለዋ፡ ዓድታት ዳርጋ ዝጸነታ

እታ ጽብቕቲ ቤቶም ብውቅብታ፣

ራሕሪሖማ  ከይዶም፡ ነፊጾም

ተስፋ-ኣልቦ ኮይንዎም ቀቢጾም።

ኣልቦ መዋጸኦ፡ ልኩት፡ ኩሕኖ

ንሓሳረ-መከራሞ እንታይ ክሳኣኖ!

ኣንቱም ሰባት! ሕሱም`ዩ እዚ ወረራ

ረኺብና ከንስእና ኤርትራ?

ጸጋይ ነጋሽ

                                                                                          03 03 2015

ቀዳማይ ክፋል

1. እቲ በትረ ስልጣኑ ብምልኪ ዝፈለመ፣ ህዝቡን ህዝቢ ዓለምን ዝፈንፈኖን ሞራላውን ንዋታውን ደገፍ ዝተሓረሞን ስርዓት ህግዲፍ ከም ነባሪ እምባ ንሊዕሊ 24 ዓመታት ኣብ ስልጣኑ ይነብር ካብ ሃለወ፣
2. እቲ ካብ ቅድሚ ነጻነት ሃገር ኣትሒዙ ለውጢ ከምጽእ ክቃለስ ዝጸንሐ ሓይልታት፣ ድሕሪ ነጻነት እውን እንተኾነ ገለ ክፋል ሓይሊ ህዝቡውን ተወሲኽሉን ኣሰንይዎ እንከብቅዕ፣ ፈራይን ጸጋይን ዝኾነ ነባሪ ቃልሲ ካብ ምክያድ ሓሊፉ ናይ ዓወት ጩራውን ከምጽእ ካብ ዘይከኣለ፣
3. ብሔራት ኤርትራ ብሓፈሻ፣ ንኡሳን ብሔራት ድማ ብፍላይ ኣብ ስልጣን ዘሎ ስርዓት ህግዲፍ ብዘይ ኣፈላላይ ንኹሉ ዜጋ፣ ብሔር፣ ሃይማኖት፣ ብማዕረ ዝድህኽ፣ ንዝኾነ ጸግዒ ዘይህም ጨካን ስርዓት ምዃኑ እንዳፈለጣን እንዳገለጻን፣ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ኣብ ዝግበር ቃልሲ ግን ንብሔራዊ ህልውንአንን ንብሔራዊ መሰላተንን ግን ብመንገዲ ሃገራዊ ውደባን ሃገራዊ ቃልስን ዘይኮነስ ብመንገዲ ብሔራዊ ውደባን ብሔራዊ ቃልስን ምዃኑ ኣሚነን ንብሔራተን ዝውክል ካብ ሕድሕድ ዝተናጸለ ኣወዳድባ ካብ ኣተኣታተዋ፣
4. እቶም ካብ ኢድ እዚ ንናይ መዋዕል ኣገልጋልነት/ባርነት ዝፈረዶም ጨካን ስርዓት ኣምሊጦም ኣብ ውሑስ ሃገራት ዝኣተዉ ኤርትራውያን መንእሰያት እውን እንተኾኑ፣ ኣብቲ ፋልማይ ጸረ ምልካዊ ምንቅስቃሳቶም፣ ነቲ ዝጸንሐ ገዲም ቃልስን ገዳይም ተቃለስቲ ኣያታቶምን፣ እዚኣቶም ናይ ቲሕቲ ሃገራውነት ሕማም ዘለዎም እዮም እሞ ከይምርዙና ካብኣቶም ተፈሊና፣ ኣብ ትሕቲ ሃገራውነት ተጥርኒፍና መንእሰያዊ ምንቅስቃስ ከነካይድ ኢና ብማለት ዝተጎጀለ ምንቅስቃስ ጀሚሮም እንከብቅዑ፣ ሎሚ ንሳቶም እውን በቲ ዝጸንሐ ናይ ኣያታቶም ሕማም ተለኺፎም ነቲ ዝነበረ ፍልልያት ካብ ዝነበሮ ናብ ዝበኣሰ ደረጃ ካብ ኣዕረግዎ፣
5. እቲ ዝበዝሐ ክፋል ምሁራውን ፈሊጣውን ዓቅሚ ዘለዎ ኤርትራዊ ማሕበረ ሰብ ከም ፍሉይ ውህብቶን ጸጋን ናይ ሓንቲ ሃገርን ህዝብን መጠን፣ ምሁራዊ ሓላፍነት ወሲዱ ንድሕነት ሃገርን ህዝቡን ሓርኮት ብምባልን፣ ዝተወሃሃደ ቃልሲ ብምክያድን መርሕ ታራ ኣብ ክንዲ ዝጻወት ዝበዝሐ ክፋሉ ስቑታ ካብ መረጸ፣ ገለ ክፋሉ ድማ ኣብ ናይ ምጉጅጃል መሳርዕ ተሰሊፉ በቲ ጸላዊ ዓቅሙ ንዘሎን ዝጸነሐን ፍልልያት ኣብ ክንዲ ምጽባብ ከጋፍሖን ከባዝሖን ይርከብ ካብ ሃለወ፣ እቲ ዝተረፈ ድማ ነቲ ዘይምኽነየሉ ሃገርን ህዝብን ዘብርስ ዘሎ ምሕደራ ሰርዓት ህግዲፍ ከመኽንየሉን ክሕለቀሉን ይርከብ ካብ ሃለወ፣
6. ነቲ ብብዝሒ ተሳትፎ ህዝቢ ተነዲፉ ኣብ 1997 ዝጸደቀ ዓንደ ሕጊ ሃገር/ National Constitution/ ኣብ ከይዲ ምንዳፉን፣ ኣብ ከርሰ ትሕዝቶኡን ርኡይ ኣበራት ንዝነበሮ ሰነድ፣ ስርዓት ህግዲፍ ንፖለቲካዊ መኽሰብን ንመናወራን ኢሉ ኣብ ዓለም መዳርግቲ ኣልቦ ዝኾነ ቅዋም ወኒና ኣሎና ኣብ ዝበለሉ ህሞት ነዚ ናይ ጃህራ ኣዋጅ መጕሊሕን ደገፍን ዝኾኑ፣ ሎሚ ውልቀ መላኺ ኢሰያስ ነቲ ካብ ዕለተ ምእዋጁ ባዕሉ ዓፊኑ ንዝቀተሎ ዓንደ ሕጊ ሃገር፣ እዚ ዝሞተ ሰነድ እዩ፣ ህይወት ኣልቦ ሰነድ ስለዝኾነ ድማ ድጊም ብዛዕብኡ ክንዛረብ እውን የብልናን፣ ኣነ ድማ ብተኣዘዝተይን እሙናተይን ገይረ ካልእ ቅዋም ኣብ ምንዳፍ ይርከብ ኣሎኹ፣ ምስተዛዘመ ጥራሕ እዩ ድማ ንህዝቢ ዝንገር እንክብል ንህዝቢ ብብደዐ ኣብ ዝኣወጀሉ እዋን ድማ ነዚ ኣዋጅ እዚ ከም ቅቡልን ምኽኑይን ብምግባር ንምልክን መላኽን ዝጣበቅን ዝሕለቅ ምሁራውን ፈሊጣውን ድምጺ ከበሳ ይስማዕ ካብ ሃለወ፣
7. ኣንጻር ናይዚውን ነዚ ቅዋም እዚ ካብ መስርሕ ምንዳፉ ኣትሒዙ ጌጋ ከም ዝነበሮን፣ ውክልናን ተሳትፎን ናይ ህዝቢ ከምዘይነበሮን፣ ንመሰላት ህዝቢውን ዘየውሕስ ቅዋም ምንባሩ ብምግላጽ ነቲ ከፊላዊ ኣወንታውነቱውን ዝኽሕዱ፣ ምስዚ ኣተኣሳሲሮም እውን ህዝቢ መታሕትን፣ ህዝቢ ኣማኒ ምስልምናን ካብ ምምስራት ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ምንቅስቃስ ኣትሒዙ ብህዝቢ ከበሳ ምስ ተበደለ እዩ፣ እሞኸኣ እቲ ትማሊ ህዝቢ ከበሳ ንኣንድነት እንዳኣድመጸ ንነጻነትን ዘድመጸን ሰውራ ዝመስረተን ህዝቢ ባርካ/መታሕት ኢሉ ዝማጎት ምሁራውን፣ ፈሊጣውን፣ መታሕታውን፣ እስላማውን ድምጺ እንዳተቀልቀለን እንዳጎልሐን ይምጽእ ካብ ሃለወ፣

ነገሩ፣ እዛ ብርኩታ ኣብ ውሽጣ ገለ ኣላታ ስለዝመስል፣ እዚ ኣብ ላዕሊ ርእሰ ዓንቐጽ ናይዚ ጽሑፍ እዚ ዝኾነ ሕቶ ክለዓል ናይ ግድን እዩ. ሓበርቲ ኣጻቢዕትና ገበነኛን ዓማጺናን ንዝኾነ ሰርዓት ኢሰያስ ንምሕባር፣ ንምዃናኑ ድማ ልሳናትና ዘስመርና እንክንስና፣ ነቲ ናይ ሓባር ጸገም ዝኾነ ስርዓት ንምእላዩ ቅልጽምና ካብ ዘየስመርናን ዘየወሃሃድናን ናይ ግድን እዩ ክዝረብን፣ ክግለጽን ዘለዎን፣ ድሕሪ ግቡእ ተረድኦ ድማ ናይ ሓባር ፍታሕ ክንናደየሉን ዘለዎ ድጉል ዝኾነ ጽገማት ከምዘሎ ጎሊሑ ይረኣየካ. ሽግር ህዝቢ ኤርትራ ምልኪ ጥራሕ እዩ ኢልካ ክትድምድሞ እውን ዘይከኣልን ካብ ባይታ ዝምስክሮ ሓቅን ክተምልጥ ምፍታንን ጥራሕ እዩ ክኸውን::  

ብመሰረቱ ሕማምካን ሽግርካን ኣቀዲምካ የዐሪኻ ምፍላጦም፣ ቀጺሉ ድማ ከይተሰከፍካን ከይሸፋፈንካን ኣውጺእካ ክትዛረበሎምን ክትገልጾምን ምኽኣል መፍትሕን መድሃኒትን ኣብ ምርካብ ዓቢ ግደ ኣለዎም:: ቃልሲ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ እውን እንተኾነ ንዝድለ ለውጢ ኣብ ምምጻእ ክበቅዕ እንተደኣ ኮይኑ፣ ኣቀዲሙ እቲ ፍታሕ ዘድልዮ ቀንዲ ጽገማት ህዝቡ ፈልዩ ክፈልጥን ብቀዳምነት ንዑኡ ፍታሕ ክረኽበሉን ክኽእል ኣለዎ:: እንተዘይኮይኑ ከምዚ ሕጂ ዘለዎ ኩሉ ደላይ ለውጥን ንለውጢ ዝቃለስን እንክንሱ፣ ኣብ ፖለቲካውያንን በርገሳውያንን፣ ገዳይምን ሓደስትን/መንእሰያትን፣ ሃገራውያንን ብሔራውያንን፣ ሃይማኖታውያንን ዕልመናውያንን፣ መታሕታውያንን ከበሳውያንን፣ ኣኮለጉዛይ፣ ሰራየ፣ ሓማሴን፣ ኣባላት ኪዳንን ዘይ ኣባላት ኪዳንን፣ ኣባላት ሃገራዊ ባይቶን ዘይኣባላት ሃገራዊ ኣይቶን፣ ጀብሃ ነበርን ህዛዊ ግንባር ነበርን/መድረኽ፣ ፈደራላውያንን ዘይምእኩል ምሕደራውያንን ወዘተ ወዘተ ኣብ ዝብል ናይ ፍልልያት መሳርዕ ተገማሚዕና ክነብርን ክንደክምን ምዃና ክሳብ እዛ ዕለትዚኣ ዘመዝገብናዮ ታሪኽና ዝምስክሮ ሓቂ እዩ::

ክፍለጥ ዘለዎ ድማ እዝቢ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ስርዓት ኢስያስ ዘለዎ ጽልኢ ዓቢይ ኮይኑ ኣብ ሊዕሊ እዚ ኣብ ዝተገማምዐ ደምበ ተቃውሞ ዘለዎ ስኽፍታን ስግኣትን ግን ካብኡ ዝዛየደ እዩ:: ከምቲ እተጽገኒ ቅጫስ ኣብ መቑሎኣ እንከላ ይፈልጣ ዝብል ብሂል ኣበው፣ ህዝብናውን ብሓደ ጥርኑፍ ሓይሊ/ህግዲፍ ዘይቀሰንኩዶ ብተጎጃጂሉ ዘመነ ውራውራ ዝኣወጀ ሓይልታት ክርህወለይ ኢሉ ጽባሕ ካብ ሎሚ ከይትገዶ ኣብ ስኽፍታን ሽቁረራን ይነብር ከምዘሎ እዩ::

ካብ ትዕዝብተይን ተረድኦይን እምበኣር ክንዮ መላኽን ገባትን ስርዓት ህግዲፍ እቲ ቀንዲ ጸገም ኮይኑ ዘሎ ህዝቢ ብብሔር፣ ሃይማኖት፣ ዞባ ተጎጃጂሉ ኣብ ነንሕድሕዱ ምትእምማን ዝበሃል ኣጥፊኡ ይርከብ ኣሎ:: እዚ እዩ ድማ እቲ ብቀንዱ ፍታሕ ዘድልዮ ዘሎ ጉዳይ:: ጠንቂ ናይዚ ዘይምትእምማን ብዙሕን ካብ ብዙሕ ኩርነዓት ዝመንጨወን ክኸውን ይኽእል. ኣብ ዝቅጽል ጽሑፋተይ ድማ ክገልጾ ክፍትን እየ::

ንሕጂ ግን እዚ ወደሓንኩም!!!

መድሃኔ ሃብተዝጊ

(LLM)

          ኣብ ዓድዋ 1 መጋቢት 1896 ዓቢይ ታሪክ እዩ ተፈጺሙ ። ታሪክ ጽቡቅ ይኩን ሕማቅ ክድፈን ኣይክኣልን እዩ ። ንታሪካ ሕማቅ ሽነኹ ገዲፍካ በብትጽቡቅ ከተቀናጅዎ ፍጹም ዝኸኣል ኣይኮነን ። ነቲ ሕማቕ ካልኣይ ግዜ ከምዘይድገም ምግባር ናይ ኩሉ ዜጋ ሓላፍነት እዩ ።ኣብ ዓድዋ ዝተገብረ ፍጻሜ ንኤርትራን ኢትዮጳያ ዓቢዩ ትምህርቲ ክከውን ነይሩዎ ። እንተኮነ ህዝብታት ናይቲ ከበቢ ለባማትን መስተውዓልትን መራሕቲ ስለ ዘይተዓደሉ፣ ሚእትን ዓሰርተው ትሽዓተ ዓመታት ዓመታት ሓሊፉ ክሳብ ሕጂ ከም ኤርትራውያን ኣብ ስቓይ ንርከብ ኣሎና።ኣብ ስልጣን ዘሎ ጉጂለ ካብቶም ዝሓለፉ ባዕዳውያን ገዛእቲ ብዝከፍኤን ዝመረርን ህዝብን ሃገርን ኣብ ምጥፋእ ተጸሚዱ ይርከብ ኣሎ ። ብሓባር ንተስእ ይኣክል ከኣ ንበሎ!

          ዓወት ኩናት ዓድዋ ኣብ ምሉእ ዓለም ኣብ እተቓለሓሉ ፣ ንብዙሓት ኣፍሪቓውያ ወይ ጸለምቲ ዓቢይ ክብሪን ኩርዓትን ነበረ። ነቶም ኣብ ኣፍሪቓዊ መግዛእቲ ክዋፈሩ ዝሓስቡ ዝነበሩ ከኣ ዓቢይ መርድእን ኮኖም ፣ ሓሳባቶም ዳግማይ ክለሳ ክገብሩሉ ዘየዳግም መልእቲ ኣማሓላሊፈሎም እዩ ።ኣብ ኣፍሪቓ ክንድዚ ዝኣክል ጻዕዳ ወተሃደር ዝተማረኸሉ ኩናት ዓድዋ፣ ነባሪ ታሪክ ናይቶም መራሕን ናይታ ሃገርን ኮይኑ ክነበር እዩ ። በቲ ካልእ ከኣ ፣

          መራሕቲ ኩናት ዓድዋ ኣብ ልዕሊ ኤርትራውያን ዓስከር ዝወሰንዎ ፍርዲ ምስ ኹነታቶም ዝመጣጠን ኣይነበርን ካብ ኤውሮጳ እዚ ኩሉ ባሕሪን መሬትን ስጊሩ ክወረካ ንዝመጸ ብገንዘብ እናፈትሓካ ነቶም ብዘይ ድልየቶም ተገዲዶም ዝተዓስከሩ ኤርትራውያን ብመሪርን ኢሰብኣዊ ተገበር ምቅጻዕ ፍትሓዊ ኣይነበረኝ። ብሓደ ወገን ኣብ ጣልያን ተዓስኪርካ ተባሂሉ ፣ በቲ ካልእ ከኣ ናብ ኢትዮጵያ ሓዲምካ ተባሂሉ ንኤርትራዊ ብኩሉ ዕድሉ ሞት ነበረ።ስለዚ ኤርትራዊ መንነት ንጉጂለ ህግደፍ ኣጥፊእካ ናይ ግድን ክዕቆብ ዘሎዎ እዩ ።

ዝኸበርኩም ተከታተልቲ እዚ መርበብ፣ ሎሚ ዘቅርበልኩም ጽሑፍ ካብ ናይ ታሪክ ተመራማሪ ራይሞንድ ጆናስ ዝተተርጎመ ኮይኑ ፣ ብዛዕባ ናይ ምትርጓም ሕጽረታት እንተልዩ ናተይ ጉድለት ይኸውን ።                                  

ኣብ ልዕሊ እሱራት ኹናት ዓድዋ ዝተወሰደ ውሳኔ ።

መጋቢት 2 ፣ ምድሪ ምስ ወግሔ ፣እቶም ካብ ኩሉ ሰብ ንላዕሊ ዝድለዩ ዝነበሩ እቶም ንጉስ ነበሩ ። ሰዓት 10 ናይ ንግሆ ምስ ኮነ እቶም ጣልያናውያን ምሩኻት ብምእትታት ናብቲ ኣደራሽ ሚኒልክ ዝነበሮ ተኮብኲቦም ተወስዱ ። እታ ተንዳ ናይቶም ንጉስ ብቀሊሉ ትልለ ነብረት ፣ ምስጋና ነተን እክባት ተንዳታትን እታ ቀያሕ ተንዳን እቲ ኣዳራሽ ወሲክኻ ።እቲ ኣዳራሽ እኩል ስፍሓት ዘለዎ ክሳብ 12 ሰባት ደው ክብሉሉ ዝክእሉ ፣ ሚኒልክ ፍርዲ ዝህበሉ ነበረ።

          ሚሊልክ ኣጋይሽ ዝቅበለሉ ስፊሕ ክዱን ተንዳ ፡ ናብ ግዜዊ ሆፒታል ተቀይሩ ክግልገሉሉ ፍቂዱ ። ስለዚ ኢጣልያናውያን ሕካይም ነቶም ዝቆሰሉ ኢትዮጵያውያን ይሕክሙ ነበሩ ። ጣልያናውያን ውጉእት ረዲኤት ኣብ ዝሓተቱሉ በቶም ጣልያን ኣሕዋቶም ይንጸጉ ነበሩ ።

          እቶም እሱራት ነቶም ንጉስ ክርእዩ እናተጸበዩ እንከለዉ ምስቲ እንኮ ብናይ ዓድዋ ዓወት ምስክርነት ክህብ ዝኽእል Mr. Clochette ዝብሃል ጥሮታ ፈረንሳዊ ወተሃደራዊ መኮነን ክላለዩ ክእሎም ። Clochette ሓደ ካብቶም ኤውሮጳውያን ነጋዶን / ኣማኸርትን ምስ ሚኒልክ ጽቡቅ ዝምድና ክምስርቱ ዝከኣሉ ሓደ ሰብ ነይሩ ። በቲ ካልእ clochette ብጻይ ናይ Mondon Vidailhet ዝብሃል ፣ኣብ ኤውሮጳ ምስሊ ሚኒልክ ብኣውንታ ዝገልጽን ዝሕበርን ሰብ ነበር።Clochette እቲ 8,000 ሽሕ ጠበናጁ ናብ ሚኒልክ ክሸይጥ ዝተሓባበረ ሰብ ነበረ ፣ ናይ ሚኒልክ ሓያል ኒሕን ቀራጽነትን ከኣ ክዕዘብ በቂዑ እቶም እሱራት ምስ ሚኒልክ ክራኸቡ እናተጸበዩ Clochette ኣብ ትሕቲ ዳዕሮ ኮፍ እሉ ብታሕጓስ ነቶም ኢጣልያውያን ይስሕቆም ነበረ ። እቶም ምሩኻት ድሕሪ ናይ 3 ሰዓታት ምጽባይ ንሚኒሊክ ከይረኣዩዎ ክብተኑ ተገብረ ።

          ንጽባሒቱ 3 መጋቢት እቶም ምሩኻት ነቲ ናይ ኢትዮጳያ ቤተ መንግስቲ (ኣዳራሽ) ምስ ኩሉ እቲ ሽልማቱን ግርምኡን ክዕዘቡ በቂዕም ። ዑደት ቅድሚ ምጅማሩ ሰብኡት ኣንስት ቆልዑትን ካብቲ ካምፕን ካብቲ ቁሸታት ናይቲ ከባብን ናብቲ ንጉስ ዘለዎ ቦታ ኣምሪሖም ። ኣቅሽሽቲ ታቦት ተሰኪሞም እናዘመሩ ናይ ምምራሕ ተራ ወሲዶም ። ሓደ ጉጅለ ዘመርቲ ድምጺ ከበሮን እምብልታ እናኣስሙዑ ስዓብዎም ። እዚ ኩሉ ስለ ዓወት እተጓነጽፉ ንኣምላክ ምስጋና ንምቅራብ ነበረ። ኣብ ማእከል እዚ ኩሉ ከኣ ምኒልክ ነበሩ ።

          እቲ ዝዓበየ ኣፍሪቓዊ ዘመናዊ ወተሃደርዊ ዓወት ዝሃንደሰን ፣ ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ዘይፈልጥ ዓወት ዘመዝገበ ሚኒልክ ወዲ 49 ዓመት ነበረ።

          ብ 3 መጋቢት ሚኒልክ ድሮ ኣካል ሕብረተሰብ ናይቶም ዓበይቲ ሰባት ኣብ ዓለም ብብዝሒ ዝውረየሎም ኮይኑ ንኢትዮጳያውያን ምኒልክ ጅግና ኮነ ። ንኤውሮጳውያን ፣ ንጣልያ ጥራሕ ዘይኮነ ፣ ሚኒልክ ኩሉ ሕማቕን ጽቡቅን ተባሂሉ ። ብሓደ ወገን መለኮታዊ መንፈስ ዝሓደሮ ፣ በቲ ካልእ ከኣ ሕማቅ ከም በላዕ ሰብ ዝግምትዎ ነበሩ ።

          ገለ ካብቶም እሱራት ኣብ ቅድሚ ሚኒልክ ቀሪቦም ፣ ዝበዝሑ እናፈርሑ ናብቲ ተንዳ ናይቲ ንጉስ ቀሪቦም ፡ ዝተጸበዩዎ ሓደ ግፍዔኛን ዕቡይን ንካልኦት ኣትሒቱ ዝርኢ ክኽውን ተጽበዩዎ ። እዚ ተምሳል እዚ ግን ብሰንኪ ዓወቱ ዝተጋነን ነበረ። እንተኮነ ሚኒልክ ከም ሰብ ሕያዋይ ዘይጓዳእ ኮይኑ ጸንሖም ። ሓደ ህዱእ ስብ ፡ ሰላምዊ መንፋስ ዝሓደሮ ፣ ጸጸኒሑ ፍሽክ ዝብል ነበረ ። ኣዕንቱ ነቲ ናቱ ሓያልን መሳጥን ምሉእ ፈልጠት ዝገልጻ ነበራ።

          ኣብ ገጹ ዝርኤ ዝነበረ ብዕምቆት ናይ ምሕሳብ ናይቲ ህሉው ኩነታት ዝገልጽ ኮይኑ ፣ መንፋስ ናይ ምትእምማን ሓዲሩዎ ነበረ ። ድሕሪ ውግእ ዓድዋ ንሚኒልክ ዝዓበየ ገድሊ ዝኮኖ ነቶም እሱራት እንታይ ይግበሮም ዝብል ነበረ። ብናይ ኢትዮጵያውያን ባህሊ ፣ ዝተሳዕረ ኣብ ትሕቲ ቁጽጽር ናይቲ ዝሰዓረ እዩ። ብዓወት ውግእ ሃረረ ጀሚርካ ፣ ቀጺሉ ወፍሪ ኣንጻር ዋላይታ ናይ ኢትያጵያውያን ልማድ ንጹር ነበረ ። ዝበዝሑ ዝተሳዕሩ ወተሃደራት ብህወትም ይኸፍሉ/ይቅተሉ ፣ ሙሩካት ባረዩ ንምግባሮም እንተዘይኮይኑ ምሓዞም ሳሕቲ ነበረ።ንብረት ናይቶም ዝተሳዕሩ እንተላይ ናይ ሰላማውያን ከከም ዓቅሚካ ምግፋፍ ነበረ።

          ዓድዋ ብብዝሒ እሱራት ድሮ ፍሉይነት ኣመዝጊባ ነበረት ። ሚኒልክ ኢሉዎ ከም ዝብሃል ፣ ፍሬ ነብሲ ዘይኮነስ ሰብ ኣምጹኡለይ ! እዚ ብሩህ መምሪሒ ኣንጻር ምቁራጽ ፍሬ ነብሲ ጥራሕ ዘይኮነ ፣ ብዙሓት ናይ ጸላኢ ወተሃደራት ብህወቶም ንምሓዝ ዘርቢሕ ስለ ዝነበረ። ሚኒልክ ምቅታል ዘይኮነ ምሩኻት ክመጽዎ ዝደለየ። ረኽቡዎም ከኣ፣

          ብዕለት 2 መጋቢት ሚኒልክ 1,900 ምሩኻት ጣልያን፣ ከምኡ እውን ካብ 1,200 ክሳብ 1,500 ዓስከር ተረከበ ።ሚኒልክ ሽዑ ንሽዑ ነቶም ምሩኻት ጣልያን ከም ኣብነት ክጥቀመሎም ካብ ኣማኸርቱ ብርቱዕ ተጽዕኖ መጾ። ምሸት ድሕሪ እቲ ኹናት ከምኡ እውን ኣብ ወጋሕታ ናይ 2 መጋቢት ሓደ ዓቢይ ክትዕ ኣብ ቤተ መንግስቲ ሚኒልክ ተካይዱ ። ኣብ ውሽጢ ናይቶም ንጉስ ቴንዳ ፣ ፀሃይቱ ከምኡ እውን ራስ መንገሻ ፣ ብምትሕብባር ራስ ወለ ሓው ፀሃይቱ ፤ ዝበረኸ ሕሉፍ ዝኮነ ሓሳብ ወሲዶም ። እቶም ወተሃደራት ጣልያን ክቅተሉ ፣ እቶም ዓስከር ከኣ መቅጻዕቲ ክወሃቦም ፣እዚ መሰረትዊ ፍትሒ ፣ ኹሎም ናይ ሚኒልክ ወተሃደራት ከምኡ እውን ኩሎም ኢትዮጵያውያን ዝሓትዎ ነበረ። ራስ ኣሉላ እቲ ስሙ ምስቲ ዘድንቅ ምድምሳስ ወተሃደራት ጣልያን ኣብ ዶጋሊ ዝፍለጥ ፣ ምስቶም ዝለዓለ መቅጻዕቲ ዝጠለቡ ንክሕወስ ተጽዕኖ ዘድሊዮ ኣይነበረን ።ከምቲ ናይ ዶጋሊ ኣደናቂ ተግባር ምርኣይ ፣ እነተኮነ ብዝዓበየ ደረጃ ፣ ኢትዮጵያ መላገጺ ከምዘይኮነት ሓያል መልእክቲ ክስድድ ዝኽእል ዝብል እምነት ነበሮም’።

          ራእሲ መኾነን ማእከላይ ውሳኔ ክህሉ ተማጒቶም ። ርእይቶኦም ኣጋዳሲ ነይሩ እንተኮነ ኩነታቶም ሕልክልክ ዝበለ ነበረ።ንብዙሕት ኣብቲ ቤተ መንግስቲ ራእሲ መኾነን ጥርጡር ነበሩ ። ኣብ ጉዳይ ኤወሮጳውያን ልስሉስ ተባሂሎም ብታሕቲ ታሕቲ ናይ ጣልያን ፈታዊ ወይ ደጋፊ ኮይኖም ይርኣዩ ነይሮም ።ብኣንጻሩ ፀሃይቱን ራስ ኣሉላ ክልቲኦም ዝኮነ ስሚሚዕ ምስ ኤውሮጵውያን ሓደገኛ እዩ ።ሓደ ስጉምቲ ኣብ መንገዲ ክሕደት ሸተት ምባል ክብሉ ተቓወሙ ። እንተኮነ ምስ ራስ መኾነን ፣ ተክለሃይማኖት ንጉስ ጎጃምን ፣ ራእሲ ሚካኤልን ናይ ወሎ ሕድገታት ክህሉ ሚዕዶም /ተላብዮም። ከምኣ እውን Clochette እቲ ጥሮተኛ ፍረንሳዊ ወተሃደረዊ ኣማካሪ ናይ ሃጸይ ሚነሊክ ሕድገታት ክግበር ተላብዩ።

          ምሩካት ወተሃደራት ጣልያን ዋግኦም ከድሕኖም ኪኢሉ ። ንሚኒልክ ወተሃደራት ጣልያን ካብ ምውታት ብህወቶም ዝያዳ ዋጋ ነይሩዎም ። እቶም ምሩኻት ብህወቶም ኣብቲ ብርግጽ ክስዒብ ዝክእል ዝርርብ ሓያል ግደ ስለ ዝህሉዎም ንመንግስቲ ጣልያ ጥራሕ ኣእምንካ ከፊሎምሎም ብሰላም ንዓዶም ከም ዝምለሱ ምግባር ነበረ። ስለዚ ከኣ ዝኮነ ሕማቕ ኣታሓሕዛ ኣብ ልዕሊ ኢጣልያውያን ካብ መኣዲ ክቲዕ ወጻኢ ኮነ

          ኹነታት ናይቶም ዓስከር ሕልክልክ ዝበለ ነበረ። ብገምጋም ካብ 1200 ክሳብ 1500 ዓስከር ኣብቲ ኹናት ተማሪኾም ። እቶም ዝሰዓሩ ወገን ፣ መቅጻእቲ ክህሉ ዝሓተቱ ካብ ርእቶኦም ፈልከት ምባል ኣብዮም ። እቶም ፈራዶ ፍጹም ጽልእን ቀጻሊ ሕማቅ ስሚዕት ልዕሊ እቶም ዓስከር ነበሮም ።ብርእይቶኦም ቀንዲ ናይ ጣልያን ዓወታት ብሰንኮም ከምእተፈጸመ ስለ ዝኣምኑ ። ሓደ ካብኦም ራእሲ መንግሻ ብሰንኪ ዓስከር ስልጣኑ ከም እተሓደገ ይገልጽ ። Baratieri ብዘይ ሓገዝ ናይ ዓስከር ካብ ዃዓቲት ከም ዝሃድም ድሕሪ ምግባሩ ፣ ስዒቡ ከኣ ካብ ሰንዓፈ ኣባሪሩዎ ።ከምኡውን ኣብ ኹናት ኣንጻር መንገሻን ፣ ባህታ ሓጎስን ፣ ራስ ኣሉላን ካልኦትን፣ እቶም ዓስከር ከም መራሕትን ተመራሕትን ናይ ጣልያን እግረኛ ወተሃደራት ኮይኖም ኣገልጊሎም ። ኣብ መወዳእታ ከኣ እዚ ናይቶም ዓስከር ክሕደት ኮይኑ ተረክበ ። ብዝኮነ መዔቀኒ ክርኤ እንከሎ ሚኒልክ ማእከላይ ርእይቶ ነይሩዎ። Paul Lauribar ፈረንሳዊ ከምዝበሎ “ እቲ ባህሪያዊ ሕያውነቱ ንምሕረት ገጹ ደሪኩዎ” ነይሩ ይብል ።

          እንተኮነ ኣብ መወዳእታ ሚኒልክ ነቲ ምስ ፀሃይቱን ፣ ኣሉላን ፣ መንገሻን ፣ ካልኦትን መቅጻዕቲ ዝሓቱ ዝነበሩ ወጊኑ ዝነብረ ኣቡነ ማቴዎስ ምኽሪ ተቀበለ ። ብተወሳኪ እቶም ኢትዮጵያውያን እዚ ደረት ዘይብሉ ሕሉፍ መቅጻዕቲ ክሓቱ ዝገበሮም እቲ ክሕደት ናይቶም ዓስከር ሕማቅ ዝኮነ ስሚዒት ስለ ዝፈጠረሎም ፣ኣብ ከምዚ ዓይነት ናይ ምትሕስሳብ ደረጃ ክበጽሑ ኪኢሎም ።

          ራስ ኣሉላ ኩሉ ግዜ ትኽ እልካ ምዝራብ ዝፈቱ ነቶም ኣብ እምባ ኣላጄ ዝተማረኹ ዓስከር ከምዚ ክብል ገሊጹ ነበረ”ንስኩም ሓበሻ እኩም ፣ ንጉስ ኣሎኩም ፣ ሃጸይ ኣሎኩም ፣ እንድገና ንካልእ ንጉስ ጥልያን ደሊኩም ፣ ንስኩም ኣንጻር ኣሕዋትኩም ትዋግኡ ኣሎኩም ፣ ስለዚ ኣእዳውኩም ብምቅራጽ ክቀጽዓኩም እየ በሎም።ስለዚ ከም ናይ ጸላኢ ተዋጋእቲ ዘይኮነስ ከም ከሓዲ ተውሲዶም እቶም ዓስከር እቲ ዝከፍኤ መቅጻእቲ ተቂቢሎም ። ህወቶም ክድሕን እንከሎ ፣ የማናይ እዶምን ጸጋማይ እግሮም ክቁረጹ ተገይሩ ።

          ካብቶም ካብ 1,200 ክሳብ 1,500 ዝግመቱ ሙሩካት ዓስከር ፣ 300 ሚእቲ ጥራሕ ንኤርትራ ተማሊሶም ዕጸይቲ እግሪ ተገይሩሎም ፣ ናብ ዝከፍኤ ስራሕ ከም ዝምደቡ ተገብረ ። ብዛዕባ እቶም ዝተረፉ ብልክዕ ዝፍለጥ የለን ፡ ብግምት ካብ ረክስን ምውዳእ ደምን ሞይቶም ይኮኑ ፡ ንሓዋሩ ክፍለጥ ዝክኣል ኣይኮነን ።

          ኣብቲ ባይታ ዝሕዛን ምርኢት ነበረ ። Giovanni Tedone ኣብ መንጎ እቶም ሚእትታት ዝቁጸሩ ዓስከር ክሓልፍ እንከሎ፣ ከም ወተሃደራዊ ኣዛዚኦም እውን ዝፈልጥዎ ዝነበሩ ፡ እናጸውዑ ፣ ኣይትሓዝነልናን መስኪን ጥልያን ! ማይ ማይ ! ይብሉ ነይሮም ።ነዋሕ መሳርዒ ናይቶም ዓስከር ተስፋ ቆሪጾም የማናይ ኢዶም እናሃቡ ንቅድሚት ገጾም እናሰጎሙ ነቲ ዕድሎም ይቅበሉ ነበሩ ።ዝተቆርጻ ኣእዳውን ኣእጋርን ብዝረሰነ ሓጺን ይትኩስዎ ነይሮም። ዝተቆርጸ ኣካላት ተኮሚሩ ጎቦ ክመስል ዝሕዝን ምርኢት ነበረ ። Tedone ካብቲ ምርኢት ክሃድም ፈቲኑ ። እንተኮነ ሓደ ካብቶ ዓስከር ብሓይሊ ንድሕሪት መሊሱ ነቲ ዝሕዝን ምርኢት ክዕዘብ ገበሮ ።ምናልባሽ Tedone እውን ክምዚ ዝኣመሰለ ዕድል ይጽበዮ ከም ዘሎ ንምሕባሩ ዝነበረ ይመስል ።

          Carlo Diotti እውን ሓደ ካብቶም ኣዘዝቲ ፣ተመሳሳሊ ዝሕዝን ምርኢት ክዕዘብ ተገዲዱ ። ነቶም ኣብ ጎኒኡ ኮይኖም እተዋግኡ ዓስከር ንሕቶኦም ክምልስ ኣይከኣለን። ንእግረ መንግዱ ክሓልፍ እንከሎ እቶም መሳክን ዓስከር ኣብቲ ሕጻ ብቓንዛ እናተጋማጠሉ ዘቓልሓዎ ዝነበሩ ዘጨንቅ ስቓይ ፡ እናበኸዩ ጣልያን ሓወይ ! “ ማይ ዝስተ ! ማይ ዝስተ ! ማይ የለን ! ይመውት ኣሎኩ “ ይብሉ ነበሩ

          ኣብዚ ኣገዳሲ ይኽውን ንምዝካር እቶም ዓስከር ካብ ጣላያን ናብ ሚኒልክ ዝከድዑ ገለ ቁሩብ ነይሮም ። ብወገን መንግስቲ ጣልያን ምስ ተታሕዙ ከም ከሓድቲ ተወሲዶም ብናይ ኤውሮጳውያን ሕጊ ብክሕደት ተከሲሶም ንሞት ይፍረዱ ነበሩ ። ሓደ ግዜ ሓደ ዓስከር ካብ ኹናት እምባ ኣላጄ ዝደሓነ ፣ በቶም ኣቅሽሽቲ መቀለ መዔቆቢ ተዋሂቡዎ ዝነበረ ምስቶም ሓርበኛታት ኣንጻር ጣልያን ተሰሊፉ ። እንተኮነ በቶም ጣልያን ምስ ተፈልጠ ጎቲቶም ናብቲ ፎርቶ ወሲዶም ቀቲሎሞ ።እቲ ናይ ጣልያንን ናይ ኢትዮጵያ ክተወዳድሮ እንከሎካ እቲ ናይ ኢትዮጵያውያን ምቁራጽ ኣካላት ፣ ይሕዝን ፣ይኩን እምበር ዝፈኾሰ ይመስል ።ብርግጽ ናይ ጣልያን ብክሕደት ምርሻን ከምዚ ድሕሪ ኹናት ዓድዋ ዝተፈጸመ ጪካኔ ዝመልኦ ምቁራጽ ኣካላት ፣ ፍጹም ዝመሳስል ኣይኮነን ።

          ሚኒልክ ዝወሰዶ ወሳኔ ድሕሪ ውግእ ዓድዋ እቲ ዝከፍኤ ነበረ። ካብቲ ፍትሓውን ብቁኑዕ ፍርዲ ዝፍለጥ ፣ ንጉስ ሰሎሞን ናይ ህብሩ ዘርኢ ተወሊደ ዝብል ፣ ነቲ ቀጻሊ ደም ምፍሳስ ጠጠው ክብሎ ኣይከኣለን ። ደም ኣብ መንጎ ኤርትራውያንን ኢትዮጵያውይውን ምክፍፋልን ምርሕሓቅን ዝፈጥረ ።

          ሚኒልክ ብዘይ ጥርጥር እቲ ሕማቅ ስሚዒት ናይቶም ዓስከር ኣብ መንጎ ኤርትራ ኢትዮጵያን ብቀሊሉ ዕርቂ ንከይህሉ ዝዕንቅፍ ምዃኑ ተረዲእዎ ነበረ። ኣብዚ ነጥቢ እዚ Augustus Wylde ዝብሃል እንግሊዛዊ እውን ፣ ደድሕሪ እቲ ኹናት ከምዝገለጾ “ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ እተፈጥረ ጽልኢ ንናይ ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምድና ንብዙሕ ዓመታት መሪዝዎ” ክብል ገሊጹዎ ነበረ።

          ኣፈወርቅ ገብረየሱስ (ደራሲ)ናይ መንገሻ ተራ ናብቲ እተፈጸመ ጉድኣት ኣራጕዱ እናገለጸ ፣ ንሚኒልክ ከም ተገዲዱ ብዘይ ዕግበት ዝወሶኖ ገይሩ ክከላከለሉ ፍቲኑ ።ኣብ መወዳእታ ግን ሚኒልክ ከም ዝኮነ ሓቀኛ መራሒ ዝገብሮ ነቲ ሓላፍነት ተሰኪሙዎ ።

          ሓደ እንግልዛዊ ጋዜጠኛ ብዛዕባ እቲ ምቁራጽ ኣእዳውን ኣእጋርን ምስ ሓተቶ ፣ሚኒልክ ንነብሱ ብትሪ ክከላል ፍቲኑ ።” ሰሚዕካዶ እንታይ ከምዝገበሩ “ ክብል ሓተቶ ፡ ቀጺሉ “ ርክሰት ፈጺሞም ፣ ቤት ክርስትያናት ዘሚቶም ፣ ገጠረን ከተማን ሰሪቆም ፤ ከብቲ ዘሚቶም ፣ ክምኡ እውን ህዝበይ ቀቲሎም” ። ከም ሰረቅቲ ተወሲዶም ፣ መቅጻዕቲ ናይ ሰረቅቲ ከኣ ተቀቢሎም ። ክምኡ እልካ ንእንግሊዝ ንገር በሎዎ ! ። ዝገርም !

ኣምላክ ህገርና ይብረክልነ ርከልና

2/27/2015