ምንጪ፡ (NTB)

NOBEL PRIZE 1ኣብ ሃገረ ኖርወይ ዝርከብ ኮሚተ ክቡር ሽልማት ኖበል፡ ብ13 ጥሪ 2022 ብዛዕባ’ቲ ብ10 ታሕሳስ 2019 ዝሽለሞ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ዶ/ር ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ መግለጺ ከም ዘውጸአ (ኤን-ቲ-ቢ) ዝተባህለ ማዕከን ዜና፡ ካብ ከተማ ኮፐንሃገን ሓቢሩ። እቲ ኮሚተ ነቲ መግለጺ ከውጽእ ዘገደዶ  እቲ ኣብታ እቲ ናይ 2019 ሽልማት ኖበል ዝተዋህበ ኣብይ ኣሕመድ ዝመርሓ ዘሎ ሃገር ኢትዮጵያ ኣብ ትግራይ ዝካየድ ዘሎ ውግእን ዘኸተሎ ሰብኣዊ ቅልውላውን ምዃኑ እቲ ዜና ሓቢሩ። እዚ ኣብ ኖርወይ ዝመደበሩ ኮሚተ ኣብቲ ዘውጸኦ መግለጺ፡ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ከም መራሒ ሃገርን ናይ ሽልማት ኖበል ተዓዋትን፡ ነቲ ህውከት ጠጠው ኣቢሉ ሰላም ክሰፍን ፍሉይ ሓላፍነት ኣለዎ ኢሉ።

በቲ መግለጺ መሰረት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ነዚ ክቡር ሽልማት ኖበል ዝበቕዐ ነቲ ኣብ መንጎ ጐረቤት ኤርትራን ሃገሩን ዝነበረ ናይ ኣፍሪቃ ዝነወሐ ናይ ጐንጺ ግዜ ዝተባህለ ኩነታት ናብ ሰላም ብምምጽኡ ምንባሩ ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ ኣሎ። እቲ መግለጺ ኣብይ  ሽልማት ዝተወህበ፡ በቲ ኣብ መጀምርያ ዘበርከቶን  በቲ ኣብ 2019 ዝነበረ ተስፋ ዝህብ ኩነታት መሰረት ኣብ መጻኢ ክሰርሕ እዩ ብዝብል ትጽቢት ምንባሩ ብትኹረት ክረአ ይግበኦ ክብል እቲ ኮሚተ ሓቢሩ። እንተኾነ እቲ ታሪኻዊ ኩነታት ንድሕሪት ብምምላስ፡ ዲክታተርያዊ ምምሕዳርን ሰፊሕ ዓለታዊ ጐንጽታትን ኣኸቲሉ ኢሉ።

እቲ ኮሚተ፡ ዋላኳ ዝተወሰነ፡ ብሰንክቲ ውግእ ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ዘጋጥም ዘሎ ኣዝዩ ሰፊሕ ማሕበራዊ  ቅልውላው ሓደሓደ ነጥብታት እንተጥቐሰ፡ ብዛዕባ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ሓፈሻዊ ኩነታት ጸብጻብ ምቕራብን ብዛዕባ ሓንሳብ ዝተዋህበ  ሽልማት ኖበል ተመሊስካ  ምድህሳስን ናቱ ተግባር ከምዘይኮነ ኣፍሊጡ።

ሓይልታት ጸጥታን ፖሊሲን ሱዳን ብ13 ጥሪ 2022 ኣብ ከተማ ካርቱም ኣብ ዝተኻየደ ሰፊሕ ሰላማዊ ሰልፊ ንምብታን ብዝወሰድዎ ስጉምቲ ሓደ ላዕለዋይ ኣዛዚ ፖሊስን ካልእ ተሳታፊ እቲ ሰልፍን ከም ዝተቐትሉ ሱዳን ትሪቡን ሓቢራ።

እቲ ዜና ኣተሓሒዙ ከም ዝሓበሮ፡ ናይ ሱዳን ሓይልታት ጸጥታን ሰራዊትን ነቲ ኣንጻር ዕልዋ ዝተኻየደ  ሰላማዊ ሰልፊ ንምብታን ድሩዓት ተሽከርከርቲ ከይተረፈ እዩ  ተጠቕሙ።

ናይ ሱዳን ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ከም ዝገለጾ፡  እቲ ላዕለዋይ በዓል መዚ ፖሊስ ሱዳን ብሪጋዴር ጀነራል ዓሊ ፕራይማ ሓምዳን ኣብ ከባቢ ሓደ ሕክምናዊ መመርመሪ ትካል (መዲካል ላቦራቶሪ) ከም ዝተቐተለ ሓቢሩ። እንተኾነ ንኣቀታትላኡ ዝምልከት ዝርዝር ኣይገለጸን። ምስዚ ብዝተሓሓዘ ኣብ ሱዳን ከም ልሙድ ክሳብ ክንድዚ ስልጣን ዘለዎ ላዕለዋይ ሓላፊ ኣብ ምብታን ሰላማዊ ሰልፊ ምስ ሰራዊት ኣይዋፈርን እዩ።

ማእከላይ ኮሚተ ማሕበር ሓካይም ሱዳን ብወገኑ፡ ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ እቲ ካልእ ኣብቲ ኩነታት ዝሞተ ናይቲ ሰልፊ ተሳታፊ ኣብ ካርቱም ብጥይት ተወቒዑ ከም ዝሞተ ሓቢሩ። እቲ ማእከላዊ ኮሚተ ኣተሓሒዙ ብዙሓት ብመውቃዕትን ዘንብዕ ጋዝን ከም ዝቖሰሉ ጠቒሱ። በቲ ዜና መሰረት ኣንጻር ዕልዋ ኣብ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፍታት ናይ ዝሞቱ ሱዳናውያን ቁጽሪ 64 በጺሑ ኣሎ። እቲ ሰላማዊ ሰልፊ ኣብ ካርቱም ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ካለኦት ከተማታት እታ ሃገር እውን ከም ዝካየድ ተፈሊጡ።

ምትእስሳር ጋዜጠኛታት ሱዳን ብወገኑ ሓንቲ ሻመል ኣል ኑር ዝተባህለት  ጓለንስተይቲ ጋዜጠኛ፡ ብኸቢድ ከም ዝተወቕዐትን ካልእ ዑስማን ፋድለላህ ዝተባህለ ጋዜጠኛ ከኣ ነቲ ሰላማዊ ሰልፊ ዝምልከት ዜና እናዳለወ ብቑሩብ ካብ መጥቃዕቲ ወተሃደራዊ ተሽከርካሪት ከም ዝደሓነ ኣብቲ ዜና ተገሊጹ። ዓረብ ተለቪዥን  በወገና ኣብ ካርቱም ዘሎ ቤት ጽሕፈቱ ብዕጡቓት ሓይልታት ተጠቒዑ፡ ጉጅለ ጋዜጠኛታቱ ድማ ከም ዝተኣስረ ኣፍሊጡ። እዚ ኣብ ልዕሊ ጋዜጠኛታት ዝውሰድ መጥቃዕቲ ኣካል ናይቲ  ኣንጻር ደገፍቲ ዲሞክራሲ ዝግበር ዘሎ መጥቃዕቲ እዩ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡  ሚኒስትሪ ውሽጣዊ ጉዳያት ሱዳን ንጽባሒቱ ብ14 ጥሪ 2022 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ ናይቲ ፖሊስ ጀነራል መቕተልቲ ኣረጋጊጹ፡  ቀታሊ ተሓቲቱ  ብወገኑ ነቲ ጀነራል ቀቲሉ ንካልእ ኣባል ፖሊስ ምቑሳሉ ከም ዝተኣመነ ኣገልግሎት ዜና ሱዳን ሱና  ኣፍሊጣ።

ሓላፊ ኮሚተ ልኡላውነት ሱዳን ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣል ቡርሃንን ላዕለዎት ሰብ መዚ መንግስትን  ኣብ ሰነ ስርዓት ቀብሪ ናይቲ ጀነራል ናብ ቤተሰቡ  ቃል ሓዘን ከም ዘመሓላለፉ እቲ ዜና ሓቢሩ።

ናይ ሱዳን ሰራዊት ወሃቢ ቃል፡ ጣህር ኣቡ ሓጃጅ ብወገኑ፡ እቲ ኣብ ልዕሊ ሰራዊትን ካለኦት ስሩዓት ሓይልታትን ሱዳን ዝውሰድ መጥቃዕቲ፡ ኣንጻር ናይ ሱዳን ጸጥታን ሓድነትን ዝዓለመ እዩ ኢልዎ። ኣተሓሒዙ ከኣ “ኣብ መንጎ ገነትን ሲኦልን ካልእ ቦታ የለን። ስለዚ ናጽነት ውጽኢቱ ሞት፡ ምፍሳስ ደምን ዕንወት  እንተኮይኑ ትርጉም የብሉን” ክብል ጠቒሱ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ላዕለዎት ኣሜሪካውያን ዲፕሎማት ተሓጋግዚ ወጻኢ ጉዳያት ሞሊ ፊን ሓድሽ ፍሉይ ልኡኽ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዳቪድ ሳተርፊልድን ካብ 17 ጥሪ 2022 ጀሚሮም፡ ናብ ሳዑዲ ዓረቢያ፡ ሱዳንን ኢትዮጵያን ተጓዒዞም ክሳብ 20 ጥሪ 2022 ኣብቲ ከባቢ ክጸንሑ እዮም።

Tedros Adhanom Ghebreyesus 1

ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም ገ/እየሱስ ዳይረተር  ትካል ጥዕና ዓለም፡ ብ12 ጥሪ 2022 ኣብ ጀነቫ ስዊዘርላንድ ኣብ ዘካየድዎ ጋዜጣዊ ዋዕላ፡ ከምዚ ኣብ ትግራይ ዘሎ ጨንቂ ኣብ ዓለም ተራእየ ኣይፈልጥን እዩ ከም ዝበሉ ኣልጀዚራ ሓቢራ። ንሶም ኣተሓሒዞም ዕጽዋ መድሃኒትን ካልእ ህይወት ዘድሕኑ መሰረታዊ ነገራትን ናብታ ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ እትርከብ ትግራይ፡ ኣብቲ ብውግእ ዝተሃሰየ ከባቢ ዝያዳ ጨንቂ ፈጢሩ ኣሎ ኢሎም። እዚ ከኣ ንናትና ሰብኣውነት ጸርፊ እዩ ክብሉ ገሊጸምዎ። ዝተሓሒዞም ከኣ ከምዚ ኣብ ትግራይ ንዕዘቦ ዘለና ጨንቂ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ዝኾነ ቦታ ኣይተራእየን ኢሎም። 

ዶ/ር ቴድሮስ ኣድሓኖም፡ ኣብዚ ንርከበሉ ዘለና  መበል 21 ክፍለዘመን፡ ሓደ መንግስቲ ንናይ ገዛእ ርእሱ ህዝቢ  ካብ ዓመት ንላዕሊ መግብን መድሃኒትን ክኽልክል ኣዝዩ ዘሰንብድን ዘይግመትን እዩ ክብሉ ንጋዜጠኛታት ገሊጸም። ኣብ መንጎ ሓይልታት ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድን መሓዙቶምን  ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ (ህወሓት)ን ኣብ ወርሒ ሕዳር 2020 ውግእ ካብ ዝጅመር ኣሸሓት ሰባት ከም ዝሞቱን ሚሊዮናት ከኣ ካብ መነባብሮኦም ክመዛበሉ ከም ዝተገደዱን ኣብዚ ጋዜጣዊ ዋዕላኦም ጠቒሶም።

ትግራይ ኣብዚ እዋንዚ ህይወት ዘድሕን መድሃኒትን መግብን ከይኣትዋ ዝተዓጽወት እያ። እዚ ዕጽዋ ከኣ ብኣማኢት ኣሸሓት ንዝቁጸሩ ኣብ ደረጃ  ዝለዓለ ሓደጋ  ጥሜት ንዘለዉ ሰባት ዝውስኽ እዩ፡ ምስ በሉ ነቲ ኩነታት ኣዝዩ ዘሻቕልን ዘሰንብድን ክብሉ ገሊጸምዎ።

ዶ/ር ቴድሮስ  “ኣነ ወዲ’ቲ ከባቢ እየ፡ እንተኾነ ብዘይኣድልዎ  እየ ዝዛረብ ዘለኹ”  ምስ በሉ፡ እቲ ንሸውዓተ ሚሊዮን ህዝቢ ንዝያዳ ሓደ ዓመት ምዕጻው ደጊሞም ኣጨናቒ ኩነታት እዩ ክብሉ ገሊጸምዎ። ዝያዳ ነቲ ኩነታት ንምብራህ ከኣ፡ ሕክምና የለን፡ መድሃኒት የለን፡ ተለፎን የለን፡ ሚድያ የለን ክብሉ ዘርዚሮም። ኣብ ርእሲዚ  ድሮናት ዘይድብድባሉ መዓልቲ ዳርጋ የለን፡ እሞ ከኣ ኣቐዲሙ ብውግእ ኣብ ዝተጠቕዐ ከባቢ ክብሉ ነቲ ኩነታት ኣብሪሀሞ።  ኣተሓሒዞም  ትካል ጥዕና ዓለም፡ ናብ ካልእ ከባብታት ኢትዮጵያ ሕክምናን መድሃኒትን ከቕርብ ክፍቀደሉ እንከሎ፡ ናብ ትግራይ  ግና ካብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ 2020 ጀሚሩ ዋላ ሓንቲ  ኣይተፈቕደሉን ኢሎም።  ኣብ  ትግራይ ዘለዉ ሓካይም መዓልቱ ዝሓለፈን ካብ ጥቕሚ ወጻኢ ዝኾነን መድሃኒት ክጥቀሙ ከም ዝተገደዱ ከኣ ጠቒሶም።

እቶም ዳይረክተር ትካል ጥዕና ዓለም፡ መሰረታዊ ኣቕርቦት ዋላ ኣብ ግዜ ውግእ ክኽልከል ኣይግበኦን እዩ፡ ውግእን ጐንጽን ንምዕጻው ምኽንያት ኮይኑ ክቐርብ ኣይክእልን እዩ ኢሎም።  ኣብቲ ዝለዓለ ኣዕናዊ ውግኣት ሶርያን የመንን እውን ትካላት ጥዕና ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኩሉ ግዜ ኣድላይ  ቀረብ ይሰዳ ነይረን እየን ክብሉ ከም ኣብነት ጠቒሶም።

ናይ ትካል ጥዕና ዓለም ናይ ህጹጽነት ሓላፊ ሚቻየል ሪያን ብወገኖም፡ “ሰኣን ህይወት ዘድሕን መሰረታዊ ነገራት ምቕራብ፡ ብዙሓት ሓሊፎም እዮም” ክብሉ ንኩነታት ትግራይ ገሊጸምዎ። ቀጺሎም ከኣ መሰረታዊ ብመርፍእ ዝወሃብ መድሃኒትን  ካልእ ንሕማም ሽኮር ዝኸውን ኣፋውስን ናብ ትግራይ ከይቀርብ ካብ ፍርቂ ዝሓለፈ ዓመት 2021 ንደሓር ተኸልኪሉ እዩ ድሕሪ ምባል፡  እዚ ከኣ ክኢላታት ሕክምና ሓደገኛ ሕማማት ከይፍውሱ ዓጊትዎም ዘሎ እዩ ኢሎም።

 Egypt and Saudi 1

ወተሃደራዊ ሓይልታት ግብጽን ሳዑዲ ዓረቢያን “ታቡክ-5” ኣብ ትሕቲ ዝብል መጸውዒ ናይ ሓባር ወትሃደራዊ ልምምድ የካይዱ ከም ዘለው፡ “ደይሊ-ነውስ” ዝተባህለት ጋዜጣ ግብጺ ኣብ ናይ 9 ጥሪ 2022 ሕታማ  ኣፍሊጣ። እዚ ልምምድ ኣብ ሳዑዲ ዓረብያ ንመዓልታት ዝቕጽል እዩ ተባሂሉ።

እዚ ወተሃደራዊ ልምምድ ብመሰረት ሓባራዊ ልምምድ ኣብ መንጎ ኣዕሩኽን ኣሕዋትን ሃገራት ንወተሃደራዊ  ምትሕብባር ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ብዝብል ምትእስሳር ዝካየድ ዘሎ ምዃኑ ደይሊ-ነውስ ግብጺ ሓቢራ።

ናይቲ ኣብቲ ልምምድ ዝሳተፍ ዘሎ ወተሃደራዊ ሓይሊ ግብጺ ኣዛዚ፡ ብዛዕባቲ ልምምድ ኣብ ዝሃቦ ቃል፡ እቲ ልምምድ ሓሳባት ንምውህሃድን ተመኩሮታት ንምልውዋጥን ከም ዝሕግዝ ጠቒሶም። ኣተሓሒዞም ድማ እቲ ልምምድ ናይዞም ተሳተፍቲ ወገናት ድሉውነት ምትሕግጋዝ ኣብ መደባት ምሕንጻጽን ምምሕዳሩን ናይ ሓባር ክእለትን ብቕዓትን ዘማዕብል ምዃኑ ተገሊጹ።

ስዑዳዊ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ሓይሊ ሰሜናዊ ምዕራብ ብወገኖም፡ እዚ ልምምድ፡ ናይ ክልቲአን ሃገራትን ናይቶም ዝሳተፉ ዘለዉ ባእታታትን ናይ ምትሕብባርን ተመኩሮ ምልውዋጥን ከምኡ’ውን ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ክእለት ናብ ዝለዓለ ሞያዊ ደረጃ  ዘማዕብል እዩ ኢሎም።

እዚ ታቡክ-5 ዝተሰየመ መደብ ወትሃደራዊ ልምምድ  ኣብ መንጎ እዘን ክልተ ሃገራት ዝካየድ ዘሎ ብመንጽር ስፍሓቱ፡ ብዙሕነት ተሳተፍቱን ዓይነት ምንቅስቓሱን ዝለዓለ  እዩ። እዚ ልምምድ ኣብ መንጎ ወትሃደራዊ ሓይልታት ግብጽን ሳዑዲ ዓረቢያን ዘሎ ምትሕብባርን ዕቤት ውጽኢታዊ ዝምድናአንን ኣብ ዝለዓለ ደረጃ ከም ዝበጸሐ ዘረጋግጽ እዩ ድማ ተባሂሉ። ብዘይካዚ እዚ ምንቅስቓስ ናይ ሓባር ጸላኢኦም ንምምካት ኣብ ምውህሃድ ዓብይ ግደ ከም ዝህልዎ ኣብቲ ዜና ተጠቒሱ። 

እቲ ወተሃደራዊ ልምምድ ዝተፈላለዩ ናይ ባሕሪ፡ ምድሪ ኣየርን ኤክትሮኒካውን  ስልቲ ውግኣት ዘጠቓለለ እዩ። ምንቅስቓስ መጐዓዝያ፡ ድሕነት ቀይሕ ባሕሪ፡ ዝምልከት ኮይኑ ከምኡ ድማ ንሓለዋ ኣገዳሲ ንብረት ንዝጸዓና መራክብ ከም ዘጠቓልል ተፈሊጡ’ሎ። 

ሃገረ ግብጺ ቅድሚ ሕጂ እውን ምስ ሱዳን ተደጋጋሚ ናይ ሓባር ወታደራዊ ልምምድ ከተካይድ ከም ዝጸንሐት ዝዝከር እዩ።

ሓድነት ሓይሊ እዩ፡ ሽሕ ፈልጺ መእሰሪኡ ልሕጺ፡ ኣጻብዕቲ ምስ ዝሓብራ ኣርቃይ የጸንበዓ”፡ ዝብሉ ኣበሃህላታት፡ ኣብ ኤርትራና ቅቡላት እዮም። መሰረታዊ መልእኽቲ ናይዞም ምሳልያዊ ኣበሃህላታት ንኣድማዕነት ሓቢርካ ምስራሕ ወይ ምቅላስ ምዕዛዝ እዩ። ክንድቲ ኣገዳስነቶም ምትግባሮም ቀሊል ከም ዘይኮነ ከኣ ብሩህ እዩ። ብቕሩብነትን ኣበርክቶን ናይቶም ክሓብሩ ዝግበኦም ኣካላት እምበር፡ ብድሌት ውሱናት ዝትግበሩ ኣይኮኑን። እቲ ዘኽፍልዎ ዋጋ ቅሩብነት ክሳብ ዝሃለወ እምብዛ ክቡር ወይ ዘይከኣል ኣይኮነን። እዞም ኣምራት ካብ ዕለታዊ መነባብሮ ጀሚርካ ክሳብ ከምዚ ሎሚ ተጸሚድናሉ ዘለና ዝለዓለ ዕማም ቃልሲ ንጉዳይ ህዝብን ሃገርን ኣገደስቲ እዮም።

ኣብ ተመኩሮና በበይንኻ ወፍሪ ከምዘየድምዕ ካብ እንርዳእ ነዊሕ ግዜ ኮይኑ እዩ። ካብ በበይንኻ ወፍሪ ወጺእና ብሓባር ዘስርሓና መድረኽ ንምርካብ ካብ እንጸዋዋዕ እውን ከምኡ ነዊሕ እዋን ወሲዱ።   ምጽውዋዕ ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ግብራዊ ስጉምቲ ኣቲና ዝተፈተናሉ መድረኻት ውሑድ ኣይኮነን። ተመኩሮ ምሕዝነት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ (ምፖሓኤ)፡ ኤርትራዊ ዲሞክራሲያዊ ኪዳን (ኤዲኪ)፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጢ (ኤሃባዲለ)ን ካለኦት ንኡሳት ግንባራትን ምጥርናፋትን ንምድኳን ዝተኻየዱ ጻዕርታት ከም ኣብነት ዝጥቀሱ ፈተነታት እዮም። እንተኾነ ክሳብ ሕጂ ኣብ ኩሎም፡ ኣድሚዕናስ ኣብ ልዕሊ ጸላኢና ጉጅለ ህግደፍን ናይ ጭቆና መሓውሩን ዘሳሕዮ ተጽዕኖ ከነሕድር ኣይከኣልናን። ከምዚ ብምዃኑ ዘተሓሳስብ ኮይኑ፡ ካብዚ ኩሉ ምፍታንን ዘይምዕዋትን ዝተቐስመ ተመኩሮ ከም ዘሎ ግና ዝከሓድ ኣይኮነን። “እሞ ሎሚኸ ካብዚ እናደለናዮ  ዘየድማዕናሉ ተመኩሮታት ተማሂርናዶ ናብ ዝሓሸ ብራኸ ደየብና ወይስ ኣብኡ ጋም ማን ንብል ኣለና?” ዝብል ሕቶ ከልዓል  ባህርያዊ እዩ። “ነዚ ሕቶዚ ኣብ ምምላስከ ኣበየናይ ደረጃ ንርከብ ኣለና? ንዝብል’ውን ብጽሞና ክንሓስበሉ ካብ ምብቃዕ ካልእ መተካእታ የብልናን።

በዞም ፈቲናዮም ናብቲ ንደልዮ ብራኸ ዘየብጽሑና መድረኻ ተስፋ ቆሪጽና ብሓባር ዘስርሓና ሰፊሕ ጽላል ሃሰስ ካብ ምባል ዓዲ ዘይምውዓልና ዝነኣድ እዩ። ዝያዳ ዝነኣድ ግና ኣብ ፍረ ክንበጽሕ ምስ እንኽእል እዩ። ቃልሲ እንዳወድቕካ እንዳተንሳእካ ካብቲ ዘየዕወተካ እንዳተመሃርካ ዝኽየድ ጉዕዞ ስለ ዝኾነ፡ ተስፋ ዘይምቑራጽና ግቡእ እዩ። እቲ ምውዳቕን ምትንሳእን ንሓዋሩ መናብርትና ዘይኮነስ ኣብ ሓደ ቦታ ትምህርቲ ሂቡ ተሰጊሩ፡ ቀጻሊ ትንሳአ ዘበስር ክኸውን ይግበኦ። “ስለምንታይ ኢና ክንስራሕን ክንፈርስን ጸኒሕና?፡ ጌና ሎሚ እውን ካብኡ ዘይወጻእና?” ናይ ኩልና ሕቶ ክኸውን ይገበኦ። እቲ መልሲ እውን ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ኤርትራዊ፡ ብፍላይ ከኣ ኣብቲ ተወዲቡ ምእንቲ ለውጢ ዝቃለስ ዘሎ ኤርትራዊ ውዳበታት ዘሎ  እምበር፡ ካብ ካልእ እንጽበዮ ከምዘይኮነ ንገንዘብ። መልሱ ኣብ ኢድና ክነሱ ክንምልሶ ዘይምቃዕና ከኣ  መምስ ሕልናና ከንዛረበሉ ይግበኣና። ካብዚ ሕልናዊ ኣስተንትኖን ሓላፍነትን ክንነቅል እንከላና ኢና ከኣ ነቲ ብሓባር ምቅላስ ንደልዮ ክነስና ዘይከኣልናዮ ከነተግብሮ እንበቅዕ።

እቲ ክንሰግሮ እንዳደለናን እንዳጨራሕናሉን ክንበቕዖ ዘየኽኣለና ምኽንያታት ነዊሕ ዝርዝር ዘለዎ እዩ። ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ ኣብ ሓደ ናይ ሓባር መድረኽ ገምጊመን ሓያሎ ድኽመታት  ዘመዝጊበን ከም ዝነበራ  ኣብ መደረኻት ዝዝረበሉ ዘሎ እዩ። ሕድገት ክትገብር ቅሩባት ዘይምዃን፡ ኣብ ክንዲ ናብ መጻኢ ምምዕዳው ኣብ ሕሉፍ ንምጽብጻብ ምድሃብ፡ ቀጻሊ ምትእምማን ዘይምጥራይ፡ ኣብ ክንዲ ነቶም ዘሰማምዑ ነቶም ዝፈላለዩ መጢጥካ ምጉላሕ፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ህልዊ ናይ ዘሰማምዑ ነጥብታት ምትእምማን ኣብ መጻኢ ከጋጥሙ ይኽእሉ ዝበሃሉ ስግኣታት ምጥርጣር፡ ሎሚ ብውድባት ዝዕመሙን ጽባሕ ንህዝቢ ኤርትራ ዝምልከቱን ኣነጺርካ ዘይምርዳእ፡ ናይ ሎሚ ምድማዕ ንናይ ጽባሕ ዓወት ኣፍደገ ዝኸፍት ምዃኑ ዘይምእማን፡ ኣብ ክንዲ ናትካ ኣተሓሳስባ ኣነጺርካ ምብራህ ናይ መወዳድርትኻ ኣተሓሳስባ ምንእኣስ፡ በቲ ዘሰማምዓካ ነጥብታት እውን ብሓባር ናብ ህዝቢ ዘይምቕራብ፡ ንኤርትራውን ዝጸልወካ ዘይኤርትራውን ዛዕባታት ብንጹር ደደረጀኦም ከተትሕዝ ዘይምብቃዕን ምድውዋሶምን፡ ከምኡ እውን ብሓባር ንቃለስ ክበሃል እንከሎ፡ ንኹልኻ ብማዕረ ዘርብሕ ምዃኑ ኣብ ክንዲ ምርዳእ ንሓደ ኣካል ጥራይ ከም ዝጠቅም ጌርካ ምውሳድ፡ ከም ናይ ዕንቅፋት ኣብነታት ክጥቀሱ ዝኽእሉ እዮም። እቶም ዕንቅፋታት ከምዚኣቶም ካብ ኮኑ እቲ መፍትሒ ከኣ ኣብኣቶም ኣራሚ ስጉምቲ ምውሳድ  እዩ።

ኤርትራዊ ፖለቲካዊ መስርሕ ብደረጅኡ ዝጸሉን ዝጽሎን እምበር ንጹል ኣይኮነን። እቲ ምጽልላው ኣብ መንጎ ኤርትራዊ ውዳበታን ዘይኤርትራዊ ከባብያዊ ኣካላትን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ሕድሕድ ኤርትራዊ ውዳበታት እውን ክረአ ዝግበኦ እዩ። ምጽልላው ካብ ዝግለጸሉ ሓደ፡ ንስኻ ካብ ተመኩሮ ካለኦት ክትወስድ፡ ካለኦት ከኣ ካብ ናትካ ተመኩሮ ክወስዱ እንከለዉ እዩ። ኣብ ሕድሕድ ኤርትራዊ ውዳበታት እዚ ምምልላእ ኣሎዶ የለን ምድህሳሱ ኣድላይ እዩ። ሎሚ ደኣ ይሓይሽ እምበር ተመኩሮና ኣብ ሓደ ዝገብሮ እቲ ካልእ ከነኣእሶ ወይ ከፍርሶ ኮይኑ ከም ዝጸንሐ ዝዝንጋዕ ኣይኮነን። እዚ ግጉይ ናይ ምጽልላው ተመኩሮን ንሱ ዝገደፎ ስንብራትን ክሳብ ሎሚ እውን ሰፊሕ ናይ ሓባር ጽላል ከይንውንን ካብ ዝዓንቀጹና ሓደ እዩ ኢልካ  ዘይውሰድ ኣይኮነን።

ቅድሚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ዝወርድ መከራ እናደረኸና፡ “ግዜ የብልናን ናይ ሓባር መድረኽ ኣብ ምፍጣር ንቀላጠፍ” ክንብል ጸኒሕና ኢና። እቲ ግዜ የብልናን ሎሚ ዝያዳ ዓይኑ ኣፍጢጡ መጺኡ፡ ኣብ ድርኩዂት ሃገር ናይ ምድሓንን ዘይምድሓንን ንርከብ ኣለና። ኤርትራዊ ልኡላዊ ህልውናና  ብጉልባብ ዞባዊ ድዩ ከባብያዊ ኣጀንዳ ተጐልቢቡ ከይወሓጥ ኣብ ዘስገኣሉ ደረጃ ኢና ንርከብ ዘለና። ብመንጽርዚ ንርከበሉ ዘለና ህጹጽ ተሃዋሲ እዋን፡ ኣብ ክንዲ ጽባሕ ወይ ድሕሪ ጽባሕ ከገጥሙ ዝኽእሉ ብደሆታት ከነጻሪ ግዜ ንበልዕ፡ ሎሚ ኣብ ኢድና ብዘሎ ዓቕሚ ክንገጥሞ ንግደደሉ እዩ። እዚ ማለት ኣብ ሎሚ ኮይና ብዛዕባ ጽባሕ ኣይንሕሰብ ማለት ዘይኮነ፡ ናይ ሎሚ ከይወገና ናብ ጽባሕ ክንሰግር ስለ ዘይንኽእል፡ ንሎሚ ኮነ ንጽባሕ በብደረጃኦም ኣድህቦ ንሃቦም ንምባል ዝኣክል እዩ። ስለዚ ዝርዝር ከየብዛሕና ኣብ ምዕቃብ ልኡላውነት ኤርትራን ምውጋድ ህግደፍን ትካላቱን ኣትኪልና፡ እቲ ንደልዮ ንምዕዋት ብዘለና ዓቕሚ ንጠቐም  መጸዋዕታና እዩ።

ዮውሃንስ ሃብተ ዝተባህለ ኤርትራዊ-ሆላንዳዊ ኣስጋራይ ከምዝተተሓዘ ኢንተርፖል ኣፍሊጡ

3 ጥሪ 2022
ዮውሃንስ ሃብተ

ምንጪ ስእሊ,INTERPOL

ዩውሃንስ ሃብተ ዝተብሃለ ኤርትራዊ-ሆላንዳዊ ኣስጋራይ ኣብ ናይሮቢ ብ16 ታሕሳስ ተታሒዙ ንመንግስቲ ሆላንድ ኣብ መዓልቲ ልደት ፈረንጂ ከምዝረከበ ኢንተርፖል ኣፍሊጡ።

ዩውሃንስ ሃብተ፡ ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰሰባት፡ ስኑዕ ሰነዳትን ክሲ ቀሪብሉ ምህላዉ ክፍለጥ ተኻኢሉ።

እዚ ናይ ሆላንድ ዜግነት ከምዘለዎ ዝግለጽ ኤርትራዊ-ሆላንዳዊ፡ ክሳብ ግቡእ መስርሕ ፍርዱ ዝውዳእ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከምዝጸንሕን በቲ ቀሪብሉ ዘሎ ክሲ ገበነኛ ኮይኑ እንተተረኺቡ ክሳብ ሸሞንተ ዓመት ክእሰር ከምዝኽእል ኣብ ኢንተርፖል ዝወጽእ ሓበሬታ ይጠቅስ።

ወዲ 53 ዓመት ዩውሃንስ ሃብተ ብኢንተርፖል ክድለ ድሕሪ ምጽንሑ እዩ ብምትሕብባር ፖሊስ ኬንያ ኣብ ጫፍ ከተማ ናይሮቢ ተታሒዙ።

ዮውሃንስ ሃብተ

ምንጪ ስእሊ,INTERPOL

ዓሰርታትተ መንእሰያት፡ ደቂ ኣንስተዩን ህጻናትን ብመገዲ ኤስያ ናብ ኣውሮጳ ከሰጋግር ከምዝጸንሐ ዝግለጽ ዩውሃንስ፡ ብውሐዱ ኣብ ኣርባዕቲ ስርሒታት ምስግጋር ደቂ ሰባት ከምዝተሳተፈ ፖሊስ ኬንያ ገሊጹ።

ዩውሃንስ ካብ 2017 ጀሚሩ ብመንግስቲ ሆላንድ ክድለ ከምዝጸንሐን ካብ ኬንያ ተታሑዙ ናብ ሆላንድ ምስ ተወሰደ ካብ መዓርፎ ነፈርቲ ኣምስተርዳም ብቀጥታ ናብ ቤት ማሕቡስ'ዩ ተወሲዱ።

ኢንተርፖል ንመንግስቲ ኬንያ ሃለዋት ዩውሃንስ ሃብተ 10 ታሕሳስ ምስ ሓበሮ ኣብ ውሽጢ ሽዱሽተ መዓልታት'ዩ ኣብ ቀይዲ ክውዕል ክኢሉ።

ኢንተርፖል ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ ክደልዮም ዝጽነሐ 286 ኣሰጋገርተን ተሓበባረቶምን ኣብ ቀይዲ ከምዘእተወ ገሊጹ ነይሩ እዩ።

ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ጥቅምቲ'ውን ኣኽባሪ ሕጊ ሆላንድ ንኤርትራዊ ኣሰጋጋሪ ደቂ ሰባት ኪዳነ ዘካርያስ ሃብተማርያም ኣብ ዝርዝር ቀንዲ ተደለይቲ ሰባት ሰሪዕዎ።

ኪዳነ ዘካርያስ ሃብተማርያም ሓደ ካብቶም ብዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት ተኸሲሱ ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ዝነበረን ካብ ቤት ፍርዲ ዝሃደመን ውልቀሰብ እዩ።

ኣኽባሪ ሕጊ ኔዘርላንድ፡ ንኤርትራዊ ኪዳነ ሃብተማርያም ኣብ ዝርርዝ ቀንዲ ተደለይቲ ሰባት ብምስፋር ተታሑዙ ናብ ሕጊ ክቐርብ ከምዝኣዘዘ ሮይተርስ ምቅልሑ ይዝከር።

ኣብ ጃልባ ዝተጸዓኑ ስደተኛታት

ምንጪ ስእሊ,REUTERS

ኪዳነ ዘካርያስ፡ ኣብ ኣዲስ ኣበባ፡ ንሓደ ዓመት ብጉዳይ ክልተ ስደተኛታት ኣብ ትሕቲ ቀይዲ ኮይኑ ጉዳዩ ክረአ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2020 ካብ ቤት ፍርዲ ሃዲሙ ከምዝተሰወረ ይዝከር።

ካብ ማእከል ቤት ፍርዲ ክሃድም ምኽኣሉ ብዙሓት ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ኣዘራራቢ ብምግባር ብዓይኒ ጥርጣረ ክርእይዎ እንከለዉ፡ እቲ ምህዳሙ ነቶም ንሰብኣዊ መሰላት ዝቃለሱ ሰባት ዘሰንበደን ዘቐጠዐን ክስተት'ዩ ነይሩ።

ኪዳነ ዘካርያስ፡ ዋላ'ኳ ካብ ቤት ፍርዲ እንተሃደመ፡ እቲ ቤት ፍርዲ ኪዳነ ኣብ ዘይተረኸበሉ ንሕልፈት ክእሰር ፍርዱ ሂቡ'ዩ። ኪዳነ ኣብዚ እዋን ኣበይ ከምዝርከብ ኣይፍለጥን'ዩ።

ብሽም ኪዳነ ገንዘብ ብምቕባል ምስኡ ዝተኸሰሰት ሳባ መንደር ሃይለ፡ ን12 ዓመት ክትእሰር ክትፍረድ እንከላ፡ ተሓባበሪ ኪዳነ ከምዝኾነ ዝንገረሉ ወሊድ ብዝብል ስም ዝጽዋዕ ተወልደ ጎይትኦም ዝተብሃለ ዕሉል ኣሰጋጋሪ ኸኣ ን18 ዓመት ክእሰር ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ሰነ ተፈሪዱ።

ኣይሪሽ ታይምስ ዝተብሃለ መርበብ ሓበሬታ ኣብ ገጻቱ ከምዘስፈሮ፡ ኪዳነን ተወልደን ካብ 2014 ክሳብ 2018 ኣብ ዝነበረ ግዜ ብ10ታት ኣሸሓት ዝቁጸሩ ሰባት ካብን ናብን ሊብያ ከምዘሰጋገሩ ገሊጹ።

ኣኽባሪ ሕጊ ኔዘርላንድ ምስ ጣልያን ብምትሕብባር ንኪዳነ ሒዙ ናብ ፍርዲ ከምዘቕርቦ ገሊጹ ኣሎ።

ዘይጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ነቶም ስደተኛታት ገንዘብ ንክኸፍሉ ንኸገድደዎም ዝተፈላላየ ኣካላዊ ስቃይ'ዮም ዘስዕብሎም
መግለጺ ስእሊ፡ ዘይሕጋውያን ኣሰጋገርቲ ደቂ ሰባት ነቶም ስደተኛታት ገንዘብ ንክኸፍሉ ንኸገድደዎም ዝተፈላላየ ኣካላዊ ስቃይ'ዮም ዘስዕብሎም

 

ቤት ጽሕፈት ኣኽባሪ ሕጊ ኔዘርላንድ፡ ብኪዳነ ግዳያት ዝኾኑ ሰባት፡ ዝተሳቐዩ፡ ተጨውዮም ገንዘብ ክኸፍሉ ዝተገደዱን ጾታዊ ዓመጻት ዝበጽሐንን ኣብ ኔዘርላንድ ስለዝርከቡ ንጉዳይ ኪዳነ ብዕቱብ ክርእዮ ከምዝመረጸ ገሊጹ።

ብመሰረት ሕጊ ኔዘርላንድስ፡ ኣብ ኔዘርላንድስ ኣብ ልዕሊ ዝነበሩ ሳባት በደል ንዝፈጸሙ ደቂ ካልእ ሃገራት ናብ ፍርዲ ዝቐርብሉ ኣገባብ ኣሎ።

ዘይሕጋዊ ምስግጋር ደቂ ሰባት፡ ዓመታዊ ኣሰጋገርቲ ሚልዮናት ዶላራት ዝሓፍስሉ ስራሕ እዩ።

ንሰድተኛታት ብምትላልን ብፈታውን ብዘይሓጋዊ ኣገባብ ካብን ናብን ሃገራት ብምስግጋር ኸኣ ንኣደደዳ ንስቃይ፡ መግረፍቲ፡ ጾታዊ ዓመጻትን ሞትን ከምዘቃልዕዎም'ዩ ዝግለጽ።

ዓለምና ሎሚ ሳላ ዕቤት ዘመናዊ መራኸቢ፡ እምብዛ ተቐራሪባ ከም ሓንቲ ስድራቤት ኣብ እትግለጸሉ ደረጃ   ምቅርራብ ኢያ ዘላ። እዚ ምቅርራብ ዘኸተሎ ናይ ሃገራት ምጽልላው ከኣ ብኽንድኡ ደረጃ ኣብ ዝለዓለ ጥርዚ  ዕቤት ኣብጺሑና ይርከብ። እዚ ብደረጃ ዓለም ዝረአ ዘሎ ኮይኑ፡ እቲ ምቅርራብን ምጽልላውን ዝያዳ ዝሕይል ኣብ ኣዝዩ  እስትራተጅያዊ ኩርነዓት እዩ። ኤርትራ እትርከበሉ  ዞባ ቀይሕ ባሕርን ምብራቕ ኣፍሪቃን ድማ ብዘለዎ ኣህጉራዊ ኣገዳስነት፡ ካብቲ ጽዑቕ ናይ ረብሓ ምጽልላው ዝረኣየሉ ኩርነዓት ሓደ እዩ።

ኣብዚ ስልጣነ ዘምጸኦ ዝያዳ ምቅርራብ፡ ዓቕሙን ሃብቱን ብዘየገድስ ሓደ ኣካል በይኑ ተነጺሉ ህላወኡ ኣረጋጊጹ ዝብልጽገሉ ዘይኮነ፡ እቲ መዳይ ይፈላለ እምበር ሓደ ብዘይ ናይቲ ካልእ ህልውና ክቕጽል ቀሊል ኣብ ዘይኮነሉ ታሪኻዊ ኩነታት ኢና ንርከብ። እቲ ምትሕግጋዝ ከም ርዱእ ካብቶም ዝቀራረቡ ንሓደ ኣርቢሑ ነቲ ካልእ ዝጐድእ ዘይኮነ፡ ናይ ምምልላእ ባህሪ ዘለዎ፡ ንኹሎም ብማዕረ ከም ዘርብሕ ኮይኑ ክተሓዝ እንከሎ ኣወንታውን ቀጻልን ከም ዝኸውን  ዘዳዲ ኣይኮነን። እቶም ተዛመድቲ ወገናት ዝምድናኦም ዝውጥንዎ ብቀንዱ ንገዛእ ርእሶም ንምጥቃም'ምበር፡ ነብሶም ጎዲኦም ንመዛምድቶም ንምጥቃም ጥራይ ኢሎም ኣይኮኑን። እቲ ካብቲ ዝምድና ዝርከብ ተጠቃምነት ንናይ ሓባር ረብሓ እንተዘይኮይኑ፡ ኣይቅጽልን እዩ። እንተቐጸለ እውን ዘይምምዝዛን ፈጢሩ ናብ ድምር ክሳራን ህውከትን ዝወስድ እዩ ዝኸውን።

ዝምድና ብግቡእ ዝተጸንዐ፡ ሚዛኑ ዝሓለወን ቀይሕ መስመራቱ ዝሓለወን እንተዘይኮይኑ፡ ከኸትሎም ካብ ዝኽእል ሳዕቤናት  ሓደ ምስዕራር ኢድ ኣእታውነት እዩ። እቲ ካልእ ገጽ ናይ ደረቱ ዘየነጸረ ዘይሚዛናዊ ዝምድና ከምቲ “ክቱር ፍቕርስ ክቱር ባእሲ ይወልድ” ዝበሃል፡ ሚዛኑ ስሒቱ ናብ ናይ ሓደ ወገን ተጠቃምነት  ዛዝዩ  ጽልእን ቅርሕትን ኣኸቲሉ፡ ናብ ውግእን ምትህልላኽን ናይ ምምዕባል ሕማቕ ዕድል የጋጥሞ። ካብዚ ኣሉታዊ ጫፋትን ዘኸትሎ ሳዕቤንን ንምድሓን፡ መስርሕ ዝምድና፡ ዝተጸንዐ፡ ዝሓለፈ፡ ህልውን መጻእን ኣብ ግምት ዘእተወ፡ ኣብ ናይ ሓባር ረብሓን ምትሕግጋዝን ዝተመስረተ ንኢድ ምትእትታው ዘየፍቅድ ብግዝያዊ ስምዒታትን ናይ ሓጺር ግዜ ረብሓን ዘይተደረተን ኣርሒቑ ዝጥምት ክኸውን ይግብኦ። ምሕዝነት ሃገራትን መንግስታትን ኣብ ዕርክነት መራሕቲ ጥራይ ተደሪቱ ክተርፍ ዝግባእ ኣይኮነን። ንዝምልከቶም ኣካላት መንግስትን ህዝብን ግሉጽ ክኸውን ይግበኦ። ዝምድና ህዝቢ ምስ ህዝቢ ኣብቲ ምሕዝነት ዓቢ ቦታ ከም ዘለዎ ኣብ ግምት ምእታው መሰረታዊ ነጥቢ ኢዩ። ሽርክነት ሃገራት ንሕገ-መንግስታውን ትካላውን ኣሰራርሓታት ጎስዩ ብዝወጽእ ግዝያዊ ኣዋጃትን ዘረሳስን መደረታትን ውሕስነቱ ክረጋገጽ ኣይክእልን ኢዩ። ነብሱ ብዝኸኣለ ትካል ክምራሕ እውን መሰረታዊ ኣድላይነት ኣለዎ። ኣብ ዝምድና ከጋጥሙ ካብ ዝኽእሉ ጫፋትን ሳዕቤናቶምን ፈሪሕካ ነብስኻ ኣግሊልካ ምንባር ብፍላይ ኣብዚ እዋንዚ እሞ  ኣብ ከም ሃገርና ዝኣመሰላ ኣብ ዝተሓተ ደረጃ ዕቤትን ተሃዋሲ ከባብን ዝርከባ ዘዋጽእ ኣይኮነን።

ጥዑይ ዝምድና ከምቲ “ካብ መቕርብ መን ይቐርብ” ዝበሃል ካብ ናይ ቀረባ ጐረባብቲ  ምጅማሩ ተመራጺ እዩ። ምኽንያቱ እቲ ምስ ጐረባብቲ ዘሎ ምጽልላው፡ ብቐረባ ዝረአ፡ ንናይ ኩሉ ማሕበረ-ቁጠባዊ ጽላታትን ጽልዋኡን ዝትንክፍ ናይቲ ዝጐራበት ህዝቢ መዓልታዊ ህይወት ዘራኽብን ስለ ዝኾነ። እቲ ዝምርኮሰሉ መትከላዊ መሰረት ግና ኣብዚ እውን፡ ንመርሆታት፡ ናይ ሓብር ረብሓ፡ ምትሕግጋዝን ሰላምን ክስሕት ኣይግበኦን። ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ካብዚ ብምንቃል እዩ ጉዳይ ዝምድና ምስ ቀረባ ይኹን ርሑቕ ክለዓል እንከሎ፡ ንኣምራት፡ ቀጻሊ ረብሓ ህዝብን ሃገርን፡ ምትሕግጋዝን ሰላምን ዘሕይልን ንኢድ ምትእትታውን  ዝነጽግን ክኸውን ተቢዑ ዝቃለስ። 

ኣብዚ እዋንዚ ዝምድናን ኢድ ኣእታውነትን ብሓፈሻ ኣብ ኩሉ ኩርነዓት፡ ብፍላይ ከኣ ኣብ ከባቢና ምስቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ዓብይ መዛረቢ ኣጀንዳ ኮይኑ ዘሎ እዩ። ቀንዲ ኣዛራቢ ዝገብሮ ድማ ኣብቲ ዝምድና ሓደ ጫፍ ጥራይ እንዳጐተትካ ምኻድ ስለ  ዝረአ እዩ። ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኣሜሪካን ምዕራባውያን ሃገራትን ካብ ጐረባብቲ ከኣ ኣብ ልዕሊ ሱዳንን ግብጽን ዘስምዖ ተደጋጋሚ ናይ ይዘርዩኒ ኣለዉ ክሲ ምጥቃስ ይከኣል። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብወገኑ ኣንጻር መንግስታት ኤርትራ፡ ቱርኪ፡ ሕቡራት ዓረብ ኢማራት፡ ቻይናን ሩስያን ዘቕርቦ ቀጻሊ ናይ ኢድ ኣእታውነት ወቐሳ ምጥቃስ ይከኣል።

ኢድ ዘይምእታው ብዛዕባቶም ኣብ ፖለቲካዊ ድዩ ወተሃደራዊ ከምኡ’ውን ዲፕሎማሲያዊ ሜዳ ዝዋግኡ ዘለዉ ኣካላት ዘይምዝራብ፡ ዘይምጽሓፍን መርገጽ ዘይምሓዝን ማለት ኣይኮነን። ኣብቲ ብዛዕባቶም እትብሎን እትውስኖን፡  ናይ ሓዲኦም ቦታ ተኪእካ  ባዕላቶም ንዘለዉዎ ጉዳይ “ኣነ ባዕለይ ኣለኹልኩም” ምባል ግና፡ ኣበርን ሳዕቤንን ኣለዎ። እቲ ኣበየናይ መዳይ ብዘየገድስ ኢድ ዘእቱ መንቀሊኡ ረብሓኡ ስለ ዝኸውን ናይቶም ሰብ ጉዳይ ረብሓን ክብርን ይዝንግዕ እሞ ሓደገኛ ሳዕቤን ናይ ኢድ ምትእትታው ከኣ ኣብኡ የንጸባርቕ። ብፍላይ ኣብ ከምዚ ሎሚ ኤርትራውያን ዘለናዮ ሃለዋት ብዛዕባቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት “ኢድ ኣእትዮም” ከይንበሃል ኢልና ኣፍና ንዓብሰሉ ኣይኮነን። እቲ ንዛረቦን እንወስዶ መርገጽን ብመንጽር ኤርትራዊ ረብሓ፡ መጻኢ ሰላማን ዕድላን ብኽመይ ይረአ? ክሳብ ክንደይከ ነቲ ሓደ ክጠቅም ክብል ነቲ ካልእ ከይጐድእ ጥንቑ እዩ? ወይ ብጉልባብ ምትሕግጋዝ ኢዱ ከየእቱዶ ይዕቀብ? ዝብሉ ሕቶታት ብጥንቃቐ ክምዘኑ ግና ናይ ግድን እዩ።

ውግእ ኢትዮጵያ ኣብ ልዕሊቲ ብቐረባ ዝጸልወና ጉዳይ ጐረቤት ምዃኑ፡   እቲ ብሰንኪ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን ዝፍጸሞ ዘሎ ወጽዓን ጭቆናን ንቃወሞን ንቃለሶን ዘለና ህግደፍ ኣካሉ ብምዃኑ ክንዛረበሉን መርገጽ ክንሕዘሉን ዘገድደና እዩ። እቲ እንወስዶ ሚዛናዊ መርገጽ መን ይገዝኦ፡ መንከ ኣይገዝኦን ከኣ፡ ነቶም ዓደግቲ ዝምልከት እምበር፡ ንሕና ግድን ሓሳብና ዘይገዛእካልና ኢልና ኣብ ዘይጉዳይና  ጣልቃ ኣቲና ነገድዶ ወይ ነቀባጥረሉ ወገን ኣይህሉን። ንዓናውን ከምኡ ጣልቃ ኣቲኹም ግድን ከምዚ በሉለይ ወይ ከምዚ ግበሩለይ ኢሉ ዘገድደና ወገን ክህሉ ቅቡል ኣይኮነን። ምናልባት “ምምሕዳር ህግደፍ ኣብ ኢትዮጵያ ኣትዩ ድላዩ እንተገብረ እንታይ ኣእተወኩም?” ወይ “ስለምንታይ ኢድ ኣእታውነት ንህግደፍ ሓላል ኮይኑ፡ ነቲ ካልእ ወገን ከኣ ሓራም ይኸውን?”  ዝብል ኣካል እንተልዩ፡ ቅድም-ቀዳድም ዝምድና “ንሱ ከምዚ ካብ ገበረ ኣነስ ከምኡ ዘይገብር?” ብዝብል ህልኽ ዝድፋእ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ ናይ መትከልን ፖሊሲን ጉዳይ ምዃኑ ምርዳእ የድሊ። ብመሰረቱ ከኣ ምስ ጉጅለ ህግደፍ መሰረታዊ ፍልልይ ስለ ዘለና፡ ኣብ ኣተሓሕዛ ዝምድና መንገድናን መንገዱን በበይኑ ምዃኑ ኣብ ግምት ምእታው የድሊ። 

ተግባራት ህግደፍ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ  ቅሉዕ ኢድ ኣእታውነቱ ዘርኢ እዩ። ባዕሉ’ውን  ብዘይሕብእብእ  ኤርትራዊ ክነሱ፡ “ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ በዓል ጉዳይ እየ” ኢሉ ኣውጁን ብተግባር ኣርእዩናን እዩ። እዚ ባህሪ’ዚ ኣብ ጉዳይ ኢትዮጵያ ዘጥረዮ ሓድሽ ተረኽቦ ዘይኮነ፡ መቐጸልታ ናይቲ ኣብ ኤርትራ ክኽተሎ ዝጸንሐን ዘሎን ኢደ-ወነናውነትን ገባቲ ፖሊሲን እዩ። እንተ ንሕና፡  ምትሕግጋዝን ኢድ ኣእታውነትን ደዋዊስካ ካብ ምርኣይ ክንዕቀብ ይግበኣና።

ዓመታዊ ጉባኤ ዓመተ 2021 ጨንፈር ቁ.2 ሃገር ሽወደን ብዕለት 17 ታሕሳስ 2021 ዓ.ም.ፈ. ብመራኸቢ ብዙሓን ዙም ተኻይዱ። ጨንፈር ቁ.2 ሃገረ ሽወደን ኣብ 8ተ  ከተማታት ሽወደን ዝነብሩ ንጡፋት ኣባላት ዝቆመ እዩ። ጉባኤ ብኣቦ መንበር ብሰላምታ ተኸፊቱ ብተሳታፍነት ናይ ዉድባዊ ጉዳይ ሓላፊ ብ/መንግስተኣብ ኣስመሮም ብምንባሩ ሓጺር መታባብዕን ምስጋና ንጽንዓት ኣባላት ዘስመረ መደረ ሂቡ። ሽማገለ ጨንፈር ፖሊቲካውን ስሪዒታዉን ገንዘባውን ጸብጻብ ድሕሪ ምቅራብ ሰክረታርያ ጉባኤ ብምምራጽ ኣባላት ንጸብጻብ ተማያይጦም ምስ ለወባታቱ ኣርግእዎ። ጉባኤ ኣብ ህልዊ ኩነታት ህዝብናን ሃገርናን ኣዝዩ ኣሰካፊ ኣንፈታት ብምህላዉ ኣስተብሂሉ፡ እቲ መሪሕነት ሰልፊ ዝወሰዶ ንቁሕ ብሩህ መግለጺ ኣብ ጥምረት ፖሊቲካዊ ሓይልታት ጻዕሪ ብሓባር ምስራሕ ክቅጽሎ፡ ብጉዳይ ኣብ ጎረበት ሃገርና ዝኸይድ ዘሎ ግናይ ዉግእ ብዉሳኔ ጉባኤናን ኣኼባ ማእከላይ ባይቶ ዝወሰኖ ብምኽታል ሓድነቱ ዓቂቡ ክቃለስ ኣስሚሩሉ። ናይ ዕለት 11ታሕሳስ 2021 6ተ ሰዓታት ዝወሰደ ዓሚቅ ብዝርዝር መግለጺ ኣቦ መንበር  ኣዝዩ ኣገዳስን መሃርን ብምንባሩ ሃናጺ ሓድነት ሰልፊ ብምንባሩ ኣድኒቅና ደራኺ ንንቁሕ ቃልሲ ምኳኑ ኣስሚሩሉ። ጉባኤ ነት ብሽማገለ ጨንፈር ዝቀረበ ንራዲኦ ድምጺ ሓርነት 100 ክራውን ብኽፋል ብሙሉእ ድምጺ ተቀቢልዎ ንቀጻሊ ከኣ ባባላት ሰዲህኤ ዝፍኖ ራዲዮ ክብሃል ኣስሚሮምሉ። ቀጺላ  ሓጻይት ሽማገለ ብዝቀረበቶም 3ተ ኣባላት ንዓመተ 2022 ዓ.ም.ፈ. እትመርሕ ሽማገለ ብምሉእ ድምጺ መሪጾም ኣኼባኦም ዛዘሙ።

ሰላማዊ ሰልፊ ካብቲ ብዙሕ ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ዝግለጸሉ መንገድታት ሓደ እዩ። ስሙ ደኣ “ሰላማዊ” ይኹን እምበር፡ ብትሕዝቶኡ ሓደ ኣሉታዊ ተረኽቦ ንክውገደልካ ወይ ድማ ተቐባልነት ንክረኽበልካ እትደፍኣሉ ህዝባዊ ናዕቢ እዩ። በዚ መሰረት ሰባት ሓደ ጉዳይ ክውገደሎም ወይ ክቕጽለሎም ኣብ ዝደልይሉ ኩነታት ዝኽተልዎ ስልቲ ቃልሲ እዩ። እዚ ኣምር’ዚ፡ ህዝቢ ኤርትራ ኣብ ተመኩሮ ናይቲ ልዕሊ 80 ዓመታት ዝዕድሚኡ ፖለቲካዊ ቃልሱ የዘውትሮ ስለዝነበረ  ሎሚ ከም ሓድሽ ዝንገሮ ኣይኮነን።

ምክያድ ሰላማዊ ሰልፊ ንባዕሉ ሓደ ካብ ተቓሊስካ ከተረጋግጾ ዘለካ መሰረታዊ መሰላት እዩ። ኤርትራውያን ክሳብዚ እዋንዚ ነዚ መሰልዚ ክጭብጡ ስለዘይከኣሉ፡ ንምጭባጡ ይቃለስሎም ካብ ዘለዉ መሰላት ሓደ እዩ። ነዚ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ኣብቲ  ንመሰረታዊ ናጽነታትን ሓርነታትን ዝምልከት ክፋል ፖለቲካዊ መደብ ዕዮኡ፡ “ ሰዲህኤ፡ ኤርትራ ኩሉ መሰረታዊ ኣድማሳዊ፡ ሰብኣውን ሲቪላውን ሓርነታትን ደሞክራስያዊ መሰላትን ብሕታዊ ቁጠባዊ ዋንነትን ዘውሓሰት ሙሉእ ናይ ሃይማኖታዊ እምነት፣ ሓሳብካ ናይ ምግላጽ፣ ናይ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ምእካብን፣ ምንቅስቓስን፡ ከምኡውን ሞያውን ህዝባውን ማሕበራት ናይ ምውዳብን ነጻነት ዘለዋ ሃገር ንኽትከውን ይቃለስ።”  ዝብል ኣስፊሩ ኣሎ።

ኤርትራውያን ብዙሕነትና ዝወለዶ መሰረታዊ ዘይኮነ ፍልልያት ኣለና። እዚ ፍልልያትዚ ምሳና ዝነበረን ዝቕጽልን እምበር፡ ሓድሽ ዝተፈጥረ ኣይኮነን። ሓድሽ ዝበሃል ነገር እንተሊይዎ እቲ ዝጸንሓና  ንፍልልያት ኣማሓዲርካን ኣከኣኢልካን ኣብ መሰረታዊ ጉዳያት ግና ሰጢምካ ብሓባር ምቕጻል ይፈኩስ ምህላዉ እዩ። ካብቲ ሳላ ንኡስ ፍልልያትና ኣመሓዲርና ኣብ መሰረታዊ ጉዳያት ሓደ  ብምዃና ዘረጋገጽናዮ ዓወት ናጽነትና ኣረጋጊጽና፡ ልኡላውነትና ከነውሕስ ምኽኣልና እቲ ዝለዓለ እዩ። እዚ ናብ ቀዳማይ ጸላኢ ኣትኪሉ ታሪኽ ዝሰርሐ ሓድነት ሎሚኸ ኣብ ከመይ ደረጃ ይርከብ ኣሎ? ዝብል ሕቶ ብጽሞና ተረዲእና ብህድኣትን ሓላፍነትን ክንምልሶ ዝግበኣና እዩ።

ኣብዚ እዋንዚ፡ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ቀዳመ-ሰንበት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ዓለም ኤርትራውያን ዝሳተፍዎ ሰላማዊ ሰልፍታት ምርኣይ ንቡር ኮይኑ ኣሎ። እቲ ኣገባቡ፡ ቃንኡን ተልእኮኡን ግና ከምቲ ምብዝሑ ዘተባብዕን ናይ ሓባር ዓቕሚ ዝድልብን ኣይኮነን። ካብቲ ከምኡ ዘብሎ መሰረታዊ ጉዳይ፡ ኣብ ክንዲ ሓድነትን ምቅርራብን ኤርትራውያን ዘህጥር፡ ነቲ ዝጸንሐ ኤርትራዊ ኒሕ ዘድክም ስለ ዝኾነ እዩ። ሎሚ ኤርትራውያን ገሊኦም ምስ  ተጋሩ፡ ገሊኦም ምስ ደገፍቲ ብልጽግና ኢትዮጵያውያን፡ ገሊኦም ከኣ ነብሶም ክኢሎም ኣንጻር ጉጅለ ህግደፍ ይስለፉ ኣለዉ። እዚ ኣካይዳዚ ምስቲ ድሕሪ ተረኽቦ ህልቂት ኤርትራውያን ደሴት ላምፓዱዛ፡ ብሓንሳብ ኣብ ጀነቫ ዘካየድዎ ደሓር ግና ከምቲ ኣጀማምራኡ ዘይቀጸለ መሬት ዘንቀጥቀጠ ሰላማዊ ሰልፊ ከነረኣእዮ እንከለና፡  ነንቆልቁል ከም ዘለና ዘመልክት እዩ።

ነዚ በበይንኻ ምስላፍን ምስ ዘይኤርትራውያን ምስላፍና ዘምጸኦ ፖለቲካዊ ናይ ኣተሓሳስባ ፍልልይ ምዃኑ ንጹር እዩ። ኣብ ፖለቲካዊ ኣረኣእያ ምፍልላይ ንቡርኳ እንተኾነ፡ ኣብ ክፈላልየካ ዘይግበኦ ተፈላሊኻ፡  ክኾኖ ካብ ዝግበኦ ዝያዳ መጢጥካ ምርሕሓቕ ግና ቅቡል ኣይኮነን። ናብ ኣተሃላልዋ ኤርትራውያን ኣብ ዲያስፖራ ክንመጽእ እንከለና እምበኣር፡  ፍልልይ በሪኹ ናብ በበይንኻ ምስላፍ ጐቲቱ ዝወስደና ዘሎ ኣብ ኢትዮጵያ ብፍላይ ከኣ ኣብ ትግራይ፡ ሰኣን ብዓንተቦ ብጥንቃቐን ውሕልነትን ምሓዙ ተባሪዑ ቃልቃል ዝብል ዘሎ ውግእን ፖለቲካዊ ትሕዝቶኡን እዩ። ተፈትወ-ተጸልአ፡ ከም ናይ ኢትዮጵያ ዝኣመሰለ ናይ ቀረባ ጐረቤት ፖለቲካዊ ምዕባለ ክንድቲ ቅርበቱ ዘሕድረልና ጽልዋ ዕዙዝ’ዩ። እቲ ሓያል ምጽልላው ከም ዘለዎ ኮይኑ፡ ጉዳይ ኤርትራ ንኢትዮጵያውያንን ተጋሩን ቀንዲ ጉዳዮም ኣይኮነን። ጉዳይ ትግራይ፡ ኢትዮጵያን ሱዳንን ከኣ  ንኤርትራውያን ቀንዲ ዋኒኖም ኣይኮነን።

ኣብ ዝምድና በብመድረኹ ዘጋጥም ምውጣጣት ኣሎ። ኣብ ጐረቤትካ ዝፍጠር ሓድሽ ተርእዮ፡ ኣብ ፍሉይ ተጠንቀቕ ክትከውን ይቕስበካ እዩ። ኣባኻ ዝረአ ፍሉይ ምዕብልና እውን ንጐረባብትኻ ከምኡ’ዩ። ኣብዚ  ንጉዳያት ብቐረባ ኣድቂቕካ ካብ ምርኣይ ሓሊፍካ፡ ምሉእ ብምሉእ ኣካል ጉዳይ ጐረቤትካ ከይትኸውን እሞ፡  ናብ ጣልቃነትን ሻራነትን ከይወስደካ ምጥንቃቕ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ካብ ከምዚ ዓይነት ሓደጋ ንምድሓን ከምቲ “ብዕራይ ናብ ዘበለ እንተበለ ዕርፊ ኣጽንዕዝበሃል፡ እትግዘኣሉ ኣቐዲሙ ዝተሰነደ መቆጻጸሪ ክህልወካ መሰረታዊ እዩ። ኣብ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮ ሰዲህኤ “ኣብ ኣህጕራዊ መዳይ ክብራ ዝሓለወት ሃገር ንምህናጽ፡ ኣህጕራዊ ሕግታት፣ ቻርተራት፣ ውዕላትን ውሳኔታትን ዘኽብር፡ ንልዑላውነት ሃገራት ዘይደፍርን ናይ ሕድሕድ ኢድ ምትእትታው ዘይቅበልን ናይ ወጻኢ ዝምድናታት ፖሊሲ ክኽተል እዩ” ብዝብል ዝሰፈረ ምውካስ ይከኣል። ከምዚ ዓይነት መትከላዊ ቀይዲ ኣብ ኩሉ መድረኻት እትምርኮሰሉ እምበር፡ “ክውዕየካን ብማንካ ክዝሕለካን ብኢድካ” ብዝዓይነቱ ተገላባጥነት እትሕዞ ኣይኮነን። ከምዘየስርሕን ምሕዳስ ከም ዘድልዮን እንተደኣ ተኣሚንሉ፡ ዝቕየረሉ ኮነ ዝመሓየሸሉ ሕጋዊ መድረኽን ኣገባብን ኣለዎ።

ስለምንታይ፡ ኤርትራውያን ኣብ በበይኑ ሰልፍታት? ዝብል ሕቶ ክንምለስ እንከለና፡ ብዛዕባ እቶም ምስ ኤርትራውያን ዝስለፉ መጻኢት ኤርትራ ዝርእይሉ ፖለቲካዊ ትጽቢት ምድህሳስ ኣገዳሲ እዩ። እቶም ኤርትራውያን ምስኣቶም ዝስለፉ ዘለዉ ካብ ተጻራሪ ምቅንቓን ሓሊፎም ኣብ ውግእ ኣትዮም ዘለዉ ሓይልታት ትግራይን ማእከላይ መንግስቲ ኢትዮጵያን እዮም። ኣብ ዙርያ ብልጽግና ዘለዉ ሓይልታት መብዛሕትኦም፡ ቅድም ናጽነት ኤርትራ ዘይተቐበሉ፡ ሎሚ’ውን ብጉዳይ ቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ካብ ምሕላም ዓዲ ዘይወዓሉን ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ፡ ንናጽነት ኤርትራ ኣፍልጦ ብምሃቡ “ወንጀለኛ” ዝብልዎን እዮም። ዝተወሰኑ ከኣ ብዛዕባ ልኡላውነት ኤርትራ፡ ኣቶ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ኣብ ኣዳራሻት ኢትዮጵያ “እቶም ህዝብታት ኤርትራን ኢትዮጵያን ክልተ ህዝቢ እዮም ዝብሉ፡ ነቲ ሓቂ ዘይፈልጡ እዮም” ክብል እንከሎ፡ ሕልሞም ዝተፈትሐ ዝመስሎም፡ ናይ ቀይሕ ባሕሪ ሃረፍቲ እዮም። ስለዚ ካብ ግዝያዊ ስምዒት ነቒልካ ምስ ከምዚኣቶም ምስላፍ ባዕልኻ ዋሓጢኻ  ገበል ምጉታት ከይከውን ምስብሃል የድልዮ።

ህወሓት  ዝጸልዎ  ዝነበረ መንግስቲ ኢህወደግ፡ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ንመጀመርያ ግዜ ናጽነት ኤርትራ ዝደገፈን ኣፍልጦ ዝሃበን ምዃኑ ንጹር እዩ። እዚ ንሱ ዝኸፈቶ ኣፍደገ፡ ዓለምና ብቕልጡፍ ናይ ኤርትራ ልኡላውነት ክትምዝግብ መድረኸ ዘስፈሐ ምዃኑ ቦታኡ ኣብ ታሪኽ ህያው እዩ። ስለዚ ምስዚ ሓይሊዚ  ንመጻኢ ጥዑይ ጉርብትና ምምስራት ንክሕግዝ እውን ኣብዚ ወሳኒ እዋን ምድግጋፍን ምትሕግጋዝን ቅኑዕ እዩ። ክደባለቕ ዘይግበኦ ተርእዮታት ደዋዊስካ፡ “ጉዳይና ጉዳዮም፡ ጉዳዮም ከኣ ጉዳይና እዩ” ኢልካ ምድምዳም ግና ዝነኣድ ኣተሓሕዛ ኣይኮነን።

ስለዚ ኤርትራውያን፡ ኣብዚ ኣይኮነንዶ ብጉዳይ ጐረቤት፡ ብጉዳይና እውን ክንፈላለየሉ ዘይግበኣና ወሳኒ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ግዜ ምህላውና ነስተብህል። ኣብቲ ቀዳምነትና ዝኾነ ብሓባር ተሰሊፍና  ድምጽና ነስምዕ። ነቲ ምስ ኤርትራውያን ዘይኮኑ ወገናት ዝህልወና ዝምድናን  ምድግጋፍን ከኣ ንዓኡ ዝምጥን ግቡእ ክብደት ንሃቦ።

13 ታሕሳስ 2021, 09:21 EAT
ዕዳጋ ሓምሊ ኣስመራ

ምንጪ ስእሊ,GETTY IMAGES

መንግስቲ ኤርትራ፡ ዓሚ ሕዳር ኣብ ቅልውላው ትግራይ ኢዱ ምስ ጸምበረ ክፍሊ ፋይናንስ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብቲ ከቢድ ሰብኣዊ ግህሰት ዘኸተለ ግጭት ኢድ ኣለዎም ኣብ ልዕሊ ዝበሎም ላዕለዎት ሰበ ስልጣናት ኤርትራ እገዳ ኣንቢሩ እዩ።

እዚ፡ ሓላፊ ሃገራዊ ድሕነት ኣብርሃ ካሳ ነማርያም፣ ሓለቓ ጠቕላሊ ስታፍ ሓይልታት ጄነራል ፍሊጶስ ወልደዮሃንስ፣ ሓላፊ ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ሓጎስ ገብረሂወት ወልደኪዳን ከምኡ'ውን ንዝተፈላለያ ቁጠባዊ ትካላት ህግደፍ ዝሓቁፍ ሕድሪ ትረስትን ንግዳዊ ትካል ቀይሕ ባሕሪን ይምልከት።

ቢቢሲ ትግርኛ፡ እቲ ኣብ ትካላትን ሓለፍትን ህግደፍ ዝተገብረ እገዳ ክሰርሕ ይኽእል ድዩ? ንመን እዩ ዘርብሕን ዝጎድእን?

ኣብ ልዕሊ መንግስቲ እንታይ ጽልዋን ሳዕቤንን ክህልዎ ይኽእል ንዝብል ሕቶ ንናይ ሕሳብን ፋይናንስ ኪኢላ ክብሮም ዳፍላን ንኪኢላ ምሕደራ ህዝብን ትካላትን ኣቶ ዳዊት ፍሰሃየን ብምዝርራብ ዳህሲሱዎ ኣሎ።

_________________________________________________

ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ሓለፍትን ትካላትን ህግደፍ ኣምቢራቶ ዘላ እገዳ ነቲ ስርዓት ማዕረ ክንደይ ክጸልዎ ይኽእል ንዝብል ተሓላቒ ሰብኣዊ መሰላት ኣቶ ክብሮም ዳፍላ ንባህርን ኣካይዳን መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ግምት እንተእቲኻ ዋላ ሓደ ትርጉም የብሉን ይብል።

"መንግስቲ ኣመሪካ ንባህርን ኣካይዳን መንግስቲ ኤርትራ ብግቡእ ዝተረድኡዎ ኣይመስለንን። እዚ ሕጂ ኣብ ልዕሊ ትካላትን ውልቀ ሓለፍትን ህግደፍ ኣንቢሮሞ ዘለው እገዳ ካብ መፈራርሒ ዝሓልፍ ትርጉም የብሉን" እዩ ዝብል።

እቲ ብሓርነታዊ ኵናት ዝመጽአ ሕጂ ኣብ ኤርትራ ን30 ዓመታት ምልካዊ ስርዓት ሰሪቱ ዘሎ መንግስቲ ኤርትራ፡ ኣብቲ ሕጋዊ ሰብነት ሒዙ ክንቀሳቐስ ዘይክእለሉ ዝነበረ እዋን ቃልሲ፡ ንህላዌኡን ቀጻልነቱን ክብል ንዘካይዶ ዝነበረ ሕቡእ ንግዳዊ ንጥፈታት (ኮንትሮባንድ) ኣጸቢቑ ስለ ዝመለኾን ድሕሪ ናጻነት እውን ስለ ዝቐጸሎን እዚ ናይ ሕጂ እገዳ ጸቕጢ ከም ዘይፈጥረሉ ይዛረብ።

ኣብ ሚኒስትሪ ሃብቲ ዓሳ ዳይረክተር ጀኔራል ዝነበረ ኣቶ ዳዊት ፍስሃየ ግን ኣመሪካ ነቲ ጽዒኖምዎ ዘለው እገዳ ብግቡእ እንተተቖጻጺሮምዎ ትርጉም ክህልዎ ይኽእል እዩ ክብል ይካታዕ።

መንግስቲ ኤርትራ ነቲ ማዕቀብ፡ "ህዝቢ ኣሳቒኻን ኣጥሚኻን ናዕቢ ንምብግጋስ ዝዓለመ እዩ" ክብል ተቓዊሙ።

ኣብ ሚኒስትሪ ፋይናንስ ኣመሪካ ዳይረክተር ምቁጽጻር ሃብቲ ወጻኢ ኣንድሪያ ጋኪ ግን "እቲ ስጉምቲ ነቶም ኲናት ዘጋድዱን ፍንፉን ተግባራት ዝፍጽሙን ኣካላት ዝዓለመ'ዩ" ኢላቶ።

ኣብ ዝሓለፈ ቀረባ መዓልታት ከኣ ኣምባሳደር መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ሕቡራት ሃገራት ሶፊያ ተስፋማርያም እቲ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተገብረ እገዳ: ኤርትራ ኣንጻር ኮቪድ ንእትገብሮ መኸተ ስለ ዝዕንቅፍ ንክለዓል ሕቶ ኣቕሪባ።

እንተኾነ ሓላፊ ማእከል ምቁጽጻር ሕማማት ኣፍሪቃ ሲዲሲ፡ ዶ/ር ጆን ንከንጋሶንግ ኤርትራ፡ ካብ 55 ሃገራት (ሕብረት ኣፍሪቃ) እታ ንህዝባ ክታበት ኮሮናቫይረስ ክትህብ ዘይጀመረት እንኮ ኣፍሪቃዊት ሃገር ምዃና ብሓሙስ ብማንዛ ኣብ ዝሃቦ ጋዜጣዊ መግለጺ ሓቢሩ።

መንግስቲ ኤርትራ ግን፡ ስለ ምንታይ ክታበት ኮቪድ ከይቅበል ከም ዝተሓሰመ ብንጹር ኣይገለጸን።

ዕላማ እቲ እገዳ እንታይ እዩ?

እቲ ብሚኒስትሪ ፋይናንስ ክፍሊ ግምጃ ኣመሪካ ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ዝተነብረ ማዕቀብ፡ እቶም ሰባትን ትካላትን ኣብ ኣመሪካ ንዘለዎም ገንዘብን ዝውንኑዎ ንብረትን ዝእግድ እዩ።

እንተኾነ ኣቶ ክብሮም ኣብዚ እዋን'ዚ ኣብ ኣመሪካ ብህግደፍን ትካላቱን ዝግበር ንግዳዊ ንጥፈታት ኮነ ዝዕደግ ንብረት ከም ዘየሎ፣ እቲ ኣብ ኣመሪካ ክህሉ ዝኽእል ገንዘብን ንብረትን ናይቶም ዝተኣገዱ ውልቀ ሰባትን ትካላትን ፈጺሙ ከረኻኽበሎም ከም ዘይክእል ይዛረብ።

ወሲኹ መንግስቲ ኤርትራ፡ ብከምዚ ዝኣመሰለ ማዕቀብን እገዳን ከይሰናኸል ካብ ቅድም ኣትሒዙ ንሃብቱን ንብረቱን ዓሚቝ መሽጎራጉር ፈጢሩሉ ክኸውን ከም ዝኽእል ይግምት።

ኣመሪካ ንከምዚ ዝኣመሰለ እገዳ ክጽዕኑ እንከለው ዝገበሩዎ መጽናዕትን ምክትታልን ክህሉ ከም ዝኽእልን እንተደኣ ነቲ ዝጸዓኑዎ እገዳ ብግቡእ ተኸታቲሎም ከተግብሩዎ ጽዒሮም ከኣ ንመንግስቲ ኤርትራ ዓቢ ጸቕጢ ክፈጥረሉ ከም ዝኽእሉ ይኣምን።

ኣብ ርእሲኡ ኣቶ ዳዊት፡ ''እቲ ብ09 ዝጽዋዕ ናይ ህግደፍ ትካል ንግድ ቀይሕ ባሕሪ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዘሎ ዕደናታት ቁጠባ ዝውንን፤ ናብታ ሃገር ንብረት ዘእቱ፡ ምስ ሱዳንን ካልኦት ጎረባብትን ዝግበር ሕጋውን ዘይሕጋውን ንግድ ዝቆጻጸር፤ ኣብ ርእሲኡ ናይ ሸርፊ ንጥፈታትን ሓዋላ ኩሎም ብመገዲ ትካል ቀይሕ ባሕሪ እዮም ዝግበሩ። ንሸርፊ ወጻኢ ምቁጽጻር ጥራሕ ዘይኮነስ እቲ ሸርፊ ብሕጊ ዕዳጋ ዘይኮነ መንግስቲ ብዝተመኖ መጠን ሸርፊ እዩ ዝፍጸም'' ይብል።

ኣብታ ሃገር ናይ ብሕቲ ወፍሪ ዝበሃል ስለ ዘየሎ፡ ብስም ርትዓዊ ዱካናት ዝጽውዓ ናይ መቑነን ዱኳናት ብምቁጽጻር ከም ሽኮርን ባንን እኽልን ዝኣመሰለ ሃለኽቲ ብመቑነን ዝዕድል እቲ ትካል ምዃኑ'ውን ኣቶ ዳዊት የረድእ።

ጎደና ናቕፋ
መግለጺ ስእሊ,

ጎደና ናቕፋ

ሕድሪ ትስት ህግደፍ እንታይ እዩ?

ኣቶ ክብሮም ዳፍላ፡ ሕድሪ ትራስት መማሓደሪ ሃብቲ ምዃኑ ይገልጽ።

ንኣብነት ከም በዓል ፊያት ንዝኣመሰሉ ትካላት ዝውንኑ ሃብታማት ስድራ ንብረቶም ብትራስት ከም ዘመሓድሩዎ፡ እተን ዝውንኑወን ዝተፈላለያ ኩባንያታት ከኣ ግብሪ ምስ ከፈላ እቶተን ናብ ትራስት ብምግዓዝ ዋናታተን ብዝደለዩዎ ኣገባብ ብሕጊ ብቦርድ ከም ዝመሓደርን የረድእ።

ብተወሳኺ ዋላ እውን እተን ትካላት ብዝተፈለላየ ምኽንያት እንተተዓጽዋ እቲ ሃብቲ ስድራ ናብ ደቆምን ደቂ ደቆምን ከም ዝመሓላለፍ'ውን ይገልጽ።

"ሕድሪ ትራስት ኣብ ፈለማ 1995 ኣቢሉ ነቲ ህዝባዊ ግንባር ዝውንኖ ዝነበረ ዝርካቡ ንብረት ንስድራን ደቅን ስውኣት ንኽውዕል ብትራስት እንተተመሓደረ ይሓይሽ ዝብል ሓሳብ መጺኡ ዝተጀመረ እዩ" ኢሉ።

እዚ ንኹለን ናይ ህግደፍ ትካላት ብፋንድን ሕጋዊ ዘበናዊ ፋይናንሻል ኣሰራርሓ ስለዘይሓዘን እቲ ሐሳብ ብግብሪ ከም ዘይሰርሐ የረድእ።

"ስለዝኾነ ሕጂ እቲ ንብረት ብስም ኢሳይያስ ድዩ ዘሎ ብሓጎስ ወይ ብኻልእ ይሃሉ ትርጉም የብሉን። ብሓጺሩ ሕድሪ ትራስት ጉልባብ ስለ ዝኾነ ሽም ጥራሕ እዩ ክጽዋዕ ዝኽእል" ይብል።

ሕድሪ ትራስት ንልዕሊ 30 ቁጠባዊ ትካላት ዝሓቁፍ ዓቢ ትካል ከም ዝኾነን ብኸመይ ከም ዝካየድን ከም ዝመሓደርን ዝፈልጥ እንተልዩ ኣዝዩ ውሱን እዩ ይብል ኣቶ ዳዊት።

እቲ ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን ዝበሃል እንኮ ሰልፊ ናይታ ሃገር'ውን እንተኾነ ካብቲ ብወግዒ ዝቖመሉ 1994 ኣትሒዙ ክሳብ ሕጂ ጉባኤ ኣካይዱ ኣይፈልጥን።

ካብዚ ብዝብገስ፡ ብዙሓት ካብ ላዕለዎት ኣባላቱ ብሕማምን ሞትን ተፈልዮም ከብቅዑ ዝኾነ ይኹን ምትኽኻእ ዘይገበረ ሰልፊ ብምዃኑ ትካል ክትብሎ ዘይከኣል እዩ ይብል ዳዊት።

ኤርትራ ንእስላማዊ ዕጡቕ ጉጅለ ኣልሸባብ ትተሓባበርን ነቲ ዞባ ተናዓዕብን ኣላ ብዝብል ክሲ ሃገራት ምብራቕ ኣፍሪቃ፡ ባይቶ ጸጥታ ዉድብ ሕቡራት ሃገራት ብ2009 ኣብ ልዕሊ ኤርትራ እገዳ ኣንቢሩ ነይሩ።

ይኹን እምበር ድሕሪ ነዊሕ ዓመታት፡ "ዘተኣማምን መርትዖ ኣይተረኽበን" ብማለት ኣብ 2018 ዕርቀ ሰላም ኢትዮ ኤርትራ ምስ ተፈጸመ እቲ እገዳ ከም ዝተላዕለ ይዝከር።

______________________________

ተሓላቒ መሰላት ኣቶ ክብሮም ዳፍላ፡ ካብ ሰማንያታት ኣትሑዙ ኣብ ቁጠባዊ ንጥፈታት ውድብ ህዝባዊ ግንባር ዝነጥፍ ዝነበረ ሙሁር ስነ ቁጠባ እዩ።

ንሱ፡ ድሕሪ ነጻነት ኤርትራ ሓደ ካብ መስራቲ ቁጠባዊ ጉዳያት ህግደፍ ዝነበረ ኣካያዲ ትካል ሸርፍን ሓዋላን ሂምቦል ኣብ ኒስትሪ ፋይናንስ ኤርትራ ሓላፊ ክፍሊ ግምጃ ዝነበረን ወኪል መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ዓለማዊ ባንክን ኣይ ኤም ኤፍን ኮይኑ ዝሰርሐን እዩ።

ኣቶ ዳዊት ፍሰሃየ ከኣ ኣብ ሓርነታዊ ቃልሲ ንክፍሊ ማሕበራዊ ጉዳይ ቃልሲ ብዝለዓለ ጽፍሒ ዝመርሐ፡ ድሕሪ ነጻነት ንኣካይዳን ምሕደራን መንግስቲ ኤርትራ ብምቅዋም ንስደት ክሳብ ዘምርሕ ኣብ ኒስትሪ ሃብቲ ዓሳ ዳይረክተር ጀኔራል ኮይኑ ዘገልገለ ሙሁር እዩ።