Monday, 30 March 2026
feed-image Feed Entries
feed-image Feed Entries
Subscribe to this RSS feed
Monday, 15 March 2021 22:04

MSF: People left with few healthcare options in Tigray as facilities looted, destroyed

Written by

MARCH 15, 2021  ETHIOPIA, NEWS, TIGRAY

Source: MSF

Press Release15 March 2021
  • Violence in Ethiopia’s Tigray region has extended to attacks on health facilities, with barely one in 10 functioning.
  • Of the 106 health facilities MSF teams visited, one in five had been or was occupied by armed soldiers; one facility is being used as an army base.
  • The damaged, looted facilities and resulting lack of medical staff means people in the region have very little access to healthcare.
  • MSF urges all armed groups in the area to respect medical facilities and for services to be restored as soon as possible.

ADDIS ABABA – Health facilities across Ethiopia’s Tigray region have been looted, vandalised and destroyed in a deliberate and widespread attack on healthcare, according to teams from Médecins Sans Frontières (MSF). Of 106 health facilities visited by MSF teams between mid-December 2020 and early March 2021, nearly 70% had been looted, and more than 30% had been damaged; just 13% were functioning normally.

In some health facilities across Tigray, the looting of health facilities continues, according to MSF teams. While some looting may have been opportunistic, health facilities in most areas appear to have been deliberately vandalised to make them non-functional.  In many health centres, such as in Debre Abay and May Kuhli in North-West Tigray, teams found destroyed equipment, smashed doors and windows, and medicine and patient files scattered across floors.

In Adwa hospital in central Tigray, medical equipment, including ultrasound machines and monitors, had been deliberately smashed. In the same region, the health facility in Semema was reportedly looted twice by soldiers before being set on fire, while the health centre in Sebeya was hit by rockets, destroying the delivery room.

MSF teams recently visited 106 medical facilities across Tigray region, Ethiopia. Of the facilities visited:

30 %

HAD BEEN DAMAGED

73 %

HAD BEEN LOOTED

87 %

WERE NO LONGER FUNCTIONING OR FULLY FUNCTIONING

Hospitals occupied by soldiers

Every fifth health facility visited by MSF teams was occupied by soldiers. In some instances, this was temporary; in others the armed occupation continues. In Mugulat in east Tigray, Eritrean soldiers are still using the health facility as their base. The hospital in Abiy Addi in central Tigray, which serves a population of half a million, was occupied by Ethiopian forces until early March.

“The army used Abiy Addi hospital as a military base and to stabilise their injured soldiers,” says Kate Nolan, MSF emergency coordinator. “During that time, it was not accessible to the general population.”

“They had to go to the town’s health centre, which was not equipped to provide secondary medical care – they can’t do blood transfusions, for example, or treat gunshot wounds,” says Nolan.

Health facilities and health staff need to be protected during a conflict, in accordance with international humanitarian law. This is clearly not happening in Tigray.OLIVER BEHN, MSF GENERAL DIRECTOR

Ambulances seized

Few health facilities in Tigray now have ambulances, as most have been seized by armed groups. In and around the city of Adigrat in east Tigray, for example, some 20 ambulances were taken from the hospital and nearby health centres.

Later, MSF teams saw some of these vehicles being used by soldiers near the Eritrean border, to transport goods. As a result, the referral system in Tigray for transporting sick patients is almost non-existent. Patients travel long distances, sometimes walking for days, to reach essential health services.

Many health facilities have few – or no – remaining staff. Some have fled in fear; others no longer come to work because they have not been paid in months.

Devastating impact on people

“The attacks on Tigray’s health facilities are having a devastating impact on people,” says Oliver Behn, MSF general director. “Health facilities and health staff need to be protected during a conflict, in accordance with international humanitarian law. This is clearly not happening in Tigray.”

Before the conflict began in November 2020, Tigray had one of the best health systems in Ethiopia, with health posts in villages, health centres and hospitals in towns, and a functioning referral system with ambulances transporting sick patients to hospital. This health system has now almost completely collapsed.

MSF staff conducting mobile clinics in rural areas of Tigray hear of women who have died in childbirth, because they were unable to get to a hospital due to the lack of ambulances, rampant insecurity on the roads and a night-time curfew. Meanwhile, many women are giving birth in unhygienic conditions in informal displacement camps.

In the past four months, few pregnant women have received antenatal or postnatal care, and children have gone unvaccinated, raising the risk of future outbreaks of infectious diseases. Patients with chronic diseases such as diabetes, hypertension and HIV, as well as psychiatric patients, are going without lifesaving drugs. Victims of sexual violence are often unable to get medical and psychological care.

“The health system needs to be restored as soon as possible,” says Behn. “Health facilities need to be rehabilitated and receive more supplies and ambulances, and staff need to receive salaries and the opportunity to work in a safe environment. Most importantly, all armed groups in this conflict need to respect and protect health facilities and medical staff.”

MSF teams are rehabilitating a number of health facilities across the region and providing them with drugs and other medical supplies, as well as providing hands-on medical support in emergency rooms, maternity wards and outpatient departments. MSF teams are also running mobile clinics in rural towns and villages where the health system is not functioning, and in informal sites where displaced people are staying. However, there are still rural areas in Tigray that neither MSF, nor any other organisation, has been able to reach; MSF can only assume that people living in these areas are also without access to healthcare.

The health system in rural areas has collapsed

While the situation for displaced people in Shire is difficult, it is far worse for people living in areas outside of Tigray’s main towns.

Birhane* has walked over two hours from his village to get medical care. He says that the health centre that served his farming community of 2,500 people has been closed since November, and that all six staff have left.

“We are suffering from a lack of medical care. We don’t have any medication; the village’s two ambulances were taken,” says Birhane. “Many people are sick. Three pregnant women have died during childbirth in the past three months.”

“There is no food in the village. Our fields have been looted,” he continues. “Some of our women have been raped. We stayed for two months in the forest and we are still scared.”

Since the end of January, MSF is sending mobile medical teams to provide patients in villages and towns north, east and southeast of Shire with basic health care. We are also supporting some health facilities with medical supplies and just opened a base in the northwestern town of Sheraro, from where we are supporting the town’s rural catchment area.

Most of the health facilities our teams have visited are not functional. Many were vandalised and looted, and, in most facilities, the staff has left. Most people have not received any medical care since November.

Berhe*, a health professional working with MSF, says that the region used to have a well-functioning health system before the fighting started. Villages had health posts and there were health centres in smaller towns and hospitals in bigger towns. There were health extension workers visiting communities and a referral system with ambulances.

“Now, the health system is completely destroyed,” says Berhe. “When we visit rural areas, mothers say: ‘My child is three months old. He has not been vaccinated yet.’”

“Maternal and child health is very difficult now,” Berhe continues. “During one of our mobile clinics, we heard that a delivering mother died because she could not get assistance from health professionals. In the rural areas there are no health structures, no ambulances.”

As access to towns and villages along the main roads in northern Tigray is getting easier, we are now trying to reach people who are living in the bush, says Juniper Gordon.

“These are the people who really cannot access any kind of healthcare,” says Gordon. “We try to get there and give a bare minimum of healthcare and see their condition. We hear of people who have been in the bush for months and still don’t feel safe enough to go to the clinic.”

Monday, 15 March 2021 16:40

ኣፈጣጥራ ሃገርን ሃገራውነትን ስምዒታቱን

Written by

ንሎሚ ብሓጺሩ ናይ ኣፍሪቃ ሃገራት ከመይ ኢለን ዶባተን ተሓንጺጹ፤ ከመይከ ሃገራት ኮይነን ኣብ ዝብል ክትንክፍ እፈቱ፤ ምናልባሽ ንገለ ዘይኣድላዪ ሕሉፍን ዘየቃዱ ስምዒታት ንምዕጋት ይሕግዝ ድማ ይኸውን እብል።

ኣውሮጳውያን ርእሰማሎም ካዕቢቱን ሃብቲሞምን ከብቅዑ፤ ርእሰማሎም ካብ ሃገሩ ሓሊፉ ናብ ካልኦት ሃገራት ከስፋሕፍሕ ኣብዝጀመረሉ፤ እቲ መድረኽ ናይ ካብ ሃገርካ ሓሊፍካ እንተ ብቁጠባዊ መዳይ እንተ ብወረራ ናይ ካልኦት ሃብትን ጸጋታትን ክትመጺ ኣብ ዝጅመረሉ መድረኽ ኢዩ ሃጸይነት ዝበሃል።

ቅድሚኡ ዝነበረ ግን ሃብትኻ ንምኽዕባት ዝሰፍሐ መሬትን ህዝብን ብምሓዝ ስለዝነበረ፤ ንመግዛእቲ ኢዩ ነይሩ። እቲ ዝገዝእ ሃገሩ ጥራይ ክገዝእ እንከሎ፤ ንጉስ ኢዩ ዝበሃል ዝነበረ (ኪንግ)። ካብ ሃገሩ ወጺኡ ንካልእ ንጉስ ወይ ካልኦት ነገስታት ስዒሩ መግዛእቱ ዘስፋሕፍሔ ንጉስ ድማ ካብ ንጉስ ናብ ሃጸይ ወይ ድማ ንጉሰ ነገስት/ታት (ኤምፐሮር) ይሰጋገር። ስለዚ ኣብ ታሪኽ ሃጸይ ዝብል ክንሰምዕን ክነንብብን ከለና፤ ካብ ሓንቲ ሃገር ንላዕሊ ዝገዝእ ምዃኑ ምልክት ኢዩ። ኣብ ቀረባ ንታሪኽ ናይ ጎረበትና ኢትዮጵያ ምስ እነስተብህል፤ ስም ነጋውስን ሃጸያትን ንሰምዕ ኢና። ኣብዚ ቀረባ ኣማእታት ብዘበነ ነገስታት ዝፍለጥ መድረኽ፥ ኣብዛ ሰሜናዊት ኢትዮጵያ (ሸነኽ ዓፋርን ሶማልን ኦሮሞን ገዲፍና፤ ኣርባዕተ ንግስነታት ነበራ፤ ኣብ ትግራይ፤ ኣብ በጌምድር (ጎንደር) ኣብ ወሎ፤ ኣብ ሸዋ። ኣብ መፋርቕ 1800ግን፥ ካሳ ዝተባህለ ኣዲኡ ብድኽነት ዘዕበየቶ ጎንደሬ ክሳብ ኣብ ናይ ንግስነት ደረጃ በጺሑስ፤ ነቶም ዝተረፉ ሰለስተ ነገስታት ብውግእ ስዒሩ ንኣቢሲን ያ (ኢትዮጵያ)ሓንቲ ብምግባር ክነግስ እንከሎ፤ ስሙ ናብ ቴድሮስ፤ ስልጣኑ ድማ ካብ ንጉስ፤ ናብ ሃጸይ (ንጉሰ ነገስት) ኢዩ ተሰጋጊሩ። ካብ ራስ ካሳ፤ ናብ ንጉስ ጎንደር፥ ካብኡ ድማ ናብ ሃጸይ ተድሮስ ተሰጋገረ። ድሒሩ ኣብ ጊዜ ሃጸይ ምኒሊክ ድማ፤ ናይ ደቡብን: ደቡባዊ ምዕራብን ምብራቅን ሸነኻት ዝሓወሰ ስፍሓት ዝሓዘት ብሃጸይ እትምራሕ ኢትዮጵያ ኮነት፤ እቲ ሃጸይ ዝብል ስም ድማ ክሳብ ሃጸይ ሃይለሰላሴ ቀጸለ።

ሃገርና ኤሪትራ ኣብ ታሪኽ ኢትዮጵያ ብኩሉ ሸነኻታ ክትተነኻኸፍ ዝጸንሐት ኮይና፤ ጥልያን ምስ ሓዛ ድማ ዶባታ ንጹር ዝኾነት ሃገር ኮነትን ኣብ ዓለም ተለለየትን። እቲ ክጠቕሶ ዝደለኹ እውን ኢዚ መስርሕ ኣብ ኤሪትራ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ኣብ ምሉእ ኣፍሪቃን ካልኦት ናይ ስሉስ ዓለም ሃገራትን ዘጋጠመ ኢዩ። ብሓጺሩ ኩሉ ኣፍሪቃውያን ሃገርና ወይ ዶብና ዝብልኦ፥ ዶባቱ በቶም ንቁጠባዊ ምስፍሕፋሕ ክብሉ ምንጪ ሃብትታቶም ንምውሓስ ብእካል መጺኦም ዝወረርወንን ዝገዝእወንን ሃገራት ዝተሓንጸጸ ኢዩ። ኣሓትን ኣሕዋትን፤ ኣኮታትን ሓውቦታትን ኣሞታትን፤ ኣብ ክልተ ወይ ካብኡ ንላዕሊ ውን ዝፈላለየ ምዃኑ ዘየጠራጥር ኢዩ፤ እቲምንታይሲ፤ ገዛእቲ ነንሕድሕዶም ኣብ ዝተሰማምዑሉ ዝተሞርኮሰ ምድዋብ ደኣምበር፤ ብድልየት ነበርቲ ዝተወሰነ ስለዘይምንባሩ።

ሎሚ ኣብ ኤሪትራ ምስ ኣብ ዶባትና ዝርከቡ ኣህዛብ ዘለና ዝምድና ጥራይ ዘይኮነስ፤ ኣረኣእያታትና ሓንሳብ ከሰማምዓና ሓንሳብ ክፈላልየና ንዕዘብ ኢና። እቲ ሃገራት ዝርከበላ ኣቀማምጣ ይኹን ሒዘንኦ ዝርከባ ህዝቢ፤ ሓሓንሳብ ከም እዝጊ ዝፈጠሮ ጌርካ ብምርኣይ፤ ኣብ መንጎ ኣህዛቡ ከይተረፈ ዝተጋነነ ፍልልያት ከምዘሎ ጌርካ ዝቐርብ ክዕዘብ እንከሎኹ ኣብ ሓንጎለይ ወትሩ ዝመጽእ ሕቶ ኣሎ። እዚ ድማ፤ ንኣብነት ኣብ ኤሪትራ ጥልያን እንተ ከምቲ ኣብ ውጫለ ዝተሰማምዖ፤ እንተ ብሓይሉ፤ እንተ ምስ ከም እንግሊዝን ፈረንሳይ ተሰማሚዑ፥ ገለ ክፋል ናይ ትግራይ፥ ወይ ናይ ዓፋር ወይ ናይ ሱዳን ኣብዛ ሕጂ ዘላ ኤሪትራ ሓዊስዋ ነይሩ እንተዝኸውንሲ፤ ነዞም ዝተወሰኹ (ኩላትናውን ተወሲኽና እንዲና) ከምዚ ሕጂ ብዛዕበኦም ዘለና ኣረኣእያ መሕደርናዶ፧ ወይሲ ልክዕ ከምዛ ሕጂ ነንሕድሕድና ዘለና ሕውነትን ሓድነትን ምኾኑ? ህዝቢ ዓጋሜ፤ ኣብ ጂቡቲ ዘለዉ ዓፋርን ዒሳን፤ ከምኡውን ናይ ሱዳን ሃደንድዋ ካብ ቅድሙ ኣካል ኤርትራ ነይሮም እንተዝኾኑ፤ ከም ኤሪትራውያን ምተኸብሩን ምተፈትዉን ጥራይ ዘይኮነስ ካብ ዝኾነ ኣብ ልዕሊኦም ኰርድ ዝኽእል ውን ክንከላኸለሎም ባህርያዊ ምኾነ።

እሞ እዚ ኣኽእሎታትውን ነይሩ ክነሱ፤ ስለምንታይ ኢና ገሌና ንጎረባብትና ካብ ግቡእ ንላዕሊ ከነጓንን፤ ከነካፍእን ክሳብ ክንፍንፍንን ንርአ። ታሪኽ እንተዘይፈላልየና፤ ብባህርያዊ መስርሕ ምዕባለ (በሰላም ይኹን ብውግእ)ዝተበጽሐ ዝለመድናዮን ዝተቐብልናዮን ሃገራውነት ነይሩ እንተዝኸውን ካብዚ ሎሚ እንርከበሉ ዝተፈልየ ጥራይ ዘይኮነስ፤ ምናልባት እውን ኣዝዩ ዝተፈልየ ክኸውን ይኽእል ነይሩ እኳ ኢዩ።

ነዚ ክጽሕፍ ዝደፋፍኣኒ፤ እዚ ብሰንኪ ኣብ ኢትዮጵያ ተረኺቡ ዘሎ ኣሰካፊ ኩነታትን፤ ኢድ ምትእትታው  ናይ ምልካዊ ስርዓት ኤሪትራን፤ ኣብ ህዝቢ ኤሪትራ፤ ብፍላይ ድማ ኣብቲ ኣብ ስደት ዝርከብ ኤሪትራውን፤ ዝረአ ዘሎ ፍልልያት ስለዘገረመኒ ኢየ። ፖለቲካዊ ሚዛናትን ፍልልያትን ንቡር ኮይኑ፤ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝወርድ ግፍዒ ግን ንበይኑ ኣርእስቲ ኢዩ። እዚ ጥርይ ዘይኮነ፤ ነቲ ዝግፋዕን ዝጸንትን ዘሎ ህዝቢ ብዘይምልከቶ፤ ብቅርሕንቲ እንቋዕ ደኣ! ዘስምዕ መደረታትን ትንተናን፥ ንህዝቢ ትግራይ ከምዘይጎረበትካን ምናልባትውን ዘመድካን ወይ ዘመድ ወዲ ሃገርካን ምዃኑ ኣብ ግምት ከየእቶኻ ዝመጽእ ርእይቶ፤ ካልእ ይትረፍ ብስም ሰብኣውነትኳ ኩኑን ኢዩ። ከምቲ ኣቐዲመ ዝጠቐስኩዎ፤ እዚ ህዝቢዚ ወይ ኣካልና፤ ወይ ኣካሉ ክንከውን ንኽእል ዝነበርና ምዃኑ ምዝካር የድሊ፤ እቲ ምኽንያት ድማ ብሰንኪ ወረርቲ ኣብ ዝተወሰነልና ዶባት ንነብር ብምህላውና።

እቲ ካብ ኩሉ ሓደጋዊ ዝገብሮ ድማ፥ ኣብ ኤሪትራ ዘሎ ስርዓት፥ ነቲ ምስ ድልየትን ሃንቀውታን ኤሪትራውያን ዘይሳነ ናይ ርሑቕ ምስጢራዊ ዕላምኡ ንምምላእ ዘካይዶ ዘሎ ኣዕናዊ ምድላዋትን ተግባራትን መናፍሓትን፤ ኣብቶም ኮነ ኢሉ ሓንጎሎም ዝሓጸምቦን፤ ኣፈራሪሑ ሓራይ ዘበሎምን፥ ሓደጋ ዘይትንክፎም ኣብ ወጻኢ ዝነብሩ ኣጣቓዕቲ ሰብ ውልቃዊ ጥቕምታትን ሒዙ፤ ውዒሉ ሓዲሩ ንሃገርናን ህዝብናን ኣብ ሓደጋ ዘእቱ ስጉምትታት ምውሳዱ ኢዩ። ካብ ዕለተ ናጽነት ኣትሒዝና ሰላም ዘይረኸብና፤ ብስደት ዝተፈለጥና፤ ሃገርና ንድሕሪት ዝተደቑሰትና፤ ናይ ዓለም ፍልጠትን ጸጋታትን ዝተሓረሞ ህዝቢ ዘለና፤ ካብቲ ንናጽነት ዝኸፈልናዮ መስዋእቲ ዘይውሕድ ንኸፍል ዘለና፥ ኣብነት ናይ ዝኸፍአ መላኺ ዝመርሓንና ብምዃን እንፍለጥ ወዘተ ኰንና እነሀ። ነዚ ጉዕዞ ዚ ጊዜ ከይሃብና እንተዘየበርዓንናዮ ግን፤ ንመጻኢ ወለዶታት ንገድፈሎም ጸገም ቀሊል ኣይክኸውንን ኢዩ።

ብካልእ ሸነኽ ድማ እቶም ንኩሉ ተረዲኦምን፤ ብፍላይ ድማ፤ ካልእ ይትረፍ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዝወርድ ዘሎ ሃንደበታዊ መቕዘፍቲ፤ ብዓይኒ ሰብኣዊ ርህራሄን ድንጋጼን፥ ኣብ ልዕሊ ህዝበይውን ከምዚ ዝበለ መከራ እንተዝወርድከ? ካብ ዝብልውን ተበጊሶም ነቲ ተግባር ዝኹንኑን ኣንጻሩ ዘቃልሑን ሞጎስ ይብጽሓዮም ከይበልኩ ክሓልፍ ኣይደልን። ውሑዳትውን ኣይኮንናን። እዚ ድማ ናብ ዘሎ ጊዝያዊ ኩነታት ዘተኮረ ኳ እንተኾነ፤ ውዒሉ ሓዲሩ ንኤሪትራውያን ዘኹርዕን ብህዝቢ ትግራይ ጥራይ ዘይኮነስ ብህዝቢ ኩለን ጎረባብትና ሞጎስን ክብርን ምትእምማንን ዝፈጥር ከምዝኾነ ርዱእ ኢዩ። ቃንዛ ዝኾነ ህዝቢ፤ ቃንዛና እንተዘይኮይኑ፤ ንገዛእ ርእስና እንገብሮን እንምስርቶ ስርዓትውን ሰብኣውነት ዝለበሰ እንተዘይኮይኑ፤ ህዝብና ንዘሕለፎ ስቓይን መሪር መስዋእትን ዝዘንግዔ ኢዩ ዝኸውን። ናይ ባዕልና ቅኑዕ ውሳነ ኣብ ምውሳን እውን ኣሰሩ ክገድፍ ኢዩ። መዘዝ ፖለቲካ ብስም ህዝቢ ዝስራሕኳ እንተኾነ፤ ሓሓንሳብ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘስዕቦ ሳዕቤን ከቢድ ክኸውን እንከሎ፤ ንክልቲኣቶም ፈላሊኻ ምርኣይ ልቦና ኢዩ።

ሰላምን ራህዋን ንህዝቢ

 

Monday, 15 March 2021 12:30

ቅድሚ 57 ዓመታት ኣብ ተጐርባ

Written by
ቅድሚ 57 ዓመታት ኣብ ተጐርባ

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብቲ ናይ 30 ዓመታት መሪር ብረታዊ ቃልሲ ህዝቢ ኤርትራ፡ ብግቡእ እንተዝስነድ ነፍሲ ወከፍ ዕለት ናይ ገዛእ ርእሳ ሓለገት ኣንቢራ እያ ሓሊፋ። 1961  ምጅማር ብረታዊ ቃልስን  1991 ምርግጋጽ ናጽነት ኤርትራን ከኣ ናይቲ ኣዝዩ ብዙሕ ዝርዝር ዝሓቖፈ ንዊሕ መስርሕ ብረታዊ ቃልስና ናይ መጀመርታን መወዳእታን ዕድለኛታት ጫፋት እየን። 15 መጋቢት 1964ን ተጐርባን ከኣ ኣብቲ መስርሕ ናይ ገዛእ ርእሰን ምልከት ኣንቢረን ካብ ዝሓልፋ ዕለታትን ቦታታትን ብኣብነት ዝጥቀሳን ዝዝከራን እየን። እነሆ ከኣ ንዝሓለፈ 57 ዓመታት ንዝክረን ኣለና።

ሓይልታት መግዛእቲ ኢትዮጵያ፡ ሰውራ ኤርትራ ንምኹላፍ ብምስትነዓቕ ብሓይሊ ፖሊስ ዓባይ ጥራይ ክከላኸልዎ ዝገበርዎ ፈተነታት ውጽኢት ምስ ሰኣንሉ፡ በዚ ዝተጠቕሰ ዕለትን ቦታን ፍሉይ ሓይሊ ጦርሰራዊት ካብ ሃይኮታ ኣውፊሮም ምስቲ ልዕልና ትብዓትን ጽንዓትን እንተዘይኮይኑ፡ ኣዝዩ ውሑድ ቁጽርን ድሑር ኣጽዋርን ዝነበሮ ኣሃዱታት ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ገጢሞም። ዕላመኦም ነቲ ናይ ሰውራ ቁልዒ ንሓንሳብን ንሓዋሩን ንምጥፋእ ነይሩ። እንተኾነ  ኩነታት ካብ ትጽቢቶም ወጻኢ ኮይኑ፡ ኣብዚ ናይ መጀመርያ ኣትኪልካ ፊትንፊት ግጥም 80-84 ኣባላት ጦርሰራዊ ተቐቲሎም ብዙሓት ከኣ ተወጊኦም። ሓይልታት መግዛእቲ ኣብ ልዕሊ እቲ መጀመርያ ዘውፈርዎ ኣስታት 200 ዝኸውን፡ ተወሳኺ ረኣዲ ሓይልኳ እንተሰደዱ ካብ ስዕረትን ክሳራን ክድሕኑ ኣይከኣሉን። እቲ ብሓርበኛ መሓመድ ዓሊ ኢድሪስ (ኣቡ ርጃላ) ዝምራሕ ዝነበረ ሰራዊት ሓርነት ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ጸላኢ እዚ ዝተጠቕሰ ጉድኣት ኣውሪዱን ኣሕፊሩን ነቲ ግጥም ናብ ሓድሽ ምዕራፍ ከሰጋግሮ እንከሎ፡ ብጥራዩ ዘይኮነስ ዋጋ ከፊሉ እዩ። በዚ መሰረት ኣብቲ ውግእ 18 ምዑታት ተጋደልቲ ክስዉኡ እንከለዉ 4 ከኣ ተወጊኦም።

ሓይልታት መግዛእቲ ኣደዳ ዘይተጸበይዎ ስዕረትን ክሳራን ኮይኖም ናብቲ ዝመጽዎ ሃይኮታ ምስተመልሱ ኣብቲ ጉዳይ ኢድ ዘይነበሮም 8 ሲቪል ኤርትራውያን ቀቲሎም። ህዝቢ ንምርዓድን ምስ ሰውራኡ ከይተሓባበር ንምፍርራሕን ከኣ ናይቶም ስዉኣት ተጋደልትን ኣብ ከተማ ዝተቐትሉን ሬሳታት ኣብ ከተማታት ሃይኮታ፡ ኣቑርደት፡ ባረንቱን ከረንን ንነዊሕ ሰዓታት ሰጢሐሞ። ውጽኢቱ ግና ከምቲ ዝተጸበይዎ ራዕዲ ዘይኮነ ሕራነ ኮይኑ። (እዚ ኣሃዛት ወልደየሱስ ዓማር ንዝኽሪ ኣቡ ርጃላን ብጾቱን ብ15 ለካቲት 2010 ብእንግሊዘኛ ካብ ዝጸሓፎ ዝተወስደ እዩ)

ውግእ ተጐርባ ከም ኣገዳሲ ተዘክሮ፡ ፍሉይ ጅግንነት ዝተፈጸመሉን ካብቲ ካልእ ውግኣት ኣብ ልዕሊ ጸላኢ ዝለዓለ ክሳራታት ዘውረደ ጥራይ ኣይኮነን። ካብኡ ሓሊፉ ነቲ ግጥም ናብ ሓድሽ ናይ ፊትንፊት ቀዋሚ ግጥም ምዕራፍ ዘሰጋገረ ስለ ዝኾነን ነቲ ኣብ ኤርትራ ካብ ምብራቕ ናብ ምዕራብ፡ ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ ዝተፈጸመ ጅግንነት ኣፍደገ ዝኸፈተን ስለ ዝኾነ እዩ ዝዝከር። እዚ ውግእ እቲ ወሳኒ ስንቅን ኣጽዋርን ኣብ ሕልና ሰባት ዝሰፈረ፡ ጽንዓት፡ ቅሩብነትን ተወፋይነት ምዃኑ ዘርኣአየ እዩ። ቅድሚ 57 ዓመት እዚ ኣቐዲሙ ዝተጠቕሰ መስተንክር ዝሰርሑ ኤርትራውያን ሓርበኛታት ምስ ምንዋሕ ግዜ፡ ሎሚ ብህይወት የለዉን ኢልካ ምድምዳም ዘጸግም ኣይኮነን። እቲ ዘንቀድሉን ዋጋ ዝኸፈልሉን ፍትሒ ናይ ምርግጋጽ ቃልሲ ግና እቲ ሓደ ካብቲ ሓደ እንዳተቐባበልና ኣብዚ ሎሚ ዘለዎ ደረጃ በጺሑ ኣሎ። እቲ ኣብ ግዜኡ ነዚ ረዚን ሓላፍነት ዝርከብ ትውልዲ ከኣ ምስ መድረኹ ዝመጣጠን ካልእ ተጐርባ ናይ ምስራሕ ሓላፍነት ኣለዎ። ነዚ ንምዝኽኻር ኢና ከኣ ንተጐርባ እንዝክራ ዘለና።

ኣብ ተጐርባ ዓወት ዝተመዝገበሉ ግዜን ኩነታትን ብብዙሕ መልክዑ ካብዚ ሕጂ ዘለናዮ ዝተፈልየ እዩ።  ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋ፡ ናይቲ ቃልሲ እስትራተጅን ስልትን፡ ናይ መራኸቢ ምዕባለ፡ ናይ ጸላኢ ባህሪ፡ ጠቕላላ ዓለማዊ ኩነታት … ወዘተ  ዝተፈልዩ እዮም። እዚ ክበሃል እንከሎ ግና ናይ ተመኩሮ ምውርራርስን ምትእስሳርን የብሎምን ማለት ኣይኮነን። ሽዑ ኮነ ሎሚ ሕቶ ህዝቢ ቅድሚት ምስራዕ ኣብ ቦታኡ እዩ። ሽዑ ኮነ ሎሚ ወሳኒ ተሳትፎ ህዝቢ ኣብ ቦታኡ እዩ። ንትማሊ፡ ሎምን ጽባሕን ናይ ምትእስሳር ግድነት’ውን ህያው እዩ። ከምዚ ናትና ዝኣመሰለ ነዊሕን ኣብ ምዕራፍት ዝተኸፋፈለን ቃልሲ ብሓደ ውሱን ትውልዲ ዝውዳእ ኣይኮነን።እንታይ ደኣ ካብ ወለዶ ናብ ወለዶ ዝሰጋገር እዩ። ናይዚ ምስግጋር ቀንዲ ሞተር ከኣ መንእሰይ እዩ። ስለዚ እዚ ንርከበሉ ዘለና እዋን ከም ወትሩ ዝያዳ ኩሉ ክፍልታት ሕብረተሰብ ንመንእሰይ ትውልዳዊ ሓላፍነት ዘሰክም ምዃኑ በዚ ኣጋጣሚ ምዝኽኻሩ ኣገዳሲ እዩ። ሓላፍነት መንእሰይ ኩሉ ግዜ ዕዙዝ ኮይኑ፡ እቲ ሓላፍነት ግና ከከምቲ መድረኹ ከቢድን ቀሊልን ክኸውን ይኽእል። ናይ ሎሚ መንእሰይ ሓላፍነት ካብ ናይ ግዜ  ተጐርባ መንእሰይ ሓላፍነት ዝተፈልየ ክኸውን ግድነት እዩ። ብመንጽር”ዚ፡ መንእሰይ ብዝመረጾ ዘይኮነ ኣብቲ ግዜኡ ብዘሎ ምዕባለ እዩ ሓላፍነት ዝስከም። በዚ ኣጋጣሚ ከኣ  ናይ ሎሚ መንእሰይ  ነዚ ከቢቡና ዘሎ ኤርትራዊ ኮነ ከባብያዊ ሓላፍነት ተረኪቡ፡ ምስ ትማልን ጽባሕን ኣገናዚቡ፡ ናይ ምቅላስን ምስግጋርን ንማንም ከሰክሞ ዘይክእል ጽባሕ ካብ ሎሚ ዝሓሸ ከም ዝኸውን ናይ ምኽኣል ከቢድ ሓላፍነት ከም ዘለዎ ኣብ ርእሲ ግንዛበኡ ነዘኻኽሮ።

Published in EPDP Editorial
Read more...
Monday, 15 March 2021 10:39

ኣስተምህሮ ጥምረት ኣብያተ-ጽሕፈት ሰዲህኤ

Written by
ኣስተምህሮ ጥምረት ኣብያተ-ጽሕፈት ሰዲህኤ

ጥምረት  ኣብያተ-ጽሕፈት ጉዳያት ውደባ፡ ደቂ ኣንስትዮን መንእሰያትን  ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ  (ሰዲህኤ)፡ ብ14 መጋቢት 2021 ንኣባላት ሰልፊ ኣስተምህሮ ሂቡ። ነቲ ኣስተምህሮ ዝሃበ ብጻይ መንግስተኣብ ኣስመሮ ሓላፊ ቤት ጽሕፈት ውደባ ሰዲህኤ እዩ። እቲ ኣስተምህሮ ዝሃበሉ ኣርእስቲ ከኣ ሃገርን ሃገረ-መንግስትን ዝብል እዩ።

ብጻይ መንግስተኣብ ኣብቲ ዘቕረቦ ሰፊሕ መበገሲ ሓሳብ፡ ነቲ ኣብ ኣረዳድኣ ሃገርን ሃገረ-መንግስትን ዘጋጥም ምድንጋራት ዝተፈላለዩ ኣብነታት ኣሰንዩ ብዝርዝር ኣብሪሁ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ኣመጻጽኣን ባህርያትን ዝተፈላለዩ ዓይነት መንግስታትን መራሕቶም ኣብ ዝምልከት ገሊጹ።፡ ድሕረ-ባይታ ኤርትራን ህዝባን፡ ናብዚ ሕጂ ዘላትሉ ደረጃ ልኡላውነት ንምብጻሕ ዝነበረ ጉዕዞን ዘርዚሩ ኣቕሪቡ። ኣብ መግለጺኡ ኤርትራ እዚ ሒዛቶ ዘላ ደረጃ ዝሓዘት ብመግዛእቲ ኢጣልያ ኣብ 1890 ምዃኑ ብሰፊሑ ኣረዲኡ። ህዝቢ ኤርትራ ቅድሚ ምግሃድ ኤርትራ ከም ሃገር እውን ምስ ብዙሕነቱ ኣብዚ ሕጂ ዘለዎ ከም ዝነበረን  ኣነጺሩ።

እቲ ሓቂ ከምዚ ኮይኑ እቲ ብጉልባብ ኣግኣዝያንን ካለኦት ተበግሶታትን ሓድነት ህዝቢ ኤርትራ ንምህሳይ ዝግበር ፈተነ ታሪኻዊ መሰረት ከም ዘየብሉ ገሊጹ። እቲ ሓደ ቋንቋ ዝዛረብን ብዙሕ ዘመሳስልዎ ነጥብታት ዘለዉዎን ህዝቢ ናይ ዝተፈላለዩ ዜጋታ ምዃኑ ኣብ ብዙሓት ኣከባቢ ዘሎ ምዃኑ ኣስፊሑ ኣመልኪቱ። ከም ኣብነት ከኣ ኣባናን ኣብ ትግራይ ጥራይ ዝረአ ዘይኮነ ኣብ ብዙሓት ከባብታት ዘሎ ምዃኑ ከኣ ገሊጹ።  ርሑቕ ከይከደ፡ ከኣ ትግርኛ፡ ኩናማን ዓፋርን ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ምህላዎም ጠቒሱ። መንቀሊ ኣግኣዝያን ቋንቋ ግእዝ እንተኮይኑ ካብ ንትግርኛን ኣምሓርኛን ናብ ትግረ ከም ዝቐርብ ብዝርዝር ኣብሪሁ።

ድሕርቲ መብርሂ ብተሳተፍቲ ዝተፈላለዩ ተወሰኽቲ መህብተሚ ሓሳባት  ሕቶታት ቀሪቦም። ነቲ ዝቐረበ ሕቶታት ምስ ህልዊ ኰታት ሃገርናን ከባብናን ብምዝማድ ሰፋሕቲ መልስታት ተዋሂቡ። ካብቲ ዝቐረበ ሕቶታት፡ “ሓደ ሰብ ካብ ሓደ ንላዕሊ መንነትዶ ክህልዎ ይኽእል?፡ ኣብ መንጎ ሃገርን ብሄርን ዘሎ ዝምድና እንታይ እዩ?፡  ምንቅስቓስ ኣግኣዝያን ንሓድነት ኤርትራ ክሳብ ክንደይ የስግእ?፡” ዝብሉ ይርከብዎም። ኣብ መወዳእታ ተሳተፍቲ ከምዚ ዓይነት ኣስተምህሮ ቀጻሊ ክኸውን ተላብዮም።  እቶም ኣብዚ ኣኼባ ናይ ምስታፍ ዕድል ዘይረኸቡ ኣባላት ምእንቲ ክረኽብዎ ቀጻሊ መወከሲ ንክኸውንን፡ እቲ ኣስተምህሮ ብጽሑፍ ክዝርጋሕን ኣብ መርበብ ሓርነት ክስቀልን ብምትሕስሳብ ኣኼባ ተደምዲሙ።

Sunday, 14 March 2021 19:42

ናይ ሓዘን መግለጺ

Written by

ነብስሄር ወይዘሮ ጽገ ክፍለ ምሖስ፤ ካብ ኣቦኣ ኣቶ ክፍለ ምሖስን ካብ ኣዲኣ ወይዘሮ ክብራ ጋሻዝጊን ብ1949 ዓ.ም ኣብ ገዛ-ላምዛ፣ ከተማ ድባርዋ ወረዳ ጽልማ፣ ኣውራጃ ሰራየ ተወሊዳ። ኣብቲ ተወሊዳ ዝዓበየትሉ ከተማ፣ ካብ ቀዳማይ ክሳብ ሻምናይ ክፍሊ ኣብ ቤት ትምህርቲ ድባርዋ ፈጺማ፡ ካልኣይ ደረጃ ድማ ኣብ ኣስመራ ናይ ተለኮሙኒከሽን ሞያዊ ስልጠና ፈጺማ።

ኣብ ከተማ ዓሰብ ኣብ ተለኮሙኒከሽን እንዳሰርሐት ከላ ምስ በዓል ቤታ ነብስሀር ኣስጎዶም ገብረመድህን (ወዲ ባሻይ) ሓዳር መስሪቶም ብሓንሳብ ይነብሩ ነይሮም። ኣብቲ እዋን’ቲ ውሽጣዊ ስሩዓት ናይ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኰይኖም ናብርኦም እንዳመርሑ ከለዉ፡ ኣብ መላእ ሃገርና ዝኽሰት ዝነበረ መሪር መግዛእታዊ ግፍዕታትን ንሱ ዝፈጠሮ ዘይንቡር ኵነታትን ተቓዊሞም ንሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ክጋደሉ ናብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ብ1975 ዓ.ም. ተጸንበሩ።

ወይዘሮ ጽገ ንወለዳ ምእዝዝትን ኣፍቃሪትን፡ ብኣሕዋታን መላእ ቤተሰቦምን ፍትውቲ፣ ሓላይትን ኣካቢትን ስለዝነበረት፣ “ዳዕሮ ገዛ” ዝብል ቅጽል ስም ከምዝነበራ ኣሕዋታ ይዝክሩ። ተቓላሲት ጽገ ሓብቲ ክልተ ስዉኣት ኣሕዋታ፣ ስዉእ እስቲፋኖስ ክፍለ ኣባል ህዝባዊ ግንባር፣ ስዉእ ሃይለ ክፍለ ኣባል ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ እያ። ኣሕዋታ ርግኣት፣ ሂወትን ገነትን ብህይወት ኣለዋ።

ወይዘሮ ጽገ ምስ በዓል ቤታ ወዲ ባሻይ ኣብ ኣመሪካ 1981 ዓ.ም. ኣትዮም ኣብ ከተማ ኦክላንድ እንዳሰርሑን ደቆም እንዳዕበዩን ምዉቕ ናብራ ይመርሑ ነይሮም። ብህይወት ኣብ ዝነበርሉ እዋን ሰላምን ፍትሕን ኣብ ኤርትራ ንምንጋስ ምስ ብጾቶም ኣባላት ሰልፊ ደሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ኵሎም ደለይቲ ፍትሕን ዘይሕለል ቃልሲ የካይዱ ብምንባሮም፤ ብብጾቶም ፍቱዋትን ክቡራትን እዮም።

ወይዘሮ ጽገ ብዝሓደራ ሕማም ኣብ ሆስፒታል ክትእለ ድሕሪ ምጽናሕ ኣብ ገዝኣ ተመሊሳ፣ ክንክንን ምክትታልን ደቃ ከይተፈልያ ጸኒሓ ብ9 መጋቢት 2021 ዓ.ም. ብሰላም ዓሪፋ።

ወይዘሮ ጽገ ኣደ ሰለስተ ደቃ፡ ኪኮ፣ ራህዋን ቤትኤልን እያ።

ወይዘሮ ጽገ ን19 መጋቢት 2021 ዓ.ም. ኣብ ጎድኒ ነብስሀር በዓልቤታ ኣስገዶም ኣብ መቓብር ፕየድሞንት፣ ከተማ ኦክላንድ ካሊፎርንያ ሓመድ ኣዳም ክትለብስ እያ።

መላእ ማሕበረሰብ ኤርትራውያን ተቐማጦ ኦክላንድን በይ-ኤርያን ከምኡ’ውን ካብ ርሑቕን ቀረባን ብሞት ክብርቲ ወይዘሮ ጽገ ዝተሰምዖም ዝተሰምዐንን መሪር ሓዘን ንምግላጽን ንቤተስብ ንምጽንናዕን ብስልክን ኢመይልን መልእኽታትኩም ዝሰደድኩም ፈተውትን መቓልስታን ምስጋና ይብጻሕኩም፡ ሕሰም ድማ ኣይትርከቡ። ንሓብትን ኣደን ጽገ እዝጊኣብሄር ኣብ መንግስተ ሰማያቱ ይቀበላ። ንቤተ ሰባን ብጾታን ጽንዓት ይሃቦም ጠሊ ድማ ይሕደገሎም።

ቤተሰብ

Sunday, 14 March 2021 19:48

ንኤርትራ ኢልና ኢና እንገብሮ

Written by

ሓሙሻይ ክፋል

እዚ ኣብ ከባቢና ተፈጢሩ ዘሎ ኩነታት ንሎሚ ይኹን ንመጻኢ ህይወት ህዝቢ ኤርትራ ዝትንክፍ ብምዃኑ ብትዂረት ክንሪኦ ዘሎና ኢዩ። ንልዑላውነት ሃገር ዝፈታተኑ ሓያለ ምልክታታት ይርኣዩ ኣለዉ። ብቐንዱ ከኣ እቲ ንኤርትራ ዝመርሕ ዘሎ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ቅድም ብቐጻሊ መግለጺታቱ፡ ሎሚ ከኣ ብተግባር ንልዕላውነት ሃገር ኣብ ሓደጋ ኣእትይዎ ይርከብ። እዚ ድማ ነቲ ኩሉ ግዜ ካብ ደቡብ ንኤርትራ ዝመጻ ስግኣታት ዝፈጥር ወስታታት ዝያዳ ኣራጒድዎ ምህላዉ ኢዩ ዘመልክት።

ኢትዮጵያውያን ደረጃታቱ ድኣ ክፈላለ ይኽእል'ምበር ናጽነት ናይ ኤርትራ ብዘይ ኣፍደገ ባሕሪ ዘትረፎም ስለዝኾነ ኣይወሓጠሎምን ኢዩ። ነዚኦም ኣብ ክልተ ደረጃ መቒልና ክንሪኦም ንኽእል ኢና። እዚ ድማ በቲ ኣብ ሃገሮም ኢትዮጵያ ክትከል ዝድለ ስርዓት ብዝህልዎም ኣረኣእያን ብዘለዎም ኣናብባ ኣብ ታሪኽን ዝውሰን ኢዩ። ኣብ ኢትዮጵያ ኣብ ኢትኒካዊ ፖለቲካ ዝተመስረተ ፈደራላዊ ስርዓት ክትከል ዝደልዩን ነዚ ዝጻረሩን ኢዮም። እቶም ኢትኒካዊ ፖለቲካ ዝኽተሉ፡ ብመሰል ርእሰ ውሳኔ ብሔራት ዝኣምኑ፡ ኣብ ሰሜንን ደቡብን ኢትዮጵያ ዝርከቡ ሓይልታት ኮይኖም ብመትከል፡ ንናጽነት ኤርትራ ዝጻረሩ ኣይኮኑን። ንናጽነት ኤርትራ ምጽራር ማለት ነቲ ዝኣምንሉ መትከል “ርእሰ ውሳኔ ብሄራት ክሳብ ምግንጻል” ዝብል ምጽራር ማለት ስለዝኸውን። ካብዚኦም ብቀንዱ ብምሳሌነት ክጥቀሱ ዝኽእሉ ካብ ሰሜን፡ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ካብ ደቡብ ኢትዮጵያ ድማ ናይ ኦሮሞ ናጽነት ግምባር ኢዮም። እዚ ማለት ግን ኣብ ኣተሓሕዛ ጉዳያት ክልተ ሃገራት ብመንግስታት ዝፍጸም ጌጋታት ከጋጥም ምስ ዝኽእል፡ ወይ ውን  ምትሕልላይ ምስ ዝጠፍእ ነቲ መትከላዊ መርገጻት ሰንከልከል ከብሎ ኣይክእልን ማለት ኣይኮነን። ኣብ ውሽጢ ህወሓት ናይ ዝነበሩ ገለ መራሕቲ ኣብዚ ሕቶዚ ዝተራእየ ናይ መርገጽ ምቕያር ከም ኣብነት ናይዚ ሰንከልከላት ክጥቀስ ይከኣል ኢዩ።

እቶም ንናጽነት ኤርትራ ዘይቅበሉ ኣብ ማእከል ኢትዮጵያ ዝርከቡ፡ ህዝቢ ኣምሓራ ዝማእከሎም ኢዮም። እዚኦም ኢትዮጵያ ከምቲ ኣብ እዋን ኣመራርሓ ንጉስ ሃይለስላሰ፡ ወይ እዋን ደርግ ኣሃዳዊ ስርዓት ዝተኸለት ክትከውን ይደልዩ። ኣብ ናይ ጥንቲ ታሪኽ ብምምርኳስ ውን ንኤርትራ ከም ኣካል ኢትዮጵያ'ምበር ከም ናጻ ሃገር ኣይፈልጥዋን። እዞም ሓይልታት'ዚኦም ደርግ ምስተሳዕረ ኣብ እዋን ኢህወድግ መእተዊ ጠፊእዎም ዝነበሩ፡ ዉልቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስ ኣብ ኣስመራ ተቐቢሉ ህይወት ሰዂዑ ዘዕበዮም፡ ግንቦት ሰባትን ኣርበኞች ግምባርን ዝተባህሉ ውድባት ኢዮም። ሎሚ ብስም ውድብ “ኢዜማ” ኣብ ፖለቲካ ብስፍሓቶም ድሕሪ ብልጽግና ፓርቲ ብካልኣይ ደረጃ ዝስርዑ ንምርጫ ዝንቀስቐሱ ዘለዉ ኢዮም። ቀዳማይ ሚኒስተር ኣቢይ ዝመርሖ ሰልፊ ብልጽግና፡ ንኣምሓራ ዝትንክፍ ብዝገብሮም ጌጋታት ብዙሕ ሕጉሳት  እንተ ዘይኮኑ፡ ምስ ብልጽግና ኮይኖም ፖለቲካ ኢትዮጵያ ክቆጻጸሩ ወሲኖም ዝነጥፉ ዘለዉ ኢዮም።

ኣሰላልፋ ሓይልታት ኢትዮጵያ ነዚ ካብ መሰለ፡ ብዝምድናዊ ኣዘራርባ ኣየኖት ሓይልታት ኢዮም ንልዑላውነት ኤርትራ ተፈታተንቲ ዝኾኑ ኢልና ክንሓትት ግቡእ ይመስለኒ። እቶም ኣብ መሰል ርእሰ ውሳኔ ብሔራት ብመትከል ዝኣምኑ’ዶ ወይስ እቶም ነዚ ዝጻረሩ ሓይልታት? ከም ኤርትራውያን ነዚ ሕቶ’ዚ ብቅኑዕ ክንምልሶ የገድሰና ኢዩ።

ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ እቲ ኣብ ምምራሕ ኢትዮጵያ ዝተኸተሎ ዝነበረ ዘይምዕሩይን ገባትን ኣመሓዳድራ ምስ ህዝቢ ዘጻልኦ ንጎኒ ገዲፍና፡ እቲ ካልእ ቀንዲ ዝጽለኣሉ ዝነበረ ምኽኒያታት ኣብ ኢትዮጵያ ብክልተ ጉዳያት ነይሩ። እቲ ሓደ ንናይ ኤርትራ ሃገራዊ ናጽነት ኣፍልጦ ምሃቡ፡ እቲ ካልኣይ ድማ ኣብ ብሄራት ዝተሞርኮሰ ፈደራላዊ ስርዓት ስለዝተኸለን ኢዩ። ዘይከሓድ ኣብ ጉዳይ ሃገራዊ ናጽነት ኤርትራ ብዝሓዞ መርገጽ ፖለቲካዊ ዋጋ ከፊሉ ኢዩ። ብኣስፋፋሕቲ ኣምሓራ ካብ ፖለቲካዊ ገጽ ኢትዮጵያ ክሕከኽ ካብ ዝተደልየለኡ ምኽንያታት ሓደ  እዚ ኢዩ። ብዝተረፈ ወያነ ዝመርሖ ኢህወደግ ኣብ ምምዕባል ኢትዮጵያ ብጠቕላላኡ ክረአ ከሎ  ርኡይ ለውጥታት ኣምጺኡ ኢዩ።

ኣብ ቅድሚ ናይ ሰለስተ ሓይልታት ምሕዝነት፡ ናይ ኣብይ፡ ኢሰያስን ሓይልታት ኣምሓራን ከም ቀዳማይ ዕማም ዝተወስደ ንህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ምድምሳስ ኢዩ። በዚ ኣቢሉ ከኣ ኣብይ ነቲ ቀንዲ ዕንቅፋት ኣብ ስልጣኑ ኮይንዎ ንዘሎ የልግስ።ኣምሓራ ብትግራይ ዝተወስዶም መሬት ወልቃይትን ራያን የምልሱን ንሓደ ካብ ጸላእቶም የልግሱን ኣለዉ። ኢሰያስ ሕነኡ ዝፈደየ ኮይኑ ይስመዖ፡ ናብቲ ካልኣይ መደቡ መስገሪ ባይታ የጣጥሕ ኣሎ ማለት ኢዩ። እቲ ድሕሪ'ዚ ዝመጽእ እዞም ሰለስተ ሓይልታት ከመይ ክቕጽሉ ኢዮም ዝብል ኢዩ። ኣብይን ኣምሓራን ብዙሕ ዘየረዳድኦም ጉዳያት ኣሎ። ናይ ኣብይ መሰረታዊ ደገፍ ካብ ኦሮሞ ኢዩ። ኣብ ኦሮሞ እቲ ህዝባዊ ኣረኣእያ፡ ዘሎ ሕገ መንግስቲ ቀጻሊ ክኸውን ኢዩ። እዚ ልክዕ ከም ናይ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይ ኣተሓሳስባ ኢዩ። ምስ ናይ ኣምሓራ ድማ ተጻራሪ ኢዩ። ናይ ኣምሓራ ከኣ ምስ ናይ ኢሳያስ ኣረኣእያ ዝጣበቕ ኢዩ።ኣብ ሓደ ክመጹ እንተኾይኖም ናይ ኦሮሞ ወይ ናይ ኣምሓራ ሓሳብ ተሳዒሩ ክኸዱ ኣለዎም። እዚ ከኣ ዘይመስል ኢዩ። ኣብ ጉዳይ ኣዲስ ኣበባን፡ ኣብ ኣናብባ ታሪኽ ኢትዮጵያን ዘለዎም ፍልልይ ካብቲ ነፍሲ ወከፎም ምስ ትግራይ ዘለዎ ዝገፍሕ ኢዩ። ኣብ ኣናብባ ታሪኽ ኢትዮጵያ ኣምሓራን ትግራይን ዝያዳ ይቀራረቡ። ኦሮሞ ንታሪኽ ኢትይጵያ ዝግደስሉ ኣይኮኑን ሓወልቲ ሃጸይ ምኒሊክ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ክፈርስ ሕኒን ምስ በሉ ኢዮም።

ሓይልታት ኣምሓራ ንወያነ ምስዓር ከም ሓደ ስጉምቲ ንኤርትራ ናብ ሕቕፊ ኢትዮጵያ ምምጻእ ገይሮም ይቖጽሩ። ብኢስያስ ኣቢሎም እንተረኺቦማ ከኣ ኣሰናይ ኢዩ ንዕኦም። እንተዘይኮነ ግን ደቂሶም ዘይሓድርሉ ኢዩ። ኣቶ ኢሳያስ ኣብ ክልል ኣምሓራ ከይዱ ኣብ ዝተዛረቦ፡ ንዝተረፋ ህይወቱ ንኢትዮጵያ ኣብ ከዕውት ዝኽእል ስራሓት ከወፊ ምዃኑ ገሊጹ ነይሩ። ምስቲ ኤርትራን ኢትዮጵያን ሓደ ህዝቢ ኢዩ ዝብሎ ተደማሚሩ፡ ከመይ ክዝርዘር ኢዩ ኣብ መጻኢ ንርእዮ። ከቕስነና ዝኽእል ጉዳይ ግን ኣይኮነን።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ክሳብ ሕጂ ብመምርሒ ናይ ኣቶ ኢሰያስ ክኸይድ ጸኒሑ። ኣብ ከመይ ዝበለ ዘይውጻእ ጸድፊ ኣእትይዎ ከምዘሎ ከኣ ዘይርዳእ ኣይመስለንን። እቲ ምስ ኢስያስ ኮይኑ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ክመርሕ ዝነበሮ ሕልሚ ዝተሓምሸሸ ይመስል።  ሎሚ ምስ ኢሳያስ ኮይኑ ነዚ ኣትይዎ ዘሎ ጸድፊ ክወጾ ከቢድ ክኾኖ ከም ዝኽእል ንምግማት ኣየሸግርን ኢዩ። ካብ ኢስያስ ብዝቕበሎ መምርሒ ዓዲ ልዕሊ ሚእቲ ሚልዮን ሃገር ክመርሓ ኣይክእልን ኢዩ። ኢሳያስ ምስዚ ኩነታትዚ ተጠዓዒሙ ዘኽይድ ባህርያት ከምዘይብሉ ከኣ እንፈልጦ ኢዩ። ኣብ ልዕሊ ወያነ ሕነኡ ምፍዳይ ልዕሊ ኩሉ ነገር ስለዝሰርዖ ግና ንኣቢይ “ንስኻ ኢኻ ትመርሓና” ኢልዎ ስለዝነበረ ገለ  ኤርትራን ኢትዮጵያን ዘራኽብ ቅርጻታት  ኣውጺኦም፡ እታ መፍትሕ ናይ ምምራሕ ንኣብይ መን ይፈልጥ ይህቦ ውን  ይኸውን። እዚ ኩሉ ግን ካብዚ ኣብ ትግራይ ብዝፍጽምዎ ገበናት ኣትየሞ ዘለዉ መንቀራቑሮ ክወጹ ምስዝኽእሉ ኢዩ።

ስርዓት ውልቀ መላኺ ኢሳያስ ንምውዳቕ፡ ልኡላውነት ሃገርና ክሕሎ ፍትሕን ሰላምን ክነንግስ እንቃለስ ዘለና ኤርትራውያን፡ ንረብሓ ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ዘይኮነ ግጥም ኢሳያስ ስዒሩ ክወጽእ ከሎ ናትና ዓወት ከምዘይከውን ክንፈልጥ ይህልወና። እቲ ክንከዶ ዘለና ኢሳያስ ኣብ ዝኸዶን ዝኣተዎን ጸረ ህዝቢ ተግባራት ተሳዒሩ ከምዝወጽእ ምግባር ኢዩ። ብውሑዱ ድማ ነዚአን ከነዐዉት ንቃለስ።

ኣብ ትግራይ ኣትይዎ ካብ ዘሎ ውግእ ክወጽእ፡

ሰብኣውን ነገራውን ዓቕሚታት ሃገርና ዘማስን ዘሎ  ውግእ ጠጠው ክብል፡

ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ብዝፈጸሞን ዶብ ሰጊሩ ኣብ ትግራይ ይፍጽሞ ብዘሎን ገበናት ኣብ ሕጊ ክቐርብ ክንጽውዕ ይግባኣና።

Sunday, 14 March 2021 16:47

Isaias Afwerki is a threat to the Horn of Africa – and an obstacle to peace

Written by

Date: 13/03/2021Author: Martin Plaut

Responsibility for the tragic war in Tigray is being laid at the door of Ethiopia’s Prime Minister, Abiy Ahmed. But the real culprit is further north.

Eritrea’s President Isaias has plotted and schemed ever since his forces captured Asmara in 1991. Not satisfied with turning his own country into the most repressive state in Africa – without a functioning constitution, parliament, press or freedom of speech, assembly or religious expression – he has intervened in every one of his neighbours.

  • President Isaias has supported Sudanese rebels, fought with Djibouti, Yemen and Ethiopia (1998 – 2000),
  • When the Islamic Courts fled from Somalia, they found a haven in Asmara. President Isaias backed the Islamist group, al-Shabaab,
  • Ethiopian rebel movements were given training and logistical support by President Isaias. In July 2011 the UN Monitoring group on Somalia and Eritrea accused the Eritrean government of plotting to bomb the AU headquarters in Addis Ababa during the summit of African heads of state in January 2011.

US concerns about Eritrea’s role in the Tigray war

President Isaias considered military intervention in Tigray long before war broke out in November 2020.

As President Isaias stated when he gave his annual interview on Eritrean television, he began planning for the war after meeting the Tigrayan leader, Debretsion Gebremichael in Omhajer in January 2019.

When the war in Tigray erupted, Eritrean forces attacked from the north, joining offensives by Ethiopian troops and Amhara militia from the south and the east.

The involvement of the Eritrean forces in Tigray is now accepted by the United States, the European Union and Britain. Even the Ethiopian government now quietly admits their role in this war.

There has been wide condemnation of the role of Eritrean troops in atrocities in the town of Axum and beyond.

President Biden has drawn a line in the sand.

On 27 February Secretary of State Antony Blinken said that: “The immediate withdrawal of Eritrean forces and Amhara regional forces from Tigray are essential first steps.”

According to diplomatic sources, Secretary of State Blinken spoke to Ethiopian Prime Minister Abiy twice in early March, and told him that Eritrean and Amhara forces must be withdrawn from Tigray within 72 hours.

This has not taken place.

There is a great deal at stake

In November 2020, a day after the Tigray war broke out, a range of senior American former diplomats issued a statement.

They warned that the conflict could lead to the: “acceleration of polarization amid violent conflict [which] would also mark the death knell for the country’s nascent reform effort that began two years ago and the promise of a democratic transition that it heralded.” This could lead to “the fragmentation of Ethiopia [which] would be the largest state collapse in modern history.”

This fragmentation would not just threaten the Horn of Africa, it could be send ripples of instability across the Arab world and into the rest of Africa.

It would strengthen the hold of Islamist movements like al-Shabaab and their international Islamist allies.

It is a prospect that threatens Washington, Paris and London – as much as it does Addis Ababa.

But unless Eritrea can be forced to end its role in the Tigray war, and President Isaias shown that he cannot continue his perpetual practice of destabilizing his neighbours, it is difficult to see how this can be averted.

Saturday, 13 March 2021 21:45

Radio Dimtsi Harnnet Sweden 13.03.2021

Written by
Radio Dimtsi Harnnet Sweden 13.03.2021
Published in Radio
Read more...
Saturday, 13 March 2021 18:55

Tigray: U.S. maintains block on aid to Ethiopia security sector – discusses UN investigation of human rights crimes

Written by

MARCH 13, 2021  ETHIOPIA, NEWS, TIGRAY

Source: Reuters

By Daphne Psaledakis

WASHINGTON, March 12 (Reuters) – The State Department on Friday said Washington has decided not to lift the pause in assistance to Ethiopia for most programs in the security sector, days after U.S. Secretary of State Antony Blinken described acts in Tigray as ethnic cleansing.

State Department spokesman Ned Price said on Friday that while the United States has decided to resume certain types of assistance, including that related to global health and food security, assistance for other programs and most programs in the security sector would remain paused.

“Given the current environment in Ethiopia, we have decided not to lift the assistance pause for other programs, including most programs in the security sector,” Price said at a news briefing.

Blinken has pressed Ethiopia to end hostilities in Tigray and on Wednesday, testifying before Congress, he said he wanted to see forces in Tigray from Eritrea and Amhara be replaced by security forces “that will not abuse the human rights of the people of Tigray or commit acts of ethnic cleansing, which we’ve seen in western Tigray.”

Thousands of people have died, hundreds of thousands have been forced from their homes, and there are shortages of food, water and medicine in the region of more than 5 million people.

The State Department last month said Washington will de-link its pause on some aid to Ethiopia from its policy on the giant Blue Nile hydropower dam that sparked a long-running dispute between Egypt, Ethiopia and Sudan.

But it cautioned that resumption of assistance would be assessed on a number of factors, including “whether each paused program remains appropriate and timely in light of developments in Ethiopia that occurred subsequent to the pause being put in place,” according to a State Department spokesperson.

Ethiopia’s military ousted the former local ruling party, the Tigray People’s Liberation Front (TPLF), from the regional capital Mekelle in November, after what it described as a surprise assault on its forces in Tigray.

The government has said that most fighting has stopped in Tigray but has acknowledged isolated incidents of shooting.

Both sides deny their forces have committed atrocities, and blame other forces for the killing of civilians. (Reporting by Daphne Psaledakis and Humeyra Pamuk; Editing by Daniel Wallis)

——————————————————————————————————————-
Source: Reuters

U.S. Secretary of State Antony Blinken, in a call with United Nations Secretary-General Antonio Guterres, discussed the importance of an international investigation into reported human rights abuses in Ethiopia’s Tigray region, the State Department said on Friday.

It said that in the call, which took place on Thursday, Blinken also called for “enhanced regional and international efforts to help resolve the humanitarian crisis, end atrocities, and restore peace in Ethiopia.”

The United Nations said last week that Eritrean troops were operating throughout Ethiopia’s northern Tigray region and reports suggested they were responsible for atrocities.

Saturday, 13 March 2021 11:30

ፕረሲደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን ብጉዳይ ትግራይ "ኣዝዩ ተሻቒሉ'ሎ"

Written by

12 መጋቢት 2021

ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን

ምንጪ ስእሊ,GETTY IMAGES

በቲ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ቅልውላው፡ ፕረዚደንት ኣመሪካ ጆ ባይደን “ኣዝዩ ተሻቒሉ” ከምዘሎ፡ ውሃቢት ቃል ቤተ መንግስቲ ኣመሪካ (ዋይት ሃውስ)፡ ጄን ሳኪ ትማሊ ሓሙስ ንጋዜጠኛታት ተዛሪባ።

“እቲ ፕረዚደንት በዚ ጉዳይ እዚ ኣዝዩ ተሻቒሉ’ሎ፤ ብቐረባ ድማ ይከታተሎ ኣሎ” ኢላ እታ ወሃቢት ቃል።

ወሲኻ ድማ፡ ፕረዚደንት ጆ ባይደን ነቲ ኣብ ትግራይ ኣጋጢሙ ዘሎ ሰብኣዊ ቅልውላው ከምዝፈልጦን፡ ምምሕዳሩ ነቲ ኩነታት ንምምሕያሽ፡ ናብ’ታ ክልል ሰራሕተኛታት ረድኤት ክኣትዉ ኣብ ምግባር ሓዊሱ ይሰርሕ ምህላዉ ገሊጻ።

በቲ ኣብ ትግራይ ኣብ መንጎ ሓይልታት መንግስቲ ፌደራልን ክልላዊ ሓይልታት ትግራይን ዝተወለዐ ጎንጺ፡ ኣሸሓት ሰባት ከምዝሞቱን ብኣማኢት ኣሸሓት ዝቑጸሩ ድማ ኣብ’ታ ክልል ከምዝተመዛበሉን ይግለጽ።

ብረቡዕ፡ ሚኒስትር ጉዳያት ወጻኢ ኣመሪካ፡ ኣንቶኒ ብሊንከን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ትግራይ ‘ምጽናት ዓሌት’ ከምዝተፈጸመ ገሊጹ እዩ።

ብሊንከን፡ ኣብ ትግራይ ግፍዒ ይፍጽሙ ኣለዉ ዝበሎም ሓይልታት ኣምሓራን ወተሃደራት ኤርትራን ካብቲ ክልል ክወጽኡ’ውን ጸዊዑ እዩ።

እቲ ጎንጺ ብኸመይ ናብዚ በጺሑ?

ኣብ መንጎ ብህወሓት ዝምራሕ ክልል ትግራይን ፌዴራል መንግስትን ንልዕሊ ክልተ ዓመታት ዝዘለቐ ፍሕፍሕ፡ ፌዴራል መንግስቲ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ክካየድ መደብ ተታሒዝሉ ዝነበረ ሃገራዊ መረጻ ብሰንኪ ኮሮናቫይረስ ምስ ኣናወሐ ተጋዲዱ።

መንግስቲ ክልል ትግራይ ነቲ ውሳነ ዘይተቐበሎ እንትኸውን፡ ትግራይ መንግስቲ ፌዴራል "ዘይሕጋዊ" ዝበሎ ክልላዊ መረጻ ኣብ መጀመርታ ወርሒ መስከረም ምስ ኣካየደት ድማ፡ እቲ ጎንጺ እናዓረገ ከይዱ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ‘ህወሓት ኣብ ልዕሊ መዓስከር ወተሃደራት መጥቃዕቲ ፈጺሙ’ ኢሉ ምስ ከሰሰን፡ ብሕዳር 4 ወተሃደራዊ ስጉምቲ ክውሰድ ምስ ኣወጀን፡ እቲ ዝጸንሐ ወጥሪ ናብ ቅሉዕ ጎንጺ ኣምሪሑ።

ነዚ ስዒቡ ድማ፡ ኣብ መወዳእታ ሕዳር ፌዴራል መንግስቲ ንከተማ መቐለ ምስተቖጻጸረ፡ እቲ ኲናት ከምዘብቀዐ እንተገለጸ'ኳ፡ ውግእ ቀጺሉ ከምዘሎ ውድብ ሕቡራት ሃገራትን ካልኦትን ይገልጹ።

በዚ ምኽንያት ድማ፡ ኣብቲ ክልል ኣማኢት ኣሻሓት እንትመዛበሉ፡ ልዕሊ 60 ሽሕ ሰባት ድማ ናብ ሱዳን ከምዝተሰደዱን፣ ኣብቲ ክልል ከቢድ ጥሜትን ሰብኣዊ ቅልውላውን ኣንጸላልዩ ከምዘሎን ይዝረብ።

ኣብቲ ትግራይ፡ ጾታዊ ዓመጽ፣ ገበናት ኲናትን ግህሰት ሰብኣዊ መሰላትን ከምዝተፈጸሙን ውድብ ሕቡራት መንግስታት ከጻሪ ክፍቀደሉ ምሕታቱን ይዝከር።

Page 234 of 639

Bahgna - EPDP TV / ባህግና - ሰዲህኤ ቲቪ

Radio

Announcements

Harnnet Media - ሓርነት ሚድያ

Video

EPDP Magazines

Patriotic Songs

Most Read