Thursday, 16 July 2020 10:41

ተመኩሮ መምህር ምዃኑ ዘመልክት

Written by ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ርእሰ-ዓንቀጽ ሰዲህኤ

ኣብ ዝሐለፈ ወርሒ ሰነ 2020 “ሓባራዊ መግለጺ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ” ብዝብል ናይ ህዝብና ሃንቀውታ ኣብ ግምት ዘእተወ ናይ ብስራት ኣዋጅ ምውጽኡ ዝዝከር እዩ። ከምቲ ዝርዝር ትሕዝቶ ናይቲ መግለጺ “ሃገርና ኤርትራ መዳርግቲ ብዘይብሉ መስዋእቲ ናጽነታን ልዑላውነታን ዘውሓሰት ሃገር’ኳ እነተዀነት፣ እቲ ብኢደ ወነኑ ኣብ ስልጣን ተወጢሑ ንዓሰርተታት ዓመታት ብዘይቅዋምን ሕግን ንህዝብና እናድመየን እናበታተነን፡ ክገዝእ ዝጸንሐን ዘሎን ስርዓት፡ ንሃገርና ናብ ጐደና ጥፍኣት ይመርሓ ምህላዉ ኩሉ ዝፈልጦ ሓቂ እዩ።” ኢሉ ዝጀመሮ፡ ኣብዚ ጭቆና ህግዲፍን ኮሮናቫይረስን ኣንጻሮም ሓድነት ዝፈጠርሉ እዋን፡ ሃገርናን ህዝብናን ኣብ ከመይ ዝኣመሰለ ኣጨናቒ ደረጃ ከም ዘለዉ ምርድኡ ዘጸገም ኣይኮነን። እዚ መግለጺ ደንጉዩ ዝወጸኳ እንተኾነ፡ ሕጂ’ውን “ክንብል በለ’ምበር ኣይተኻዕወን” እዩ እሞ፡ እምብዛ ግዜ ዝሓለፎ ናይ ተስፋ ደወል ኣይኮነን።

እዚ ስምምዕዚ ናብቶም ክመጸሎምን ከይመጾምን ብሓጐስን ስግኣትን ክጽበይዎ ዝጸንሑ ህዝቢ ኤርትራን ጉጅለ ህግዲፍን ዘመሓላልፎ መልእኽቲ ኣለዎ። እቲ ክመጸሉ ክጽበዮ ዝጸንሐ ህዝቢ ኤርትራ በዚ ተበጺሑ ዘሎ ናይ ኤርትራዊ ፖለቲካዊ ሓይልታት ስምምዕ ተስፋኡ ከም ዝጥጥዕን ናይ ቃልሲ ንያቱ ክብ ከም ዝብልን ዘጠራጥር ኣይኮነን። ብኣንጻሩ እቲ ሓድነትና ከይስስን ከም ቁርን ኣስሓይታን ክፈርሖ ዝጸንሐ ጉጅለ ህግዲፍን መዳምቕቱን ከም ዝስንብዱን እተተኻኢልዎም ክኾልፍዎ፡ እንተዘይከኣሉ ከኣ ከደናጉይዎ ብምሉእ ዓቕሞም ካብ ምሕላን ንድሕሪት ከምዘይብሉ፡ ካብ ዝሓለፈ ተመኩሮና እንግምቶን እንጽበዮን እዩ። ኣብዚ ጥምጥምዚ እቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ መዋጸኦ ዝርህርህ ልቢ ንዘየብሉ ጉጅለ ህግዲፍ ልቢ ክሰኩዕ ምጽባዩ ዘይኮነ፡ ናይ ሓባር ዓቕሚ ደሊብካ ምስዓሩ ጥራይ እዩ። ሓድነት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ኣብ ድልዱል ባይታ ክረግጽ ምብቅዑ ከኣ ካብቲ ቀንዲ ነቲ ካብ ምፍልላይና ዝዕንገል ንሓድነትና ከም ቁርን ኣስሓይታን ዝፈርሖ ርጉም ሓይሊ እንስዕረሉ መሳርሒና እዩ።

እዚ ፖለቲካዊ ውድባትና በጺሐምዎ ዘለዉ ናይ ሓቢርካ ኣንጻር ህግዲፍ ምቅላስ ስምምዕ፡ ነቲ ዝተርፈና ሓባራዊ ዓቕምኻ ናይ ምትርናዕ ዕማም መሰረት ዘንጽፍ ምዃኑ ፍሉጥ እዩ። ብኣንጻሩ እቲ ኣብቲ እንደልዮ ንምብጻሕ ዝሓተና መጻኢ ተወፋይነትን ጻዕርን ካብቲ ክሳብ ሕጂ ዝኸፈልናዮ ዝበዝሐን ዝኸበደን እንተዘይኮይኑ ዝቐለለን ዝወሓደን ከምዘይኮነ ዘንጊዕና ከነራጥጥ ኣይግበኣናን። ናይቲ ቅድሚዚ ሎሚ በጺሕናዮ ዘለና ስምምዕ ዝነበረ ብሓባር ናይ ምስራሕ ተመኩሮታትና ናይ “ስርሕ-ፍንጥሕ” ኣካይዳ ምንባሩ ተኣሚንና ክንመሃረሉ እምበር ንዓኡ ናፊቕና ንድሕሪት ከነማዕዱ ኣይግበኣናን። ቀንዲ ጠንቂ ናይቲ ክንመሃረሉ ዝግበኣና ዝሓለፍናዮ መንገዲ ስንኩፍነት ኣብ ዘይድልዱል፥ ዘይሓላፍነታውን ኩነታት ኤርትራ ብኹሉ መዳያቱ ብግቡእ ዘይዳህሰሰን ባይታ ይድኮን ስለ ዝነበረ እዩ። ሎሚ ክንሓስቦም እንከለና ዘጣዕሱናን ክንመሃረሎም ዝግበኣናን ተዘክሮታት ኣለዉና። ናይቲ ናብዚ ሎሚ በጺሕናዮ ዘለና ስምምዕ ንምብጻሕ ዝተኸደ መስርሕ ንውሕ ዝበለ ግዜን ዓሚቕ ትዕግስትን ምሕታቱን ኣብ ቀጻልነት ናይዚ ስምምዕ እምነትን ተስፋን ከነሕድር ዘተባብዓና እዩ።

እቲ ናይ ቅድም ምፍልላይና ኮነ እዚ ሎሚ ኣብ ዘሰማምዕ ምብጻሕና ካብ ውልቃዊ ኮነ እኩብ ኣተሓሳስባና እዩ ዝነቅል። እዚ ሎሚ በጺሕናዮ ዘለና ስምምዕ ተተግቢሩ ናብ ክብ ዝበለ ሓቢርካ ናይ ምስራሕ ደረጃ ከደይበና ተስፋ እነንብረሉ፡ ኣብ ኣተሓሳስባና ካብ ተመኩሮና ተማሂርና ካብቲ ዝጸንሐ ዝሓሸ ለውጢ ኣምጺእና ኣለና ካብ ዝብል እዩ ዝነቅል። ኣብ ኣተሓሳስባና ለውጢ እንተዘየጥሪና ግና እዚ ናይ ሎሚ ስምምዕና እውን ከምቲ ናይ ቅድሚ ሕጂ ናይ ምኹላፉ ዕድል ክፉት እዩ። ናይ ኣተሓሳስባ ለውጢ ኣጥሪና ኣለና ክንብል እንከላና፡ ናይ ሸቶታት ቀዳምነትና ኣነጺርና፡ ፍልልያትናን ስምምዓትናን ተገንዚብናን በብደረጀኦም ኣመሓዲርናን። ካብዚ ሓሊፍና ኪኖ ውልቃዊ፡ ውድባዊ ወይ ሰልፋዊ ህልውና ኣማዕዲና፡ ህልውናን ቀጻልነትን ህዝብን ሃገርን ከም ዝቕድም ኣስተውዒልና ኣለና ማለት እምበር፡ ካልእ ተኣምር ሰሪሕና ማለት ኣይኮነን።

መስርሕ ሓድነት ብሓደ ኩበዖ ዝብጻሕ ዘይኮነ፡ ብመስርሕን ደረጃታትን ዝምዕብል እዩ። ብመንጽር’ዚ በጺሕናዮ ዘለና ተወሃሂድካ ኣንጻር ህግዲፍ ናይ ምቅላስ ቅሩብነት፡ መበገሲና ኮይኑ፡ ናብ ቀጻሊ ዝሰጠመ ሓድነት ሓይልታት ለውጢ ዘመዓዱ እዩ። እዚ ተበጺሑ ዘሎ ደረጃ ስምምዕ፡ ከምቲ ኣብ ወረቐት ሰፊሩ ዘሎ ኣብ ባይታ እንተ ኣድሚዕናሉ፡ ናብቲ ዝለዓለ ብርኪ ሓድነት ክንበጽሕ ውሕስነት ዝህብ እዩ። ኣብቲ ኣብ ኢድና ዘሎ ከየድማዕና፡ ናብቲ ብመስርሕ ክንበጽሖ ዝግበኣና ምምጥጣር ግና ትምኒት ጥራይ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ።

እቲ ስምምዕ ከምቲ ተኸቲምዎ ዘሎ ክትግበር ዕማምን ሓላፍነትን ናይተን ዝኸተማ ግንባራት፡ ሰልፍታትን ውድባትን ኣዝዩ ዝለዓለ ምዃኑ ርዱእ እዩ። ዘተኣማምን ምሉእነት ንክህልዎ ግና፡ ከምቲ ብብዙሓት ወገናት ተስፋ ተነቢርሉ ዘሎ፡ ኣበርክቶን ምትብባዕን ኤርትራዊ ማሕበራት፡ ህዝባዊ ምንቅስቓሳትን ዝተፈላለዩ ውዱባት ኣካላትን ኣገዳሲ ምዃኑ ክሰሓት የብሉን። ዝተፈላለዩ ወገናት ነዚ ብኤርትራዊ ፖለቲካዊ ሓይልታት ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ዘሕይል፡ ደገፍን መተባብዕን ብምቕራብ እምበር ንድሕሪት ብዝመልስ ቅኒት ከይርእይዎ ሓላፍነት ኣለዎም። እዘን ስምምዕ ከቲመን ዘለዋ ኣካላት እውን “ኩሉቲ ንህልዊ ኩነታት ኤርትራ ዝምልከት ዳህሲስና ንህልዊ ኩነታት ኤርትራ ዝምጥን ውዱእ ስምምዕ በጺሕና ኣለና” ኢለን፡ ኣፍደገ ኣብ ክንዲ ምዕጻው ሃናጺ ሓሳባት ናይ ምቕባል ድልዉነትን ትዕግስትን ክውንና ናይ ግድን እዩ።

ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ከምቲ ኣብ ናይ 2017 ናይ ሓቢርካ ምስራሕ መጸዋዕታ እማመኡ “1፡ ምዕቃብ ልኡላዊ ግዝኣት ኤርትራ፡ 2፡ ምውዳቕ ዲክታቶርያዊ ስርዓት ህግደፍን ምልጋስ መሓውራት ጭቆናኡን፡ 3፡ ድሕሪ ውድቐት ስርዓት ህግደፍ ኣብዝሓ ሰልፋዊ ስርዓት ዝሰረቱ ህዝባዊ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ምቛም፡ 4፡ ግዝኣተ ሕግን ዲሞክራስያዊ መሰላትን መላእ ሓርነታትን ህዝቢ ምቕባል።” ዝብሉ መሰማምዒ ይኹኑ እዮም ዝበሎም ሓሳባት ሒዙ ዝነቐሎ፡ ነዚ ሎሚ ተበጺሑ ዘሎ ስምምዕ ኣብ ምትግባሩን ናብ ዝበረኸ ደረጃ ምድያቡን ብዘለዎ ዓቕሚ ክጽዕት ቅሩብ ኣሎ። ብሓባር ምስራሕ ብድሌትን ጻዕርን ናይ ዝተወሰነ ኣካል ጥራይ ዝረጋገጽ ዘይኮነ፡ ናይ ኩሎም’ቶም ሰብ ጉዳይ ኣበርክቶ ዝሓትት እዩ። ሰዲህኤ ነዚ ብምርዳእ ናብቲ እንደልዮ ንምብጻሕ ናይ ኩሎም ፈረምቲ ኣካላትን ኣብ ለውጢ ዝግደሱ ኤርትራውያንን ቅሩብነት ከም ዝህሉ እምነቱ ልዑል እዩ።

Published in EPDP Editorial

ሎሚ ኮይንካ፡ ብዛዕባ ትማልን ጽባሕን

Written by ኣሮን ናኦድ

ኩለ-መዳያዊ ህይወትና እኩብ ድምር ናይ ትማልን ሎሚን ምዕባለታት እኩብ ድምር ውጽኢት ኮይኑ፡ ዝያዳ ናብ ጽባሕ ዝጥምት እዩ። ህይወትናን ከባቢናን ብቐጻሊ ማዕባሊ ስለ ዝኾነ፡ ትማሊ ንሓደ ጉዳይ ዝመዘናሉ መለክዒ ሎሚ ዝተፈልየ ክኸውን ናይ ግድን እዩ። ናይ ሎሚ ሚዛንና ንጽባሕ እውን ከምኡ ዝምዕብል እምበር፡ ኣብቲ ዘቐመጥናዮ ኮፍ ኢሉ ዝጽበየና ኣይኮነን። ንትማሊ፡ ንሎሚን ንጽባሕን ብዝተፈላለዩ ናይ ግዜ ንውሓት ንገልጾም እምበር፡ ኣብ ቀዳም ኮይና ንዓርብን ሰንበትን ጥራይ ንገልጸሉ ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብ ቃልስና ነቲ ምእንቲ ናጽነት መሪር ቃልሲ ዘካየድናሉ መድረኽ ትማሊ እንተ ኢልናዮ፡ ነዚ ናይ ድሕሪ ናጽነት ናይ ሓርነት ቃልሲ ነካይደሉ ዘለና መዋእል ከኣ ሎሚ ንብሎ። እቲ ድሕሪ ምውጋድ ጉጅለ ህግዲፍን ጸረ-ህዝቢ ኣተሓሳስባኡን ዝመጽእ ናይ ራህዋን ህንጸትን ግዜ ከኣ ጽባሕ ክንብሎ ንኽእል። ኣብዚ ነካይዶ ዘለና ናይ ለውጢ ቃልሲ እውን ትማሊ፡ ሎሚን ጽባሕን ኢልና ንገልጾም ንኡሳን ምዕራፋት ክንቀርጽ ንኽእል። ኮታ ንተኸታተልቲ ዕለታት፡ ሰሙናትን ወርሓትን ጥራይ ንገልጸሉ ዘይኮነ፡ ንሓደ ነዊሕ መስርሕ ብብርክታት መዲብና እንርእየሉ ናይ ግዜ መዕቀኒ እዩ።

ትማሊ ዝሓልፍናዮ ተመኩሮ ናይ ንሎሚ መምህርና እዩ። ናይ ሎሚ ተግባርና እውን ናይ ጽባሕ መምሃሪና ክኸውን እዩ። ጽባሕ ካብ ናይ ሎሚ፡ ሎሚ ከኣ ካብ ትማሊ ዝመሃረሉ መስርሕ ኣዝዩ ሰፊሕን ብዙሕ መልክዓት ዘለዎን እዩ። ክጠቓለል እንከሎ ድማ ካብቲ ዝሓለፍካዮ ነቲ ኣውንታ ምውሳድን ዝያዳ ብምሕያልን ምምዕባልን እቲ ሓደ ገጹ እዩ። እቲ ካልእ ገጹ ከኣ ነቲ ግጉይ ጐድኒ ተመኩሮና ምእራሙን ነቲ ክእረም ዘይክእል ድማ ምውጋዱን ብዝብል’ዩ ዝግለጽ። እዚ ሃናጺ መስርሕ ካብ ተመኩሮ ብምምህሃር ነቲ ቀጻሊ ምዕባለ ብኣውንታ ክመርሕዎ ናይ ዝደልዩ እዩ እምበር፡ ኣብ ክንዲ ኣብ ሎሚ ኮይኖም ካብቲ ናይ ትማሊ ዝመሃሩ፡ ኮነ ኢሎም ነቲ ናይ ትማሊ እከይ ተግባሮም መሊሶም ሎሚ ዝደግምዎን ጽባሕ’ውን ከም ዝቕጽልዎ ዝእምቱ ሰብ እከይ ግብሪ ወገናት የለዉን ማለት ኣይኮነን። እቲ ኮነ ኢሉ ኣብ ልዕሊ ህዝብናን ሃገርናን፡ ወጽዓ ኣብ ርእሲ ወጽዓ፡ ቅትለት ኣብ ርእሲ ቅትለት፡ ግህሰት ኣብ ርእሲ ግህሰት እንዳደረበ ዝቕጽል ዘሎ ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሎሚ ኮይንካ ካብ ናይ ትማሊ ናይ ዘይምምሃር ኣብነት እዩ።

ከምቲ ኣብ ሎሚ ኮይና ትማሊ ሓሊፉ ጽባሕ’ውን ከም ዝመጽእ እንእመን፡ ሎሚ እንኸዶ መንገዲ እንተላይ ብመንጽር ጽባሕ ክምዕብል ዝኽእል ጽልዋኡ ከነጽነዖ ይግበኣና። ሎሚ ዘይረኣናዮ ጽባሕ ሃንደበት መጺኡ ብዝወጠናዮ ከይንቕጽል ዝዕንቅጽ ሓድሽ ተረኽቦ ክኸውን ከም ዝኽእልኳ ርዱእ እንተኾነ፡ ብዝከኣለና መጠን ከምቲ ብዛዕባ ሎሚ እንጭነቖን እንጥንቀቖን ኣብ ሎሚ ኮይና ጽባሕ ብግቡእ ንምርኣይ እውን ክንጭነቕ ናይ ግድን እዩ። ኣብ ኣዝዩ ቁንጹብ ብናይ ሎሚ ጥራይ ዝድረት ናይ “ካብ ኢድ ናብ ኣፍ” ኣተሓሳስባ ዝተሻበብና እንተኮይና ግና ናይ ጉዕዞና ኣጀንዳታት ወትሩ ኣብ ሓድሽ ጥራይ ዝጽመድ፡ ኣካይዳና ከኣ ሰንሰለታዊ ዋሕዝን ናይ ተመኩሮ ምምግጋብን ዝጐደሎ እዩ ዝኸውን። ኣብዚ ክንጥንቀቐሉ ዝግበኣና ካልእ ኣገዳሲ ናይ ትማሊ ተመኩሮና፡ ናይ ሎሚ ተግባርናን ናይ ጽባሕ መጻኢ መደባትናን ውሁዳት እምበር ሓደ ነቲ ካልእ ዝዕንቅፍ ምድብላቕ ከይፍጠር ክንጥንቀቕ ይግበኣና።

ኣብ ተመኩሮና ከም ኤርትራዊ ናይ ተቓውሞ ሓይሊ፡ ኣብቲ ንጉጅለ ህግዲፍን ኣተሓሳስባኡን ስዒርና ዝሓሸ ህይወት ህዝብናን ሃገርናን ዘረጋግጽ ለውጢ ንምውሓስ ከነካይዶ ዝጸናሕና፡ ነካይዶ ዘለናን ጽባሕ እውን ክሳብ ዓወት እንቅጽሎን ቃልሲ ዘጋጥሙና ብደሆታት ብዙሓት እዮም። ሓደ ካብቲ ብደሆታት ከኣ ነቲ ዘለና ሓባራዊ ለውጢ ናይ ምምጻእ እምነትናን ትጽቢትናን ዝምጥን ውዱብ ናይ ሓባር ሓድነታዊ ጉዕዞ ከነውሕስ ዘይምኽኣልና ምዃኑ ኩልና እንዛረበሉን እንሻቐለሉን ዘለና እዩ። እቲ ሓባራዊ ናይ ለውጢ ድሌት ኣብ ኢድና እዩ ዘሎ። እቲ መፍትሒ’ውን ካባና ክነሱ፡ ብሰንኪ ናእሽቱን ዘይመሰረታውያንን ፍልልያት ነቲ ፍሩያት ዘቀራርባና ኣብ ባይታ ከነዕኩኾ ዘይምብቃዕና ከኣ ጸገም ካብ ምዃን ሓሊፉ ዘይፍታሕ ሕንቅልቅሊተይ ኮይኑና ጸኒሑ። ናይዚ ሕመረት ከኣ ካብ ናይ ትማሊ ተመኩሮና ክንመሃር ዘይምኽኣልና ዘመልክት እዩ።

ሎሚ ግና ካብ ተመኩሮና ናይ ምምሃር ምልክት ነርኢ ኣለና። ካብ ምልክት ሑሊፉ በሪኹ ክረአ ከኣ ቀጻልን ዝተጸንዐን ቃልሲ ይሓተና። ኣብዚ መስርሕዚ ካብ ተመኩሮኻ ምምሃር፡ ሓያልን ድኹምን ጐድንታትና ክንርኢ ኢና። ቀንዲ ጐሊሑ ዝረኣየና፡ ቅድም ኣብ ሎሚ ኮይና ብዛዕባ ጽባሕ ዝነበረና ናይ ምምዕዳው ዓቕሚ ውሱንን ኣብ ባዕላውነት ዝተሰረተን ምንባሩ እዩ። ዝያዳ ክስቆረና ዝግብኦ ከኣ ኣብ ሎሚ ኮይና ካብቲ ናይ ትማሊ ተመኩሮና ክንመሃር፡ ዓቕምና ክንመዝንን መጻኢ ሳዕቤኑ ከነማዕዱን ክንድቲ ዝድለ ዘይምብቃዕና እዩ። እዚ ማለት ካብቲ ትማሊ ዘየዕወተና መንገዲ ንገሊኡስ ክንደገሞ ምጽናሓና እዩ። ኣብ ምምዛን ዓቕምና እቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ለውጢ ኣረጋጊጽካ ህዝብን ሃገርን ናይ ምድሓን ብደሆ ንምብዳህ፡ ብሓደ ወይ ውሱናት ውድባት፡ ሰልፍታትን ግንባራትን ዘይዕመም ክነሱ፡ ነቲ ሓቢርካ ምቅላስ ክንድቲ ዝግበኣና ግምትን ክብደትን ክንህቦ ኣይጸናሕናን። ኣብ ምጥርናፍ ሓይልታት ለውጢ ምግዳስ ማለት ብዛዕባ ሓድነት ሓቢርካ ምጭራሕ፡ ምእዋጅን ምጭናቕን ዘይኮነ፡ ብግብሪ ኩሉ ዓቕምኻ ኣወሃሂድካ ወይ ኣላፊንካ፡ ክኽፈል ዝግበኦ ዋጋ ምኽፋልን ንሕድገትን ምክእኣልን ናተይ ኢልካ ምርዓምን እዩ።

ትማሊ በበይንኻ ብምዃንካ ዘይምድማዕካ እንተመዚንካ፡ ሎሚ እቲ መፍትሒ ብሓባር ኮይንካ ምቅላስ ምዃኑ ብሩህ እዩ። ነቲ ናይ ትማሊ መዚንካ ዘዋህለልካዮ ሃናጺ ሓቂ ሎሚ ዘይትጥቀመሉ እንተኮይንካ ሚዛን ምክያድ እቶት የብሉን። ነቲ ናይ ትማሊ ተመኩሮ ተማሂርካሉ ማለት፡ ነቲ ዘየቃድወካ ዝነበረ፡ ናቱ እሱር ደኣ ኣይትኸውንን እምበር፡ ደፊንካዮ ትሓልፍ ማለት ኣይኮነን። ኣጐልቢብካ እንተ ሰጊርካዮ፡ ናብቲ “ሓሊፈዮን ተማሂረሉን” ዝበልካዮ ናይ ምምላስ ሓደጋኡ ክፉት እዩ። ነቲ ትማሊ ብሓደ ከይትኸውን ዝዓንቀፈካ ምድህሳሱ ማለት፡ መሊስካ ነቲ ዝሓወየ ዝመስል ግና ክድገስ ዝኽል ስንብራት ንከይምለስ ምፍዋሱ ማለት እዩ።

Wednesday, 15 July 2020 11:40

Eritrea: Raising an Alarm of Impending Disaster

Written by Human Rights Concern – Eritrea (HRCE)

JULY 13, 2020 ERITREA HUB NEWS

Source: Human Rights Concern – Eritrea (HRCE)

What is happening in Eritrea during the COVID-19 outbreak? No one really knows. According to government “information”, the first case was confirmed on 21stMarch, and, to date, the total cases allegedly number 251, with no confirmed deaths. The world is used to hearing optimistic claims from Eritrean authorities, but very few experts trust their statistics, particularly regarding the absence of any Covid-related deaths. The government claims to have 41 quarantine centres, but has not disclosed their locations. The Minister of Health has not briefed the nation since the beginning of the pandemic, which hardly inspires confidence in the veracity and transparency of government information and policy.

The “Lockdown” period, initially announced to last for 21 days, has been extended indefinitely. It has now been more than three and half months since it was initially implemented. “Lockdown” guidelines are strictly enforced, and people who attempt to leave their homes in search of food are assaulted by the armed forces. The Army and Police are dispatched to any place where citizens appear in public. This is one of the most extreme enforcement regimes in the world. Experience from other African countries suggests the negative effects of army mobilization. Information on the activities of the army in Eritrea is very scarce, as usual.

The Eritrean regime is forcibly collecting money from citizens inside Eritrea, supposedly to fight the virus. According to information from inside the country, this measure is not voluntary but by decree. But what is being done with this extorted money? There is supposedly a Covid-19 “Task Force”: but what is it doing? No-one has any evidence of its activities. What then is the role the government is playing? No one knows.

In the rest of the world, governments issue advice during lockdown, exhorting their citizens to “Stay Home; Stay Safe”. But how can Eritreans dependent on day labour stay home with no income and no food? Starvation and death await them if they adhere to such advice. The other advice during this worldwide pandemic is to “keep washing your hands with soap and water to avoid the virus”. How does an Eritrean without running water, and particularly in Asmara, faced with acute water shortages, implement such advice? Health services are hugely disrupted, and there is no effective medical care for children, the old, and pregnant mothers. Even greater difficulties face the estimated 10,000 prisoners of conscience incarcerated in filthy, unhygienic and overcrowded prisons, without proper washing or toilet facilities. “Maintain 2 (or 1) metres distance from other adults at all times,” we are exhorted across the world. But in Eritrean prisons, with 100 to 400 persons in a prison cell, and 20-30 crammed into a shipping metal container, how does anyone maintain social distancing and avoid infection?

Eritrea has no welfare system, and over 2 million people have no food to eat. Businesses are shut, all economic activity is ended, streets are locked-down, and unemployment, which was already high, is now universal. How are people to find food to eat? An exceedingly cruel and callous national policy of enforced hunger and starvation is being deliberately implemented.

We urge the international community to wake up to the gravity of what is happening in Eritrea; and to ask the Eritrean authorities the following:

If the government’s COVID-19 statistics are accurate, why is the nationwide lockdown still in place? Why are people being left to be starved and some dying from starvation? Why are the starving citizens not allowed to find work and food?

Why is the government not using some of the funds it received from foreign mining companies operating in Eritrea, which are kept in secret bank accounts abroad, to feed and heal the helpless in a hurting nation

Why is the government turning deaf ears and blind eyes to the suffering of its citizens?

The Eritrean government must also stop extorting money from desperate citizens inside the country, and release the 10,000 or more prisoners of conscience from over 350 prisons scattered across the country before mass infections and a plague of deaths occurs when Covid-19 sweeps through these detention centres.

The world must hold the Eritrean leader and his government accountable for allowing Eritrean people to die of starvation during a crisis worse than any other the world has faced.

—

Human Rights Concern – Eritrea (HRCE)

Tuesday, 14 July 2020 23:37

ህልኽ ዲዩ ወይ ናይ ሓባር ጉዳይና ስለዘይኮነ እዩ

Written by ድራር መንታይ

ውልቀ መላኺ ስርዓት ኢሰያስን ኰራኹሩን፡ ንሃገርን ህዝብን ኤርትራ ብቅኑዕ ዲሞክራሲያዊ ምሕደራ የመሓድርዋ ኣለዉ ዶ? ንዝብል ኩልና ኤርትራውያን ሓቢርና ክንምልሶ ዝግባእ ሓደ ካብቲ ቀንዲ ጉዳይና እዩ። ከመይሲ እዛ ሃገረ ኤርትራ ብመስዋእቲ ሓርበኛታት ሰማእታትና ዝተረኽበት ስለዝኾነት። እቶም ካብ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ ክሳብ ናጻ ሃገር ምውሓስ ዓጽሞም ከስኪሶም ደሞም ኣፍሲሶም ዝተዋጉኡላ ደቂ ኤርትራ፥ ንመላእ ህዝቢ ኤርትራ ክርህዎን መን ኢኻ ዘይበሃለሉን ቀሲኑ ክነብር እምበር፡ ልዕሊ ደጋፋይን ተቓዋማይን ኮይኑ ምምቕቓሉ ጨቋኒ ስርዓት ብዝፈጠሮ ምክፍፋል ኣብ ምንቋት ንምንባር ኣይተቓለሱን።

ኩሎም ተጋደልቲ ተጋድሎ ሓርነት ይኹን ህዝባዊ ግምባርን ካልኦት ውድባትን ንመግዛእቲ ካብ ገጽ መሬት ኤርትራ ሰጒግካ ናይ ባዕልኻ ኤርትራዊ ምሕደራ ንምምስራት እዩ ነይሩ ዕላማ ቃልሶም። ይኹን እምበር ኩለን ውድባት ኣብ ከመይነት ምሕደራ ኤርትራ ነናተን ናጻ ሓሳብ ክህልወን ንቡር ስለዝኮን፣ ሽዑ ነይርወን ሕጂ’ውን ኣለወን። ይኹእምበር ነዚ ፍልልያት ናይ ሓሳብ እዚ ብህድኣትን ብጽሞናን ተመራሚረን ዝሓሸን ንህዝቢ ከርብሕ ዝኽእል ሓባራዊ ጠርናፊ ሓሳብ ከመንጭዋ ኣይከኣላን። ኣብ ክንድኡ እቲ ናይ ምልኪ ኣተሓሳስባ ስለዝሳዕረረ ኣብ ንሕናን ንሶምን ስለዝተኣትወ ነቲ ኮፍ ኢልካ ምዝታይን ምዕቡል ኣገባብ ምኽታልን ናብቲ ኣዕናዊ ፍልልያት ኣድሃባ።

ምዕቡልን ስልጡንን ኣተሓሳስባ ስለዘይወነና ድማ እነሆ እቲ ባህሊ ናይ ኮፍ ኢልካ ምርድዳእን ዝሓሸ ሓሳብ ወሲድካ ፍትሓዊ ዝኾነ ስርዓት ንምቋም ኣብክንዲ ንሰርሕ፥ ኣብ ተቓወምትን ደገፍትን ዝብል እዃ እንተተኻኸፍፊልና እቲ ዝኸፍኤ ኣብዘየድሊ ምስሕሓባት ምህላውና እዩ። ኤርትራ ግን ናይ ሓባርና እያ። እታ ሃገር ናይ ኩልና ማለት ናይ ተቓወምትን ደገፍትን ክንሳ ግን፥ ንገለና ዝያዳ ክምትብጻሓና ብኡ መጠን ድማ ሓይለይትን፡ ንገለና ድማ ዘይትብጻሓን እሞ ኣፍረስትን ኰና፣ ዝጨበጥናዮ ኣብዘይብልና ንሓድሕድና ክንወጋገድ ንውዕል ኣሎና። እዚ ድማ እምበርዶ እዛ ኤርትራስ ናይ ኩልና ኮይናስ፣ ናይ ሓባር ዝባሃል ጉዳይ ኣሎና እዩ ኣብ ዝብል ምጥርጣር የእትወካ።

ስርዓት ኢሰያስ፡ ንሃገርና ኤርትራ ሓሚሱ፥ ካብቲ ዝነበረቶ ኣፍደገ ምዕብልና ንድሕሪት መሊሱ፡ ምስሊ ኤርትራ ይድውን ህዝቢ ውን ይጽንት ከምዘሎ፣ ንደገፍትን ዝስወር ንተቓወምትን ዝጋሃድሲ፡ እዚ ኣብ ባይታ ዘሎ ሓቂ ሓባራዊ ጉዳይና ኣይኮነን ድዩ? ዘየብል ድማ ኣይኮነ። ደቅና ተማሂሮም ኣብ ስራሕ ዘይወፍሩሉ፥ ሓረስታይ ሓሪሱ ንርእሱን ንዕዳጋ ዘበርክተሉን ምህርቲ ዘይሓፍሰሉ፥ ከመይ ገርና ኢና ሃገርና ጽቡቕ ኣላ ክንብል ንደፍር? እስከ እቲ ራህዋን ደስታንስ ይተረፍ፥ እቶም ዝወለድናዮም ደቅና ኣብ ቅድሚ ዓይንና እናተረሸኑ፥ መንእሰይ ስራሕ ኣልቦ ኮይኑ ሃገሩ ጠንጢኑ ሃጽ ከምዝብል እናገበረ፥ እቲ ኣነስ ኣብ ሃገረይ ምስ ህዝበይ ዝበለ መንእሰይ ድማ ወግሐ ጸብሐ ውግእ እናጻሕተረ ከጽንቶን፥ ነታ ሃገርውን ኣብ መቐራቕሮ ከእትዋ እንዳረኣናስ፡ ነዚ ስርዓት እንድግፍሲ እምበርዶ ከም ሰባት ህድግለነ ኣለዎም እዩ ኣየብልን ዶ?

ሎሚ ድማ ዝገደደ ብሕማም ለበዳ ከሮና ኣመሳሚሱ ዝብላዕ የለ፣ ዝስተ ጽሩይ ማይ የለ፣ ሕዝቢ ኤርትራ ብኮሮና ዘይኮነስ ብጥሜትን ጽምእን ንህልቂት ተዳሪጉ ኣሎ። ኣብዚ እዋንዚ እምበኣር፣ ክልእ ኩሉ ገዲፉ እቲ ደጋፍ እየ ዝብል፣ ወረ እቲ ህዝብን ሰራዊትን ዝብላዕን ዝስተ ጽሩይ ማይን ስለምንታይ ዝስእን ኢሉ ዘይሓትትከ እንታይ እዩ ወሪድዎ? ህዝቢ ካብ ብከብዱን ብጎረርኡን ምትሓዝ ንላዕሊ እንታይ ክመጾ ኢዩ ዝጽበ ዘሎ።? እቶም ኣብ ደገ ኮይኖም ነቲ ስርዓት ጽቡቕ ኣሎ እንዳበሉ ክውድስዎን ከዳኽሩሉን ከለውኸ ንህዝቦም ተወጺዕና ኢሉ ንኸይዛረብን ይዶቕስዎን ኣፉ ከምዝልጎም ይግበርዎ ከምዘለዉን ይዝንግዑ ዶ ይኾኑ?

እቲ ዝገርም ድማ፡ መላእ ህዝቢ ኤርትራ ድከቱ ክሰትን ኣደዳ መከራን ውርደትን ተሳጢሑን እናሃለወ፡ ስቕታ ደገፍቲ እቲ ስርዓት እንታይ ገደሰኒ ዶኾን ይኸውን ወይ እቲ ውልቃዊ ረብሓታት ዓዚዝዎም። እዚ ውልቀ መላኺ፡ ኣብ ልዕሊ መረትን ህዝብን ኤርትራ ዝፍጽሞ ዘሎ ኣሽካዕላልን፥ ንኤርትራ ኣብ መዓሙቚ እናደቕደቓ ከሎስ ብዘይክኡ ንሃገር ዝከላኸል የለን፥ ሳልኡ እያ ኤርትራ ደው ኢላ ዘላ ክብሉ ከለዉኸ ናይ ህልኽ ዲዩ ወይ ኩልና ናይ ሓባር ጉዳይ ስለዘይብልናዩ። ስለምንታይ ከ ነቲ ስርዓት ብዕሉ ኣፍ ኣውጺኡ ክፍኡን ፍሽለታቱን እንዳገለጸ እንከሎ፣ ኣይፋልካን ህዝብና ይጸንት ኣሎ፥ ሃገርውን ካብ ምዕብልና ናብ ዕንወት፡ ካብ ብልጽግና ናብ ድኽነት ተንቆልቆል ኣላ ዘይብሉ። ከሳዕ መዓስ ከ ኢዮም ነታ ሓቂ ደፊኖም ኣብ ባይታ ንዘሎ ዓቢጦም ነቲ ስርዓት ብምክልኻል ንጨቆናን ዓፈናን ህዝቢ ዝቃለል ዶኮን ይመስሎም ይኸውን። ናይ ኣንክሒራ እንተኮይኑ’ውን እስከ ሕራይ፡ ንደምበ ተቓወሞስ ይንጸግዎ፥ ህዝብና ዝሓሸ ናብራን ብቅኑዕ ምሕደራን ክህልዎ ከ ስለምንታይ ዝጻረሩ። ካብ ኩሉ እቲ ዝኸፍአ ድማ ንደቅናስ እንታይ ዓይነት ባህሊ ኢና ነውርሶም ዘለና ኢሎም ዘይሓስቡ። እናተጨቘኑ ከምዘይተጨቘኑ፥ ደንቚርም ከምዘይደንቆሩ ሰላምን ምክብባርን ገዲፎም ኣብ ምፍልላይን ምንዕዓቕን ዲዮ ክውርስዎም። ነቲ ንቕድሚት ዝውንጨፍ ናይ ሰላም ብርሃን ገዲፎም ናብቲ ንኣእምሮኦምን ኣተሓሳስባኦምን ዘጸልምት ፍልልያትን ምግርጫዋትን ከማዕብሉ ዲዩ ሕልሞም።

ስለዚ ንሕና ኩልና ኤርትራውያን ተቓወምቲ ኮነ ደገፍቲ ካብ ሓድሕድ ምትህልላኽ ወጺእና፥ ንሃገራዊ መንነትና ዘዕኲኽ ናይ ሓባር ጉዳይ ከምዘሎና ኣዳቒቕና ክንፈልጥ ይግባእ። እዚ ጨቋኒ ስርዓት እዚ ነባሪ ኣይኮነን፥ ኤርትራ ግን ነባሪት እያ፣ እዛ ሃገር ነጻግን ተነጻግን ዘይብላ ናይ ሓባር ሃገር ንኽትከውን፥ ደገፍትን ተቓወምትን ነቲ ናይ ሓባር ረብሓና ዘደልድል፥ ንጸጋታት ሃገርና ብማዕረ ክንጥቀም፡ ንኹልና ብሕጊ ዝተሓቛቚፍን ዝዳንን ህዝባዊ መንግስቲ ናይ ምምስራት ዕማም ናይ ሓባር ጉዳይና ምዃኑ ኣይንዘንግዕ። ሰራዊት ምክልኻል እንተኾነ እውን ኣካል እቲ ውጹዕ ህዝቢ ብምዃንካ ኣብ ጎድኒ ውጹዕ ህዝቢ ደው ምስ እትብል ጥራይ እዩ ተኸላኻሊ ሃገር ክትክውን እትበቅዕ። በዚ መሰረት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ ኣብ ዝግበር ቃልሲ ንስኻ ሰራዊት ምክልኻል ሃገር ምስቲ ጨቋኒ ዘይኮነስ ምስቲ ህዝቢ ወጊንካ ነቲ ለውጢ ክተቐላጥፎ ኣካል ናይቲ ናይ ሓባር ጉዳይና ኢኻ።