http://ascenteq.com/project/epdp

ኣብ ከተማ ካርቱም ዝርከብ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ ኤርትራውያን ናይ ቁጠባ እምበር ናይ ፖለቲካ ስደተኛታት ኣይኮናን ኢሎም ንክፍርሙ የገድዶም ከምዘሎ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ምንጭታትና ሓቢሮም። በቲ ሓበሬታ መሰረት እዚ ቤት ጽሕፈት ህግደፍ ቅድሚ ሳልስቲ፡ ኣብ ካርቱም ንዝርከቡ መራሕቲ ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያ ነቲ መፈረሚ ቀጥዒ ከም ዝዓደሎም ጠቒሶም። በዚ መሰረት ነዚ “ኣነ ካብ ሃገረይ ዝወጻእኩ ብቑጠባዊ ጸገም እምበር ካልእ ሽግር የብለይን” ዝብል መልእኽቲ ዘለዎ ቀጥዒ ንክፍርሙሉ ንኣባላት ቤት ትምህርቲ ሰንበት ኦርቶዶክሳዊት ቤተክርስትያን ኣብቲ ቦታ ከም ዝተዓደለን፡ እንተኾነ እዞም ተመሃሮ ኣብ ከምዚ ዓይነት ዘይክውንነታዊ ቀጥዒ ኣይንፍርምን ከም ዝበሉ እቲ ዝረኸብናዮ ሓበሬታ ኣብሪሁ። እቲ ዜና ኣተሓሒዙ ኣካላት ህግደፍ ናይ ኤርትራ ፓስፖርት ንዝሓዙ ኤርትራውያን ወገናት እውን ኣብዚ ዝተጠቕሰ መደናገሪ ቅጥዒ ንክፍርሙ የገድድዎም ኣለዉ።

ጉጅለ ህግደፍ ኣብ ሱዳን ጥራይ ዘይኮነ ኣብ ዝተፈላለየ ኤርትራውያን ዝርከብሉ ኩርነዓት ናይ ዓለም እውን ተመሳሳሊ ፍሹል ፈተናታት የካይድ ስለ ዘሎ፡ በዚ ኣጋጣሚ ኤርትራውያን ኣብዚ እቲ ጉጅለ ሓቀኛ ምስሉ ንምሕባእ ዘርጊሕዎ ዘሎ መጻወድያ ከይኣትዉ ነዘኻኾም።

“ውድብ ወይ ምውዳብ” ዝብሉ ቃላት ንነዊሕ ግዜ ሓቢሮሙናን ሓቢርናዮምን ስለ ዝጸናሕና፡ ዘለናን ንመጻኢ’ውን ሓቢርና ስለ እንህሉን ናብ ትርጉሞም ኣድላይነቶም ምድሃብ ብዙሕ ዘድልየና ኣይመስለናን። ቀንዲ መንቀሊና ስለ ዝኾኑ ግና ቁሩብ ሃሰስ ኢልካዮም ምሕላፍ ጽቡቕ እዩ። ምውዳብ ድሌቱን ዕላማኡን ናይ ሓባር ክነሱ፡ በበይኑ ዝጸንሐ ዓቕምን ኣተሓሳስባን ምእንቲ ኣብቲ ናይ ሓባር ስራሕ ከድምዕ ብሓባር ምውዳዱ ወይ ምቅርራቡ ማለት እዩ። እዚ ምውዳድ ወይ ምቅርራብ ኣብ ፖለቲካዊ ዕላማ ጥራይ ዝድረት ዘይኮነ ካልእ ቁጠብዊ ይኹን ማሕበራዊ ዕማም ንምፍጻም እውን እንጥቀመሉ መተካእታ ዘየብሉ መሳርሒ እዩ። ኣብዚ ናይ ሕጂ ኣድህቦና ግና ናብ ፖለቲካዊ ውዳበ ዘቋምት እዩ።

እዚ ውድብ ወይ ውዳበ ናይ ሓባር ዕማምን ባህግን እንዳሃለዎ ዝተበተነ ዓቕሚ ኣብ ናይ ሓባር ዕላማ ንከድምዕ ምቅርራቡ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ናይ ምቅርራብ ቃል ኪዳን ኣድማዕን ቀጻልን ምእንቲ ክኸውን ዝምረሓሉ መትከላት፡ ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ዝዝርጋሕ ዝቕየደሉ ሕግታትን ዝመርሖ ኣካልን ዘድልዮ ፍቱን ናይ ለውጥን ቃልስን መሳርሒ እዩ። እዚኦም ዝተጠቕሱ ረቛሕታት ኣብ ዘይተማልእሉ ግና እቲ ምቅርራብ ቀጥዕን ቀጻልነትን ዘየብሉ ሓንሳብ ተራእዩ ዝቅህም ናይ ሰባት ምትእኽኻብ ጥራይ ኮይኑ እዩ ዝተርፍ። ርግጽ እዩ ውድብ ስለ ዝሰራሕካ ጥራይ ኣይትዕወትን ኢኻ። መሳርሒ ወኒንካ ብግቡእ ተዘይሰሪሕካሉ ኣብ ፍረ ከምዘይብጻሕ ርዱእ እዩ።

ኣድማዕነት ውደባ እቶም ኣብዚ ውደባ ዝስለፉ ኣካላት ብዘርእይዎ፡ ቅሩብነት፡ ተወፋይነት፡ ጹረት፡ ኣበርክቶን ሕራነን ዝውሰን እዩ። ኣብዞም ኣብቲ ውድብ ተሰሊፎም ዘለዉ ኣካላት ዝረአ ድኽመት ናይቲ ውደብ ድኽመት ኮይኑ ይምዝገብ። ኣብ ከምዚ ኩነት ነቲ በቶም ኣብቲ ውድብ ዝዋስኡ ኣካላት ዘመዝግብዎ ድኽመት ኣብ ምምዛን ለውጢ ንምምጻእ መተካእታ ንዘየብሉ ውደባ ምኹናን ቅኑዕ ኣይኮነን። ንኣብነት ኣብዚ እዋንዚ ናይ ደንበ ተቓውሞና ጸገም ህላወ ውድባት ምዃኑ ኣምሲልካ ንምቕራብ ዝግበር ግጉይ ፈተነ ፈጺሙ ቅኑዕን ሓላፍነታውን ኣይኮነን። እገለ ዝበሃል ውድብ፡ ኣብቲ ዝኽተሎ ፖሊሲ ድዩ ኣብቲ ዝመርሖ ዘሎ ኣካል ዘይዕግበት ምምዝጋብን ከተዕርዮ መተካእታ ሒዝካ ምቅላስን ግና ንቡርን መሰልን እዩ። ብሰንኪ ኣብቲ ፖሊሲ ድዩ ኣብቲ መሪሕነት ዘለካ ዘይዕግበት “ውድባት ኣየድልያን እየን” ዝዓይነቱ ንፋስ ምዝራው ግና ዓብይ ጌጋ ጥራይ ዘይኮነ ብመሰረቱ ተወዲብካ ኣንጻር ምልኪ ምቅላስ ኣየድልን’ዩ ናብ ዝብል ግጉይ ኣንፈት ከየምርሕ”ሞ መፍቶ እቲ ኣብ ሃገርና ዘሎ ካብ ምኽላእ መሰል ምውዳብ ዝዕንገል ጉጅለ ከይትኸውን እውን ዘሰክፍ እዩ።

“ህዝቢ መሰሉ ከውሕስ ይወደብን ይንቃሕን” ምባል ቅቡል እዩ። ናይ ኣብዘሓ ሰልፋዊ ስርዓት ተሓላቒ እየ እንዳበልካ፡ ህዝቢ ኣንጻር ህልዋት ውደባት ክለዓል ኣለዎ ዝብል ስብከትን ጸዋዒትን ግና ፈጺሙ ቅቡል ኣይኮነን። ንገለ ወገናት ናብ ከምዚ ግጉይ መንገዲ ዝወስዶም ዘሎ ምናልባት ናይዘን ህልዋት ውድባት ድኽመት ይኸውን። ነቲ ምኽንያት ከም ቅቡል ንውሰዶ እሞ፡ ነዚ ድኽመትዚ ንምፍዋስ ናብ ዘይቅቡል ኩነኔ ከይከድካ፡ ካልእ ኣመራጽታት እኮ ኣሎ። ንሱ ድማ ነቲ ኣብቲ ውድባት ትርእዮ ዘለኻ ድኽመት ኣብቲ ውድባት ኣቲኻ ብልዙብን ዘይተኳሳሕን ኣገባብ ቃልሲ ስዒርካ፡ በቲ ናትካ መተካእታ ከም ዝምራሕ ምግባር።

ብእምነትና ንሓደ ፍጻመ ግጉይ እዩ ኢልካ ክትቃወሞ እንከለኻ ከም ርዱእ ናትካ ዝሓሸ ኢልካ እትኣምነሉ መተካእታ ክህልወካ ናይ ግድን እዩ። ናትካ መተካእታ ዘይብልካ ክንስኻ ኣብ ጥራይ ኢድካ ምቅዋም ግና ሓጋዚ ኣይኮነን ዝብል እምነት እዩ ዘለና። እንተደኣ ኣብቲ ግጉይ ትብሎ ዘለኻ ውድባት ኣቲኻ ከተዕሪ ከምዘይትኽእል ደምዲምካ ከኣ እቲ ዝሓሸ እትብሎ ፖሊሲ ንምዕዋት ዘኽእለካ ናትካ ውዳበ ፈጢርካ፡ ምስቲ ክትነቕፎ ዝጸናሕካ ውድባት ተወዳዲርካ ክትስዕር ምኽኣል እዩ። እዚ ነብስኻ ናይ ምውዳብ መሰል ናይ ማንም ፈቓድ ከይሓተትካ እትጥቀመሉ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ነቲ ንስኻ ዘይትኣምነሉን እትነቕፎን ውድባት ካብ ሜዳ ቃልስን ውድድርን ኣውጺእካ በይንኻ እትዕንድረሉ ፖለቲካዊ ሜዳ ክትውንን ምፍታን ዘይከኣል ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፡ ብሓቲ ስለ ዝኾነ ቅቡል ኣይኮነን። ኣንጻር በሓትነት ይቃለስ ኣለኹ እንዳበልካ ኣብ ከምዚ ዓይነት ዘይቅዱስ ምርጫ ዳምዳም ምባል ድማ ዘተዓዛዝብ እዩ።

ንውድባት ምኹናንን ንህዝቢ ንክውደብ ምጽዋዕንከ ብኽመይ እዩ ክተዓረቕ ዝኽእል። ብእምነትና ህዝቢ ተወዲቡ ነቲ ብውድባት ክሳብ ሎሚ ዘይሰለጠ ዕማም ምውጋድ ጉጅለ ህግደፍን መተካእታ ኮይንካ ምቕራብን ንከተግብር መጸዋዕታ ምቕራብ ማለት’ኮ፡ ናይ ሓባር ዕላማ ክህልወካ እዩ፡ ንሕግታት ውዳበ ክትምእዘዝ ኢኻ፡ እትጥርነፈሉ መሪሕነት ክህልወካ እዩ …. ወዘተ ማለት ምዃኑ እዩ ዝርደኣና። ኩልና ከም እንርደኦ ውደባ ኣብ ሓደ ኣጋጣሚ ብውሱናት ኣብ ሓደ ጉዳይ ናይ ሓባር እምነት ብዘጥረዩ ውሱናት ሰባት ጀሚሩ እዩ እንዳዓበየን እንዳሰሰነን ዝኸይድ። እቲ ክጅመር እንከሎ ካብ ታሕቲ ኮነ ካብ ላዕሊ ዝነቐለ ውደባ ብኸመይ ከም ዝዓቢ ንምጥጣሕ ብመጀመርያ ከማለኦ ካብ ዝግበኦ መሰረታዊ ጉዳይ ዘሳልዮ መሪሕነትን ዝምረሓሉ መትከላትን ምፍጣር እዩ። ድሕሪ እዚ ውድብ ኮይኑ ማለት እዩ። ስለዚ ኣብቲ “ውዳበ ሓይሊ እዩ” ዝብል መትከል ብሓባር እንተሊና፡ እቲ ንቕሎ ብታሕቲ ይኹን ብላዕሊ ውጽኢቱ ውድብ ምፍጣር እዩ። ኣብ ከባቢኻ ብዛዕባ ዝረአ ፖለቲካዊ ኩነታት ኣብ መርተዖ ዝተመስረተ ርትዓዊ ነቐፈታ ምቕራብ መሰል እምበር ሓጥያት ኣይኮነን። እዚ ነቐፈታ ዝያዳ ኣድማዕን ሃናጽን ዝኸውን ግና፡ ብተግባር ካብቲ እትነቕፎ ኣካል በሪኽካን በሊጽካን ክትረአ እንከለኻ እዩ። ከምኡ ተዘይኮይኑ ግና “ክንዳኻ ዘይኣኽላስ ብኣኻ ይወዓላ” ኢኻ እትበሃል።

ንሓደ ኣካል ክትነቅፍ እንከለኻ፡ ካብ ጸቢብ ውልቃዊ ወይ ጉጅላዊ ዘይዕግበት ነቒልካ ብእትስሕሎ ሴፍ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ከይተድሚ ምጥንቃቕ ኣገዳሲ እዩ። ምእንቲ እዚ ኢና ድማ፡ ብዛዕባ ጉዳይ ህዝብን ሃገርን ክንሓስብ እንከለና፡ ነቲ መስረታዊ ዘይኮነ ፍልልያትን ዘይዕግበታትን ንቕድሚት ከየምጻእና ካለኣይ ደረጃ ኣትሒዝና ውሒጥናዮ ኣብ ዓበይቲ ናይ ሓባር ጉዳያት ከነድህብ ይግበኣና እንብል። እቲ ቅድሚት ክስራዕ ዘይበኦ እንብሎ ዘለና ፍልልያት፡ ካብ ውልቃዊ ቅርሕንትን ረብሓን ወይ ናይ ድሕረ-ባይታ፡ ናይ እምነትን ናይ ተመኩሮን ፍልልይ ዝነቅል ግጉይ ሚዛን ክኸውን ይኽእል።

ናይ ሓባር እምንቶ ኣሕዲርካ ንዓኡ ንምዕዋት ምውዳብ ሓደ እዩ። ድሕሪኡ ዝመጽእ ነዚ እምነትካ ዘዕውተልካ መሪሕነት ክህልወካ ምጽዓት ናይ ግድን እዩ። ኣብዚ ሓደ ውድብ መሪሕነት ክህልዎ ናይ ግድን ካብኮነ፡ መሪሕነቱ ካብ ውሽጡ እዩ ዝወጽእ። እቲ ክመርሕ ዝተመዘዘ ኣካል ከኣ በቲ ውድቡ ዝምረሓሉ ሕግታት ተቐይዱ ክመርሕ በቲ ሓደ ወገን መሰሉ እዩ በቲ ካልእ ወገን ድማ ግዴታኡ እዩ። ኣብ ፖለቲካ ክትዋሳእ እንከለኻ ክትመርሕ ወይ ክትምራሕ ቅሩብ ምዃን ውሁብ እዩ። ካብዚ ወጻኢ ሓደ ውድብ ኣብቲ ዝወዳደረሉ ፖለቲካዊ ሜዳ ነቲ ቅኑዕ ኢሉ ዝኣመነሉ መትከላት ከዕውት መሪሕ ቦታ ክሕዝ እንተጸዓተ መሰሉ ኣኽበረ እምበር መሰል ህዝቢ ኣይገሃሰን። ንሓደ ፖለቲካዊ ውድብ፡ “ንምንታይ ናይ ህዝቢ ተቐባልነት እንተረኽIበ ክመርሕ እየ ” ኢልካ ብዝብል ምጉጣጥ “ካብ ስለምንታይ ትቃለስ” ኢልካ ከተዋስኖ ምፍታን ተፈልዩ ዘይርአ ግጉይ ኣቀራርባ እዩ። ከም ውድብ ኣብ ከምዚ ንርከበሉ ዘለና ሃዋህው መሪሕ ክትከውን ምሕላንን ምቅላስን ካብቲ ኣብ ፖለቲካ ዘለካ ተሳትፎ ፈሊኻ ዝረአ ኣይከውንን እዩ። ፖለቲካዊ ውድብ ኮይንካ “ንለውጢ ክቃለስ እየ ግና ድማ ኣይመርሕን እየ” ምባል፡ ነቲ ተሳትፎኻ ጐደሎ እዩ ዝገብሮ። ኣብቲ ውድድር ብቕዓት ጐዲሉካ ወይ ናይ ህዝቢ ተቐባልነት ስኢንካ ክትመርሕ ተዘይክኢልካ ከኣ ብጸጋ ክትቅበሎ ዝግበኣካ ፖለቲካዊ ተረኽቦ እዩ። “ኣብቲ ንለውጢ ዝግበር ቃልሲ ተሳተፍ ግና ክመርሕ እየ ኣይትበል” ምባል ግና ፈጺሙ ቅቡል ኣይኮነን። ተቓወምቲ ፖለቲካዊ ውድባት ኤርትራ በዚ ዝኽሰሳሉ ምኽንያት የብለንን። ብመንጽር እዚ ናብ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ ክንመጽእ እንከለና፡ ጸገምና ህላወን ብዝሕን ውድባት ዘይኮነ፡ ጻዕረን ጌና ባህግታት ህዝብና ከማልእ ዘይምኽኣሉ እዩ።

30 ታሕሳስ 2015

ገለገለ ክኢልታት ዲሞክራሲ ክሰፍን ቅድም-ቀዳድም ቍጣባዊ ልምዓት ክረጋገጽ ኣለዎ ዝብሉ ኣለዎ። ብኻልእ ኣገላልጻ፡ ቍጠባዊ ልምዓት ኣደ ዲሞክራሲ ኢያ ዝብል እምነት ኣለዎም። ብዙሓት ዲሞክራስያውያን ሃገራት ክብ ዝበለ ቍጠባዊ ልምዓት ዘለወን ሃገራት ስለዝዀና፡ እቲ ኣበሃህላ ገለ ሓቅታት ዘለዎ ይመስል ኢዩ። ከም ቻይናን ስዑዲ ዓረብን ዝኣመሰላ ብቝጠባ ዝበልጸጋ ግን ጨና ናይ ዲሞክራሲ ዝብሃል ዘይብለን ሃገራት ክትርኢ ከለኻ ከኣ፡ ዘይተመለሰ ሕቶታት ናይ ዲሞክራሲ ምህላዉ ይእምተልና።

ብኣንጻሩ፡ ቍጠባዊ ልምዓት ዘይኰነስ፡ ቍጠባዊ ቅልውላዋት ኢዮም ናይ ለውጢ ሞተር ዝብል እምነት ዘለዎም ካልኦት ክኢላታት እውን ኣለዉ። ነዚ ዘረጋግጽ ወይ ዝምስክር ብዙሕ ኣብነታት ምጥቃስ ይከኣል ኢዩ።

ዘውዳዊ ስርዓት ሃይለስላሰ ንኣብነት፡ ብሰንኪ ውግእ ብዝተፈጥረ ቍጠባዊ ቅልውላዋት፥ ጥሜትን ድኽነትን ዘበገሶ ህዝባዊ ናዕቢታት ኢዩ ወዲቑ። እቲ ዝተወደበ ሓይሊ ኣብ’ቲ እዋን’ት ሰራዊት ስለዝነበረ ከኣ፡ ደርጊ ስልጣን ክጭብጥ ክኢሉ።

ኣብ 1997 ኣብ ኣስያ ካብ ዘጋጠመ ቅልውላዋት፡ ንኣብነት ኣብ ኢንዶነዥያ ፖለቲካውን ቍጠባውን ጽገናታት ክኽሰት ገይሩ ኢዩ። ብራዚል ውን ኣብ ሰምንያታት ብዘጋጠመ ቍጠባዊ ቅልውላው ኢያ ካብ ወተሃደራዊ ስርዓት ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ክትሰጋገር ዝኸኣለት። መክሲኮ፡ ከም ሳዕቤን ናይ ብ1982 ዘጋጠመ ግዙፍ ዕዳ ዘስዓቦ ቅልውላው ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ገጻ ንኸተምርሕ ደፊእዋ። ኣብ ማእከላይ ምብራቕ ድማ፡ ብሰንኪ ናህሪ ዋጋ መነባብሮ ዝተፈጥረ ህዝባዊ ሰውራታት መለኽቲ ስርዓታት ሓደ ድሕሪ ሓደ ክወድቁ ተራእዮም ኢዮም። እዚ ተረኽቦታት’ዚ ናበይ ገጹ ከብል ኢዩ ምክትታል ከድልዮ ኢዩ።

ኣብ ደሳውያን ሃገራት ኣብ መወዳእታ ሰማንያታት ዘጋጠመ ቍጠባዊ ቅልውላዋት፡ ህዝባዊ ምልዕዓላት ኣስዒቡ፡ ኣብ ምብራቕ ኣውሮጳ ንዝነበሩ መለኽቲ ስርዓታት ሓደ ድሕር’ቲ ካልእ ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓታት ክሰጋገሩ ደሪኹ ኢዩ። ድሕሪ ምፍራስ መንደቕ በርሊን፡ ብዙሓት ሃገራት ምብራቕ ኣውሮጳ፡ ላቲን ኣመሪካን ኣፍሪቃን ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ተሰጋጊረን ኢየን። ሕጂ ከኣ፡ እቲ መስርሕ ምስግጋር ክዝሕል ይርአ ኣሎ።

ኣብ ኣፍሪቃ ፖለቲካዊ ምስግጋር ኣጸጋሚ ኰይኑ ጸኒሑ ኢዩ። ምኽንያቱ፡ ከኣ፡ እቶም መራሕቲ ክሳብ ዝሞቱ ከመርሑ ስለዝደልዩ ኢዮም። ካብ ስልጣነይ ምስ ወረድኩ እንታይ ክኸውን’የ ዝብል ሻቕሎት ከምዘለዎም ዝተገንዘበ፡ ሞ ኢብራሂም ዝተሃህለ በዓል ጸጋ ሱዳናዊ፡ ነቶም ብቅዋም መሰረት ንዝተፈቕደሎም ናይ ስልጣን ዓመታት ወዲኦም ስልጣኖም ዘረክቡ መራሕቲ ክሳብ ዕለተ ሞቶም ዘናብሮም ገንዘብ ብምሃብ ነቲ ኣተሓሳስባ ክቕይሮ ይጽዕር ኣሎ። 

ክሳብ’ዛ ህሞት እዚኣ፡ ብዙሓት መራሕቲ ኣፍሪቃ፡ ክሳብ ዕለት ሞቶም ክመርሑ ዝደልዩ ኣለዉ። ንኣብነት፡ መራሕቲ ብሩንዲ፡ ርዋንዳ፡ ኡጋንዳ ንህልዊ ቅዋም ብምቕያር ዕድመ ስልጣኖም ከናውሑ ክፍትኑ እንከለዉ፡ ኢሳያስ ኣፍወርቂ ከኣ ብዘይ ቅዋም ክሳብ ዕለተ-ሞቱ ክመርሕ ይሕልን ኣሎ።

ብዙሓት መራሕቲ ተዛረብቲ ፈረንሳይኛ ዝዀና ሃገራት ኣፍሪቃ ክሳብ ዕለተ-ሞቶም ኣብ ስልጣን ኢዮም ጸኒሖም። ንኣብነት ዑመር ባንጎ፡ ናይ ጋቦን፣ ፈሊክስ ሁፈት ቧኘ፡ ናይ ኣይቮሪ ኮስት፣ ግናሲንግበ ኢያደማ፡ ናይ ቶጎ፣ ላንሳነ ኮንተ፡ ናይ ጊኒ፣ ክሳብ ዝሞቱ ናይ ሃገሮም ፕረሲደንትታት ኢዮም ነይሮም። ብዘይካ ኣብ ቶጎ ድማ ድሕሪ ሞቶም ሃገራቶም ኣብ ፖለቲካዊ ናዕብታት ኢየን ተሸሚመምን።

ናይ ደገ ደገፍ ኣብ መስርሕ ምስግጋር ኣገዳሲ ግደ ኢዩ ዝጻወት። ስለዝዀነ ድማ ምእንቲ ዲሞክራስያዊ ምስግጋር ዝካየድ ቃልሲ ካብ ኣህጕራዊ ማሕበረሰብ ክንጸል የብሉን።

ኣመሪካ ኣብ ኣፍጋኒስታንን ዒራቕን ብውግእ ኣቢላ ከተአታትዎ ዝፈተነት ዲሞክራሲ ግን ኣይተዓወተን። እዚ ከኣ፡ ካብ ግዳም ዝመጽእ ዓመጻዊ ምትእትታው ንመስርሕ ዲሞክራሲ ሓጋዚ ከምዘይኰነ ኢዩ ዝሕብር። ኣብ ኤርትራ ብናይ ግዳም ሓይልታት ክግበር ዝፍተን ለውጢ ድማ ውጽኢቱ ካብ ናይ ዒራቕን ኣፍጋኒስታንን ዝተፈልየ ክኸውን ኣይክእልን ኢዩ።

ከም ኣመሪካ፡ ሃገራት ኣውሮጳ፡ ቻይናን ስዑዲ ዓረብን ዝኣመሰሉ ሃብታማት ዝዀኑ ዲሞክራስያውያንን ዲክታቶርያውያንን ስርዓታት ምህላዎም፡ ሃብቲ ወይ ጸጋ፡ ምስ ዲሞክራሲ ጥራሕ ዝተዛመደ ኣምር ከምዘይኰነ ኢዩ ዝሕብር። ናጽነት ግን፥ ኣብ ዲሞክራስያዊ ስርዓታት እንተዘይኰይኑ ኣብ ምልካውያን ስርዓታት ኣይትርከብን ኢያ። ስለ'ዚ ካብ ዲሞክራሲ ዝሓይሽ ኣገባብ ምሕደራ የለን ማለት ክበሃል ይከኣል ኢዩ።

መስርሕ ምስግጋር ካብ ምልኪ ናብ ዲሞክራሲ ጽጹይ ጐደና ዘይኰነስ፡ ብዙሕ ክብን ለጠቕን ዘለዎ ሓያል ጕዕዞ ኢዩ። መስርሕ ምስግጋር ናብ ዲሞክራሲ፡ ካብ ሃገር ናብ ሃገር ዝተፈልየ ኢዩ። ሓደ መለክዒ ወይ መስፈሪ ዘለዎ’ውን ኣይኰነን።

1. ቍጠባዊ ቅልውላው፡ ንመስርሕ ዲሞክራሲ ዝድርኽ ወይ ድማ ንሕሱም ምልካዊ ስርዓት ዝወልድ ሰበብ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። መስርሕ ምስግጋር ናብ ዲሞክራሲ ዕዉት መታን ክኸውን እምበኣር፥ ሓያልን ሰፊሕን ማእከላይ ደርቢ የድልዮ።

2. ናይ ምርጫ መስርሕ ዋላ እውን ዋላ ድሩት መሰላት ዘለዎ ምርጫታት ከይተረፈ፡ ንመስርሕ ዲሞክራሲ ኣፍደገ ዝኸፍት ምዃኑ ክዝንጋዕ የብሉን። መንግስቲ ተቓወምቲ ውድባት ክወዳደሩ ምፍቃዱ ንገዛእ ርእሱ ብህላወ ናይ ተቓወምቲ ምእማን ስለዝዀነ፡ ንመስርሕ ዲሞክራሲ ሓጋዚ ክኸውን ይኽእል ኢዩ። ኣብ መክሲኮ ንኣብነት ንተቓወምቲ ናብ ፓርላማ ንምእታው ተባሂሉ በቲ ናይ'ቲ እዋን'ቲ ገዛኢ ዝነበረ ሰውራዊ ሰልፊ እተገብረ ናይ ቅዋም ምምሕያሽ፡ ብ1982 ኣብ ዘጋጠመ ቍጠባዊ ቅልውላው እቲ ተቓዋሚ ዝነበረ ሰልፊ ክስዕር ተራእዩ ኢዩ።

3. ብረት ዝተሓወሶ ናዕብታት፡ ዋላ'ኳ ነቲ ዝጸንሐ ዲክታቶር ዘውድቕ እንተዀነ፡ ናብ ዲሞክራስያዊ ስርዓት ግን ኣየሰጋግርን ኢዩ። ታሪኽ ድማ፡ ብዙሓት ዘይተዓወቱ ብረታዊ ናዕብታትን ዕልዋ መንግስታትን ከምዝተጋህዱ ይምስክር ኢዩ። ሊብያን የመንን ከም ኣብነት ምጥቃስ ይከኣል ኢዩ።

ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ግን በንጻሩ፡ ንስሉጥን ህዱእን ዲሞክራስያዊ ምስግጋር ዘኽእል ኢዩ። ዘይጐነጻዊ ኣገባብ ቃልሲ ንተኻፋልነት ናይ ህዝቢ ዘዕቢ፡ ሲቪላዊ ማሕበራት ክጕልብታ ዘኽእል ዕድላት ስለዝኸስት ስለዝዀነ፡ በዚ ኣገባብ'ዚ ዝመጽእ ለውጢ ዘላቒ ኢዩ። ንኣብነት፦

ሀ. ላኽ ቫለንሳ ዝመርሖ ናይ ፖላንድ ናይ ሶሊዳሪቲ ምንቅስቓስ፤

ለ. ማንደላ ዝመርሖ ናይ ANC ምንቅስቓስ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ፤

ሐ. ኣብ ኢንዶነዥያ ብ1997ን ብ1998ን ዝተገብረ ሰፊሕ ናይ ህዝቢ ሰላማዊ ሰልፍታት፡ ኣብ 1999 ኣብ ዝተኻየደ ምርጫ፡ እቲ ተቓዋሚ ሰልፊ ክስዕር ኣኽኢሉ፤

መ. ናይ ቱኒዝያ ሰውራ ያስሚን ኣብ 2015

4. ንኣሳታፊ ዕብየት ምትብባዕ፡-ምእንቲ ፖለቲካዊ ናጽነት ዝግበር ቃልሲ ወይ ጻውዒት፡ ዓቢ ቍጠባውን ማሕበራውን ትጽቢታት ኣብ ህዝቢ የሐድር ኢዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ህዝቢ ካብ ፖለቲካዊ ናጽነት ኣብ መነባብሮኡ ክርእዮ ዝደሊ ለውጥታት ኣሎ። መስርሕ ምስግጋር ምሉእ ብምሉእ ንኽዕወት እምበኣር፡ ኣብ መነባብሮ ህዝቢ ለውጥታት ዘምጽእ ክኸውን ይግባእ። ህዝቢ ነቲ ስርዓት ክከላኸለሉን ክሕብሕቦን እንተደኣ ተደልዩ፡ ኣብ ሂወቱ ኣወንታዊ ለውጢ ክርኢ ክኽእል ኣለዎ። ከም'ቲ ኣቐዲምና ዝበልናዮ ማእከላይ ደርቢ እናሰፍሐን እናዓበየን እንተኸይዱ፡ እቲ ስርዓት ናይ ህዝቢ ደገፍ እናረኸበ ኢዩ ዝኸይድ። ህዝቢ መነባብሮኡ እናኸፍአ፡ ስእነተ-ስራሕ እናበዝሐ እንተኸይዱ ግን፡ እቲ መስርሕ ምስግጋር ብዲክታቶርያውያን ተጨውዩ ናብ ምልኪ ገጹ ከምርሕ ይኽእል ኢዩ።

5. ግዝኣተ-ሕጊ ምስፋን፦ ሓድሽ መንግስቲ ምስ መጸ፡ ኣብ ኣእምሮ ነፍስወከፍና ዝለዓል ሕቶ ነዚ መንግስቲ'ዚ ክድግፎ'ዶ ወይስ ክጻረሮ ዝብል ኢዩ። እቲ መንግስቲ ናይ ህዝቢ ደገፍ ክረክብ እንተደኣኰይኑ፡ መሰላት ናይ ህዝቢ ዘኽብር፡ ህዝቢ ዝዓግበሉ ፍትሓዊ ቍጠባውን ፖለቲካውን ሕግታት ምድኳን የድሊ። ህዝቢ፡ ንኣገልግሎት ህዝቢ ዝውዕሉ ሕጋውያንን ህዝባውያንን ትካላት ምዃኖም እንተደኣ ኣረጋጊጹ ጥራሕ ኢዩ ልባዊ ደገፋቱ ነቲ ሓድሽ ናይ ምስግጋር መንግስቲ ዝህብ። ኣድማዕን ግሉጽን ሕጋዊ ስርዓት እንተደኣሃልዩ ዘይሕጋዊ ምኽዕባት ሃብትን ብልሽውናን ኣብ ትሕቲ ቍጽጽር ክኣቱ ይኽእል ኢዩ። ከምኡ’ውን፡ ዘመናዊ ሶሽያል ሚድያ፡ ንብልሽውና ንምውጋእ ሓጋዚ ተራ ከምዘለዎ ክዝንጋዕ የብሉን።

ሲቪላውያንን ዘይመንግስታውያን ትካላት ዝግዝኣሉ ሕግታት ምግባር እውን ኣገዳስነት ኣለዎ። ኣብያተ-ፍርዲ፡ ፓርላማን ሲቪላውያን ማሕበራትን ብምሕያል ግዝኣተ-ሕጊ ከምዝሰፍን ምግባር ኣድላዪ ቅድመ-ኵነት ንዲሞክራስያዊ ምስግጋር ኢዩ።

6. ስልጣን ምክፍፋል፦ ስልጣን ናብ ኣውራጃታት ምክፍፋል ብዙሕ ረብሓታት ኣለዎ። ስልጣን ብማእከላይ መንግስቲ ወይ ብርእሰ-ከተማ ጥራሕ ከይግበት ይኽልክል። ናብ ህዝቢ ዝቐረበ ምምሕዳር ድማ ዝሓሸ ናይ ተሓታትነት ዕድል ኣለዎ። ኣብ ኢንዶነሽያ ዝነበረ ናይ ምግንጻል ሕቶ ብዘይምእኩል ኣገባብ ምምሕዳር ኢዩ ተፈቲሑ። ዘይምእኩል ምምሕዳር ብግቡእ እንተደኣ ዘይተታሒዙ ግን፡ ምፍንጫልን ምግንጻልን ከምዘስዕብ ክንዝንግዕ ኣይግብኣናን።

7. ጐረባብቲ ሃገራት፡ ንመስርሕ ዲሞክራሲ ክሕግዙን ክዕንቅፉን ይኽእሉ ኢዮም። ጥዑያት ጐረባብቲ፡ ቍጠባውን ተክኒካውን ደገፋት ብምሃብ ንመስርሕ ምስግጋር ብኣወንታ ክጸልውዎ ይኽእሉ ኢዮም። ብኻልእ ሸነኽ ድማ፡ ሕማቕ ጐረቤት፡ ንረብሓኡ ጥራሕ ብምሕሳብ ንመስርሕ ዲሞክራሲ ብዝተፈላለየ መንገዲ ክዕንቅፎ ይኽእል ኢዩ።

ጐረባብቲ ሃገራት ጥራሕ ዘይኰናስ፡ ዓለም-ለኻዊ ትካላት ከም ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ሕብረት ኣውሮጳን ናቶን (NATO) ካልኦት ምትእኽኽካባትን እውን ክጻወትዎ ዝኽእሉ ግዴታት ከምዘለወን ክዝንጋዕ ኣይግብኣን።

ኣብ ኤርትራ ብዛዕባ መስርሕ ምስግጋር ክዝረብ እንከሎ፡ ብወገን ዲክታቶርያዊ ስርዓት ኢሳያስ፡ ንዲሞክራሲ ምስ ብልጽግና ኣተኣሳሲሩ ኢዩ ክጥቀምሉ ዝፍትን። ኤርትራ፡ ድኻ ሃገር ስለዝዀነት፡ ህዝባ ብዛዕባ ባኒ እምበር ብዛዕባ ዲሞክራሲ ኣይሓስብን ኢዩ ዝብል መናፍሓት ይዝርግሕ፤ ምርጫታት ኰነ ስርዓት ብዙሓን ሰልፍታት መግለጺ ናይ ዲሞክራሲ ኣይኰኑን እናበለ ከቋናጽብ ይፍትን። ናይ’ዚ ኣተሓሳስባ’ዚ መበገሲ፡ ኢሳያስ ክሳብ ሞቱ ፕረሲደንት ናይ ኤርትራ ኰይኑ ክነብር ስለዝደሊ ኢዩ።

ጸገማት መስርሕ ምስግጋር ብሓደ ሸነኽ እቶም መራሕቲ ክሳብ ዝሞቱ ኣብ ስልጣን ምጽናሕ ምድላይ ክኸውን እንከሎ፤ ብኻልእ ሸነኽ ከኣ፡ ተቓወምቲ ነቲ ናይ ምስግጋር መድረኽ ዘድሊ ቅድመ-ምድላዋት ወይ ባይታታት ከየመቻችኡ ምጽናሕ ኢዩ። ኣብ ከም’ዚ ዝኣመሰለ ኵነታት ዝፍጠር ህጓፍ፡ ነታ ሃገር ናብ ዘይትወጾ ዓዘቕቲ ክሸማ ከምዝኽእል ናይ ብዙሓት ሃገራት ተመኵሮታት ዘረጋግጾ ሓቂ ኢዩ።

ድሕነት ሃገር ቅድሚ ኵሉ፡ ለውጢ ካብ ታሓቲ ናብ ላዕሊ፡ መሰረታዊ ለውጢ፡ ህዝቢ ኢዩ ወሳኒ. . .ወዘተ ዝብሉ ጥዑማት ጭርሖታት ኣብ ቀጽሪ ደምበ ተቓውሞ ምድግጋም ልሙድ ባህሊ ኰይኑ ኣሎ። ኣብ ግብሪ ግን፡ ቀዳምነት ተዋሂብዎም ክስርሓሎም ድማ ኣይርኣዩን። እዚ፡ ኣብ መስርሕ ምስግጋር ዘሎ ተረድኦ ሓደ ከምዘይኰነ፡ ወይ ድማ ንሃልኪ ጥራሕ ተባሂሉ ዝደጋገም ጭርሖታት ምዃኑ ኢዩ ዝእምት።

ብመድረኽ ዝተሰናድአ ምምኽኻራዊ ዋዕላ ናይሮቢ፡ ንመስርሕ ምስግጋር ከም ማእከላይ ዛዕባ ገይሩ ምሓዙ ካብ’ዚ ዕንክሊል’ዚ ከውጽኣና ተስፋ ተነቢርሉ ኣሎ።

ወዲ ሰብ በቲ ዝገብሮ እንተስ ሕማቕ ይኹን እንተስ ጽቡቕ ወትሩ ስሙ እናተላዕለ እዩ ዝነብር። መብዛሕትኦም እቶም ብጽቡቕ ዝለዓሉ ብህይወቶም ከለዉ ህዝቢ ከይተረድእዎም እዮም ዝሓልፉ። ለካ ‘’ነብይ እይከብር ብሃገሩ’’ እኳ ይበሃል። ኩሉ ግዜ ከኣ ጽቡቕ ዝሰርሐ ሰብ ምስ ሞተ ደኣ እምበር ከሎ ኣይምስገንን እዩ። ይኹን እምበር ነቲ ዝመጽእ ወለዶ መምሃሪ ይኸውን። ስውእ ስዩም ዑቕባሚካኤል ምስ ብጻዩ ወልደዳዊት ተመስገን፡ ከምቶም ካልኦት ኤርትራውያን ኣብ ሸዊት ዝዕድምኦም እዮም ንህይወቶም ምእንቲ ህዝቦምን ሃገሮምን ዝተበጀዉ። ንመጻኢ ዕድሎም ይኹን ተማሂሮም እውን ክምዕብሉ ዝኽእሉ ዝነበሩ ክንሶም፥ ነቲ ኩሉ ናይ ውልቆም ድሌት ንድሕሪት ገዲፎም እዛ ክብራን ልዑላውነታን ተደፊራ ዘላ ሃገር ምስቶም ኣሕዋትና ኰይንና ክንቃለሰላ ብዝብል እዮም ንኣምሮኦም ኣእሚኖም ንበረኻታት ኤርትራ ጠሓሒሶም ክሳብ ኣብ ደረጃ ቤት ማእሰርቲ ዝበጽሑ። ካብ ቤት ማእሰርቲ ምእንቲ ንኽወጹ ብዝተገብረሎም መተዓሻሸዊ እውን ፈጺሞም ንዕላማኦምን ንመቓልስቶምን ኣይጠለሙን።

ስውእ ስዩም ካብታ እተን ከይደን ዘይደኽማ ኣእጋሩ፥ ካብታ ብቃላት ትግርኛ ከም ማይ ናይ ምንጪ ዝፍልፍለላ ልሳኑ ደው ዝበሉ ዕለት 17-12-2015 ንዘልኣለም ተረጊማ ትንበር ካብዛ ዓለም ንዝፈትዎም መቓልስቱን ደቁን ስድራ ቤቱን ደጊም ኣብ ዘይርከበሉ ዓለም ተፋንዩና ከይዱ። እነሆ ድማ መዓልትን ከልብን ከይጸዋዕካዮም ይመጹ ከምዝተባህለ ስዩም ካብ ዝስዋእ ዓሰርተ ዓመት ትማሊ ዕለት 17-12-2015 ኣቚጺሩ። ነቲ ዝተለሞ ማለት ህዝብናን ሃገርናን ኣብ ትሕቲ ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ እትመሓደር ክትክወን ዝነበረ ጻዕሩን ቃልሱን ካብታ ዝሓደጋ ዕለት ንዓአሰርተ ዓመት ዝኣክል ዓድና ክንኣቱ ዝግበኣና ዝነበረ ክንሱ ግን ብሰንኪ እቲ ደምበ ተቓውሞ ኣብ ነንሓድሕዱ ስምምዕን ምትእምማንን ብምስኣኑ ብዙሕ ወርቃዊ ግዜ ሓሊፉና። ዲሞክራሲያዊ መንግስቲ ምትካልሲ ይትረፍ ነታ ህላዌና እውን ኣብ ምልክተ ሕቶ ይኣቱ ኣሎ።

ትማሊ ንስውእ ስዩም ኣሎና ንሕና፡ ቅሰን ኢልና ዘፋኖናዮ ጥራሕ ክንደይ ወለቕ ዘለቕ ኢልና ኮን ንኸውን መዐቀኒ ናይቲ ንዓሰርተ ዓመት ዝኸድናዮ ጉዕዞ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከምቲ ደራፋይ ዝበሎ ‘’ተጣለምናዶ ተጣለምናዶ ከለና ኣብ ዓለም’’ ዝተባህለ ለበዋ ስዉኣት እንዳጠሓስካ ምጭጭሕ ውድባት ተራእዩ።

ስለዚ ዝኽሪ ዓስራይ ዓመት ስውእ ስዩም ዕለት 19-12-2015 መሊሱ ንሓዘንና ዘዛኻኸረ እዩ ነይሩ። ኩሎም እቶም ገዳይም መቓልስቱን ኣባላትን መሪሕነትን ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን፥  ኣባላትን መሪሕነትን ግምባር ሃገራዊ ድሕነት፥ ኣባላት ምንቅስቓስ መንእሰያት ንዲሞክራሲያዊ ለውጢ፥ ኣባላት ህዝባዊ ማሕበር ሆላንድ፥ ኣባላት ሕዝብ ኣልመቓዋማ ኣል ሻዕብያ’’ ሰልፊ ህዝባዊ ተቓውሞ፡ ኣባል እስላማዊ ሰልፊ እስላሕ፥ ውልቀሰባትን ብርክት ዝበላ ደቂ ኣንስትዮን ዝተረኽቡሉ ኣብቲ ስዩም ዝተቐብረሉ መቓብር ካብ ሰዓት 10:50 ጀሚሩ ነይሩ።

እዞም ካብ ዓዲ እንግሊዝ፥ ካብ ሃገረ ጀርመን፥ ካብ ሃገረ ፈረንሳ ከምኡ እውን እቲ ዘይሕለል ተቓላሳይ ሓው ተስፋይ ተኽለዝጊ ኣቦ መንበር ማሕበር ኣካለጽጉማን ምስቲ ኩሉ ሕማሙን ስንክልኡን ነቲ ኩሉ ጸገም ጥሒሱ ንብጻዩ ስዩም ክዝክር ኣብቲ ኣጋጣሚ ተሳቲፉ። ካልኦት ውልቀሰባት ከም በዓል ዶክ ጸጋዘኣብ ዝኣመሰሉ ወሲኽካ ኩልና ተኣኻኺብና ነቲ ናይ ቀደም ዝነበረ እናዘክርና ናፍቖት ሓድሕድ ከመይ ኣሎኻ ከመይ ኣሎኺ ነዊሕ ኮይኑ ካብ ንራኸብ እናተበሃሃልና ከም ብሓዲሽ ሌላ ዝመስል ጣዕምን ላዛን ዝነበሮ ዕላላት ነቲ ዘሎና ፍልልያት ዝድምስስ እዩ ዝመስል ዝነበረ።

ብድሕሪዚ ተበገስ ኮይኑ ልክዕ ሰዓት 11:35 ምስ ኮነ ብመስርዕ ተሰሪዕና ነፍሲ ወከፍና ‘ስለቲ ጽንዓትካ ነመስግነካ’’ ኣብ ዝብል ሓሳብ ከምዝጠሓልና እቲ ዝነበረ ሃዋህው ይሕብር። ኣብቲ ናይ ዘልኣለም ቤት ስውእ ስዩም ምስ በጻሕና ድማ እቲ ንሱ ደቂሱሉ ዝነበረ ስፍራ ብሓቂ በታ ደኺመ ዘይትብል በዓልቲ ቤት ወይዘሮ ኣዝመራ ሃይለ ብጽቡቕ ተታሒዙ ልክዕ ከምዛ ሽዑ ሓመድ ኣዳም ዝለብስ ዘሎ ይመስል። ኣብታ ስዩም ንዝኽሪ ተተኺላ ዝነበረት ሓወልቲ እታ ከይተረዳእና ከሎ ናይ ኢዱ ሰላምታ ዝሃበላ ስእሊ ተጠቂዓ ለካ እቲ ግዜ እቲ ይፋነወኩም ኣሎኹ ይብለና ከምዝነበረ እያ ተዘኻኽር።

ብድሕሪ እዚ ኩሉ ዕመበባታት ሒዙ ዝመጸ ዕምበባኡ ኣቐሚጡ ኣብ መጠረስታ ከኣ ሓው መንግስተኣብ ኣስመሮ ኣቦመንበር ስለፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራን ናይ ወጻኢ ጉዳይ ሓላፍን ገዲም መማህርትን መቓልስትን ስዩም ሓው ወልደሱስ ዓማር    ነናቶም ዕምበባ ኣቐሚጦም። ድሕሪ ገለ ደቓይቕ ከኣ ናይ ጸሎተ ሕልና ምስ ገበርና ሓው ኣሰፋው በርሀ ነታ ኣብ ሰማያዊ ዝሕብራ ፕላስቲክ ዝዓይነታ ‘’ ስለቲ ጽንዓትካ ነመስግነካ’’ ኢልና ዘፋኖናዮ እንዝክረላ ዕለት እያ ብማለት ኣብ ልዕሊ እቲ ስእሊ ስውእ ስዩም ተለጠፈት። ቁሩብ ጸኒሕና ከኣ ሰዓት 12:07 ንስውእ ስዩም ዳግማይ ብምስንባት ናብቲ እቲ ንዝኽሪ ሓውና፡ ኣቦናን መቓልስትናን ዝኾነ ሃገራዊ ሓርበኛ ዝተዳለወ እኽለማይ ተጎዓዝና። ኣብዚ ኣብቲ ቦታ ምስ በጻሕና ቅድሚ ምምጋብና ሰዓት 1:00 ድሕሪ ቀትሪ ኣቢሉ ይኸውን ስነስርዕት ጸሎት ንዝኽሪ ስውእ ስዩም ብክለተ ኣቕሽሽትን ክልተ ዲያቆናትን ዝተሰነየ ጸሎት ተኻይዱ።

እቲ ጸሎት ብዝኽሪ ሙታን እዩ ተጀሚሩ። እቶም ካህን ኣብ ስብከቶም ኣብ ዘስምዕዎ “ወዲ ሰብ ከም ኦም መሮር እዩ። ይፈርን ይዕምብብን ይቕምስልን’ ኣብዛ ዓለም ከኣ ሞት ዘይተርፍ እዩ እሞ ካብ መሬት ተማሊእናዮ ንኸይድ ስለዘየለ ግን እቲ ገዲፍናዮ እንኸይድ ሓድነት፥ ሕውነት፥ ፍቕሪ፥ ለውሃት፥ ክህልወና የድሊ። ስለዚ ንስዩም ንሕና ኣይነጽድቖን ኢና፥ ተጽድቖ እታ ግብሩ እያ ንሳ ድማ ንምእንቲ ደቂ ሰባት ክብል ህይወቱ ብጽንዓት ምውፋዩን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ክሳብ ክንደይ ፍቕሪ ከምዝነበሮ እዩ ዝሕብር። ኩሉኹም ድማ ስለቲ ሰናይ ግብሩ ዘኪርኩም እነሆ ኣብዚ ተኣኪብና ንቤተሰቡን ደቁን ካብ ርሑቕን ቀረባን መጺእና ክነጸናንዕ እንከሎና ከኣ ኣምላኽ ዝፈትዎ ስራሕ ኢና ሰሪሕና።

ንሕና ኩልና ሓለፍቲ ኢና ነበርቲ ኣይኮናን፡ ነበርቲ ዘይምዃናን ካብ ፈለጥና እቲ ኣብ ዓለም ከሎና ክንገብሮ ዝግበኣና ጽልኢን ቅርሕንትን ወጊድና ሰላም ኣብ ነንሓድሕድና ክህልወና ምጽዓር ሓደ ካብቲ ቃልሲ እዩ። ሰብ ስሙ ብጽቡቕ ክለዓል ዝበለጸ እዩ ። እነሆ ውን ስዩም ስሙ ብጽቡቕ እዩ ዝለዓል ዘሎ። ስለዚ ኩልና ትዕግስቲ ከም ዘድልየና ነዚ እዛ ዓለምና ኣብ ህውከትን ተርባጽን፥ ውግእን ወረ ውግእን ከም እተሸመመት እንሰምዖ ዘሎና ክፍወስ እንተኾይኑ ፍቕሪ፥ ለውሃት፥ ምድንጋጽ፥ ኣብ ነንሓድሕድና ኣላዝቦን ብሓድነት ኣቢልና ኢና እንበጽሖ” ብምባል ምኽሮም ለጊሶም።

ድሕሪ እዚ ሰዓት 1:45 ምስ ኮነ ኣብ ምምጋብ ኣቶና። ድሕሪ መግቢ ከኣ ብሓው ኣሰፋው በርሄ ስፊሕ ታሪኽ ስውእ ስዩም ተነቢቡ። ብድሕሪ እዚ ሓደ ብሓደ ማለት ሓው ወልደሱስ ዓማር ናይ ቀደም ተዘክሮታቱ ምስ ስውእ ስዩምን ስውእ ወልደዳዊትን ካብታ ሰዓትን ዕለትን ኣብ ቤት ትምህርቲ ልኡል መኮነን ዝተራኸቡሉ ኣትሒዙ ዝተኻየደ ሓባራዊ ቃልሲ ተንቲኑ ገሊጹ። ብምቕጻል ሓው ዶክተር ዩሱፍ ብርሃኑ ብዛዕባ ምስ ስዩም ዝነበሮ ብጻያዊ ተመኲሮን ናይ ተወፋይነቱ ኣድናቖት ገሊጹ። ቀጺላ እታ ዘይትሕለል ኣደ ተጋደልትን ጽንዕትን ወይዘሮ ሓረጉ ስውእ ስዩም ንምዝካር ተደፋኒቓ ክሳብ የዒንታ ንብዓት ዝቛጸራሉ ነቲ ክትብሎ ዝደለየት ኣሕጽር ኣቢላ “ስዩም ኣይተፈልየናን’ሞ ኣብ መትከልና ንጽናዕ” ብምባል ደምዲማ፡ ቀጺሉ ሓው ኣፈወርቂ ኣባይ ውግኡ ሓርነት ብግጥሚ ገይሩ ንስውእ ስዩም ዝዝከርን ንህልዋት እውን ኣብ ቃልሶም ገጥ ክብሉ ዝዕድምን ኣቕሪቡ ንሱ ዘዳለዎ ከኣ ንዝኽሪ ስውኡ ስዩም ከም ገጸ በረኸት ንሓብትና ኣዝመራ ሃይለ ኣወኪፉ።

ብምቕጻል ዶክ ጸጋዘኣብ ንስውእ ስዩም ካብ ዝፈልጦ ኣጥሒዙ ተባዕን በሊሕን ምንባሩ ገልጹ፡ ኣብዚ እዋን እዚ ስዩም ዝድለየሉ መድረኽ ምዃኑ ዘብርህ ገለጻ ኣቕሪቡ። ብድሕሪ እዚ ከኣ ንማሕበር ሆላን ወኪሉ ዝቐረበ ሓው ስዒድ ዓብደላ ብዛዕባ ምስ ስዩም ዝነብሮ ናይ ሓባር ቃልስን ብዛዕባ ናይቲ ማሕበር ከኣ ጠቒሱ። ቀጺሉ ሓው ድራር መንታይ ነቲ ስውእ ስዩምን ስውእ ወልደዳዊትን ዝገበርዎ ታሪኻዊ ቅያ ምስ ስውእ ከቢረን ምስ ስውእ ሓምድ እሪስ ዓዋተን ብማዓረ ዘጽውዖም ብጭብጢ ካብ ዝረኸቦ ታሪኽ ኣቕሪቡ። ከም ቃል ሓው ድራር ኣብ 1987 ኣቢሉ ምስ ኣቦይ ዑባሚካኤል ኣብ ቤት ጽሕፈት ቀይሕ መስቀልን ቀይሕ ወርሕን ኮፍ ኢሎም ከዕልሉ ከለዉ በጋጣሚ ብጉዳይ ማእሰርቲ ናይዞም ክልተ ብጾት ይለዓል። እቲ ታሪኽ ብሓጺሩ እዞም ክልተ ብጾት ምስ ተኣስሩ ኩሉ ቤተ ሰብ ዘመድ ካብ ቤት ማእሰርቲ ዝወጽሉ ጻዕርታት ይካየድ ነይሩ ይብሉ ኣቦይ ዑቕባሚካኤል። ብድሕሪ እዚ ነቲ ፈራዳይ ብምርካብ እቲ ፈራዳይ ድማ ነቲ ኩነታት ብምዕዛብ እዚ ጉዳይ እዚ ክፍታሕ እንተኾይኑ እዞም ክልተ እሱራት ‘’ ነቲ ቃልሲ ወይ ነቲ ውድባ ናይ እስላም እዩ። ክርስትያን ኣብቲ ቃልሲ የለዉን ኢሎም ምስክርነት እንተ ሂቦም ክወጹ ይኽእሉ ኢዮም” ዝብል ሓሳብ ይህብ። ካብዚ ቀጺሉነዞም

ናይ ምዕጋብ ጉዳይ ኮነ፡ እዞም ክልተ ከኣ እቲ ጉዳይ ምስ ተነግሮም ክልቲኦም ተማኺሮም። እታ ምኽሮም ኣብታ ቤት ፍርዲ ምስ በጽሑ ዝብልዋ እምበር ነቶም ሕራይ በሉ ንዝበልዎምሲ ካልእ መልሲ ኢዮም ሂቦሞም። ንሱ ከኣ ሕራይ ከምኡ ክንብል ኢና ኢሎም ምስ ሓበሩ፡ ኣብ ቤት ፍርዲ ዝቐርብሉ ቆጸራ ተታሕዘ። እቶም ዘዘራረብዎም “ሕራይ ኢሎሙና ኢዮም ሕጅስ ክወጹ ኢዮም” እናበሉ ኣብታ ቤት ፍርዲ ብተስፋ ኢዮም ዝጽበዩ ዝነበሩ። ክልቲኦም እሱራት ኣብ ቅድሚ ፈራዲ ቀሪቦም ፈራዲ ከኣ እዚ ዝነበርኩምሉ ውድብ ናይ እስላም ምዃኑ እንተመስኪርኩም ብናጻ ክትልቀቑ ኢኹም ዝብል ውሳኔኡ ኣስመዐ። ንሳቶም ዝሃብዎ መልሲ ከኣ ‘’ ንሕና እቲ ዝተሰለፍናሉ ውድብ ናይ እስላም ኣይኮነ ናይ ክርስትያን ኣይኮነ ናይ መላእ ህዝቢ ኤርትራ እዩ እሞ፡ ሎሚ ናጻ እንተለቒቕኩሙና’ውን ጽባሕ ናብታ ሰልፍና ኢና እንጽንበር’’ ኢሎም ቃሎም የስምዑ። ብድሕርዚ ኩላ እታ ተስፋ ዝነበራ ቅዝዝ ድንዝዝ ኢልና ተሪፍና ይብሉ ኣቦይ ዑቕባሚካኤል።

ቀጺሉ ሓው ድራር ነዛ ጉዳይ እዚኣ ኣብ ኣእምሮኡ ሒዝዋ ስለዝነበረ ምስ ስውእ ስዩም ኣብ 2004 ኣቢሉ ኣብ  ተራኺቡሉ ሰዓት እቲ ኩነታት ከመይ ከምዝነረ ይሓቶ እሞ፡ ስዩም ከኣ ሓንቲ ከየጉደለ ልክዕ ከምታ ኣቦይ ዑቕባሚካኤል ንድራር ዝበልዎ ከማኣ ገይሩ ከም ንዝገለጸሉ እዩ ኣብቲ ናይ ዝኽሪ ዓስራይ ዓመት ስውእ ስዩም ዝገለጸ። ኣብ መደምደምታ ክብርቲ ሓብትናን ብጸይትናን ሓብቲ ስውእ ስዩምን ከኣ ብወገና ነቲ ዓቢ ሓዋ ብኣካል ንዘይትፈልጦ ታሪኹ ካብ ዓባይ ሓብታ ወይዘሮ ለምለም ዝሕበራ ዝነበረ ገሊጻ እሱ ድማ እቲ ሓብታ ለምለም ብሰንኪ ሓዋ ካብ ትምህርቲ ከም ዘቋርጸት ወግሐ ጸብሐ ምሳሕን ድራርን ሸሃን ተሰኪማ ንቤት ማእሰርቲ ትመላለስ ከምዝነበረት ገሊጻ። ነቲ ኹሉ ተጻዊራ ንታሪኽ ሓወይ ስዩም ዝሃበትኒ ድማ ሎሚ በዚ ኣጋጣሚ እዚ ዕለት ዝኽሪ ሓውና ከመስግነኪ ይፈቱ ድሕሪ ምባል፡ ሎሚ ብዝኽሪ ሓወይ ስዩም ከምዚ ኢልኩም ተኣኪብኩም ክርእየኩም ከሎኹ ብሓቂ ስዩም ሓወይ ኣይሞተን ብሓቂ እውን ኣይሞተን ብዝብል ሕብንትን ሕጉስትን ምዃና ገሊጻ።

ስዓተ 9:00 ኣቢሉ ምስ ኮነ ናይቲ መደብ ፍጻመ ስለ ዝኾነ ኩሉ ሰብ ተደሪሩ ነናብ ሰፈሩ ተጓዕዘ።