http://ascenteq.com/project/epdp

መጻብቦ ክልተ ሰፋሕቲ ማያዊ ኣካላት ዘራኽብ ጸቢብ ማያዊ ኣካል እዩ። ብመንጽርዚ  ሆርሙዝ ንማያዊ ኣካላት ወሽመጥ ፐርሺያን ዖማንን እተራኽብ መጻብቦ እያ። ኣብቲ ዝጸበበ ቦታ ጎኒ ናይቲ ማያዊ ክፋል ኣስታት 33 ኪሎ ሜተር  ምዃኑ ናይ ጀኦግራፊ መዛግብቲ የረድኡ። ኣብዚ እዋንዚ ብሰንክቲ ኣሜሪካን እስራኤልን ኣብ ልዕሊ ኢራን  ዝኣጐድዎ ውግእ፡ መዓልታዊ መተሓላላፊት 20 ሚልዮን በርሚል ዘይተጸራየ ነዳዲ ዝጸዓና ካብ 138 ክሳብ 140 መራክብ ኮይና ዝጸንሐት ሆርሙዝ፡ ብሰንክቲ ውግእ ኣስጋኢት ስለ ዝኾነት ብደረጃ ዓለም  እውናዊት ኣጀንዳ  ኮይና’ላ።

ቅድሚቲ ውግእ ብደረጃ ዓለም ካብ ዝንቀሳቐስ ነዳድን ጋዝን 20% በዛ መጻብቦ ይመሓላለፍ ነይሩ። ብዘይካዚ ኣብ ገማግም ወሽመጥ ፐርሺያ፡ የማነ ጸጋም ናብ ዝርከባ ሃገራት ኣብ ርእሲ እቲ ምንቅስቓስ ነዳድን ጋስን፡ ዘድሊ መሰረታዊ ነገራት ዝኣትውን ዝወጽእን በዛ መጻብቦ እዩ ነይሩ።

ኣብዚ እዋንዚ ብመጻብቦ ሆርሙዝ ዝሓልፋ ዝነበራ መራክብ ስለ ዝተዓገታ ዋጋ ነዳዲ ብደርጃ ዓለም ንበርሚል ክሳብ 112-115 ዶርላር ስለ ዝበጸሐ፡ ብሓፈሻ ኩለን ሃገራት ግዳይ ናይቲ ቅልውላው ኮይነን ኣለዋ። ካብ ዝጥቀማሉ ነዳዲ 60-75% በዛ መጻብቦ ይሓልፍ ስለ ዝነበረ በዚ ቅልውላው ዝያዳ ተጨኒቐን ካብ ዘለዋ ሃገራት፡ ፍሊፕንስ፡ ጃፓን፡ ሲንጋፖርን ደቡብ ኮርያን፡ ይርከበአን።

ካለኦት መጻብቦታት ንምጥቃስ፡ መጻብቦ ታይዋን ንቻይናን ደሴት ታውይዋንን ፡ መጻብቦ ፓልክ ንህንድን ስሪላንካን፡ መጻብቦ ታርታሪ ንሩሲያን ደሴት ሳካሊንን፡ መጻብቦ ጹሺማ ንጃፓንን ወሽመጥ ኮርያን;  መጻብቦ በሪን ንኣላስካን ሩሲያን ዝፈላሊ ከምኡ ከኣ መጻብቦ ባብኤል መንደብን ስዊዝ ካናልን ብኣብነት ዝጥቀሱ እዮም።

ኢራን ከም ግብረ መልሲ ናይቲ ብኣሜሪካን እስራኤልን ዝወርዳ ዘሎ መጥቃዕቲ ካብ ዝወሰደቶ ስጉምቲ ንመጻብቦ ሆርሙዝ  ኣብ ባሕሪ ብዝቕበር ነታጒ ከይተረፈ ምዕጻው እዩ። በዚ መሰረት በዚ ዝሓልፋ መራክብ ንሓደ ናይ ምቅላዕ ዕድለን ኣዝዩ ዝለዓለ ኮይኑ፡ ዝኸፍለኦ ዋሕስ (ኢንሹራንስ) ዝለዓለ ኮይኑ ኣሎ። በዚ ሰጊአን ነዳዲ ዝጸዓና መራክብ ምንቅስቓስ ስለ ዘቋረጻ እዩ ድማ ዋጋ  ዘይተጻረየ ነዳዲ ኣዝዩ ከቢሩ ዘሎ። ኣሜሪካ ንሆርሞዝ ካብ ኢራን መንዚዓ ከም እትቆጻጸር’ኳ እንተፈከረት ብቐሊሉ ኣይከለትን። ኣብ መወዳእታ ብኣጋር ሰራዊት ከይትጥቀም ከኣ ስግኣት ኣሎ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ እታ ኣዛራቢት ኮይና ዘላ ደሴት ካርግ፡ ካብቲ መሬታዊ ገማግም ባሕሪ ኢራን 25 ኪሎሜተር ርሒቓ ኣብ ሰሜናዊ ክፋል ባሕሪ ፐርሺያ እትርከብ እያ። ስፍሓታት እዛ ደሴት ካብ 20 ክሳብ 22 ትርብዒት ኪሎሜተር ኮይኑ፡ ነበርታ ከኣ መብዛሕትኦም ሰራሕተኛታት መጻረይ ነዳዲ ኮይኖም፡ ካብ 8 ክሳብ 10 ሺሕ ይበጽሑ።  

ካርግ ናይ ኢራን 90% ነዳዲ ዝጻረየላ፡ ዘይተጻረየ ድማ  ዝኽዘነላን ናብ ወጻኢ ዝለኣኸላን ቁጠባዊ ማእከል  ኮይና ዝጸንሐት’ያ። እዛ ደሴት ካብ ወደብ ቡሸህር ኣስታት 55 ኪሎሜተር እትርሕቕ ኮይና፡ ካብ መጻብቦ ሆርሙዝ  ንወገን ሰሜናዊ ምዕራብ 660 ኪሎሜተር ርሒቓ ትርከብ። ብሰንክ’ቲ ንጸጥተኣ ተባሂሉ ዝግበረላ ወተሃደራዊ ምቁጽጻር ከኣ “ዘይትፍቀድ ደሴት” ዝብል ስያመ ክወሃባ ጸኒሑ። ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኢራን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ከኣ፡  በዚ ዝጸንሓ ወሳኒ ቁጠባዊ ብጽሒት ወተሃደራዊ ዒላማ ተገይራ ዘላ እያ።

ካብ ናይ X መዲያ ዝተወሰደ ስእሊ

ሰልፊ ብልጽግና “ናይ ህልውና ስግኣት ተንተናን ስራተጅያዊ መፍትሒ መማረጽታትን” ብዝብል ኣርእስቲ ኣዳልዩ ኣብ ወርሒ ለካቲት 2026 ብምስጢር ናብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ሰልፊ ብልጽግናን ፈደራል መንግስትን፡  ዝዘርግሖ ሰነድ ምውጽኡ ብዝተፈላለያ ማሕበራዊ መድያታት ተቓሊዑ። እቲ 12 ገጻት ዘለዎ ኣብ ጸጥታውን ፖለቲካውን ስግኣታት ኢትዮጵያ ዘተኮረ ሰነድ፡ ኣብ 4 ኣስጋእቲ ናይቲ ብኣብይ ኣሕመድ ዝምራሕ ፈደራል መንግስቲ ዝበሎም ጉዳያት ዘተኮረ እዩ።

እቶም እቲ ሰነድ ዘተኮረሎም 4ተ ዛዕባታት፡ “ምትንሳእ ውድብ ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ምብርባር ምሁራት ትግራይን፡ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዘሎ ምንቅስቓስ ፋኖ ካብቲ ተነጺልዎ ዝነበረ ናብ ቀጥታዊ ወተሃደራዊ ስግኣት ምዕራጉ፡ ናይቲ ብጀነራል ኣልቡርሃን ዝምራሕ ሓይሊ ጐረቤት ሱዳን ዓቕሚ ምድልዳሉን ምስ መንግስታት  ግብጽን ኤርትራን ዝምድናኡ ምድልዳልን ቀጥታውን ዘይቀጥታውን ኢድ ኣእታውነት መንግስቲ ኤርትራን ፖለቲካዊ ጽልዋኡ ኣብ ኢትዮጵያን ብኢትዮጵያ ዝለዓል ዘሎ ግዜን ኣገባብን ዘየገናዘብ ሕቶ ቀይሕ ባሕርን ውደብን” ዝብሉ እዮም።

ብዘይካዚ እቲ ምስጢራዊ ሰነድ፡ መንግስቲ ብልጽግና ብሰንኪ ዘይዕቱብ ኣተሓሕዛኡ ኣብ ዘቤታዊ ጉዳያት ካብ ህዝቢ ዝገጥሞ ዘሎ ተቓውሞ’ውን ኣብቲ ምስጢራዊ መጽናዕታዊ ሰነድ ዝተደህሰሰ እዩ። ኣብ ዝርዝር ትሕዝቶ ናይቲ ሰነድ ድማ ውዕል ፕሪቶርያ ብግቡእ ስለ ዘይተተግበረ ኣብ ትግራይን ኣምሓራን ፈጢርዎ ዘሎ ጸገም ይእመን።  ከም መዋጸኦ ድማ ነቶም ኣብቲ ክልላት ኣንጻር ፈደራል መንግስቲ ዝዋስኡ ዘለዉ ፖለቲካዊ ሓይልታት፡ በቲ ሓደ ወገን ካብ ህዝቢ ናይ ምንጻሎም፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ ኣብ ሕድሕዶም ዘይምትእምማን ፈጥሪርካ ዝከፋፈልሉ ስረሓት ምክያድ ከም ኣስፊሩ። ብሓፈሻ ናይ መንግስቲ ወተሃደራዊ መንገዲ  ከም እንኮ መፍትሒ ምርጫ ጌርካ ምርኣይ ጌጋ ምዃኑ ጠቒሱ።

ንኤርትራ ኣብ ዝምልከት ከኣ እቲ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ በጺሑ ዝነበረ ስምምዕ ናብ ናይ ህልውና ስኣት ከም ዝተመለሰ ስፍሕ ብዝበለ ኣስፊሩ። ሕቶ ምውናን ኣፍደገ ባሕሪ ኤርትራን ወደብ ዓሰብን ግዜኡ ዘይሓለወን ልኡላውነት ኤርትራ ዝጻረር ዝመስል ህዉኽ ወተሃደራዊ ስጉምቲ ቅድሚ ምውሳድን ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ ኣብ ዝተፈላለዩ መድረኻት ዝስምዕዎ መደረታትን መንገሲ ኤርትራ ምስ ትግራይ፡ ፋኖን ሱዳንን ንክተሓባበር ከም ዝዓደሞ ጠቒሱ።

 ከም ናይ መጻኢ መፍትሒ ከኣ ግዜ ወሲድካ ንመንግስቲ ኤርትራ ብዲፕሎማስያዊ መዳይ ኣዳኺምካን ካብ ህዝቢ ነጺልካን ምቕጻል ይብል። ብናይ ብዙሓት ግዱሳት ሚዛን፡ እቲ ገምጋማዊ ሰነድ መንግስቲ ፈደራል ብሰንክቲ ሒዝዎ ዘሎ መንገዲ ኣብ ጨንቂ ከምዘሎ ዘመልክት’ዩ ይባሃል ኣሎ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብዚ እዋን’ዚ፡ “መውጽእ ኣፉ” ገይርዎም ካብ ዘሎ ዛዕባታት ጉዳይ ምምሕዳር ዓብይ ሓጽቢ ሕዳሰ ኢትዮጵያን ኣፍደገ ባሕርን እዮም። መራሒ መንግስቲ ኢትዮጵያ ነዞም ክልተ ዛዕባታት “እዋናውን ናይ ምህላውን ዘይምህላውን ወሰንቲ ቀያሕቲ መስመርን እዮም”  እናበለ እዩ ኣብ ፈቐዶ ኣጋጣሚታት “ጸማምሲ ሓደ ደርፉ” ክሳብ ዝበሃል ዝሓይኮም። ብፍላይ ንቀይሕ ባሕሪ ኤርትራ ዝምልከት፡ ኣጋጣሚ ኣብ ዝረኸበሉ  ከኮማሰዖ እንከሎ፡ ንኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ፡  ንሕብረተሰብ ዓለም’ውን ኣስደሚሙ ዘሎ’ዩ።

ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ነዞም ክልተ ዛዕባታት ከልዕል እንከሎ፡ ሕጊ ተኸቲሉ ዘረጋግጾም መሰላቱ ኣምሲሉ እዩ ዘቕርቦም።  ነቲ ምስ ግብጺ ዘለዎ ጌና ዘይተዓጽወ ፋይል ክጠቅስ እንከሎ፡ ነቲ ኣብ 1929ን 1959ን ኣብ መንጎ ግብጽን ኣብቲ እዋንቲ ንሱዳን ዘመሓድር ዝነበረ ስርዓት እንግሊዝን ብዝተፈራረምዎ መሰረት፡ ንግብጺ 55.5 ቢልዮን ንሱዳን ድማ 18.5 ቢልዮን ኪዩቢክ ሜተር ማይ ናይ ምጥቃም መሰል ኣፍቂዱ ንኢትዮጵያ ግና ዘይጠቕሳ ስምምዕ ብምዃኑ እዩ ዝቃወም። መሰረታዊ ምኽንያቱ ድማ ብገዛእ መግለጺ ልኡላውነታ ዝኾነ ማይ ሩባ ኣባይ፡ ኣብ ዘይተሳተፈትሉ ብዝተኸተመ ስምምዕ ኣይትቅየድን’ያ  ዝብል ምዃኑ ደጋጊሙ  ዝጠቕሶ እዩ።

ድሕሪ ምህናጽ ዓብይ ሓጽቢ ህዳሰ እውን፡  መንግስቲ  ግብጺ ኣብ ኣመላለኣን ምስ ከጋጥም ዝኽእል ደርቅን ምልውዋጥ ኣየርን ክፍጠር ዝኽእል ዋሕዲ ማይ ተክኒካዊ ምምሕዳር ብቀዋምነት እንተዘይተሳቲፈ፡ ውሕስነት የብለይን፡ ከምኡ ከኣ ኢትዮጵያ ድሕሪ ሕጂ ኣብ ሩባ ኣባይ ተወሳኺ ሓጽቢ ከይትሃንጽ ንዝብሎ ዘሎ እዩ መንግስቲ ኢትዮጵያ ዝቃወም ዘሎ። ስለዚ መሰረታዊ መቃወሚኡ ምኽንያት “ኣብ ልኡላዊ መሰለይ ናይ ግብጺ ጣልቃ ኣየፍቅድን” ዝብል መጎት እዩ።

ናብ ጉዳይ ኣፍደገ ባሕሪ ክምጻእ እንከሎ ግና፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ  ንልኡላውነት ካላኦት ዋጋ ከምዘይህብ ዘርኢ’ዩ።  ከምኡ ስለ ዝኾነ እዩ ድማ፡  ነቲ ዞባዊ ኮነ ዓለምለኻዊ ሕጋዊ መሰረት ዘለዎ  ንኣጠቓቕማ ውደብ ገማግም ባሕሪ ዘየብለን ሃገራት ዝምልከት ሕጊ ዓንቀጽ 125 ካብ ቁጽሪ 1 ክሳብ ቁጽሪ 3 ብምጥሓስ፡ “ስለ ዘድልየኒ ናይ ምውናን መሰል ኣለኒ” ኣብ ዝብል ስምዒት ጥሒሉ ዝሕንብስ ዘሎ። ነቲ 85%  ናይ ኒል  ማይ ካብ ኢትዮጵያ ዝምንጩ ስለ ዝኾነ፡ “ገደብ ዘየብሉ ልኡላዊ ተጠቃምነተይ ይከበረለይ” ኢሉ ክምጉት እንከሎ፡ ብኣንጻሩ ገማግም ቀይሕ ባሕርን ወደብ ዓሰብን፡ “100% ኤርትራዊ ልኡላዊ ምዃኑ ክዝንገዖ እንከሎ ከኣ የገርም።  እዚ እዩ ከኣ ጉዳይ  ልኡላውነት “ክውዕየካን ብማንካ ክዝሕለካን ብኢድካ” ኣይኮነን ዘብል።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ፡ ብምኽንያት መበል 1447 ዓመት ምጅማር ጾመ-ሮመዳን 2026፡ ብቋንቋ ዓረም ኣብ ዘመሓላለፎ ናይ “እንኳዕ ኣብጸሓኩም” መልእኽቱ፡  “ኢትዮጵያ ናይ ምስፍሕፋሕ ድሌት ዘየብላ ሃገር እያ፡ ከምኡ እውን ጸጥታ  ጐረባብታ ኣይትዘርግን” ኢሉ። ካብቲ መልእኽቱ ከይወጸ ከኣ፡ “እንተ ብፍታው እንተ ብዘይፍታው ኣፍደገ ባሕሪ ወኒና፡ ህንጸት መደበር ሓይሊ ባሕርን ኣገልግሎት ወደብን ከነረጋግጽን ኢና” ክብል፡  ነቲ ዝበሎ ተመሊሱ ዘፍረሶ ምዃኑ ካልእ ኣገራሚ ’ዩ፡ ።

ናይቶም ብስምዒት ዘለዓዕልም ሰዓብቱ ተቐባልነት ንምዕዛዝ ከኣ፡ ቅድም ኣብ ቀላይ ጣና ኣብዚ ቀረባ ግዜ ድማ ኣብ ቀላይ ኣዋሳ “ፍሉይ ኮማንዶ ሓይሊ ባሕሪ ኢትዮጵያ”  ናይ ዝብሎ ሰራዊት ምርኢት ይዕዘብ ነይሩ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ከኣ ነቲ ብዛዕባ ወደብ ዓሰብ ክቑዝሞ ዝጸንሐ፡ ከምቲ “ወሓጥዮ ተበልኩዋስ ትጐስሞ”  ዝበሃል፡ ናይቲ ካብ ሶማሊያ ክሳብ ወደብ ምጽዋዕ ዘሎ ገማግም ጸጥታ ክሕልው እየ ክብል’ውን ተሰሚዑ። ክሳብ ክንድዚ ድፍረትን ንዕቀትን እናርኣየ “ናይ ጐረባብተይ ጸጥታ ኣይዘርግን’የ” ምባሉ ከኣ ነቲ ኣሽካዕላሉ ዝያዳ የግድዶ።

ናይ ኣብይ ኣፍደገ ባሕሪ ናይ ምውናን መጎት ደጋጊሙ ከም ዝነገረና፡ ካብ “ክቱር ዘይሓላፍነታዊ ድሌትን  ብብዝሒ ህዝቢ ምጉብዕባዕን ሓሊፉ ካልእ ክብደት ዝወሃቦ መንቀሊ የብሉን። ብናይ ሃገራት ተፈጥሮኣዊ ጀኦግራፍያዊ ኣቀማምጣ ተማእዚዝካ ዝተዋህበካ ጸጋ  ናይ ዘይምቕሳን ዝተዘርገ መንፈስ መንግስቲ ኢትዮጵያ ደረቱ ዝሓለፈ ምዃኑ እውን ንዕዘቦ ኣለና። ንኣብነት ኢትዮጵያ ኣብ ዓመት ብድምር 123.25 ቢልዮን ኩቢክ ሜትር ማይ ዝዓቑሩ  12 ዓበይቲ ኣፍላጋት ኣለዉዋ፡ ስዑድ ዓረቢያ ድማ ዋላ ሓንቲ ሩባ ዘየብላ ሃገር’ያ። እንተኾነ ስዑዲ ዓረቢያ ጀኦግራፊያዊ ኣቀማምጣኣን ተፈጥሮኣዊ ጸጋ ባሕራን ተቐቢላ ትነብር ዘላ ሃገር እምበር፡ ሩባ ንምውናን ናይ እንዳማታ ልኡላውነት ኣይትደናደንን።

ኣብዚ እዋን’ዚ ኣፍደገ ባሕሪ ኣብ ዘየብለን ሃገራት ዝነብር ህዝቢ፡ ኣስታት 640 ሚልዮን እዩ። እንተኾነ እዚ ኣሃዝ’ዚ ዝነብረን ሃገራት በቲ ንኣጠቓቕማ ወደብ ብመሬት ዝተኸባ ሃገራት ብዝምልከት ዝወጸ ዓለምለኻዊ ሕጊ ክምእዘዛን  ምስ ጐረባብተን  ኣሳንየን ቁጠባአን ክሰስናን እምበር፡ ልኡላዊ ሕግታት ናይ ምጥሓስ መሰል የብለንን። ክንድዚ ዝኣክል ካብ ህዝቢ ዓለም ንዝምእዘዘሉ ሕጊ ኣጠቓቕማ ወደብ፡ ኣስታት 120 ሚልዮን ዝኸውን ህዝቢ ስለ ዘለካ፡ ሕጊ  ክትጥሕስ ምሓላን ንሓላሚኡ ዘነውር ተዘይኮይኑ፡ ዘንእድን ዝተባባዕን ኣይኮነን።  ምናልባት እውን ከምቲ “ካብ ሰባ ዝነወሐት መሸላስ ወይ ንዑፍ ወይ ንእምኒ ወንጭፍ” ዝበሃል፡ ንኢትዮጵያ ካልእ ናይ ምብትታን መዘዝ  ከይጐተላ ናይ ብዙሓት ስግኣት’ዩ። 

ኣብይ ኣሕመድ ዓሊ፡ ብሓይሊ ኣጽዋር ናይ ምምካሕ ዝንባለ የንጸባርቕ ኣሎ። ዩኩረይ፡ ጐቦታት ጐላንን ፍልስጤምን ግዳይ ንዝኾናሉ ኩነታት እናነኣደ ኣብ ልዕሊ ልኡላውነት ኤርትራ ከምኡ ዝኣመሰለ ዓመጸኛ ስጉምቲ ናይ ምውሳድ ህርፋን ከም ዘለዎ’ውን የመላኽት’ዩ። ኣብ ኣጽዋር እምበር፡ ኣብ ፍትሓውነት ናይቲ ከዕውቶ ዝህንጠየሉ ዘሎ ወራር ግዲ ዘለዎ ኣይመስልን። ከምቲ ግቡእ እቲ ናይ ዓወት ወሳኒ  ኣጽዋርን ብዝሒ ሓይሊሰብን ዘይኮነ፡ ፍትሓውነት ናይቲ ትቃለሰሉ ዓላማ ምዃኑ፡ ካልእስ ይትረፍ ካብቲ ታሪኽ ግጥሚያ መንግስታት ኢትዮጵያን ሰውራ ኤርትራን’ኳ ዝተማህረ ኣይመስልን።