ልሉያት ሱዳናውያን ባእታታት ኣብ ካርቱም ተኣኪቦም

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ኣብዚ ቀረባ ግዜ ዝተፈጥረ ምሕዝነት ልሉያት ሱዳናውያን ባእታታ ኣብ ካርቱም ሰላም ኣብ ውሽጢ ሃገሮም ንክካየድ ንምትብባዕ ብ29 ነሃሰ 2026 ናይ ርክብ ተበግሶ ከም ዘካየዱ ኣገልግሎት ዜና ናይታ ሃገር ሱና ሓቢራ። ዕላማ ናይቲ ተበግሶ ኣብ ውሽጢ ሃገር ንዝግበር ልዝብ ባይታ ምንጻፍ ምዃኑ’ውን ተፈሊጡ።

ናይዞም ልሉያት ባእታታት ንቕሎ ዝረአ ዘሎ፡ ጀነራል ዓብደል ፈታሕ ኣልቡርሃን ኣቦመንበር ልኡላዊ ኮሚተን ኣዛዚ ሰራዊትን ሱዳን ብ14 ነሃሰ 2026፡ ጉዳይ ሱዳን ብሱዳናውያን ኣብ ሱዳን ብዝካየድ ዘተ ንክፍታሕ ኩነታት ከም ዘመቻችእ ቃል ብምእታው ብዘቕረቦ መጸዋዕታ ተኸቲሉ ምዃኑ ተፈሊጡ።

እቶም ባእታታት ኣብ ካርቱም ኣብ ዝሃብዎ ጋዜጣዊ መግለጺ፡ ጉጅለኦም ምስ ዝኾነ ኣካል ሻራ ዘየብሉ ኮይኑ፡ ኣብ መንጎ መራሕቲ ሱዳናዊ ፖለቲካዊ፡ ሰቪላውን መራሕቲ ማሕብረ-ሰብን ውዳበታትን ምትእምማን ተፈጢሩ መስርሕ ዘተ ዝካየደሉ ኩነታት ኣብ ምፍጣር ንምሕጋዝ ጥራይ ምዃኑ ኣፍሊጢም።

ናይዞም ልሉያት መድረኽ ዘተ፡ ሕገመንግስታዊ ጠበቓ ነይብ ዓዲብ ኣፍሃድ፡ ፕረሲደንት ዩኒቨርሲቲ ቃሲም ባድሪ፡ ደራሲ መሓመድ ጀላል ሓሺምን ዋና ኣሰናዳኢ ጋዜጣ ኣል ታያር ዑስማን ሚርቃኒን ከም ዝርከብዎ ድማ ተሓቢሩ።

እዞም ከወሃህዱ ዝብገሱ ዘለዉ ባእታታት እቲ ኣፈናዊ ዘተ፡ መባእታዊ ዘተ ዝካየደሉ መስርሕ ንምስኣል፡ መምዘኒ ተሳተፍቲ ንምውሳንን ዘተኣማምን ጸጥታዊ ኩነታት ንመስርሕ ዘተ ምርግጋጽን ምዃኑ ምግላጾም እቲ ዜና ሓቢሩ። ኣተሓሒዞም ከኣ ኣብ ጉዳያት ናይ ሓባር ሃገራዊ ተረድኦ ምሓዝ መዋጸኦ ምዃኑ ብምጥቃስ፡ እቲ ወሳኒ ዘገምታዊ ምትእምማን ምፍጣር እምበር፡ ተጽዕኖ ምፍጣር ከምዘይኮነ ኣብቲ መግለጺኦም ኣስፊሮም።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ከም ስሙድን ሰልፊ ዑማንን ዝበሃሉ ኣብ ወጻኢ ዝንቀሳቐሱ ሱዳናዊ ሲቪላዊ ምንቕስቓሳት ንመጸዋዕታ ጀነራል ኣልቡርሃን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዘካየድዎ ምምኽኻር ነጺገምዎ እዮም። እዞም ዝነጸጉ ኣካላት ንእስላማዊ ምንቅስቓስን ጽልዋኡን ኣይቅበሉን እዮም።

ብኻልእ ወገን ከኣ ቅድሚ 2ተ ዓመታት ኣብ ከተማ ካርቱም ተወሲኑ ክስረሓሉ ዝጸንሐ ውሳነ ሰዓት እቶእቶ ከም ዝተላዕለ ሱዳን ትሩቢን ብወገና ሓቢራላ።

ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ስሩዕ ዓመታዊ ኣኼባኡ ኣካይዱ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ ብ29ን 30ን ነሓሰ 2026  ዓመታዊ ስሩዕ ኣኼባኡ ካይዱ። ኣብ መኽፈቲ ናይዚ ኣኼባ ኣቦመንበር ማእከላይ ባይቶ ሰዲህኤ ብጻይ ገረዝጊሄር ተወልደ፡ እዚ ኣኼባ ዝካየደሉ ዘሎ እዋን ብምድህሳስ፡  ህዝብና ኣብ ትሕቲ ህግደፍ ዝፈጠሮ ጭቆናን ደበና ውግእን ስግኣቱ ኣብ ዝገደደሉ፡ ዓለምና ብሓፈሻ ከባቢና ድማ ብፍላይ  ብዝተፈላለዩ ቅልውላዋት ውግእን ቅልጡፍ ናይ ሓይልታት ኣሰላልፋን ኣብ ዝናወጽሉ ዘለዉ ህሞት  ምዃኑ ብምጥቃስን መጻኢ ቃልስና እንታይ ክኸውን ከምዘለዎ ብምእማትን ቃል ኣስሚዑ።

ኣኼባ ከም ቀዳማይ ኣጀንዳኡ፡ ኣብ ዓመታዊ ጸብጻብ ነፍሲ ወከፍ ቤት ጽሕፈት ፈጻሚ ሽማግለን ክፍሊ ምቁጽጻር ገንዘብን ሰፊሕ ምይይጥ ኣካይዱ ኣብ መወዳእታ ከኣ ከም ሰነድ ሰልፊ ክዕቀብ ኣጽዲቕዎ። ነቲ ጸብጻብ ድሕሪ ምምዛን ድማ ኣባላት ሰልፊ ኣብ ዝሓለፈ  ንዘበርከትዎ ንኢዱ ኣብ መጻኢ ንኽቕጽልዎ ዘለዎ እምነት ኣንጸባሪቑ።

ኣኼባ ባይቶ፡ “ዛዕባ ህልዊ ኩነታት ሃገርናን ዞባናን” ኣብ ዘካየዶ ዳህሳሲ ምይይጥ ተመስሪቱ፡   ብዛዕባ ህልዊ ኩነታት ኤርትራ ኣብ ትሕቲ ጨቋኒ ምምሕዳር ህግደፍ፡  ሕቶ ዋንነት ኣፍደገ ባሕሪ ኢትዮጵያን ምዕቃብ ልኡላውነት ኤርትራን፡ ምንቅስቓስ ጾምዶን ኣተሓሕዛኡን፡ ኣብዚ ወሳኒ እዋን ግደ ደንበ ተቓውሞ ኤርትራ፡ ኤርትራውያን ስደተኛታት ብሓፈሻ ኣብ ዝተፈላለዩ ኩርነዓት ብፍላይ ድማ ኣብ ሊቢያ ዝሓልፍዎ ዘለዉ ሕሱም ህይወትን ግደ ሰብኣዊ ትካላትን ኣብ ዝብሉ ጉዳያት ኣገደስቲ ውሳነታት’ውን ኣሕሊፉ።

ኣኼባ ኣብ መወዳእታ ፈጻሚት ሽምግለን ገንዘባዊ ተቖጻጻርን ብምምራጽን ኣገደስቲ ለበዋታት ብምትሕልላፍን ተዛዚሙ። (ነዚ ኣኼባ ዝምልከት ደምዳሚ መግለጺ ኣብ ሓጺር ግዜ  ክስዕብ’ዩ።)

ኣብ ትግራይ ሓድሽ ማእከላይ እዚ ቆይሙ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ኣብ ትግራይ ኣብዚ ምስ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቅሉዕ ውግእ ከይእቶ ኣዝዩ ዘስገኣሉ ዘሎ ኩነታት፡  ፖለቲካዊ መራሕትን ኣዘዝቲ ሰራዊትን ብኣባልነት ዝርከብዎ 11 ዝኣባላቱ “ማእከላይ እዚ (command post)” ከም ዝተመስረተ ንኩነታት ትግራይ ብቐረባ ዝከታተላ መዲያታት ሓቢረን።

ናይቲ ማእከላይ እዚ ኣባላት፡ ካብ ፈጻሚ ኣካል ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራ፡ ዶር ደብረጼን ገብረሚካኤል፡ ፈትለወርቅ ገ/እግዚኣብሄር፡ ኣማኑኤል ኣሰፋን ዶር ኣብርሃም ተኸስተን ከምኡ ድማ  ኣባላል ማእከላይ ኮሚተ ህወሓት ጌታቸው ኣሰፋ እዮም። ካብ ላዕለዎት ወተሃደራዊ ኣዘዝቲ  ከኣ፡ ጀነራል ፍሰሃ ኪዳኑ (ፍሰሃ ማንጁስ)፡ ጀነራል ሃይለስላሴ ግርማይ (ወዲ እምበይተይ)፡ ጀነራል ዮሃንስ ወ/ጊዮርስ (ጆን መዲድ)፡ ጀነራል ምግበይ ሃይለ፡ ጀነራል ብርሃነ ነጋሽ (ወዲ መድህን)ን ጀነራል ክንፈ ዳኘውን ምዃኖም ተሓቢሩ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ እቲ ብናይ ቅድም ፕረሲደንት ናጀርያ  ሎሚ ድማ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳያት ቀርኒ ኣፍሪቃ ኦባሳንጆ ጀሚርዎ ዘሎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ መንግስቲ ትግራይን  ናይ ምትዕራቕ ፈተነ ናይ ሓያሎ ኣካላት ደገፍ ይረክብ ኣሎ።

ካብቶም ደገፎም ዝሃቡ ኣህጉራዊ ትካላት ሕብረት ኣፍሪቃን ሕብረት ኤውሮጳን  ዝርከብዎም ኮይኖም፡ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ካናዳን ዓባይ ብሪታንያን ዝኣመሰላ ሃገራት ድማ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ብዝርከቡ ኤባሲታተን ኣቢለን ደገፈን ከም ዝገለጻ ጸብጻባት ክሕብሩ ከም ዝጸንሑ ዝዝከር እዩ።

ዓለምለኻዊ ሕብረት 25 ኣካላት ኣብ ጉዳይ ትግራይ መጠንቀቕታ ኣውጺኡ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ምትሕብባር 25 ዓለም ለኻዊ ኣካላት፡ ሕብረት ኣፍሪቃ ቅልውላው ሰሜን ኢትዮጵያ ንምሽምጋል ዝጀመሮ ጻዕሪ ብምድጋፍ ናይ ሓባር መጠንቀቕታ ከም ዘውጸአ፡ ካብፒታል ነውስ (capital news) ዝተባህለት ማዕከን ዜና ሓቢራ። እቲ መጠንቀቕታ ምውጽኡ ኣብ ክልል ትግራይ ሓድሽ ውግእ እንተተፈጢሩ፡ ከኸትሎ ብዝኽል ዕንወት ብምስጋእ ምዃኑ’ውን ተሓቢሩ።

እቲ ናይ መጠንቀቕታ ናይ ሓባር መግለጺ፡ ብናይ ሕብረት ኤውሮጳ ዲፕሎማሲያዊ ተልእኮ ኣብ ኢትዮጵያን ብሕብረት ኣፍሪቃን ኮይኑ፡ ካብ ሃገራት ኣባል ሕብረት ኢውሮጳ፡ ፈረንሳ፡ ጀርመን፡ ኢጣልያ፡ ኔዘርላንድስ፡ ፖላንድን ሽወደንን ከምኡ ከኣ ኤምባሲታት ካናዳ፡ ነርወይን ብሪጣንያን ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኣካልቲ መግለጺ ምዃኖም ተጠቒሱ። ናይቲ መግለጺ ምውጻእ ዘመልክቶ ናይቲ ብ2022 ዝተኸተመ ስምምዕ ፕሪቶርያ ኣብ ሓደጋ ምውዳቕ ስለ ዘስግእ ምዃኑ’ውን ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ።

እቲ መግለጺ “ኣብ ሰሜን ኢትዮጵያ ንከታተሎ ዘለና ምዕባለ የሰክፈናሎ” ዝብል ሓሳብ ኣስፊሩ፡ ኩሎም ወገናት ኣብ ምትግባር ስምምዕ ፕሪቶርያ ከተኩሩ ከም ዝግበኦም ደጋጊሙ ኣዘኻኺሩ። ምስዚ ብምትሕሓዝ ናይ ኦበሳንጆ ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ ናብ ትግራይ ምብጻሕ ከም ዘተባብዕ እቲ ናይ ሓባር መግለጺ ኣዘካኺሩ። ኣብ ዝሓለፈ ወርሓት ብፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን፡  ህይወት ወተሃደራት ከም ዝጠፈን በዚ ክልቲኦም ወገናት ይካሰሱ ከም ዘለዉን ከኣ ተጠቒሱ።

እቲ ናይ ሓባር መግለጺ ኣብቲ ብደርቂ ከይህሰ ዘስግእ ዘሎ ክልል ትግራይ ወተሃደራዊ ምፍጣጥ ምፍጣሩ ብፍሉይ ጠቒሱ፡ ወግእ እንተቐጺሉ ኣብቲ ከባቢ ሰብኣዊ ቅልውላው ከም ዘጋድድ ጸቒጥሉ። ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብ25 ነሃሰ 2026 ኣብ ዘውጸኦ መግለጺ፡ ዘይወግዓዊ መገሻ ኦባሳንጆ ምክያዱ ምርግጋጹ ኣብቲ መግለጺ ተሓቢሩ። ፕረሲደንት ናይቲ ክልል ንመስርሕ ዘተ ግቡእ ቆላሕታ ኣይተዋህቦን ከም ዝበለ እውን ሰፊሩሎ።

ኣብ መንጎ ፈድራል መንግስትን ክልል ትግራይን ከዘራርቡ ዝጸንሑን ስለ ዘተፈትሑ ኣብቲ ምስ ኦበሳንጆ ዝተገብረ ርክብ ዝተላዕሉን ዛዕባታት፡ ምልዓል ቁጠባዊ እገዳ ኣብ ልዕሊ ክልል ትግራይ፡ ወተሃደራዊ ክባን ዘይምርግጋእን ምህዳእ፡ ምምላስ ካብ ምምሕዳር ክልል ትግራይ ወጻኢ ዘሎ ከባብን ዝተመዛበሉ ወገናትን ምምላስን ሕጋውነት ህወሓትን ከም  ዝምለስ ምግባርን ኣብቲ መግለጺ ተጠቒሱ።

እዚ ከምዝሉ እንከሎ፡ ኣንበሳደር ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ አርቪን ማሲንጋን ኣብቲ ኤምባሲ ፈጻሚ ጉዳይ ዋልተር ፓርስን ብወገኖም ኦባሳንጆ ኣብ ትግራይ ጀሚርዎ ዘሎ መስርሕ ዕርቂ ከም ዝድግፍዎ ብዘውጽእዎ መግለጺ ምርግጋጾም ተሓቢሩ።

ዘይወግዓዊ መገሻ ኦባሳንጆ ናብ መቐለ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ናይ ቅድም ፕርረሲደንት ናጀርያ ኤሊሳንጉን ኦባሳንጆ፡ ብ24 ነሃሰ 2026 ናብ ትግራይ ከተማ መቐለ ከም ዝበጽሐ ቤት ጽሕፈት ህዝባዊ ርካባት መንግስቲ ክልል ትግራይ ሓቢሩ። ምብጻሕ ኣቦሳንጆ ኣቐዲሙ ብወግዒ ዘይተሓበረ ኮይኑ፡ ክልል ትግራይ በቲ ድሕሪ ምብጻሑ ፈጺሙ ምስተመልሰ ዘውጸኦ መግለጺ እዩ ኣረጋጊጹ።

ኦባሳንጆ ኣብቲ ርክቡ ምስ ዶር ደብረጼን ገ/ሚካኤል ተራኺቡ፡  ብዛዕባ ዘተ  ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዝቕጽለሉ ኩነታት ምፍጣር ዝምልከት ከም ዝተዘራረቡ እቲ ብወገን ትግራይ ዝወጸ መግለጺ ተሓቢሩ።

ኣብቲ ርክብ ናብ ዘተ ንምምላስ ብወገን ትግራይ፡ “ናይ ኢኮኖሚ ማዕቐብን ዕፅዋን ምልዓል፡ ምቁራፅ ወታደራዊ ክባን ተፈጢሩ ዘሎ ወጥሪ ምርጋብን፡ ሉኣላዊ ግዝኣት ትግራይ ናብ ንቡር ምምላስ፡ ምምላስ ተመዛበልቲ ድሕንነቶምን ክብሮምን ብዝሓለወ መንገዲን  ምምላስ ፖለቲካዊን ሕጋውን መንነት ህወሓት” ዝብል ቅድመ-ኩነት ከም ዝቐረበ እቲ መግለጺ ጠቒሱ።

ብወገን እቲ ድርሕሪ ሓደ ክልተ ሰሙን ካብ ፈድራል መንግስቲ ኢትዮጵያ መልሲ ሒዘ ናብ ትግራይ ክምለስየ ከም ዝበለ ዝተነግረሉ ኦባሳንጆ ግና ብዛዕባ ናብ መቐለ ምብጻሑ ዝተዋህበ መግለጺ የለን።

እዚ መገሻ ኦባሳንጆ ናብ መቐለ ዝተኻየደ፡ በቲ ሓደ ወገን ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያ ብፍላይ ኣብ ዝሓለፉ ዓሰርተ መዓልታት፡  ኣብ ዝተፈላለዩ ከባብታት ትግራይ፡ መዓልታዊ ናይ ድሮን ደብዳባት ኣብ ዘካየደሉ ዘሎ፡ በቲ ካልእ ወገን ድማ ብወገን ትግራይ “ህልውናና ኣብ መቓብር ብልጽግና’ዩ ዝረጋገጽ” ብዝብል ምስ ዕጡቓት ሓይልታት ፋኖን ኦሮሞን ካሎትን  ተቓወምትን ኣንጻር ብልጽግና ዝፈጠርዎ ጥብሮ ኣብ ዝለዓለ ደረጃ በጺሑ ኣብ ዝበሃለልሉ ዘሎ እዩ። በዚ መሰረት ናብ ስምምዕ ፕሪቶርያ ተመሊስካ ሰላም ንምውሓስ ዘሎ ዕድል ጸቢብ ምዃኑ ናይ ብዙሓት ግምት እዩ።

ኢትዮጵያ ኣንበሳደር ኢጣልያ ሰጒጓ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ኢትዮጵያ “ዘየድሊ ሰብ (persona non grata)” ብዝብል ኣንበሳደር ኢጣልያ ኣብ ሃገራ፡ ሰሳመ ፋብሪዚ ቅድሚ 10 መዓልታት ከም ዝሰጐጐት ዝተፈለላያ ማዕከናት ዜና ሓቢረን። እቲ ኣንበሳደር ዝተሰጐ ኣብ ኢትዮጵያ 10 ኣዋርሕ ጥራይ ድሕሪ ምጽንሑ ምዃኑ እውን ተፈሊጡ።

ናይቲ ኣንበሳደር ምስጓግ ኣብቲ መጀመርያ ኣብ ክሊ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ጥራይ ብምስጢር ተታሒዙ ከም ዝጸንሐ ድማ እቲ ዜና ጠቒሱ፡  እንተኾነ እቲ ንመንግስታት ኢትዮጵያን ኢጣልያን  ከሰሓሕብ ዝጸንሐ ፍልልይ ምስቲ ተሃዋሲ ኩነታት ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ዝተሓሓዝን ነዊሕ ግዜ  ዝጸንሐን ምዃኑ ከኣ ተፈሊጡ።

እቶም ምንጭታት ከም ዝጠቐስዎ፡ እቲ ኣንበሳደር ድሕሪ ኣብ ኢትዮጵያ ምምዳቡ ኣሰራርሕ ኤምባሲ ኣብ ዝምልከት ንምምሕዳራዊ ምጽፋፍን ንትካላዊ ምንቅስቓስ ገንዘብን የኽእል’ዩ ዝበሎ ሓያሎ ስጉምታት ክወስድ ጸኒሑ እዩ። ካብቲ ዝወሰዶ ስጉምታት፡ ምትራር ምቁጽጽጻር መስርሕ ኣውሃህባ ቪዛ፡ ጽልዋ ዘይመንግስታዊ ትካላት ኣብ ልዕሊ እቲ ኤምባሲ ምምዕርራይ፡ ዝጸንሐ ብስም እቲ ኤምባሲ ንብረት ምምጻእን ምልኣኽን ብዘይምቁጽጻር ከይካየድ  ምእራምን ከም ዘጠቓልል ተሓቢሩ።

እቲ ኣንበሳደር ከምዚ ዝኣመሰለ ትካላውን ዝተወሃሃደን ኣሰራርሓ ብምትእትታዉ ኣብ ዓይኒ ምስ መንግስቲ ዝለዓለ ጽልዋን ምትእስሳርን ምስ  ዘለዎምን ኢትዮጵያውያን ባእታታት ኣእትዩ ሓያል ተቓውሞን ነቐፈታን ከጋጥሞ ከም ዝጸሐ ኣብቲ ዜና ዝተጠቕሰ ኮይኑ፡ ብፍላይ ናብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ቅርበት ምስ ዘለዎም ሰባት ክሰሓሓብ ከም ዝጸንሐ’ውን ተጠቒሱ።

ብሓፈሻ መንግስቲ ኢጣልያ ብፍላይ ከኣ ወጻኢ ጉዳይ ሚኒስተር ናይታ ሃገር ኣንቶኒዮ ታጃኒ፡ ኣብ ክንዲ ተመሳሳሊ ስጉምቲ ምውሳድ፡ ነቲ ምስጓግ ተቐቢሎም ስቕ ምባሎም ናይ ብዙሓት ኣዛራቢ ኮይኑ ጸኒሑ። እዚ ዲፕሎማሲዊ ምስሕሓብ ክልቲአን ሃገራት፡ ጐኒንጐኒ እቲ ኣብ መንጎ ፈድራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዝካየደሉ  ዘሎ ግዜ ምምጽኡ ዝጠቐሰ እቲ ዜና፡ ምስቲ ዘይርጉእ ዞባዊ ኩነታት እውን ምጽልላው ከም ዘለዎ ኣብቲ ና ሰፊሩ።

ውሕሃ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ክዛተያ ጸዊዑ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ፈደራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልላዊ ምምሕዳር ትግራይን ንውግእ ካብ ምንህሃር ክቑጠቡ ኣተሓሳሲቡ፡ እቲ ጸገም ብኣሳታፊፍን ሰላማውን ዘተ ክፍታሕን ዞባዊ ምርግጋእ ክፍጠርን ካብ ናይሮቢ መጸዋዕታ ኣቕሪቡ። ኣብ ኢትዮጵያ ዝምቕማጡ ኣተሓባባሪ ሰብኣዊ ኩነታት ኣብ ኢትዮጵያ ወኪል ሕቡራት ሃገራት ናጀርያዊ ዶር ኦዞኒያ ኦጂሎ፡ ብዛዕባቲ ኣብ መንጎ ፈድራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዘሎ ወተሃደራዊ ወጥሪ ከም ዘጠንቀቐ እውን እቲ ዜና ሓቢሩ።

እቲ መጠንቀቕታ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ነቲ ዝረአ ዘሎ ጐንጽታት፡ ሓሓሊፉ ዘጋጥም ምልውዋጥ ተኹሲ ከበድቲ ኣጽዋር ኣብ ዶባት ኣብ ኣለማጣ፡ ሸራሮን ዶብ ሱዳን ሸረሪናን ዝረአ ዘሎ ግጭታት ተኸቲሉ እዩ። ነዚ መጠንቀቕታ ዝሃበ ዶር ኦጂሎ ኣብ ወርሒ መጋቢት 2026 ብዋና ጸሓፊ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ኣንቶኒዮ ጉተረዝ ናብ ኢትዮጵያ ዝተመዘ ኮይኑ፡ ፖለቲካውያን መራሕቲ ጉዳያት ናይ ዘጋድድ ጽምዲ ብረት  ከቋርጹ ይግበኦም ዝብል መልእኽቱ ከኣ ኣመሓላሊፉ።

እቲ ዶር ኣብ ዘቕረቦ መጠንቀቕታ ኣብ ትግራይ ካብ ብዙሓት ዝሰምዖ ድምጺ ሰላም እምበር ውግእ ዝደሊ ኣይኮነን ኢሉ። ኣተሓሒዙ ከኣ ናይ ህዝቢ ጉዳይ ዝምልከቶም ኣካላት ሓላፍነቶም ሰላማዊ መፍትሒ ንክረኽቡ ምዃኑ ጠቒሱ፡ እዚ ድሌት ኣብ ትግራይ ናይ ዘሎ ህዝብ ናይ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ምርጫ ምዃኑ እውን ኣስፊሩ። ኣብ ርእሲ እዚ ፍልልያት ብሰላም ተፈቲሖም ናይ ሰባት ሰላማዊ ቁጠባዊ ሃዋህው ክፍጠር ይግበኦ ክብል ጸዊዑ።

ኣብ መጻኢ ድርቂ ኣብ ትግራይ ከም ዘስግእ ብምጥቃስ ድማ ኣብዚ እዋንዚ ብደረጃ ኢትዮጵያ ኣስታት 15 ሚልዮን ሰባት ተጸበይቲ ሓገዝ ኮይኖም ከም ዘለዉ ጸብጻብ ትካል መግቢ ዓለም ብምጥቃስ ሓቢሩ።

ልኡኽ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ሱዳን ዘትዩ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ልኡኻ ሕብረት ኣፍሪቃ ብ16 ነሃሰ 2026 ኣብ ካርቱም ኣብ ሱዳን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ብዛዕባ ዝቋረጸሉ ዘተ ከም ዘካየደ ኣልጀዚራ ሓቢራ። እቲ ልኡኽ ብኸምዚ ደረጃ ናብ ካርቱም ዝበጸሐ  ድሕሪቲ ናይ 2021 ዕልዋ መንግስቲ ናይ መጀመርታኡ ምዃኑ  እቲ ዜና ብተወሳኺ ጠቒሱ።

ኣባልነት ሱዳን ካብቲ 55 ሃገራት ብኣባልነት ዝርከበኦ ኣህጉራዊ ሕብረት ዝወጸ፡ ድሕሪቲ ዕልዋ መንግስቲ ተኻይዱ ስልጣን ኣብ ኢድ ወተሃደራዊ ክፍሊ ምስ ወደቐ እዩ። እቲ ልኡኽ ኮሚተ ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ካርቱም ምስ ኣቦመንበር ልኡላዊ ኮሚተ ጀነራል ኣልቡርሃንን ቀዳማይ ሚኒስተር ናይታ ሃገር ከማል እድሪስን እዩ ተራኺቡ ተመያይጡ።

ነቲ ልኡኽ ዝመረሐ ሞሓመድ ካልድ ናይዚ ሒዝናዮ ዘለና ወርሒ ነሃሰ ተረኛ ኣቦመንበር  ኮሚተ ሰላምን ጸጥታን ሕብረት ኣፍሪቃ፡ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኣብ ዘስመዖ ቃል፡ እቲ ዑደት ዘካየደ ኣካል ልኡላውነትን ሓድነትን ሱዳን ከም ዘኽብር ጠቒሱ። ምስዚ ኣተሓሒዙ በቲ ዝተፈላለ ዕንወት እናውረደ ዝቕጽል ዘሎ ውግእ ሕድሕድ ሱዳን ከም ዝሻቐል ኣይሓበአን። ቀጺሉ ከኣ ኣብ ሱዳን ኩሉ ሓቆፍ ዘተን ሃገራዊ ዕርቅን ዝፍጠረሉ መንገዲ ክጽረግ ይግባእ ኢሉ፡ ናይ ወጻኢ ሓይልታት ኢድ ኣእዳውነት ኣብ ጉዳይ ሱዳን ከም ዝነጸገ እቲ ዜና ኣስፊሩ።

ሕብረት ኣፍሪቃ ኣካልቲ ሕቡራት ሃገራት፡ ሕብረት ኤውሮጳ፡ ኢጋድን ዓረብ ሊግን ዝሳተፍዎ፡ ኣብ ሕድሕድ ሱዳናውያን ዘሎ ፍልልይ ክፈትሕ ዝጽዕር ዘሎ ዲፕሎማስያዊ መስርሕ  እዩ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ቀዳማይ ሚኒስተር ሱዳን ምፍሉይ ምስቲ ልኡኽ ኣብ ዝገበሮ ርክብ፡ ንሃገራዊ ሰራዊት ሱዳን ምስቲ ብድጋሎ ዝምራሕ ተወርዋሪ ዕጡቕ ሓይሊ ምውድዳር ሓደገኛ እዩ ዝብል መጠንቀቕታ  ከም ዝሃበ እቲ ዜና ተለፍሊጡ። ኣተሓሒዙ እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር ሕብረት ኣፍሪቃ እቲ ብድጋሎ ዝምራሕ ሓይሊ “ፈጣሪ ራዕዲ እዩ”  ኢልካ ኣብ ምስያም ክተሓባበር ምጽውዑ ተፈሊጡ።

ጀነራል ኣልቡርሃን ኣቐዲሙ ንፖለቲካዊ ዘተ ናብ ካርቱም ክመጹ ፈቓደኛ ንዝኾኑ ሱዳናውያን ናይ ጸጥታ ውሕስነት ከም ዝህብ ብምጥቃስ፡ ናይ ሰፊሕ ዘተ መጸዋዕታ ከም ዘቕረበ ዝዝከር እዩ።

ኮሚተ ምክልኻል ጋዜጠኛታት፡ ንመንግስቲ ኢትዮጵያ ጸዊዑ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ኮሚተ ምክልኻል መሰል ጋዜጠኛታት (CPJ)፡ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኮይኖም ጉዳዮም ኣብ መስርሕ ፍርዲ ዘሎ 5 ጋዜጠኛታት ገበነኛታት ምዃኖም ኣሚኖም ክፍርሙ እሞ ክፍትሑ ዘካይዶ ዘሎ ተጽዕኖ ጠጠው ከብል ከም ዝጸውዐ ሮይተርስ ካብ ናይሮቢ ሓቢሩ።

እቲ ካብ ናይሮቢ ዝተዘርግሐ ዜና፡ እቶም “ገበነኛታት ኢና” ኢሎም ንክፍርሙ ተጽዕኖ ዝግበረሎም ዘሎ ሓሙሽተ ጋዜጠኛታት፡ ገነት ኣስማማው፡ ጎበዘ ሲሳይ፡ ኣባይ ዘውዱ፡ ዳዊት በጋሻውን መስከረም ኣበራን እዮም። ኮሚተ ምክልኻል ጋዜጠኛታት ንክኽትሙ ከይግደዱ ጥራይ ዘይኮነ፡ እቲ ንሰለስተ ዓምታት ዝቐጸለ መስርሕ ቤት ፍርዲ ተቐላጢፉ ብናጻ ንክፍትሑ እውን መጸዋዕታኡ ኣቕሪቡ።

ናይቶም ግዳያት ጠበቓ ሰሎሞን ገዘሀኝ ከም ዝበሎ፡ እቶም ናይ ግሊ ጋዜጠኛታት “ንገዛእ ርእሶም ገበነኛ ገይሮም ክኽትሙ እሞ ካብ ማእሰርቲ ንክትሑ” ንዝቐረቦም መጸዋዕታ ኣይተቐበልዎን። እዞም መዘራረቢ ኮይኖም ዘለዉ 5 ጋዜጠኛታት ኣብ ክልል ኣምሓራ ዝነበረ ኩነታት ኣብ ዝምልከት ብዘቕረብዎ ሙያዊ ጸብጻብ እዮም “ራዕዲ ብምፍጣር” ተኸሲሶም ብ2023 ተኣሲሮም።

እቲ ጠበቓ ናይዞም ግዳያት ኣተሓሒዙ፡ ሓለፍቲ ናይቲ ዘለዉዎ  ቤት ማእሰርቲ ጠቒሱ ከም ዝገለጾ፡ እቶም ጋዜጠኛታት በይኖም ተፈልዮም ድሕሪ ሕጂ ጋዜጠኛታት ኮይና ኣይንሰርሕንኢና  ዝብል ናይ ጽሑፍ መረጋአጺ ከቕርቡ ይግደዱ ከም ዘለዉ እውን ሓቢሩ

ላዕለዎት ሓለፍቲ ኢትዮጵያ፡ ነቶም ጋዜጠኛታት ኣብ ቤት ፍርዲ ተቐባልነት ዘይረኸበ ገበናዊ ክሲ እንደጋና ንድሕሪት  ተመሊሶምን መስርሕ ፍርዲ ኣደናጉዮምን ከም ሓዲሽ ብገበን ከፈርምዎም ይደልዩ ከም ዘለዉ፡ ናይቲ እቲ ዓለም ለኻዊ ትካል ኣወሃሃዲ ፕሮግራም ኣፍሪቃ ሙትሆኪ ሙሞ ምጥቃሱ እቲ ዜና ሓቢሩ።

ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣስታት 300 ምስቲ ኣብ ክልል ኣምሓራ ዘሎ ኩነታት ተኣሲሮም  ዘለዉ ፖለቲከኛታት፡ ናይ ይቕረታ መሕተቲ ቀጥዒ ከቲሞም ክፍትሑ ተሓቲቶም ኣለዉ። ኣብቲ ክኽትምዎ ዝቐረበሎም ቀጥዒ “ብኹሉ ፋኖ ዝፈጸሞ ገበናት ተሓተቲ ኢና”  ትሕዝቶ ዘለዎ ኮይኑ፡ ሓያሎ ክኽትምሉ እንከለዉ፡ ኣስታት 30 ግና ከምዘይከተሙ ተፈሊጡሎ። ነቲ መስርሕ ምኽታም መሕተቲ ምሕረት ኮሚሽ ሰብኣዊ መሰል ኢትዮጵያ የካይዶ ከም ዘሎ ከኣ ተፈሊጡ።