ምምኽኻር ኢትዮጵያውያን ተዛዚሙ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ንኣርበዓን ሓሙሽተን መዓልታት ብዛዕባ ዝተፈላለዩ ጉዳያት ዝዘተየ ኣስታት 4 ሺሕ ካብ ኩሉ ኩርነዓት ዝተሳተፍዎ “ኢትዮጵያ ትመክር ኣላ (ኢትዮጵያ እየመከረች ነው)”፡ ኣብ ትሕቲ ዝብል ቴማ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ኮንቨክሽንማእከል ዝተኻየደ ሰፊሕ ርካብ፡ ብ22 ነሃሰ 2026 ተዛዚሙ። እቲ ኣኼባ 8 ዓብይቲ ኣጀንዳታት ዝነበርዎ ኮይኑ፡ እቲ ዝነውሐ ግዜ ዝወሰደ ብዛዕባ መጻኢ ዋንነትን ምምሕዳርን ከተማ ኣዲስ ኣበባ ምንባሩ ተሓቢሩ።

እዚ ተበጺሑ ዘሎ ምርድዳእ፡ ኣብ መጻኢ ኣብ ዝግበር ምምሕያሽ ሕገመንግስቲ “ምክረ-ሓሳብ” ኮይኑ ከም ዝቐርብ፡ ኮሚሽነራት ናይቲ ንዝያዳ 4 ዓመታት ነዚ ምምኽኻር ከዳልው ዝጸንሐ ኮሚሽን ሓቢሮም። እቲ መስርሕ ኣዝዩ ጨቓጫቒ ዝነበረ ኮይኑ፡ ካብቶም ኣብ ስምምዕ ተበጺሕሎም ዝተባህሉ፡ “ኣዲስ ኣበባ ዋና ከተማን ምቕማጥ መንግስትን ኦሮሞ፡ ምቕማጥ ፈደራላዊ መንግስትን ዋና ከተመ ኢትዮጵያን ኮይና፡ ነባሪኣ ድማ ብዝመረጾ ኽመሓደር” ዝብል ዝርከቦ ምዃኑ ተሓቢሩ።

ኣብ ባንዴራ ብዛዕባ ዝግበር ምልክት ለውጢ ክግበር፡ ኣብ ኢትዮጵያ ፕረሲደንት ዝምረጸሉ ሓድሽ ኣገባብ ክተኣታቶ፡ ኣገባብ ኣመራርጻ ቤት ምኽሪ ፈደረሽን ክቕየር፡ መሰል ርእሰ ውሳነ ብሄራት ክሳብ ምግንጻል ዝብል ዓንቀጽ ክተርፍ ዝብሉ ከም ዝርከብዎ’ውን ተጠቒሱ።

እቶም ምንጭታት ከም ዝሓበርዎ፡ ኣብ ምርድዳእ ዘይተበጽሓሎም ከም ኣፈላላይ ተመዝጊቦም ዝሓለፉ  ዛዕባታት ምላዎም እውን ተፈሊጡ። መስርሕ እቲ ምምኽኻር፡ በብደረጃኡ ማለት ናይ 25፡ 50፡ 250፡ 500 ደሓር ድማ ናይ 4000 እናበለ ክካየድ ከም ዝጸንሐ ድማ ተሓቢሩ።

ኣብዚ ርክብ ኩለን ክልላት ኢትዮጵያ ብዝመረጸኦም ክውከላ እንከለዋ፡ ኣብ ትግራይ ዘሎ ምሕዳር ግና ነቲ ምምኽኻር ኣፍልጦ ኣይሃቦን። ካብ ኣፍልጦ እቲ ብደብረጼን ዝምራሕ ክልላዊ መንግስቲ ወጻኢ ኣስታት 300 ተጋሩ ኣብቲ ምምኽኻር ከም ዝተሳተፉ ግና ክጥቀስ ዝጸንሐ እዩ።

ኣብቲ መዛዘሚ ስነ ስርዓት፡ ብዘይካቶም ክዛተዩ ዝወርሑ ተወከልቲ፡  ፕረሲደንት ታየ ኣጽቀስላሴ ወሲኽካ ላዕለዎት ሓለፍቲ መንግስቲ ኢትዮጵያ ክሳተፉ እንከለዉ፡ ናይ ቅድም ፕረሲዳንት ኬንያ እሁሩ ከንያታ ኣብቲ ኣጋጣሚ ኩለመዳያዊ ኩነታት ኢትዮጵያን ዝምድናኣ ምስ ኤንያን ዝድህሰሰ ሰፊሕ መደረ  ኣቕሪቡ። ኣብቲ መደረኡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ግጭታት ጠቒሱ እቲ እንኮ መዋጸኦ ኣብ ዙርያ ጠረጴዛ ምዝታይ ጥራይ እዩ ኢሉ።

እሁሩ ከኒያታ ኣብ ፕሪቶርያ ብ2022 ኣብ መንጎ ፈድራል መንግስቲ ኢትዮጵያን ህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ዝተበጽሐ ሎሚ ግና ኣብ ገምገም ምፍራስ ዝርከብ ዘሎ ስምምዕ ካብ ዝሸምገሉ ሓደ ምንባሩ ይዝከር።

ኢትዮጵያን ኣሜሪካን ወተሃደራዊ ስምምዕ ከቲመን

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ኢትዮጵያን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን ኣብ መዳያት እስትራተጅያውን ጸጥታውን ከምኡ እውን ኣብ ኢንዳስትሪ ምክልኻል ርክብ ምግባር ኣብ ዘኽእል ሓፈሻዊ ናይ ምትሕግጋዝ  ስምምዕ ከም ዝኸተማ ኣዲስ ስታንዳርድ ሓቢራ። ነቲ ስምምዕ ብወገን ኢትዮጵያ ዝኸተመ ብሜጀር ጀነራል ተሾመ ገመቹ ኣብ ሚኒስትሪ ምክልኻል ኢትዮጵያ ሓላፊ ወጻኢ ጉዳይን ምትሕብባርን ዝምራኽ ልኡኽ 19ን20ን ነሃሰ 2026 ኣብ ኣሜሪካ ኣብ ዝገበሮ ናይ ስራሕ ምብጻሕ ምዃኑ ተፈሊጡ።

እቲ ልኡኽ ኣብቲ ምብጽሑ ምስ ኣሜሪካዊ መዘናኡ ብራይን ጀይ ኢሊስ ምክትል ኣዛዚ ኣሜኢርካ ኣብ ወተሃደራዊ ጉዳያት ኣፍሪቃ ከም ዝዘተየ እውን ተሓቢሩ። ኣብቲ ርክብ ክልቲኦም ወገናት ዝጸንሖም ወተሃደራዊ ዝምድናን ምትሕብባርን ናብ ዝበረኸ ደረጃ ከብጽሕዎ   ከም ዝተሰማምዑ ተጠቒሱ።

እቲ ስምምዖም ትኹረት ካብ ዝገበረሎም ነጥብታት፡ ብቀጻሊ ክልተኣዊ ናይ ሓባር ሃገራዊ ረብሓታት ምርግጋጽ፡ ናይ ነዊሕ ግዜ ምትሕግጋዝ ዘውሕስ ምትእምማን ምሕያል፡ ዘተኣማምን ሰላምን ጸጥታን ንምውሓስ ብሓባር ምስራሕን ርግኣት  ቀርኒ ኣፍሪቃ ኣብ ምውሓስ ምስራሕን  ዝብሉ ከም ዝርከብዎም ኣብቲ ስምምዕ ከም ዝተጠቕሱ ድማ ተገሊጹ።

ነቶም ልኡኻት ዝመርሑ ኢትዮጵያዊ ሜጀር ጀነራል ቶሾመ ገመቹን ኣሜሪካዊ ኢሊስን ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፡ ነቲ ዝበጽሕዎ ናይ ሓባር ስምምዕ ብቕልጡፍ ናብ እስትራተጂያዊ ደረጃ ኣደይቦም  ኣብ ግብሪ ከውዕልዎ ድልዉነቶም ኣረጋጊጾም። ልኡኽ ኢትዮጵያ ንእገረ መንገዱ ዝተፈላለዩ ትካላት ወጻኢ ጉዳይን ወተሃደራዊ ክፍልታትን ኣሜሪካ በጺሕ ምስ ዝተፈላለዩ ሓለፍቲ ከም ዝተራኸቡ’ውን እቲ ዜና ሓቢሩ።

ኣብዚ እዋንዚ ኢትዮጵያ ምስ ኣሜሪካ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ስምምዕ ምብጸሓ፡ ነቲ ኣብ ዞባ ምብራቕ ኣፍሪቃ ዝረአ ዘሎ ኣሰላልፋ ክጸልዎ ይኽልዩ ብዝብል ናይ ብዙሓት መዛረቢ ኮይኑ ዘሎ እዩ።

ሓቀኛን  ተበላጽን ምስክርነታት ፊትንፊት

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

መንግስቲ ብልጽግና ኣብዚ ዝሓለፈ 2ተ ዓመታት ኣልዒልዎ ዘሎ ልኡላውነት ኤርትራ ዝጻባእ ድፍረት፡ ንኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንሕብረተሰብ ዓለም እውን ኣደንጽይዎ’ሎ እዩ።  ሕቶ ብልጽግና ብሓፈሻ ብቐጥታ ንልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዝኽሕድ ኮይኑ፡ ክትርደኦ የጸግም።  በዚ ተገላባጥነቱ  ድሌቱ እንታይ ምዃኑ ንምርዳእ ዝጽገሙ ዘለዉ ከኣ ብዙሓት እዮም።

ብልጽግና  ናብ ዓለም ለኻዊ ትካላት ክጽውዕን ክምሕጸንን እንከሎ፡ ኣገልግሎት ወደብ ዓሰብ ክረክብ እምበር ልኡላውነት ናይ ምግሃስ ሓሳብ ከምዘይብሉ መሲሉ ክቐርብ እዩ ዝፍትን። ከምዚ ዝገብረሉረሉ ምኽንያት ድማ፡ ናይ ብሓቁ ዘይኮነ፡ ኣብ ዲፕሎማሲያዊ መድረኽ ቦታ ከይስእን ዝምህዞ ምስምስ እዩ። ኣብ ዘቤታዊ መድረኻቱ ግና ኤርትራ ወደባ ጥራይ ዘይኮነ፡ “ንኤርትራ ብምሉኣ ዓምጢርና ክንመልሳ ኢና” ኢሉ ይጀሃርን ይፍክርን።

ናይቲ ዘቤታዊ ዳንኬራ  ተልእኮ ነቲ ኣብ ኩሉ ኢትዮጵያዊ ኩርነዓት ይረአ ብዘሎ ውግኣት ሕቶታት ኣብ ምልዓል ዘሎ ህዝቢ፡ ኣብ ክንዲ ናብ ውሽጣዊ ጉዳዩ ዘቕልብ ናብ ደገ ንከመዓዱ ዝምህዞ እዩ። ኣብይ ኣሕመድ ኣብ ብዙሕ መድረኻት “ኤርትራ ናጻ ንምውጻእ 30 ዓመታት ወሲዱ፡ ንዓና  ናብ ኢትዮጵያ ንምምላሳ ግና 30 ዓመታት ኣይክወስደልናን እዩ” ዝብሎ ቀልቢ ናይቲ ህዝቢ ንምስላብ እዩ። እዚ ኣብ ኣብይ ኣሕመድ ዝጅምር ዘሎ ዘይኮነ፡ ዝሓለፉ ኢትዮጵያውያን ገዛእቲ እውን ከም መናውሒ ዕድመኦም ኣብ ስልጣን ክጥቀምሉ ፈቲኖም ዘይተዓወትሉ ሸፈጥ እዩ።

ብብልጽግና ዝምራሕ መንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ኣንጻር ልኡላውነት ኤርትራ ኣንቂድዎ ዘሎ ወራሪ ወፈራ ብዓብይኡ ንኤርትራውያን ዝምልከት ኮይኑ፡ ኣብ ኣህጉራዊ መድረኻት’ውን ዘሻቕል ዘሎ ኣጀንዳ እዩ። ብዛዕባዚ ርኢቶ ካብ ዝህቡ መንግስታትን ዓለም ለኻዊ ትካላትን ንብልጽግና ደጊፉ፡ ብቐጥታ ኣንጻር ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዝተሰለፈ የለን። ሓደሓደ ውልቀ-ጸሓፍትን መደርትን ግና ብቐጥታ’ኳ እንተዘይኮነ፡ ብተዘዋዋሪ ንብልጽግና ዘስክሩ ኣይተሳእኑን። ኣብ ሓደ እዋን ኣንበሳደር ኣሜሪካ ኣብ ኢትዮጵያ ዝነበረ ዲፕሎማት ታቦር ናጂ፡ ኣብዚ ቀረባ ግዜ ኣብ ጋዜጣ ፕላስ፡ ዘይዛመድ ከዛምድ ብምፍታን፡ “ግብጽን ኤርትራን  ጉዳይ ቀይሕ ባሕሪ ዝምልከተን እተን ምስቲ ባሕሪ ዝዳወባ ሃገራት ጥራይ እየን ካብ በላ፡ ጉዳይ ፈለግ ኣባይከ በተን ማየን ናብቲ ሩባ  ዝፈስስ ሃገራት ጥራይ እዩ ዝውሰን ማለተን ደኾን ይኸውን?”።  ዝበሎ ኮነ ኢልካ  ንምግጋይ ዝተሰንዘረ ኣብነት እዩ።

ታቦር ናጂ፡ ልኡላውነትን ግዝኣታዊ ሓድነትን ሃገራት ዝዕቀበሉ፡ ኣፍደገ ባሕሪ ዘየብለን ሃገራት ወደባዊ ኣገልግሎት ዝረኽባሉን ሃገር ኣቋሪጾም ዝፈሱ ሩባታት ዝመሓደርሉን ዓለም ለኻዊ ሕግታትን ቻርተራትን ነነብሶም ክኢሎም እንታይ ከም ዝብሉ ስለ ዘይርዳእ ዘይኮነ፡ ተዓሚቱ ብልጽግና የቕርቦ  ንዘሎ ብዝኾነ ኣህጉራዊ ሕጊ ንዘይድገፍ  ግህሰት ምኽንያታዊ ከምስሎ  ስለ ዝደለየ እዩ። ምናልባት ገለ ኢትዮጵያውያን ንከምዚ ዝኣመሰለ መሰረት ዘየብሉ ሸፋጢ ደገፍ ርእዮም ኣብ ቅኑዕ መንገዲ ዘለዉ ይመስሎም ይኸውን። እንተኾነ ተመሊሱ ዋጋ ዘኽፍሎም እምበር፡ “ኣብዚ እቶ”  ዝበሃል ሓሳብ ኣይኮነን።

እቲ ብኣንጻሩ ተስፋ ዝህብ ድማ ከም በዓል ቲቦር ናጂ ዝኣመሰሉ ዘይሓላፍነታውያን ንዝፈጥርዎ ምድንጋር፡ ጉዳይ ህዝቦም ብዘገድሶም ሓደሓደ ፍትሓውያን ኢትዮጵያውያን ዝቃላዕ ዘሎ ምዃኑ እዩ። “ጸላኢ ህዝቢ ኤርትራ መንግስቲ ብልጽግና እምበር ህዝቢ ኦሮሞ ኣይኮነን” ኢሉ ዝጀመረ፡ ኣማኻሪ ኣዛዚ ሰራዊት ሓርነት ኦሮሞ ኣብ ወጻኢ ዝኾነ፡  ጃል ጂረኛ ጉደታ ብምስሊ ኣሰንዩ  ንኣዲስ ስታንዳርድ ዝሃቦ ሓቀኛ ምስክርነት፡ ብኣውንታዊ ኣብነት ዝውሰድን ዝተባባዕን እዩ።

ጂረኛ ጉደታ ኣብቲ ምስክርነቱ፡  “ዓሰብ ናይ ኤርትራ ምዃና፡ ኢትዮጵያ ክሳብ ዶብ ጅቡቲ ፈሪማ ዝተቐበለቶ እዩ። ነዚ ምጥሓስ ነቲ ናይ መግዛእቲ ሕጊ ዘይምቕባል እዩ። ህዝቢ ኦሮሞ ኣብ ሃገሩ ተኸቢሩ ክነብርን ሃብቱ ብማዕርነት ክጥቀምን እምበር፡ ዘይናቱ ገምገም ባሕሪ ክውንን እየ ኢሉ ኣብ ከንቱ ክመውት ኣይግባኦን።  ኣብ ግዜ ደርግ ኢትዮጵያ ክሳድካ ክትቁረጽ እያ  ኣናተባህለ፡ ኣብ ውግእ ኤርትራ ስለ ዝኣተዉ ብዙሕት ቤተሰብና ስኢና ኢና። ናትካ ናብ ዘይኮነ መሬት ኬድካ ምማትከ እንታይ ትርጉም ኣለዎ። እዚ ኮይኑ ኢትዮጵያ ብሓይሊ ዓሰብ ሒዛኸ ከተመሓድራን ብሰላም ክትነብርን ትኽኢል ዲያ? ክበሃል እንከሎ ፈጺምካ ዘይከኣል እዩ። 

ቀይሕ ባሕሪ ክትጥቀመን ብኣኡ ኣቢልካ ምስ ካልእ ዓለም ክትራኸብን እንተደሊኻ፡ ብውግእ ዘይኮነ  ብሕጋውን ዲፕሎማሲያውን  ኣገባብ እዩ ዝረጋገጽ። ኣብይ ኣሕመድ እዚ ሎሚ ዘልዕሎ ዘሎ ሕቶ ናይ ህዝቢ ኦሮርሞ ሕቶ ከምዘይኮነ ኣጸቢቑ ይፈልጥ እዩ። ሕቶ ቀይሕ ባሕሪ ናይ ሳዑዲ ዓረብን ሕቡራት ኢማራት ዓረብን  መፈኻኸሪ እዩ። እዘን ሃገራት ነተን ወደባት ኣልሚዐን ረብሓ ናይ ምኽዕባት ድሌት እዩ ዘለወን። ኣብይ ኣሕመድ ዘይሕጋዊ  ሕቶ ወደብ ዓሰብ ዘልዕል ዘሎ፡ ካብ ኢማራት ዝረኽቦ ፍሉይ ረብሓ ስለ ዘለዎ እምበር ንህዝቢ  ኢትዮጵያ ሓልዩ ኣይኮነን። ሓይሊ ባሕሪ ክሃንጽ እየ ዝብለሉ ዘሎ ምኽንያት’ውን መንቀሊኡ ንኢማራት  ንምሕጓስ እዩ።”  ብዝብል የብርህ።

ሓላፍነት ዝስመዖም ኢትዮጵያውያን ኣብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ጥራይ ዘይኮነ፡ ኣብ ዞባና ሰላም ምስፋን ዘኽእል ምስክርነት ኣብ ዝህብሉ ዘለዉ፡ ንዓመታት ኣብ ዘይጉዳዩ ኣትዩ ሓድነት ኤርትራ ኣብ ምዝራግ ከዕገርግር ዝጸንሓን ዘሎን ካናዳዊ ፕሮፈሴር ጆሴፍ ኢሎን ማግነት ዝተባህለ እዩ። እዚ  ብኢትዮጵያውያን’ኳ ተቐባልነቱ ዝተጸንቀቐ “ብሄር ተኮር” ፈደራላዊ ምምሕዳር ከዕኩኽ ዘዕለብጥ መላኽዒ ምሁር፡ ኣብ 3ይ ጉባአ “ኤርትራዊ ዓፋር ብሄራዊ ጉባአ” ኣብ ዘቕረቦ ኣፍራሲ ሓሳብ፡ “ኤርትራ ኣብ ውግእ ምስ ኢትዮጵያ እንተተሳዒራ፡ ኢትዮጵያ ከምቲ ኣሜሪካ ኣብ ጉዳይ ጃፓን ዝተኸተለቶ፡ ንመላእ ኤርትራ ኣካል ግዝኣታ ገይራ፡ ናይ ኢትዮጵያ ሕገመንግስታዊ  ሞዴል ፈደራላዊ ምምሕዳር ዘርጊሓ፡ ሰራዊታ ኣብ ኤርትራ ከተስፍር እትኽእለሉ ስምምዕ ከተውሕስ ኣለዋ” ኢሉ። እዚ ሞዴል ዝበሎ ሕገመንግስቲ ንምቕያር ኣብ ኢትዮጵያ  ኣስታት 4000 ተሳተፍቲ ይማኸሩ ኣብ ዘለዉሉ ግዜ ምዃኑ ከኣ የገርም።

መግለጺ ኣቦ መንበር ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ

ኣብ ፈስቲቫል ኤርትራ 2026

ክቡራት ኣባላት ፈጻሚ ቤት ጽሕፈት ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ

ክቡራት ኣባላት ማእከላይ መሪሕነት ፖሓኤ

ክቡራት ኣሰናዳእቲ ፈስቲቫል

ክቡራት ወከልቲ ሃገራውያን ውድባት

ክቡራትን ክቡራንን ዕዱማት ኣጋይሽ

ዕድሜና ኣኽቢርኩም ምምጻእኩም ብስም ፖሓኤ ልባዊ ሰላምታን ምስጋናን አቕርበልኩም።

ንፖለቲካዊ ሓይልታት ወኪለ፣ ኣብ ቅድሜኹም ተረኺበ፣ ነዚ ቃልዚ ከስምዕ ክብሪ ይስምዓኒ።

ኣሰናዳኢት ሽማግለ ፈስቲቫልን ተሓባበርታን ብዝገበርዎ ኩሉ ሸነኻዊ ምስንዳእን ህቡብ ሙዚቀኛ ዓንዲት ዑቕባይን ብጾቱን ከዘናግዑና መዲበሞ ዘለዉ ብዓወት ክዛዘም እንዳተመነኹ ልባዊ ሰላምታይን ምስጋናይን ክቕርብ ደስ ይብለኒ።

ፈስቲቫልና ኣብ አዚዮም ተሃወስትን ተለዋወጥትን ኣህጉራውን ዞባውን ምዕባሌታት ኣብ ዝኽሰቱሉ፣  ኩነታት ህዝብና ድማ ካብ ዝኸፍኤ ናብ ዝብኣሰ ኣብ ዝኸደሉ ግዜ'ዩ ዝካየድ ዘሎ።

ኣብ ሓጺር ግዜ ክውዳእ’ዩ ተባሂሉ ኣብ መንጎ ኢራንን ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካን እስራኤልን እተጀመረ ውግእ 5 ወርሒ ኣሕሊፉ ገና መዓልቦ አይተገብረሉን። ብኣንጻሩ ናብ ባብ ኣል መንደብ ገጹ ዘስፋሕፍሕ ዘሎ ይመስል። ከምኡ’ውን አብ መንጎ ሩስያን ኡክራንያን ዝካየድ ዘሎ ውግእ ኣብ ሰሙናት ክውዳእዩ እተባህለ ዓመታት ኣቕጺሩ አሎ።  እዚ ፍጻሜታትዚ አህጉራዊ ሕጊ ትርጉም ዘይብሉ ኰይኑ ሓያላት ድላዮም ዝገብሩሉ እዋን ኣቲና ምህላውና የመልክት።

ዞባና ካብ ሱዳን ክሳብ ኢትዮጵያ ብውግእ ሕድሕድ ተረሚሱ ኣሎ፡፡ ጎድኒ ንጎድኑ ድማ ኣብ መንጎ ህዝብታት ኤርትራን ሱዳንን ትግራይን ኣምሓራን ብጽምዶ ዝፍለጥ ዝምድናታት ብገለ ሸነኻት ከም ንሓባራዊ ምዕባለን ሰላምን ክግለጽ ከሎ ብኻልእ ሸነኽ ብፍላይ ብስርዓት ኢትዮጵያ ከም ንጸጥታን ሓድነትን ኢትዮጵያ ዝፈታተን ተርኽቦታት እዩ ተባሂሉ ይግለጽ ኣሎ። ብዕሊ እውን ጥርዓናት ናብ ዋና ጸሓፊ ሕቡራት ሃገራት መንግስታትን ጸለውቲ ዝብልዎም ትካላትን መንግስታትን ከቕርቡ ጸኒሖም። ስለዚ ሕጂ እውን ናይ ውግእ ሃዋህው አብ ልዕሊ ሃገርና ይዝንቢ ኣሎ። ኣብ መንጎ አብ ዶባት ዝነብሩ አህዛብ፡ ብተብግሶኦም ንሓባራዊ ጠቕምታት ዘገልግል ዝምድናታት ቅቡል እዩ። ብሽፋን ህዝባዊ ዝምድና ንኣህዛብ ናብ ውግእን ህልቂትን ዘእቱ ጽምዶ ግን ተቐባልነት ክህልዎ ኣይክእልን። ብህዝባዊ ወያነ ሓርነት ትግራይን ህግደፍን እተደገፈ ጽምዶ ነዚ ዳሕረዋይ ይመስል።  ዕለት 01 ናይዚ ሒዝናዮ ዘሎና ወርሒ ሸሞንተ ኣብ መንጎ መንግስቲ ኢትዮጵያን  ክልል ትግራይን ውግእ ከም እተጀመረ መግለጺ ወጺኡ ኣሎ። ብኣጋ እንተዘይቆይሙ ባህሪ ናይቲ ጽምዶ ዝገሃደሉ ግዜ ርሑቕ ኣይኰነን።

መርገጽ ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራ ኩሉ ውግኣት ደው ክብል፣ ጉዳያት ድማ ናይ አህዛብ ረብሓታት ቀዳምነት ተዋሂቡዎ ብዕቱብ ልዝብ ክፍታሕ እዩ ዝጽውዕ።

ኩነታት ሃገርና ካብ ኩላትና ስዉር ከም ዘይኮነ ዋላ ሓንቲ ዝልለ ምምሕያሽ ዝተገብረ የልቦን። አብዚ ቅንያትዚ ኩሉ ገንዘብኩም ክሳብ 31 ሓምለ 2026 ናብ ባንክ ኣእትውዎ ዝብል ትእዛዝ ስለ ዝተዋህበ ነዚ መስርሕዚ ብብቕዓት ከመሓድር ዝኽእል ትካላውን ሰብኣውን ጉልበት ስለዘየልቦ፣ ህዝቢ ዝገብሮ ጠፊኡዎ አብ ከቢድ ሰሃሮ ይርከብ። ገሊኦም ገንዘቦም አብ ኢዶም ከይሓሮም ስለዝሰግኡ ዘድልዮምን ዘየድልዮምን ወርቂ፡ ሰዓት፡ ኤልክትሮኒክ አቑሑት ወዘተ… ኣብ ምሽማት ተጸሚዶም ቀኒዮም። ኣብ ባንክ ካብ ዝኣተወ ገንዘብ 5,000.00 ናቕፋ ጥራሕ ንወርሒ ክውጽኡ ዘፍቕድ ስርዓት፣ ኩሉ ናቕፋ ናብ ባንክ ይእቶ ክብል ከሎ ገቢቱ ኣብ ዝደለዮ ከውዕሎ እንተዘይኰይኑ፤ ንህዝቢ ዝጠቅም መደብ ከም ዘይኰነ ርዱእ እዩ። እንተዝነብሮ ምኽንያት መእከቢኡ ግልጺ ምገበሮ ነይሩ።

ኣብ ዲሞክራስያውን ሰብኣውን መሰላት ህዝብና ዝተመሓየሸ ነገር ከም ዘየለ ዶክ/ መሓመድ ዓብድሰላም ባብክር ብዛዕባ ሰብኣዊ መሰላት ኣብ  ኤርትራ ብፍሉይ ክከታተል ብቤት ጽሕፈት ሰብኣዊ መሰላት ላዕለዋይ ኮምሽነር፣ ሕቡራት መንግስታት ካብ 2020 ክሳብዚ እዋንዚ ተመዚዙ ዝዓዪ ዘሎ፣ ሎሚ እውን ከም ዓሚ፣ ኣብ ኢርትራ ዋላ ሓንቲ ትርጉም ዘለዎ ለውጢ ከም ዘየለ ምጭዋይ፡ ምእሳር፡ አብ ፍርዲ ዘይምቕራብ፡ ሃለዋት እሱራት ዘይምሕባር፡ ምስቓይ፡ ፖለትካውን ሃይማኖታውን ምስጓግ ቀጻሊ ከም ዘሎ ከምኡ’ውን ስግረ ዶባዊ ዓመጽ ከም ዘሎን ሓያሎይ ኤርትራውያን ስደተኛታት በተን ዝተዓቕቡለን ሃገራት ይብደሉ ከምዘለዉ ጠቒሱ መሰሎም ክሕለወሎም አብቲ መበል 62 አኼባ ሕቡራት መንግስታት፣ ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት  ብ15 ሰነ 2026 ዝሃቦ ጸብጻብ ገሊጹ።  ኢርትራ ቀጻሊ ራፖርተር ከይምደብ እኳ እንተጸዓረት አይተዓወተትን።

በዚ አጋጣሚ'ዚ ኣብ ልዕሌኹም ወይ ኣብ ልዕሊ ካልኦት እትፈጸመ  ግፍዒ እትፈልጥዎ እንተልዩ፣ ንዝምልከቶ ኣካል ክትሕብርዎ ንላበወኩም። ከመይ ግዜኡ ምስ ኣኸለ ማለት ቅዋማዊ ስርዓት ምስ ተተኽለ ተሰኒዱ ምጽንሑ ጠቓሚ እዩ።

ሃለዋትና፡ ፖሓኤ 2ይ ዋዕላኡ ኣብ መውዳእታ ዝሓለፈ ወርሒ ሓምለ 2026 ከካይድ ወሲኑ ነይሩ፤ ግን ክሳለጡ ዝነበሮም ዘይተወድኡ ነገራት ስለ እተረኽቡ ማእከላይ መሪሕነት ፖሓኤ ብ26 ሰነ 2026 አብ ዘካየዶ ህጹጽ አኼባ ግዜ ዋዕላ ክናዋሕ ወሲኑ፡፡ እቲ ብሰለስተ ጽላላት ማለት ፖሓኤ ፡ ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጥን ኤርትራዊ ልፍንቲ ንዲሞክራስያዊ ለውጥን ዝካየድ ዝነበረ ሓባራዊ ዲፕሎማስያዊ ስራሕ ቀጻሊ ኣሎ። ንሰላም ዝጽውዕ፣ ንልዑላውነት ሃገርና ዝከላኸል፣ ሓያሎይ መዘክራት ናብ ጸለውቲ ሃገራትን ትካላትን ክልኣኽ ጸኒሑ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ እንተስ ብፍቶት እንተስ ብሓይሊ ኣፍ ደገ ባሕሪ ክውንን እየ ወዘተ እንዳበለ ንልዑላውነት ሃገርና ዝፈታተን መግለጺታት ንዝሃቦ፣ ፖሓኤ አብቲ ብ ዕለት 23 ወርሒ መስከረም 2025 ዝወጸ መግለጺ ብሰፊሑ መሊሱሉ ስለ ዘሎ አብዚ ምድጋሙ ኣድላዪ ኰይኑ ኣይርኣየናን።

ዝሰፍሐ ጽላል ንምቛም ዝዓለመ ልዝብ ንክጅመር ኤርትራዊ ሃገራዊ ባይቶ ንዲሞክራስያዊ ለውጥን ፖለቲካዊ ሓይልታት ኤርትራን ናይ ዘተ ሽማግለታት አቚመን ከም ዘለዋ ክንሕብረኩም ንፈቱ። ተስፋ ንገብር ኣብ ዝመጽእ ዘሎ ቀረባ ሰሙናት ስርሐን ክጅምራ።

ንሃገራውያን ፖለቲካዊ  ውድባት ንምቅርራብ ብኤርትራዊ ፖለቲካዊ ምርምርን ሓበሬታን እተወስደ ተበግሶ ቀጻሊ አሎ። አብዚ ሒዝናዮ ዘሎና ወርሒ 4ይ አኼባ ከይተጋብኤ ኣይክተርፍን እዩ።

ኣብ መደምደምታ ናብቲ ከርሰ-ነገር ናይ መልእኽትና ክሰግር፡ ን35 ዓመታት ዝኣክል ብውልቀ መላኺ ኢሳያስ ኣፈወርቂ ዝምራሕ ጉጅለ፣ ቅድሚኡ ካብ ዝነበሩ ባዕዳውያን ገዛእቲ ብዝኸፍኤ ኣገባብ እንዳ ኣሳቐዮ እንከሎ ስለምንታይ እዩ እዚ ንናጽነቱ ክቡር ዋጋ ዝኸፈለ ህዝቢ ነዚ ዘይንቡር ኩነታት ከም ንቡር ጌሩ ዝነብር ዘሎ?  ስለምንታይ እዩ ግፍዕታት ኣብ ቅድሚ ዓይኑ እንዳተፈጸም ከም ዘይርኣየ ዓገብ ከይበለ ዝነብር ዘሎ? ብፍላይ ኣብ ገሊኦም ወጻኢ ዑቕባ ድሕሪ ምሕታቶም  ናይ ጣዕሳ ወረቐት ክመልኡን ንመላኺ ስርዓት ገንዘብ ክኸፍሉን ይርኣዩ  ስለምንታይ ?

እምብኣርከስ ናይ ሎም ዓመት ዘተና፡

ምልኪ ስዒርና ቅዋማዊ ምሕደራ ንምትካል ኣነ እንታይ እገብር ኣሎኹ? ከም ህዝቢኸ እንታይ ክንገብር ኣሎና? ብዝብል ኣርእስቲ ን30 ደቓይቕ ብወለንታና ኣብ ጉጅለታት ተመቒልና ነናይ ጉጅለና ብሓደ/ ሓንቲ ወካሊ/ት ንኣዳራሽ ክንሕብር ኢና። ከም ውጸኢቱ ሓቢርና ክንምድቦ እንኽእል እንተልዩ ክንርኢ ኢና።

ዓወት ንዲሞክራስያዊ ቃልሲ ህዝብና

ዘለዓለማዊ ዝኽሪ ንሰማእታት ሃገርና!!

ብሓድነት ንሓርነት!!  

08 ነሓሰ 2026 ፍራንክፈርት፣ ጀርመን                                                      

ህግደፍ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ ሰብኣዊ  መሰላት ተረቲዑ

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ህግደፍ  ምስሊ ኤርትራ ንምድዋን ዝፈጸሞም  እከይ ተግባራት፡ ብዙሓት እዮም። ናይዚኣቶም ሳዕቤን ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝተጻዕነ ኮይኑ፡ ንሕብረተሰብ ዓለም እውን ዘሰክፎን ዘሻቕሎን ኮይኑ ዘሎ እዩ። ህግደፍ ንሓያሎ ዓመታት ነቲ ብሰንኩ ዝተፈጥረ “ሓቢእካ ዘይሕባእ” ኣሉታዊ ምስሊ ኤርትራ ክሓብእ ዕባራ ምኽንያታት ክፈጥር ጸኒሑ። እንተኾነ ንዝተወሰነ ግዜ ከደናግር እምበር፡ ንሓዋሩ ክሓብኦ ኣይከኣለን። ስለዚ ምስ ምንዋሕ ግዜን ዘይስልኪ ቃልሲ ኤርትራውያን በሃግቲ ሓርነትን ኩሉቲ ዘይሰብኣዊ ተግባራት ናይቲ ጉጅለ ተቐሊዑ ጥራሕ ዝባኑ ወጺኡ እዩ።

“ህዝባ ብዘይሕገመንግስቲ፥ ብዊንታ ውልቀ መላኺ ዝደሃኽ” ዝብል፡ መግለጺ ኤርትራ ካብ ዝኸውን ነዊሕ ግዜ ኮይኑ። “ኣብ ኤርትራ ፍትሕን ፍርዲን የለን፡ ተገዲድካ ናብ ውትህድርና ምኻድ ከም ንቡር ተወሲዱ፡ ዝኣመንካሉ ምዝራብን ምጽሓፍን የሰውርን የቕትልን፡ ሰባት ምስተኣሰሩ ብኣኡ ኣቢሎም ሃለዋቶም ይጠፍእ፡ ናጽነት እምነት የለን….ወዘተ” ዝብሉ ናይ ብዙሓት መዲያታትን ብምዕቃብ መሰረታዊ መሰል ወዲ ሰብ ብዝግደሱ ኣካላትን፡ ኤርትራ ክትለዓል እንከላ፡ ከይተጠቕሱ ዘይሕለፉ ካብ ዝኾኑ ዓመታት ሓሊፉ። እዚ ከኣ “ሓባኢ ባህሪ ጉጅለ ህግደፍ”  ከም ዝተሳዕረ ካብ ዘርእዩ ሓደ እዩ።

ናይዞም ዝተጠቕሱ ሰብኣዊ ሃስያታት እኩብ ድምር፡ “ግህሰት መሰረታዊ ዲሞክራሲያውን ሰብኣውን መሰላት ኣብ ኤርትራ” ተባሂሉ ዝጠቓለል ኮይኑ ኣሎ። ብሓፈሻ ኩሎም እዚ ሰብኣዊ ዛዕባ ዘገድሶም ትካላት፡ ብፍላይ ከኣ ኣካል ውድብ ሕቡራት ሃገራት ዝኾነ  ባይቶ ሰብኣዊ መሰላት፡ ንኩነታት ኤርትራ ቀጻሊ ምክትታል ክገብርሉ ጸኒሖምን ኣለዉን። ከም መግለጺ ፍሉይ ተገዳስነትን ቆላሕታን ናይ ምሃቡ ከኣ፡ ካብ ወርሒ ሓምለ  2012 ጀሚሩ ፍሉይ ራፖርተር (special reporter) ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ መዲቡ ብቐረባ ክከታተል ጸኒሑን ኣሎን።

ናይቲ ዝምደብ ፍሉይ ራፖርተር ተልእኮ፡ በቲ ሓደ ወገን ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ እንታይ ከም ዝመስል ኣጽኒዕካ ናብቲ ዝመዘዞ ባይቶ ምቕራብ፡ በቲ ካልእ ወገን ከኣ፡ ነቲ ባይቶ ንሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ኣብ ዝምልከት ዝውስኖም ውሳነታትን ዘቕርቦም ለበዋታትን ናብ መንግስቲ ኤርትራ ኣቕሪብካ ፍታሕ ንኽረኽቡ ምክትታል እዩ።

ካብ’ቶም ጉዳይ ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ንኽከታተሉ በብግዜኡ ዝተመዙ፡ ሸይላ ቢ ኪታሩዝ ብ2012፡ ዳኒኤል ክራቨትዝ 2018 ከምኡ ድማ ዶር መሓመድ ዓብዱሰላም ባብከር ብ2022 ሓላፍነት ዝተዋህቦም ክኢላታት ዋላ ሓደ ኣብ ኤርትራ ኣትዩ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ናይ ምዕዛብ ፈቓድ ኣይረኸበን። ህግደፍ ነቶም ራፖርተራት ናብ ኤርትራ ከይኣትዉ ክኽልክለሉ ዝጸንሐ መሰረታዊ ምኽንያት፡ ጨካንን ዘይሰብኣውን ተግባራቱ ስለ ዝፈልጥ ኣበሩ ንምሕባእ እዩ። ምናልባት እውን ምስቲ ኣብ ኤርትራ ኢንተርኔትን ካልእ ናይ ርክብ መሳለጥያታትን ዕጽዊ ምዃኑ፡ ንሓዋሩ ዝሕበኣሉ መሲልዎ ይነብር። እንተኾነ ኣንጻር ሓድሽ ምዕባለ ዝምክት ዓቕሚ ክህልዎ ስለ ዘይከኣለ፡ እቲ ክሓብኦ ዝደለየ፡ ምስ ምንዋሕ ግዜ ኣይከኣለን። ብፍላይ ከኣ ብሳላ ብህዝቦምን መሰረታዊ መሰላቱን ዝግደሱ ኤርትራውያን ብዝረኸብዎ ዕድል ተጠቒሞም ዘይሰብኣዊ ተግባራት ህግደፍ ንምቅላዕ ዝገበርዎ ዘይተቖጠበ ቃልሲ፡  ሎሚ ብዛዕባ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ዝተሓብአ የለን።

ህግደፍ ናብ ዝኸደ እንተኸደ ጉዳይ ጥሕሰት ሰብኣዊ መሰልን ብሰንኩ ዝተፈጥረ ዋሕዚ ስደተኛታትን መሕለፊ መንገዲ ስለ ዝኸለኦ፡ ብፍላይ እቲ ምምዛዝ ፍሉይ ራፖርተር ክቋረጸሉ ዘካየዶ ጻዕሪ ኣይተዓወተን። ነቲ ዝምደብ ራፖርተር ኣውንታዊ ስራሕ ዝሰርሕ ዘይኮነ፡  ዲፕሎማሲያዊ ዝምድና ህግደፍ ምስ ዝተፈላለዩ ኣካላት ብኣሉታ ዝጸልውን ዕቤት ዝዕንቅፍን ካብ ጠቕሙ ጉድኣቱ ዝዓዝዝን ኣምሲሉ ንምቕራብ ዝኸዶ ርሕቀትን ወፈራን ነዊሕን ሰፊሕን እዩ። ጐኒንጐኒ ምስ ምግባእ  መበል 62 ዓመታዊ ጉባአ ባይቶ ሰብኣዊ መሰል ሕቡራት ሃገራት ሶፊያ ተስፋማርያም ኣብ ጀነቫ ኣብ መኽፈቲ እቲ ጉባአ፡ ዑስማን ሳልሕ ከኣ ኣብ ኣስመራ  ምስ ኣንበሳድራትን ዲፕሎማሲያዊ ማሕበረ-ሰብን ዘካየድዎ ፈተነ ናይዚ ኣብነት እዩ። 

እንተኾነ ሶፍያን ዑስማንን ነቲ ንዝሓለፉ 6 ዓመታ ፍሉይ ራፖርተር ሰብኣዊ መሰል ኮይኑ ከገልግል ዝጸንሐ ሱዳናዊ ዶር መሓመድ ዓብዱሰላም ባብከር፡ ናብቲ ጉባአ ዘቕረቦ ሰፊሕን ብመርተዖታት ዝተስነየን ጸብጻብ፡ ዝምክት ሰማዒ ኣዝኒ ስለ  ዘይረኸቡ ኣይተዓወቱን። ብዛዕባ’ቲ ፍሉይ ልኡኽ ዘቕረቦ ጸብጻብ፡ እቶም ኣብ ኣስመራ ኮነ ጀነቫ  ዝተገለጽሎም ተጋባእቲ ኣካላት፡ ብዛዕባ’ቲ ዘስካሕክሕ ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ነናይ ገዛእ ርእሶም ብሱል ግንዛበ ከምዘለዎም፡ ሓለፍቲ ህግደፍስለምንታይ ከምዘይተረድኡ ዘገርም እዩ።

 ኩነታት ሰብኣዊ መሰል ኤርትራ ኣብ ኣህጉራዊ መድረኽ ክምዘን እንከሎ፡ ብጠቕላላ ኤርትራ ምስ በዓል ሶርያ፡ ሰሜን ኮርያ፡ ቱርከሚስታንን ቡርማን ድሕሪት እትስራዕ ኮይና፡ ካብ 180 ሃገራት ናይ መወዳእታ ደረጃ ሒዛ ኣላ። ንቑጠባዊ ናጽነትን ምዕሩይ ምምሕዳርን ንበይኑ ወሲድካ ከኣ ካብ 180 ሃገራት ኣብ መበል 174 ትርከብ፡ ሃገራት ሳብ ሳህራን ካብ ዝበሃላ ድማ፡ ኣብዚ መዳይ ካብ 47 ሃገራት ኣብ መበል 45 ተመዝጊባ ኣላ። ብፍሉይ ኣብ ፖለቲካዊ መሰል 1 ካብ 4 ኣብ ኣብ ሲቪላዊ መሰልን ሓርነትን ከኣ 2 ካብ 60 ከም ዝተዋህባ ነዚ ደረጃታት ዘውጽእ ፍሪዶም ሃውስ (freedom house) ዝበሃል ትካል ይምስክር። ካብዚ ፈለኻ ዘይርአ እቲ ብ1951 ዝተመስረተ ላዕለዋይ ኮሚሽን ጉዳይ ስደተኛታት፡ ኣብ ናይ 2025 ጸብጻቡ  ዳርጋ ሓደ ሲሶ ካብ ህዝቢ ኤርትራ ስደተኛ እዩ ምባሉ እውን ሳዕቤን ግህሰት ሰብኣዊ መሰል ምዃኑ ዘይዝንጋዕ’ዩ።

ባይቶ ሰባኣዊ መሰል ውድብ ሕቡራት ሃገራት፡ ነቲ ብዝምልከቶ ኣካል ዝቐረበሉ ጸብጻብ፡ ናቱ ትዕዝብትን ኤርትራ ብደረጃ ዓለም ዘለዋ ኣሃዛዊ ናይ መሰላት ጥሕሰታት ደረጃን ኣብ ግምት ብምእታው፡ እቲ ዝጸንሐ ምምዛዝ ፍሉይ ራፖርተር ሰብኣዊ መሰል ንክቕጽል ብምውሳኑ ህግደፍ ኣብ ዓለምለኻዊ መድረኽ ተሳዒሩ’ሎ። እዚ ስዕረት ህግደፍ መበገሲ ዲፕሎማስያዊ ደገፍ ኣብ ቃልሲ እምበር፡ በይኑ እኹል ስለ ዘይኮነ፡  ኤርትራውያን በሃግቲ ሓርነት፡ ነዚ ኣጋጣሚ ተጠቒምና ናብ ህዝባዊ ዓወት ናይ ምቕያሩ ብደሆ ይጽበየና ከምዘሎ ኣይንዘንግዕ።  

ጳጳስ ካቶሊካዊት ቤተ ክርስትያን ሊዮ 14 ንሰላም ሱዳን ጸዊዖም

ቤት ጽሕፈት ዜና ሰዲህኤ

ጳጳሳ ሊዮ መበል 14፡ ኣብ ሱዳን ሰብኣዊ ረዲአት ናብ ሲቪል ሕብረተሰብ ዝመሓላለፈሉ መንገዲ ንክኸፍትን ናብ ሰብ መዚ እታ ሃገር መጸዋዕታ ኣቕሪቦም፡ ዓለምለኸ ማሕበረሰብ ከኣ ኣብታ ሃገር ተኹሲ ጠጠው ኢሉ ሰላም ዝወሓሰሉ  ኩነታት  ንክፈጥር ተማሕጺኖም።

እቶም ጳጳስ ኣብ ቫቲካን ኣደባባይ ቅዱስ ጴጥሮስ፡ ብዙሓት ኣመንቲ ንጸሎት ኣብ ዝተኣከቡ ኣብ ዘስምዕዎ ቃል፡ ብሓፈሻ ኣብ መላእ ሱዳን ብፍላይ ድማ ኣብ ኢል-ዑበድ ዋና ከተማ ሰሜን ኩርደፋን እናገደደ ይኸይድ ባዛዕባ ዘሎ ውግእ ሕድሕድ ዝሓደሮም ሻቕሎት ኣመልኪቶም መልእኽቲ ኣመሓላሊፎም።

ጳጳስ ሌዮ መበል 14 ኣብቲ ዘስምዕዎ መንፈሳዊ ቃል ኣብ ሱዳን ንዘሎ ዘገርም ኩነታት ብቐጻሊ ከም ዝከታተልዎ ጠቒሶም፡ ናብቲ ህዝቢ ብዘለዎም መንፈሳዊ ቅርበት ኣብ ሓላፍነት ዘለዉ ሰብ መዚ ሱዳን መተሓላለፊ ስብኣዊ ረዲአት ንክኸፍቱ ክሓቱ ከም ዝተገደዱ ጠቒሶም። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣህጉራዊ ሓይልታት ብዘለዎም ዲፕሎማሲያዊ ግደ ውግእ ከም ዝቋረጽ ክገብሩ ከተሓሳስቡን ምእንቲ እቶም ግዳያት ክጽልዩ ክጽውዑን ከም ዝተገደዱ እውን ኣብቲ ስብከቶም ብሰፊሑ ገሊጾም።

ናይዞም ጳጳስ መጸዋዕታ ዝስማዕ ዘሎ እቲ ኣብ ሱዳን ኣብ መንጎ ብጀነራል ኣልቡርሃንን ጀነራል መሓመድ ሓምዳን ዳጋሎን ዝምራሕ ውግእ ሱዳን ካብ ዝባራዕ 4ይ ዓመቱ ኣብ ዝሓዘሉ እዩ። ኣብቲ ዜና ከም ዝተገልጸ፡ ኣብዚ እዋንዚ ኣብ ሱዳን ብፍላይ ኣብ ኢል ፋሸር፡ ሰሜን ኩርደፋን፡ ካዱግሊ ደቡብ ኩርደፋንን ካለኦት ከባብታትን  19.5 ሚልዮን ሰባት ኣብ ኣዝዩ ሕሱም ጥሜት ወዲቖም ኣለዉ። ምስዚ ብዝተተሓሓዘ ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝተመዛበሉ ሱዳናውያን ኣስታት 9 ሚልዮን ክኾኑ እንከለዉ፡ ብሰንኪ እቲ ውግእ ካብ ሃገሮም ወጻኢ ዝተሰዱ ከኣ ልዕሊ 4 ሚልዮን እዮም።

ኣማኻሪ ሕብረት ኣፍሪቃ ኣብ ጉዳያት ኣፍሪቃን ናይ ቅድም ፕረሲደንት ናጀርያን ኤሊሴጎ ኦባሳንጆ ምስ ተሓጋገዝቱን ወከልቲ ኤምባሲታት ኣወስትርያን ዓባይ ብሪጣንያን ኣብ ኢትዮጵያን ብ11 ሰነ 2026 መቐለ ከም ዝበጸሐ ዝተፈላለያ ማዕከናት ዜና ሓቢረን። ኦባሳንጆ ኣብ መቐለ ምስቲ ናይ ህወሓት ኣቦመንበርነቱን ናይ ክልል ትግራይ ፕረሲደንትነቱን ኣዘራራቢ ኮይኑ ዘሎ፡ ዶር ደብረጼን ገብረሚካኤል ተራኺቡ ከም እተዘራረበ እውን ተሓቢሩ።

ኣብቲ ብ2 ሕዳር 2022 ዝተኸተመ ስምምዕ ፕሪቶርያ ንሕብረት ኣፍሪቃ ወኪሉ ዓብይ ግደ ዝነበሮ ኦባሳንጆ ናብ ትግራይ ዝተጓዕዘሉ ምኽንያት ነቲ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ዝዓርግ ዘሎ ወጥሪ ብምህዳእ ናብ ዝርርብ ዝእተወሉ ኩነታት ምፍጣር ዝዓለመ ምዃኑ ገሊጹ። ሓደ ካብ ላዕለዎት ሓለፍቲ ህወሓት ዶር ኣዲስ ኣለም ባለማ ብወገኑ፡ ኣብቲ ርክብ ኣብ ትግራይ ብዛዕባ ዘሎ ጸገማትን ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያ የካይዶ ብዛዕባ ዘሎ ጥሕሰታትን ንኦባሳንጆ ከም ዝገለጽሉ ጠቒሱ፡ ውጽኢቱ ኣብ መጻኢ ዝረአ ምዃኑ ሓቢሩ።

እዚ ከምዚሉ እንከሎ፡ ፈረምቲ ውዕል ፕሪቶርያ ዝነበሩ ኣቶ ጌታቸው ረዳን ኣንበሳደር ሬድዋን ሑሴንን ብወገኖም ብ11 ሰነ 2026 ኣብ መርበብ ኣልጀዚራ ብሓባር ኣብ ዘውጽእዎ ሰፊሕ ሓተታ፡ ንህወሓት ብጥሕሰት ስምምዕ ፕሪቶርያ ብምኽሳ ኣብ መንጎ ፈደራላዊ መንግስቲ ኢትዮጵያን ክልል ትግራይን ሓድሽ ውግእ ናይ ምኽፋቱ ዕድል ሰፊሕ ምዃኑ ገሊጾም።

ብጻይ ወልደየሱስ ዓማር ኣባል ማእከላይ ባይቶ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ (ሰዲህኤ)፡ “ሓጺር መእተዊ ፖለቲካዊ ማሕበራትን ከመይነት ናይ ጽባሕ ሰልፍታት ኤርትራን” ብዝብል ኣርእስቲ ብ30 ጉንበት 2026 ንኣባላት ሰልፊ ኣስተምህሮ ሂቡ። እቲ ኣስተምህሮ “ጥምሮ ኣብያተ-ጽሕፈት ውደባ፡ መንእሰያትን ደቂ ኣንስትዮን ሰዲህኤ” ኣብ ዝሰርዖ ወርሓዊ መድረኽ እዩ ተዋሂቡ።

ወልደየሱስ ኣብቲ ኣስተምህሮኡ ንታሪኻዊ ኣመጻጸኣ ሰልፊ ክገልጽ እንከሎ፡ ኣብቲ ቅድም ማሕበር ይበሃል ከም ዝነበረ ጠቒሱ፡ ሰልፊ ተመሳሳሊ ርኢቶ ዘለዎም ሰባት ዝምስርትዎ፡ ከም ግንባርን ምንቅስቓስን ኣብ ህልዊ ኩነታት ጥራይ ዘተኩር ዘይኮነ፡ ኣርሒቕካ ናይ ምምዕዳው ከቢድ ሓላፍነት   ዘለዎ ውዳበ እዩ ኢሉ።

ሰልፊ ፖለቲካዊ መደብ ዕዮን ቅርጻን ዝውንን ውዳበ ምዃኑ ብምብራህ ከኣ፡ ሓደ ካብቲ ሰልፊ ዝልለየሉ ንስልጣን ናይ ምውድዳር ተልእኮ ዘለዎ ምዃኑ’ውን ኣስፊሑ ገሊጹ። ስልፍታት ከከም ፖለቲካዊ ባህሪአን ብዝተፈላለየ ኣስማት ከም ዝጽወዓ ከኣ ገሊጹ። 

ናይቲ ኣብ ኤርትራ ኣብ ግዜ ህግደፍ ተነዲፉ ዘይተተግበረ ሕጊ ሰልፍታት ዝርዝር ትሕዝቶ ዝምልከት መብርሂ ዝሃበ ብጻይ ወልደየሱ፡ ኣብቲ ናይ 1952 ሕገምንግስቲ ኤርትራ ከኣ “ህዝቢ ፖለቲካዊ ማሕበር ናይ ምምስራት መሰል ኣለዎ” ዝብል ዓንቀጽ ከም ዝነበረ ጠቒሱ፡ ተዛማዲ ኣብነታት እውን ጠቒሱ። ምስዚ ኣተሓሒዙ ከኣ ኣብ 40ታት ኣብ ኤርትራ ዝነበራ ሰልፍታት ብዝሐንን ፖለቲካዊ ባህረአንን ኣመልኪቱ ተንቲኑ።

ምስዚ ብምትሕሓዝ ኣብ ቅድሜና ዝጽበየና መሰጋገሪ መድረኽ ከም ዝህሉ ጠቒሱ፡ ነቲ ብደሆ ንምስጋር፡ ግደ ምምስራት ዘተኣማምን ሰልፊ ዕዙዝ ምዃኑ ብኣብነታት ናይ ዝተፈላለዩ ተመኩሮታት ኣሰንዩ ገሊጹ። ብምቕጻል ከኣ ግደ ሰልፊ ዲሞክራሲ ህዝቢ ኤርትራ ኣብቲ ዝጽበየና ዘሎ ብደሆ ኣብ ዝምልከት እውን ዘርዚሩ።

ብጻይ ወልደየሱስ  መግለጺኡ ብምቕጻል ኣብ ኤርትራዊ ኩነታት ከይተደረተ፡ ብዛዕባ ታሪኽ ሰልፍታት ኣፍሪቃ ዝጠቐሰ ኮይኑ፡ ኣብታ ኣህጉር ሃገራት ካብ መግዛእቲ ናጻ ካብ ምውጻእ ሓሊፈን፡  ሰልፍታት በቲ ኣብ ስልጣ ዝመጽእ ኣካል ተዓብሊለን  ብሓደ ሰልፊ ስለ ዝበሓታ ኣድማዒ ዓወት ከምዘየመዝገባ ናይ ሃገራት ተመኩሮ  ዳህሲሱ።

ድሕሪቲ ሰፊሕ መግለጺ ብጻይ ወልደየሱስ ዓማር፡ ብተሳተፍቲ ኣኼባ ኣብ ኤርትራ ዘተኣማምና ሰልፍታት ኣብ ምምስራት ዝህሉ ብደሆታ፡ ሰልፍን ፖለቲካዊ ኣይድዮሎጅን፡ ኣብ ዓለምና ዝቀላቐል ዘሎ ናይ ሓይሊ ትርጉምን፡ ምብርባር ሃይማኖታውን ብሄራውን ስምዒታት ብመንጽር ወሳኒ ግደ ሰልፊ፡ ምምሕዳራዊ ምክፍፋል ኣብ ምምስራት ሰልፊ ዝህልዎ ጽልዋ ዝብሉን ዝኣመሰሉን ዛዕባታት ተላዒሎም ሰፊሕ ምይይጥ ብምክያድን ምስቲ ዛዕባ ዝዛመዱ ለበዋታት ብምቕራብን ኣኼባ ተደምዲሙ።